CAPUT I.

Hoc sacramentum non est nisi gratia.

1

Quod enim non sit nisi gratia, probatur per nomen ipsius : quia Eucharistia et est et nominatur, quod sonat bona gratia : quia cum in omnibus sacramentis gratiam ejus percipiamus, tamen in hoc sacramento totum est gratiae quod

videmus, tangimus, et degustamus. Unde, Zachariae, iv, 7, dicitur de hoc sacramento : Et exequabit gratiam gratiae ejus : quia quidquid in omnibus sacramentis et virtutibus sparsum in gratiis colligitur, totum simul hic in una gratia

<--- Page Split --->

invenitur. Unde significatur per gomor, quod est mensura mannæ, quæ uniciuque sufficiebat 1. Mensura enim sufficiens homini ad salutem, non est nisi quæ continet gratiam in qua totus Christus continetur. Hæc est urna aurea habens, scilicet continens manna 2, quæ intra sancta sanctorum collocatur, quæ ad uniuscujusque sufficit capacitatem. Urna enim aurea vel forma est exterior, quæ hanc gratiam includit. Vel, cor est, quod intra se hanc gratiam colligit, significans corpus Christi contentivum animæ Christi, et deitatis ipsius, quod totum non est nisi gratia : quia præter meritum tantum accepimus gratia benelicium. In hoc enim revera gratia et veritas per Jesum Christum facta est 3 : quia gratia ista implevit figuralis sacramenti vacuum, et per veritatem umbram replevit antiqui et typici sacramenti. In hoc sacramento gratiam et gloriam dabit Dominus 4 : gratiam quidem in præsenti, gloriam autem in futuro in influxu suo, quando sua divinitate influet in nos quasi flumen pacem, et gloriam omnium gentium influet in nos, quam sugemus, sicut dicitur, Isa. lxiv, 3. Hoc enim sacramentum pacificat desiderium, et sicut torrens ex igne charitatis liquefactus superimplet omne cor nostrum.

His enim sex dictis de causis Eucharistia nominatur.

Non autem tantum est gratia, sed etiam non nisi gratia esse potest : eo quod nec merito, nec prece, nec pretio comparari potest. Quis enim dignis meritis, aut digno pretio, vel prece, hoc posset comparare, quod in sua solius dulcedine paravit Deus pauperibus suis. Psal. lxvii, 11 : Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus. Sapient. xvi, 20 : Paratum panem de cælo præstitisti illis sine labore. Hoc enim non nisi ex dulcedine procedere potest, quod Deus in sua

dulcedine paravit. Hoc vere est quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum 1. Et, Isa. lxiv, 4 : A sæculo non audierunt, neque auribus perceperunt : oculus non vidit, Deus, absque te, quæ præparasti exspectantibus te. Et ideo non nisi gratia esse potest : quia nullo merito, nullo pretio comparari potest. In hoc enim sacramento Christus Deus est omnis gratia : in aliis autem est gratiae unius solius. Unde de hoc sacramento dici potest quod dicitur, I ad Corinth. 1, 5 et seq. : In omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo, et in omni gratia 6 : sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis : ita ut nihil vobis desit in ulla gratia, exspectantibus revelationem Domini nostri Jesu Christi. Et illud, Ecclesiastici. xxiv, 25 : In me omnis gratia via et veritatis : in me omnis spes vita et virtutis. Quia non nisi gratia esse potuit.

Quod seipsum in omni plenitudine sua nobis præbuit in sanctificationis sacramentum : nullo enim merito hoc umquam aliquis prævenire potuit, nullo umquam pretio comparare. Unde dicitur, Isaie, lv, 2 : Audite, audientes me, et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. Bonum enim omnis boni hic comeditur. Et anima ærumnosa et destituta, in crassitudine dulcedinis Dei delectatur. Et hoc nemo mereri posset, nec comparare. Et ideo non nisi gratia esse potest. Si enim gratia dicitur quæ gratis habetur, hoc sacramentum non nisi gratia esse potest, in quo seipsum nobis dat Deus. Si autem dicitur gratia, quia gratis accipitur, iterum non nisi gratia esse potest : quia nihil adeo grate a Deo accipitur sicut quando seipsum spiritualiter et corporaliter dat Deus. Proverb. xxii, 1 : Super argentum et

<--- Page Split --->

aurum gratia bona. Hæc est gratia bona quæ sonat Eucharistia, quam coram Deo inveniunt humiles corde. Eccli. iii, 20 : Humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam.

Attende ergo, quod ab initio illius capitis primi adductæ sunt auctoritates, quarum prima probat, quod ideo dicitur Eucharistia, quia continens in se omnis gratiae auctorem, exæquat omnem gratiam virtutum, donorum et sacramentorum. Secunda probat, quod ideo dicitur bona gratia : quia unicuique secundum suum statum sufficientem sibi confert mensuram gratiarum. Tertia probat, quod cor hominis locat intra sancta sanctorum in splendore deitatis : et ideo bona gratia vocatur. Quarta ostendit, quod optima gratia est, quæ gratiam conferendo implevit veteris sacramenti vacuum, et veritatem quæ in Christo est ostendendo, totum antiquæ legis illuminavit typum. Quinta docet, quod ideo bona gratia nominatur, quia Dei in nos et per gratiam et per gloriam hic et in futuro sub specie sacramentalis manducationis complet influxum. Sexta monstrat dulcedinis divinae in nos fluentis in

hoc sacramento abundans et inundans delectamentum. Septima, divini cordis dulcedinem, quando pauperibus suam hanc gratiae paravit refectionem. Octava probat, quod ideo totum gratiae est, quia sine merito et labore ex sola Dei dulci bonitate est homini concessum. Nona ostendit, quod non potest esse nisi bona gratia, quæ sui pretiositate ultra sensum et æstimationem et intellectum hominis est in altissimo collocatum. Decima docet, quod sui valore in homine nihil relinquit paupertate destitutum : et ideo bona gratia est vocatum hoc sacramentum. Undecima, quol ideo bona gratia dicitur, quia omnis boni bonum exhibet, et dulcissimam crassitudinem infundit affectui. Duodecima probat, quod quia vincit omnem thesaurum, sub pretio poni non potest, et ideo bona gratia est nominatum. Decima tertia ostendit, quod ab humilibus coram Deo est inventum, et ideo nullo merito vel pretio præventum, et ideo bona gratia est vocatum.

In hoc capitulo istud, scilicet quod gratia bona hoc est sacramentum, et non nisi gratia esse potest, sic breviter determinatum est.

CAPUT II.

Hoc sacramentum non datur nobis nisi a gratissimo.

Secunda autem causa ejusdem nominis est, scilicet quod Eucharistia dicitur, quia non est datum nobis nisi a gratissimo Domino. Licet enim omne quod nobis datur, grata et bona voluntate Dei nobis detur, tamen excellenter gratissimam et benignissimam ad nos habuit voluntatem, quando hoc magnum nobis

sacramentum præparavit : ad hoc enim inclinavit torrens et totam suam dulcedinem liquefaciens charitas.

Hoc ostendit, quod sex sunt quæ omne cor faciunt exuberare ad subjectos, scilicet bonitas, benignitas, pietas, dulcedo, charitas, et placabilitas, quæ cor Dei dispuserunt ad hujus gratiae præparatio-

<--- Page Split --->

m nem. Bonitas enim est suiipsius ad omnia 1. communicatio et diffusio, sicut dicit Dio- 1. nysius. Benignitas autem boni igniti et 1. continue liquefacti cordis, in omni boni- 1. tale manans efluxio. Pietas autem in 1. sibi similia semper liquefactus affectus. 1. Fulcedo vero convenientium secundum 1. naturam, continua immanatio, quae sub 1. se continet suavitatem, quae nihil aliud 1. est, nisi in dulcedine immanante jucunda 1. perceptio. Charitas autem ardor est cor 1. torrens et incendens, ad hoc ut totum se 1. expendat ad fructum dilecti. Placabilitas 1. autem facilis pacificatio, qua etiam pro- 1. pter commissa aliqua sibi contraria non 1. avertatur a beneficiis. Hæc igitur sunt, 1. quæ cor gratissimi Dei hanc gratiam pro 1. nobis præparare fecerunt. In hoc enim 1. nobis suam communicat deitatem, et se- 1. ipsum totum in nos fundit, et in nobis ad 1. totius animæ et corporis se diffundit spi- 1. ritualiter et corporaliter per participatio- 1. nem. In hoc ignitum suum bonum ut 1. torrens voluptatis nobis infunditur. In 1. hoc gustum accipimus suæ naturalis dul- 1. cedinis et in omni suavitate delectationis. 1. In hoc ita totum se ad nos effundit et 1. expendit, quod nihil sui a nobis conti- 1. neat, deitatem, spiritum, animam, san- 1. guinem, et corpus nobis exhibens ad 1. freundum. In hoc propitiationem posuit, 1. qua placeretur in his in quibus aliquando 1. suam meremur indignationem.

Vere ergo Eucharistia vocatur et est, quae tam a gratiosissima Dei voluntate pro nobis est præparata.

ca : quia per omnia se diffundit, quae non ponunt obstaculum ad ipsum. Oleum bene signat Eucharistiam, cujus figura est manna, quod sicut dicitur, Exod. xvi, 31, saporem habuit panis unciis sive panis oleati : quia ille in eo percipitur, quem unxit Deus oleo exsultationis præ parti- cipibus suis, sicut dicitur, ad Hebr. 1, 9. Et illud Psalmi xlvi, 8 : Dilexisti justi- tiam, et odisti iniquitatem : propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitæ, præ consortibus tuis. Bonitas enim et olei virtus in hoc conveniunt, quod inter liquores commixtos nihil est adeo diffu- sibile sicut oleum : et inter dona spiri- tualia nihil tam longe et late communi- cativum sui sicut bonitas, sicut dicit Boetius in libro de Hebdomadibus : «Omnia bonitatem Dei participant, et ideo bona sunt, quia a bono sunt. » Genes. 1, 31 : Vidit Deus cuncta quæ fecerat : et erant valde bona. Hac igitur bonitate affectus in voluntate non fuit contentus, quin communicaret se nobis ultra esse et bonum creationis, et ultra bonitatem et formam optimæ virtutis præparando leeythum hujus olei, quo totus a nobis per substantiam et esse divinum et hu- manum communicaretur, dicente pro- pheta Elia, III Regum, xvii, 14 : Hydria farinæ non deficiet, nec leeythus olei minuetur, unde et nos et domus nostra pascamur. Leeythus enim et hydria for- mas sacramentales inter quas Eucharistia continetur, s'gnificant.

A dicta igitur bonitate in qua præparatum est, Eucharistiae nomen accepit.

Et de bonitate quidem dicitur, Matth. xix, 17 : Quid me interrogas de bono? Unus est bonus, Deus. Quia sicut dicit Gregorius : « Esse suum bonitas est, natura dulcedo. » Proprium ex tali fluens natura, est misereri et parcere. Hanc bonitatem omnibus communicat, et ad omnia diffundit, sicut dicitur, IV Regum, iv, 1 et seq., quod implevit sapiens mulicr, uxor propheta, quae sapientiam Dei significat, hoc est, cognitionem sapore bonitatis sapidam, vasa vacua non pau-

Hoc est bonum de quo communicativa promissio promittit in bonitate sua Deus. Jerem. xxxi, 14 : Inebriabo animas sacerdotum pinguedine, et populus meus bonis meis adimplebitur. Sacerdotibus enim paratur in ministerium, et populo in communionem divinae bonitatis.

Hoc est de quo replebitur in bonis desiderium suum : quia in nobis communionis, Christi deitatis, spiritus, animæ, sanguinis, et corporis, omne sanctorum quietatur desiderium. Hoc est, de quo

<--- Page Split --->

dicitur : Anima ejus in bonis demorabitur 1. Quia quod hic in specie sacramentali modo percipitur, in gloria rerum veritate beata semper et felici instillione sumetur.

De benignitate autem, hoc est, bona ignitate Dei, qua ignita et torrens ejus bonitas hoc pro nobis providit et praeparavit sacramentum, sicut dicitur in Psalmo 1, 20 : Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. Muri enim Jerusalem non nisi de vivis lapidibus et divinitate solidatis aedificari possunt. Hoc autem in se non habent homines, nisi lapidis angularis sint partes et membra, et huic incorporantur per admirabile et efficax Eucharistiae sacramentum. Sicut enim dicitur, Joel, 11, 13 : Benignus et misericors est, quod nos ad sui incorporationem admittere non dedignatur. Sic enim ignis boni in se aestuat, quod intima sua in nos emanat, quibus nobis communicatur, et nos sibi incorporat, ab intimis suis fluxit sanguis sacramenti. Joan. xix, 34 : Unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Sanguis, inquam, sacramenti, et aqua significans ad ipsum commixtionem et incorporationem insipidi populi, ut sui commixtione sapore suae insipiditatis perdito, saporem acciperet gratiosae suae divinitatatis, quae sanguini dignoscitur esse unita.

Hic est Razias, qui sacralus Domino interpretatur, de quo, II Machab. xiv, 43 et 46, legitur, quod pro affectu, scilicet suae benignitatis, pater Judæorum, hoc est, confitentium vocabatur, de quo legitur, quod accensus animo surrexit : et cum sanguis ejus magno fluxu deflueret, et gravissimis vulneribus esset saucius, cursu turbam pertransiit : et stans supra quamdam petram præruptam, et jam exsanguis effectus, complexus intestina sua, utrisque manibus projecit super

turbas, invocans dominatorem vitæ ac spiritus, ut hæc illi iterum redderet : atque ita vita defunctus est. Hic enim consecratus Deo Christum in sacrificio isto oblatum signat, qui intima sua benignitate accensus, in animo surrexit, hoc est, in cruce se exaltavit, et cum sanguis ex igne bonitatis magno fluxu in nostram deflueret redemptionem, et gravissimis vulneribus in manibus et pedibus esset saucius, cursu suæ benignitatis velocissimo totam turbam humani generis pertransiit, et stans in prærupta petra æternæ veritatis et stabilitatis, supra quam Ecclesiam fundaverat, et jam ex minimo fluxu benignitatis suæ quasi exsanguis in cruce effectus, utrisque manibus, deitatis potentia et humanitatis passione, complexus intima vitalia, in quibus vita est hominis, projecit abundanter super turbas hominum, ut in illis vitam et gratiam perciperent, invocans dominatorem omnium patrem cœlestem, ut hæc in corpore mystico sibi redderet, omnes sibi incorporando : et sic in tali benignitate vita functus est. Et ideo de hac benignitate dicitur antonomastice, ad Roman. 11, 4 : An divitias bonitatis ejus, et patientiæ, et longanimitatis contæmnis? Ignoras quoniam benignitas Dei ad pænitetiam te adducit? Hæc enim ignitissima benignitas omnes homines merito convincere deberet ad sui conversionem. Hanc benignitatem signabat ignis qui in virore rubi apparuit 2. In quo hujus sacramenti figura præcessit, in quo ignis benignitatis et divinæ bonitatis in virore rubi, hoc est, in virente omnium virtute humanitate percipitur ad Christi Dei et hominis communionem.

Hæc est enim benignitas, de qua dicitur in Psalmo lxiv, 12 : Benedictos coronæ anni benignitatis tuæ. Quia in ista benignitate omnia bona Dei ad coronam convertuntur : quia in omnis boni revertuntur auctorem, qui in isto sacramento totus continetur.

<--- Page Split --->

Huec est enim benignitas de qua dicitur, Psal. lxxxiv, 13 : Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum. Quomodo enim non daret impingnala sanguine, et commixta corpori, vivilicata anima, evocata spiritu Christi, et fecundata deitate ipsius : quae omnia in hoc percipiuntur sacramento. Haec est enim benignitas de qua dicitur, ad Titum, u, 4 : Cum autem benignitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei : maximam enim benignitatem in hoc ad nos ostendit, et seipsum nobis ad fruendum se praebens. Si ergo in hoc sacramento digni esse volumus, non restat nisi ut faciamus quod dicit Apostolus, ad Coloss. ii, 12 et 13 : Induite vos sicut recti Dei, sancti, et dilecti, viscera miserirordiae, benignitatem, humilitatem, patrinitam : supportantes invicem, et donuntes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam. Et tunc digni erimus tanto sacramento quod a gratia benignitatis divinae nomen accepit.

Pietas etiam ad hoc sacramentum nobis praeparandum Domini voluntatem inclinavit : quia, sicut dicit Tullius : « Pietas est in parentes, benevolentia haec est in nobis conjunctos, in quibus similitudo parentalis boni invenitur. » Quia igitur nos fecit ad similitudinem imaginis Patris, quae ipse est, et ideo naturali inclinatione conjunctus, hic tante affluentiae omnis boni sacramentum nobis praeparavit, ut benevolentiam quam in nos habet, ostenderet. Ex quo enim pietas est benevolentia in hoc sacramento, degustamus id quod dicitur, ad Roman. xii, 2 : Probetis quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Haec enim piissima et optima est in praeparatione corporis et sanguinis Domini in communicationem et expiationem peccatorum. Beneplacens autem in oblatione animae in solutionem debitorum. Perfecta autem in collatione suae deitatis in omnium beatificantium adoptionem.

Haec est pietas de qua dicit Apostolus,

Iad Timoth. iii, 16: Et manifeste magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, prædicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria. Hoc enim pietatis sacramentum dicitur : quia procedit a summa Dei pietate, et est manifestum in carnali et sacramentali sumptione, et perfectam in spiritu nostro justitiam operatur. Hoc Angelis apparuit : quia in omni Christi corporis confectione Angeli assistunt. Hoc est, quod prædicatur gentibus, ut in Christo fiant concorporales. Hoc est quod toti mundo in edulium vegetationis proponitur, et hoc est quod in gloria pro nobis in hostiam laudis continue assumitur.

Haec est pietas quae ad omnia valet, sicut dicitur, I ad Timoth. iv, 8 : Pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitae quae nunc est, et futurae. Quia per species sacramentales vegetat ad vitam quae nunc in Ecclesia agitur, et per rerum veritatem vivificat ad vitam futurae gloriae.

Haec est pietas de qua dicitur, Baruch, v, 4 : Nominabitur tibi nomen tuum a Deo in sempiternum : Pax justitiae, et honor pietatis. Hic est enim honor quem a pietate Domini accepimus, ut ipso fruentes et sibi incorporati dii dicamur, et in bona gratia ipsius deitatis suae simus participes.

Hoc etiam in dulcedine sua paravit pauperi Deus, et ideo Eucharistia vocatur : quia nihil in dulcedine Dei nisi bona gratia praeparatur. In dulcedine sua Deus dulciter cogitat de nobis. Nihil autem dulcius vel melius excogitari vel exoptari potest, quam quod Deus in deitate et humanitate sit in nobis ut nutrimentum ad vitam vegetans, et ut edulium spirituale, omnem in nobis perficiens conjunctionem ad ipsum. Propter quod etiam cum in libro Sapientiae, xvi, 21, de mannate loqueretur, et admiraretur, in qua cordis dulcedine tanta gratiae sacramen-

<--- Page Split --->

tum esset præparatum, subjunxit causam dicens : Substantia enim tua dulcedinem tuam quam in filios habes ostendebat, et deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat convertebatur. Ac si dicat : Tam mellea dulcedo tam bonæ gratiæ non potuit procedere nisi de fonte dulcedinis divinæ, in qua oblitus veteris amaritudinis melliflua dulcedine fluens et affluens nobis in affectu, tam dulcem et bonam gratiam nobis præparasti.

Hic est Samson, sol fortis gratia illuminationis, qui per virtutem hujus gratia mente illuminatus, percutit leonem fortem de tribu Juda, et solvit nobis problema, quod de comedente exivit cibus, et de forti egressa est dulcedo 1. Pater enim cœlestis in dulcedine sua dulciter cogitans de nobis percussit, hoc est, percuti fecit hanc victimam dulcissimam, leonem de tribu Juda, et nobis parari in edulium, in qua de comedente, hoc est, de eo qui in sacramento nos sibi incorporat, exit dulcedinis cibus, et de forti nostro propugnatore ad salutem tanta est egressa dulcedo : quidquid enim in hoc est sacramento, dulcedine plenum est, ab omni amaritudine fellis longe relegatum. Unde, I Regum, xiv, 26 et seq., dicitur, quod apparuit super faciem agri fluens mel, ad quod cum Jonathas, qui columbæ donum interpretatur, virgam quam manu tenebat, extendisset, dixit : Gustavi paululum de melle isto, et illuminati sunt oculi mei. Ager enim noster, qui antiquitus ex amaritudine fundi spinas et tribulos proferebat, nunc dulcedine deitatis Patris impletus, melleus totus fluit dulcedine, ad quod dum is qui donum columbæ, quæ etiam fellea amaritudine fellis caret, virgam rectitudinis suæ quam in manu, hoc est, in operatione tenet, extendit, et gustat dulcedinem saporis divini, statim illuminatur in oculis cordis ad intelligendam veritatem et gratiam bonam quæ per Jesum Christum omni-

bus nobis sunt facta, qualiter videlicet non vacuo laboramus sacramento, nec de cætero typis figurativis occupamur.

Hinc est, quod hanc dulcedinem in osculo degustans sponsa dicit, Cantic. iv, 11 : Mel et lac sub lingua tua. Mel ad dulcedinem divinitatis, lac ad candorem innocentiae et gratiae referens humanitatem. Omne quippe quod spirat, tanta dulcedine dulce est. Propter quod dicitur, Eceli. xxiv, 27 : Spiritus meus super mel dulcis, et hæreditas mea super mel et favum. Quia spiritus a dulcedine Dei spirans, in hac gratia melleam spirans dulcedinem, et hærens nobis immobilis, novi et æterni sacramenti favum stillantem mel ex cera, hoc est, humana natura, quæ stillat divinam sibi unitam naturam, sua dulcedine omnia nostra dulcia facit.

Hæc est etiam suavitas quam in dulcedine divina percipimus : et ideo cum, SunI Canon. ii, 3, Petrus diceret : Si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus, Psalmista, Psal. xxxiii, 9, dixit : Gustate, et videte quoniam suavis est Dominus : quia tanta dulcedo innumerabili percipitur suavitate.

Hic pretiosissimus et suavissimus fructus a fruendo dictus, antidotum est primi fructus, qui primos sua suavitate seduxit parentes, de quo dicitur, Genes. iii, 6 et 7, quod vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, adspectuque delectabile : et tulit de fructu illius, et comedit, deditque viro suo, qui comedit : et ad turpitudinem suam contuendam illuminati sunt oculi amborum. Hunc autem per fructum dulcissimum et ad vescendum suavissimum in dulcedine Dei conditum et præparatum, quia nobis lignum vitæ exhibuit pulchrum et decorum, illuminantur oculi ad divina contuenda in perfecta gratia simul et veritate, et est cura nobis contra omnem amaritudinem, quæ nobis

<--- Page Split --->

infusa est ex gustu pomi quod mulier carnali suavitate concupivit. Hoc est, quod, Proverb. xvi, 24, dicitur : Dulcedo animi sanitas ossium : quia ex dulcedine animi Dei hoc nobis præparatum antidottum, omnia ossa nostra sanavit. Unde consilium est sapientis, Proverb. xxiv, 13 : Comede, fili mi, mel, quia bonum rst, et favum dulcissimum gutturi tuo, hoc est, delectare in melliflua dulcedine Dei, in qua tibi favum sacramenti, qui mel de cera suæ humanitatis tibi stillat in gutture delectationis cordis tui de gustu, ut ab omni absolvaris amaritudine gustus serpentini, quæ per primum gustum venenum infudit. Hoc est quod sponsa, Cantic. ii, 3, dicit : Sub umbra illius quen desideraveram sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo. Umbra enim crucis et passionis in qua maturatus est hic fructus ad suavitatem, præstat refrigerium contra concupiscentiæ astum : et fructus dulcissimus sacramenti, quod est fructus ligni crucis, omnis delectationis infundit dulcedinem et suavitatem. Unde, Psal. xxiv, 8 : Dulcis et rectus Dominus, propter hoc legem dabit delinquentibus in via. Dulcis enim fuit hoc pro nobis excogitans. Rectus autem præparationem ad hoc suscipiendum a nobis expostulans : quia qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit 1 .

Et hæc lex dulcedinis et rectitudinis nobis in via pro viatico data est, ne in delictis remaneamus : et ideo lege hac justificata et mellea dulcedine affecta, dicit sponsa, Cantic. v, 1 : Comedi favum cum melle meo, et bibi vinum cum lacte meo. Quia et dulcedine divina delectata fuit, et dulcedinem in humanitate in sacramento invenit, et vino pretiosissimi sanguinis fuit inebriata, et talibus coram sodalibus gaudens jactabat se a Deo habuisse affectus.

lexit nos Deus, hoc sacramentum nobis charitas. exhibendo vocatur Eucharistia, hoc est, bona gratia. « Diligentis et boni est, sicut dicit Dionysius, bona adducere, et optimi et optime diligentis est adducere optima. » Cum igitur optima sui dilectione ad nos Deus hanc gratiam nobis paravit, digne et justa ratione Eucharistiae, hoc est, bonae gratiae nomen accepit. Et hoc quidem ignorans, dixit Absalon ad Chusai Arachiten, II Regum, xvi, 17 : Hæc est, inquit, gratia tua ad amicum tuum. Chusai enim arcanum interpretatur : Arachites autem suscitans fratrem captivum. Quia hæc gratia tam excellens est, quod nemo novit arcanum ejus, nisi qui accipit : et in tanta dilectione parata, quod omnes captivos fratres Christi ad vitam resuscitavit, dicente Christo, Joan. vi, 58 : Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Optime igitur in tali effectu et affectu dilectionis præparata gratia ad amicum, Eucharistia dicitur.

Hinc est quod de dilectione ista loquens Dominus per Jeremiam, xxxi, 3, dixit : In charitate perpetua dilexi te : ideo attraxi te, miserans. Numquam enim nos tantum attraxit, quantum tunc attraxit, quando ipse sacramentaliter secundum veritatem in nobis est, et nos in ipso secundum spiritualem sibi factam incorporationem : tunc enim fortissime attraci sumus, et ejus colligati vinculo indissolubilis charitatis, ut nos in intimis suis simus spiritualiter, et ipse in intimis nostris per sacramentalem sumptionem. Et hoc est quod dixit, Isa. xli, 7 : Confortavit faber ferrarius percutiens malleo eum, qui cudebat tunc temporis, dicens : Glutino bonum est : et confortavit eum clavis, ut non moveretur. Faber enim ferrarius est Pater nos amans, et ex philanthropia, hoc est, amore hominum, dicens : Glutino, hoc est, amore charitatis tamquam glutino mihi bonos conjungo. Et respondit omnis sanctus : Bonum est,

<--- Page Split --->

quia nihil melius pro nobis excogitari potest. Dicitur autem faber ferrarius, amor Patris coelestis : quia sicut ferrum omnia domat, ita amor vincit omnia : unde Virgilius in Bucolicis :

Omnia vincit amor, et nos cedamus amori.

Nimii enim amoris amplexus est : quia nos adeo sibi glutinavit, ut ipse in nobis esset, et nos in ipso tam intime, ut ipse in visceribus nostris infunderetur, et nos sibi essemus incorporati. Si enim, ut beatus dixit Dionysius in libro de Divinis nominibus, extasim faciens est divinus amor, optime iste dictus est divinus amor, qui Deum in nos sic transponit, et nos in Deum : ἐκτασὶς enim Græce, constat quod Latine est transpositio. Dicit enim, Joan. vi, 37 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. In me, inquiens, manet, extra se transpositus : et ego in ipso maneo, transpositus extra meipsum. Sic enim patitur sponsa, quando dicit in Canticis, n, 16 : Dilectus meus mihi, et ego illi. Non enim dilectus suus sponsus esset, nisi esset in ipsam transpositus : nec ipsa dilecto esset, nisi in ipsum toto esset affectu transformata. Sic etiam dicitur, Cantic. vii, 10 : Ego dilecto meo, ad me conversio ejus. Totus enim in nos convertitur, quando qualiter in ipso incorporati maneamus, in sacramento perficitur et ordinatur.

Hinc est, quod clamat in Canticis, vn, 6 : Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum, quia fortis est ut mors dilectio. Extra amantem ponit animam in amatum, et ideo fortis est ut mors : et ideo dilectus super cor ut signaculum ponendus est, quia animam suam et corpus et deitatem ita profunde in nos transponit, ut in visceribus meis sit sacramentaliter, et nos in ipso corporaliter spirituali virtute uniti efficiamur. Unde optime dixit sanctus Hieronymus in amativis hymnis suis, quod amor sive charitas est virtus

unitiva, quae revera, sicut dicit Augustinus, est vitta vinciens et uniens amantem et amatum. Et hoc etiam sacramentum cum sit amoris dicta de causa dicitur unionis sacramentum. Est enim quasi vinculum vinciens et uniens nos cum Deo, et Deum nobiscum. Unde in Psalmo lxii, 9, dicitur : Adhæsit anima mea post te : me suscepit dextera tua. Anima enim nostra in sacramento adhæret immobiliter, et nos æternitatis suæ ejus dextera amplexando suscepit intime, et stringendo, ut numquam separemur ab ipsa.

Hoc est iterum quod dixit, Osee, xi, 4 : In funiculis Adæ traham eos, in vinculis charitatis. De Adam enim in hoc sacramento accepinus corpus et sanguinem, quibus duobus funiculis in hoc sacramento trahit nos Dominus. Vincula autem charitatis habemus : quia et secundum animam et deitatem nobis vincitur Dominus in hoc sacramento, ut in perpetuum non separemur, et sic sibi simus incorporati, attracti, et colligati. Dixit Dominus, Joan. xv, 13, quod majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Et salvum quidem per omnia sit verbum Domini mei : quia signum est inæstimabilis dilectionis, quod animam in mortem pro nobis positam dedit nobis in sacramento, pignus redemptionis, et sanguinem in sacrilicium expiationis, et corpus in communicationis vinculum, et deitatem in saporis optimi dulcoramentum : multum enim nos sibi strinxit in amplexum charitatis, quando taliter nos sibi sociavit.

In hac charitate fundati et radicati, sicut dicitur, ad Ephes. iii, 18, possumus comprehendere cum omnibus sanctis quæ sit latitudo, et longitudo, et sublimitas, et profundum. Latitudo, inquam, qua late nos dilexit ubique terrarum, nos sibi uniens per communionis sacramentum. Longitudo vero : quia æternam in nobis operatur delectionem, quando quod nunc

<--- Page Split --->

pecie sacramentali gerimus, in aeternitale rerum veritate capiemus. Sublimitas autem : quia supra modum in sublimitale deitati ipsius sociamur. Profundum autem, quando etiam in profundum intiuis ejus in corpore et sanguine sibi incorporamur. Sic quasi tribus diametris sive dimensionibus sociati, in longum scilicet, latum, et profundum, ut sicut in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, sicut dicitur, ad Coloss. ii, 9, ita et nos in ipso per trinam dimensionem corporaliter habitemus. Hoc enim potest perficere intima ejus charitas, quae in nos penetrat sicut ignis qui maxime penetrat, et nos sibi attrahit sicut calor ignis qui inter omnia trahentia nuagis trahit. Et ideo dicitur de charitate, Cantic. vim, 6 : Lampades ejus lampades ignis atque flammarum. Quia et nos sibi non modo attrahit, sed intrahit, et ipse in nos penetrat usque ad medullas. Tali enim affectione dixit Jeremias, Thren. 1, 13 : De excelso misit ignem in ossibus meis, et erudivit me. Ignis enim in medullas penetrans erudit quae sit vis istius amoris, quo sic nobis Christus se infundit, et nos sic intrahit intra seipsum : nec alius potest scire quam amor intimus hanc virtutem. In hoc, inquit 1, cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Quia in hoc magisterio et vos in me, et ego in vobis manebimus, ut simus in unum consummati. Quid igitur nisi bona et optima gratia esse potuit, quod Deus nobis in hac dilectione ad nos affectus praeparavit.

13 : Benignus et misericors est, patiens et multæ misericordiæ, et præstabilis super malitia.

Hæc enim ultra modum est bona gratia, qua noluit a nobis separari, quinmo voluit uniri nobis qui separari ab ipso per meritum peccati debebamus. Unde, ad Roman. v, 8 et 9 : Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, secundum tempus Christus pro nobis mortuus est, et non tantum mortuus est, sed etiam per passionis suæ sacramentum nobis unitus.

Propter hoc enim etiam in ipso sacramento sacrificium placationis posuit, ut si quid esset quod nos ab ipso disjungeret, merito sacrificii illius purgaretur : sic enim dicitur in Psalmo xxxix, 7 et seq. : Sacrificium et oblationem noluisti : aures autem perfecisti mihi. Holocaustum et pro peccato non postulasti : tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam. Deus meus, volui, etc. Quia enim Deus nullum priscæ legis sacrificium acceptavit in quo peccata remitteret, ideo Christo aptavit corpus conjunctum et unitum divinitati, in quo sacrificio placatus nobis de omnibus efficeretur peccatis : et quia holocaustum animalium et sanguinem animalium pro peccato sibi oblatorum nec voluit nec debuit acceptare pro peccati satisfactione, ideo ex voluntate venit Christus, ut voluntate devotæ obedientiae Patris perficeret voluntatem, se offerendo ut nobis omnibus in suo sanguine placationem inveniret. Hoc igitur est quod quotidie devotamus ad aram Agnum sine macula mysticaliter mactando, ut in placabili voluntate qua hanc gratiam pro nobis invenit Deus, Deum placatum nobis esse faciamus. Unde, ad Hebr. ix, 12, dicitur : Neque per sanguinem hercorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem, introivit semel in sancta, æterna

<--- Page Split --->

redemptione inventa. Optima igitur est hujus sacramenti gratia, quae a tam gratiosa et placabili voluntate Dei pro nobis est inventa : dicitur enim ad Hebræos, ix, 22, quod sine sanguinis effusione non fit remissio. Magna igitur est ista gratia, quam a nobis placabilis Dei voluntas quae omni casu contingente placari voluit, et ut placari posset, per seipsum hanc viam plactionis invenit, ut Filius carnem assumeret unde placare deberet, et deitatem non deponeret unde placare posset : unde hoc sacrificio quotidie oblato placaretur, et hujus optimæ gratiae ipse inventor existeret et acceptor. Psal. l., 21 : Tunc acceptabis sacrificium justitiae, oblationes et holocaustu : tunc imponent super altare tuum vitulos. Tunc, inquam, quando istud sacrificium a Christo est oblatum, tunc omne sacrificium justitiae oblatum acceptat Deus, et oblationes votorum nostrorum, et holocausta in igne devotionis incensa, et etiam vitulos petulantiae nostrae mactantes per carnis mortificationem imponimus super altare sacrificii corporis Christi, ut in ipso etiam ipsi vituli placabiliter acceptentur. Numquam enim esse

potest, quod is qui de facili placabilis est, non bonam semper cogitat gratiam facere pro his quibus de facili placatur. Dicitur, Exod. xxxiv, 10, quod placatus factus est Dominus ad orationem Moysi de malignitate quam dixit facere populo suo. Et hoc idem, Numer. xiv, 20, confirmatur. Multo autem magis placatus fit oblatione Filii sui, quam Filius suus obtulit, et in qua Filius suus ibi offertur et sacrificatur in placationem. Optima igitur hæc gratia est, et Eucharistia digne vocata, quam ipse Deus placavit sibi ut offerretur, invenit ut placeratur.

His igitur de causis Eucharistiae sive bonae gratiae hoc sacramentum nomen accipit : quia in bonitate, benignitate, pietate, dulcedine, charitate, placabilitate hanc gratiam nobis Deus præparavit. In bonitate de nobis sentiens, benignitate bonitate sua fluens, pietate liquefacto affectu in omnes nos effluens, dulcedine sua affectus in filios, et charitate fervens, et placabilitat ut bona facere posset etiam mala condonans, hoc sacramentum bonitatis, benignitatis, pietatis, dulcedinis, charitatis, et placabilitatis, nobis præparavit, etc.

CAPUT III.

Hoc sacramentum non datur nisi gratissimis amicis.

Hujus autem quatuor causas aliquis potest assignare. Una quidem, quia charissimi sunt et intimi, et ideo intima ad

dilectum gaudent conjunctione : et hoc simis præper optimam gratiam perficitur. Alia autem, quia gratissimi majori conjunctione sunt digni : dignitas autem hæc et electio per optimam perfici habet gratiam. Tertia autem, quia gratissimi in superabundantia non possunt esse gratissimi, nisi per optimam gratiam, et illam Eucharistiam esse oportet. Quarta autem,

<--- Page Split --->

quia gralisismi fonti gratiarum sunt simillimi, et ideo ευχαρις Græce vocantur Eucharistia, hoc est, bona gratia potientes.

Et do prima quidem harum causarum dicitur, Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi. Cum enim charorum sit in se invicem habitare per desiderium, non diceret : Comedite, amici, et bibite, nisi per suum corpus et suum sanguinem et animam et deitatem in eos penetrare quaereret. Nec diceret : Inebriamini, charissimi, nisi vellet, quod obliti suiipsus in ipsum Deum viceversa, etiam ipsi quaererent penetrare per incorporationem, sicut dicitur, Genes. xlui, 16, de Joseph et fratribus suis : Introduc viros domum, et occide victimas, et instrue convivium, quoniam mecum sunt comesturi meridie, hoc est, in pleno fervore lucis, veritatis, et caloris charitatis. Mecum, inquam, comesturi sunt, et perfecte mecum, ut ego, dicit Christus, sim et commensalis et cibus. Unde versus :

Rex sedet in cœna turba cinctus duodena, Se tenet in manibus, se cibat ipse cibus.

Seipsum enim et manibus tenuit, et de seipso intimos cibavit : et ideo quasi ebrius dulcedine et charitate suorum, nihil sui fuit in quo dilectissimi sibi non communicaverint, sicut et Joseph in fervore meridiano comedens cum fratribus suis, coram eis legitur fuisse inebriatus 1.

Sic ergo dilectissimorum est preparatio optimæ gratiae.

Sunt autem secundo gratissimi et dignissimi ut gratia potiantur optima : et hoc Eucharistia Græce vocatur. Hoc signatum est, Daniel. 1, 3 et 4, ubi summus rex et monarcha mundi præcepit Asphenez, præposito eunuchorum, ut introduceret de filiis Israel pueros, in quibus nulla esset macula, decoros for-

ma, et eruditos omni sapientia, cautos scientia, et doctos disciplina, et qui possent stare in palatio regis. Et post pauca, 3. 5 : Et constituit eis rex annonam per singulos dies de cibis suis, et de vino unde bibebat ipse.

Tales enim charissimi gratia optima digni sunt, qui filii sunt per initationem rectissimi in omni virtutis rectitudine : pueri in omni puritate sine macula innocentiae, candore decori in omni forma compositionis gratiae, eruditi, hoc est, extra ruditatem positi cœlestis sapore cognitionis divinae, cauti ad omnem astutiam diaboli et mundi per scientiam, quae bene docet conversari in medio prave et perverse nationis 2 : docti doctrina Spiritus sancti in omni disciplina spirituali per unctionem quae docet de omnibus, qui omni dignitate præcellentes sunt egregii, stare erecti ad cœlum possint in palatio templi gratiae et templi gloriae, contemplando vultum regis. His ut optima gratia dignissimis constituit rex annonam Eucharistiae per singulos dies accipiendam, et de vino regali sanguinis sui. Unde ipse rex per omnia membra sua bibit et infunditur, ut eadem sagina corporis unde rex viveret, et eadem vindemia sanguinis quo membra ejus infunduntur, nutriantur, et regerentur ad beatitudinem.

Hoc etiam significatur, Esther, 1, 3, quod Assuerus, tertio anno imperii sui, fecit grande convivium cunctis principibus et pueris suis, fortissimis Persarum, et Medorum inclytis, et præfectis provinciarum coram se. Sic enim noster Assuerus qui beatus interpretatur, tertio anno, hoc est, tempore gratiae, quod antecesserat annus naturalis legis, in quo hoc sacrificium in oblatione Melchisedech fuit præfiguratum, et annus legis Moysi, in quo in agno paschali fuit expressius significatum in conspersa farina et azymis 3 : hic igitur tertio anno impe-

<--- Page Split --->

rii sui perfecit grande convivium Dei gratia et veritate perfectum. Fecit autem dignis dignum convivium : quia et principes sunt, nulla nisi ea quae sunt digna príncipe cogitantes, sicut dicit Isaias, xxxii, 8 : et pueris suis omni puritate cordis et corporis dignissimis : inclytis Medorum, qui mensurantes et advequantes interpretantur : quia tales semper se mensurantes intra fines suos consistunt, in nullo se super se elevantes : quia, sicut dicit Philosophus, insipiens est qui suiipsius ignorat quantitatem, semper se carius vendens quam sit propria aestimatio ipsius. Hi sunt Persarum qui tentati interpretantur fortissimi : quia ipsi sunt de quibus dicitur, Luc. xxii, 28 : Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis. Interpretantur etiam Persae latera sua deserentes, quod optime tantae dignitatis competit viris, qui latera sua, id est, carnalium amicorum omnino deserunt, Patrem spirituum sequentes : et hac fortitudine confortati, digni habiti sunt tanto convivio. Hi sunt praefecti provinciarum Dei sui, quia quasi pro speculo positi sunt in quibus se dijudicent inferiores, et inveniant in eis quid imitentur.

Dignissimis ergo præparatum hoc convivium optima gratia est vocatum.

Adhuc autem tertia causa est : quia gratissimi per superabundantiam dicti, gratissimi esse non possunt, nisi per optimam gratiam digni sint effecti. Haec autem optima gratia non vocatur nisi Eucharistia : quia per sumptionem hujus gratiae omnino εὐχαριστικ sunt facti et appellati. Unde Apostolus dicit, ad Hebr. xiii, 9 et 10, loquens de gratia hac : Optimum est gratia stabilire cor, non escis, quae non profuerunt ambulantibus in eis. Habemus altare, de quo edere non habent potestatem qui tabernaculo deserviunt. Optima enim gratia potiuntur per superabundantiam, qui hac gratia

cor stabiliunt a carnalibus, gastrimargiae escis se penitus avertentes : quia illae nihil gulosis profuerunt nisi ad corruptionem : et ideo qui tabernaculo corporis deserviunt, de altari Eucharistiae edere non habent potestatem. Unde hanc optimam gratiam qua gratissimi Deo potiuntur commendans Isaias, dixit, Isa. xxv, 6 : Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, vindemix, convivium pinguium medullatorum, vindemix defecatae. Nullus enim nisi Dominus exercituum, Deus Sabaoth, cujus plena est omnis terra gloria ejus 1, posset hoc perficere. In monte, hoc est, tam excellentis gratiae altitudine omnibus quidem paratum, sed gratissimis exhibitum, Convivium pinguium omni pinguedine gratiae et devotionis saginatum : convivium medullatorum pinguium quae medulla dulcissimae consolationes sunt saporum Spiritus sancti per totum convivium diffusi. Vindemix autem est convivium in gaudio cordis. Et vindemix defecatae : quia hoc gaudium Spiritus sancti nihil impuritatis habet admixtum.

Hic enim est calix in manu Domini 2 gratissimis porrectus, Calix, inquam, vini meri, hoc est, defecati, qui calix semper est plenus mixto : quia aquam quae populum signat, semper habet admixtam, ut nec nos sine ipso, nec ipse sit sine nobis.

Sic ergo gratissimis per superabundantiam optima gratia potentibus, haec gratia data merito Eucharistia vocatur.

Quarto loco gratissimi sunt fonti omnis gratiae similes vel simillimi : sicut etiam secundum naturam aliud similium nobis efficitur quod membris nostris incorporatur. Hi pro certo Christo simillimi sunt, qui jam Christo concorporales et incorporati sunt effecti : nullus autem Theologorum dubitat, quin incorporatio haec fiat per Eucharistiae sacramentum : et

<--- Page Split --->

sic incorporati gratissimi sunt Deo, quibus continue ad magis et magis incorporandum se Domino Eucharistia præparatur. Unde de taliter gratissimis a Domino dicitur, Luc. xxi, 29 et 30 : Ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum, ut edalis et bibatis super mensam meam in regno meo. Regnum enim gratia est, in quo perfecta potestate regnat Deus in his qui jam Christo concorporales effecti, sibi sunt incorporati. In his enim sicut cor regnat in membris corporis, ita rex gloria et gratia Christus regnat in illis. Hi sunt de quorum uno dixit : Quæsivit Dominus sibi virum juxta cor suum 1. His ergo hoc regnum disponit per omnes justitia sua et legum distributiones : his ut amplius incorporetur, dixit, ut edatis me in vos sumendo, et vos mihi magis et magis incorporando, et bibatis redemptionis. et expiationis sanguinem continue vobis infundendo, et pignus salutis in eo magis ac magis continue sumendo. Hoc est quod dixit quidam in Spiritu sancto, Luc. xiv,

13 : Beatus qui manducabit panem in regno Dei. Quia revera beatus est, qui jam in regno Christi, hoc est, membrorum incorporatorum Christo, panem Christi manducat. Hi sunt de quibus dicitur, Thren. iv, 3, quod nutriebantur in croceis. Crocus enim et subtilis est ad penetrandum, et flagrans ad odorandum, et virtutem habet ad splendorem pulchritudinis conferendum : quae omnia sunt in hac gratia, quae sublimate deitatis penetrat, odore virtutum flagrat, et splendore plena gratia pulchritudinem inducit spiritualem, qua pulcherrimo regi et fonti gratiarum assimilantur. Propter quod et gratissimi fonti gratiarum simillimi vocantur.

Quia igitur tam intimis in charitate, tam dignis merito, tam excellentibus in gratia, tam similibus fonti gratiarum, haec gratia præparatur, digne et juste vocatur Eucharistia : quia non decet, quod talibus nisi optimæ gratiae judicium præparetur : et hæc Græce Eucharistia vocatur.

CAPUT IV.

Hoe sacramentum Eucharistiae non nisi bonam gratiam operatur

Quarto autem loco supra posuimus, quod ideo etiam Eucharistia vocatur, quia non nisi gratiam bonam operatur : et ideo omnis suus effectus optimæ gratiae est effectus.

Hoc autem in quatuor probatur. Quorum primum est, quod hoc sacramentum proprium habet gratiae effectum. Secundum, quod specialis gratiae coram Deo est inventivum. Tertium, quod specialiter

Deo est acceptum. Quartum etiam, quod nihil est in eo nisi gratum.

Primum autem horum probat ea quam Sacramenin prehabitis induximus auctoritas Apocharistiae stoli, ad Hebr. xm, 9, ubi dicit de Euproprium habet gratribile cor. Gratia ergo cor stabilit et tium.

<--- Page Split --->

preciliiter in sacramento hoc invenitur : et ideo Eucharistia vocatur.

oblatio munda. Munda autem digna Deo est et accepta.

Tertio etiam constat, quod specialiter Deo est acceptum : quia specialis gratiae est ostensivum. Unde, Matth. xxvi, 20, et Marc. xiv, 22, et Luc. ix, 16, et Joan. xxi, 19 et vi, 11, ubi haec gratia sacramentalis significatur in panibus quibus Dominus turbas satiavit, semper præmittitur : Accepti Jesus panes, et benedixit, ac fregit. Ubi Glossa dicit, quod accepti, quoniam specialiter hoc sacramentum acceptavit inter omnes gratias quas hominibus exhibuit. Oportet autem specialiter gratiae nomen habere, quod in gratia ipsi fonti gratiae est acceptissimum. Unde, Psal. i, 21 : Acceptabis sacrificium justitiae, oblationes et holocausta : tunc imponent super altare tuum vitulos. Sacriticum enim justitiae est, quod omnem pro nobis perfecit justitiam, et quod sperialiter in gratia Deo est acceptum, sacramentum est Eucharistiae, in quo oblationes sunt corporis et sanguinis animae et spiritus et deitatis Christi, et holocausta Agni omni tempore immolandi xxt2 mane et xxt2 vespere, sicut dicitur, Levit.vi,12 : qui Agnus totum in igne charitatis se incendit in odorem suavissimae gratiae apud Deum : et tunc illa gratia potientes etiam nostros vitulos, hoc est, omnem carnalem petulantiam mactantes, imponimus super altare sacramenti in igne charitatis, nostra sibi offerentes, ut accepta sint in tanti sacramenti acceptatione.

De his autem qui huic gratiae non communicant, dicitur, Malach. i, 10 : Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra, hoc est, quidquid offertis, non acceptabo : quia sine hujus oblationis gratia nihil est acceptum. Et hoc est quod subdit, y. 11 : Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in Gentibus : et in omni loco sacrificatur, et offertur nomini meo

Quartum autem est : quia nihil est in hoc sacramento nisi gratum. Omnia enim quae in ipso sunt, corpus, et anima, et deitas Deo grata sunt. Corpus autem ex purissimis est sanguinibus gloriosae Virginis, qui ex Spiritus sancti gratia sunt mundati, numquam ulla originalis vel actualis peccati macula infecti. Anima autem a Deo Patre et Filio et Spiritu sancto ad imaginem Dei perfectissima creata de novo, et deitas æterna, in cujus munditia nihil umquam immundum potuit incurrere. Sapient. vni, 20 : Et cum essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatum. Et ergo pro pter suam munditiam nihil inquinatum in eam incurrit 1.

Et sic mirabili et nova gratia hic occurrant aliqua, scilicet antiquum, novum et æternum. Antiquum quidem tantum in antiquitatis primæ gratia assumptum : quia in immunitate culpæ Christus assumpsit corpus, quamvis voluntarie assumpserit pœnam. Et hoc est quod dicitur, Joan. i, 30 : Qui de cœlo venit, super omnes est, sicut dicit Glossa ibidem : « Non quod de cœlo corpus attulerit, sed quia hoc quoad immunitatem culpæ de altitudine humanæ naturæ assumpsit. » Et hoc corpus plenum gratia fuit propter duas causas. Quarum una est, quia corpus altitudinis divinæ naturæ in gratia fuit. Secunda autem, quia corpus manibus Spiritus sancti formatum totum fuit gratiae promptuarium. Et hoc est signatum, Judicum, vi, 37, ubi ros in area descendens, et concham et vellus implevit. Ros enim gratiae et concham uteri virginalis et vellus Agni immaculati in corpore Christi implevit : et expressum vellus concham implevit, quia de corpore Christi redundans gratia implevit Virginis uterum, et implevit Ecclesiam, cujus ille uterus fuit figura. Patet igitur, quod

<--- Page Split --->

nihil nisi gratia fuit in eo quod fuit antiquum.

Novum autem, hoc est, anima, plenum fuit gratia. De hac enim dicitur, Joan. ut, 34 : Non ad mensuram dat Deus spiritum : haec enim anima non ad mensuram in donis sanctitatis accepit Spiritum sanctum : haec enim felix anima est, de qua dicitur, Proverb. xxxi, 29 : Multæ filiæ congregaverunt divitias, tu supergressa es universas. Et ideo novum etiam plenum fuit imbre gratiarum.

Æternum autem quod est deitas, non tam est gratiae plenum, quam etiam fons gratiarum : hic est enim fons copiose omnia per gratiam infundens, de quo dicitur, Cantic. iv, 13 : Fons hortorum, puteus aquarum viventium, quæ fluunt impetu de Libano. Libanus enim candidus est noster Christus, a quo impetu divinitatis ejus fluunt indeficientes rivi gratiarum.

Sic igitur omne quod est in hoc sacramento, gratia est plenissimum. Et hoc

signatum est, Genes. xvnii, 6, ubi magnus patriarcha Deus Pater uxori sua sapientiæ dixit : Accelera, tria sata similæ commisce, et fac subcinericios panes, scilicet azymos, procul dubio Angelorum usui præparatos. Simila enim corporis et animæ et deitatis signat puritatem. Et ideo tria sata dicuntur esse, in quo corporis sit puritas et animæ et gratiæ et deitatis candor æternus. Ex his autem fit manu sapientiæ præparatus noster subcinericius panis, Jesus Christus, sub cineribus nostræ mortalitatis decoctus, et usui Angelorum ad omnem delectationem præparatus : quia sicut dicit Psalmista, Psal. lxxvii, 23 : Panem Angelorum manducavit homo : cibaria misit eis in abundantia.

Nihil enim nisi gratiae plenitudo in hoc invenitur sacramento : quia et corpus in nobis efficit gratiae communio nem, et anima gratiae redemptionem, et deitas omnis gratiae acceptationem : et ideo merito bona gratia, hoc est, Eucharistia vocatur hoc sacramentum.

CAPUT V.

Hoc sacramentum est gratia supra gratiam, quasi cumulum continens gratiarum.

1

Quinta causa quam supra posuimus, est quod est gratia super gratiam, quasi cumulum continens gratiarum.

Confert enim hoc sacramentum gratiam communionis, et super hanc gratiam expiationis, et super has duas confert gratiam redemptionis, et super has tres confert gratiam vivificationis, et super has quatuor dat gratiam refectionis spiritualis, et super has quinque signifi-

cat nobis gloriam æternæ beatitudinis. Et ex his patebit, quod cumulum confert gratiae et sanctitatis : ex corpore quidem confert gratiam communionis omnium Christi membrorum, ex sanguine autem dat gratiam expiationis, ex anima vero gratiam redemptionis, et ex spiritu Christi dat gratiam vivificationis et virtutis, ex deitate autem affert gratiam refectionis, et ex toto signo sacra-

<--- Page Split --->

nuenti dat gratiam aeternae beatitudinis. Et de communione quidem corporis dirit Apostolus, I ad Corinth. x, 16 : Panis, quem frangimus, nonne communicatio corporis Christi est ? Quasi diceret : Sic est : quia sicut dicit Apostolus, ad Roman. xii, 4 et 5 : Sicut in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eumdem actum habenti, ita multi unum corpus sumus in Christo 1. Sicut enim in uno corpore Christi naturali et vero omnium membrorum fuit una in corpore Christi omnis boni et omnis gratiae communicatio, ita in corpore mystico per corpus Christi verum omnes in omnibus gratiis Christi et omnium fidelium communicamus. Psal. cxviii, 63 : Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua, Domine. Unde vere dicitur de fidelibus, Act. iv, 32 : Et erant illis omnia communia. Et sequitur statim, quod non erat quisquam egens inter illos, sed vere fiebat in illis quod dicit Apostolus, II ad Corinth. viii, 14 et 15, aequalitas, sicut scriptum est, scilicet de manna : Qui multum habuit, non abundavit : et qui modicum, non minoravit 2. Omnibus enim in hac communione corporis Christi omnia quae sunt corporis, sunt communia, sicut et membra corporis Christi veri omnia bona corporis communicaverunt.

Haec est sanctorum communio, quam in symbolo nos credere profitemur, dicentes : « Credo in sanctorum communionem. » Quia in communione corporis Christi omnia quae sunt Christi et fidelium propria, nobis omnibus efficiuntur communia, sicut dicitur, II ad Corinth. viii, 14 : Vestra abundantia illorum inopiam suppleat, ut et illorum abundantia vestre inopiae sit supplementum. Haec enim sunt promptuaria hujus sacramenti, de quibus dicitur, Psal. cxliii, 13 : Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud. Et hoc est quod in

consonanti jucunditate sanctorum de plenitudine ista accipientium in gratiarum actione dicit Psalmista, Psal. cxliv, 7 : Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et justitia tua exsultabunt. Habentes enim illam memoriam abundantiae istius communionis Christi et omnis sanctitatis, de plenitudine illa eructant suavitatem, et exsultant in justitia abundantissima ad omnem plenitudinem gratiarum.

Super hanc communionis plenitudi- 2. nem in omni gratia confert gratiam exGratia expiatiopiationis ab omnibus peccatorum piacunis. lis. Non enim umquam expiatur, quod sanguis Christi non expiaverit et emendaverit. Unde dicit psalmista, Psal. 1, 9 : Lavabis me, et super nivem dealababor. Et praemisit: Asperges me hyssopo, et mundabor. Hyssopus autem herba est sanguinis et pulmonis purificativa, sanguinem Christi signans, qui nos omnes expiat a maculis peccatorum. Unde, Apocal. vii, 14, dicitur de omnibus expiatis : Laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni. Quia quidquid in conversatione operis, vel observantia cordis, vel affectibus, et sensibus animae, vel cogitationibus spiritus invenitur, non expiatur nisi sanguinis Christi aspersione. Et hoc est quod dicitur, Job, ix, 30 et 31 : Si lotus fuero velut aquis nivis, et fulserint velut mundissimae manus meae, tamen sordibus intinges me, et abominabuntur me vestimenta mea. Quia quamvis niveas virtutes habeamus naturales et purgatorias, sive etiam animi purgati, sicut distinxit Plotinus : et si vestimenta conversationum nostrarum fulserint velut mundissima picturis heroicarum virtutum decorata, tamen nisi sanguis Christi expiet nos, sordescimus et sordidi sumus, dicente Apostolo, ad Hebr. ix, 22 : Sine sanguinis effusione non fit remissio. Hoc etiam est quod signatur, ad Hebr. ix, 20, ubi om-

<--- Page Split --->

nia præcipiuntur mundari in sanguine, dicente Aaron : Hic sanguis testamenti quod mandavit ad vos Deus. Testamenti enim sanguis, sanguis est expiationis, in quo omnia mundantur, dicente Apostolo, ad Hebr. ix, 14 : Sanguis Christi ....emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis, ad serviendum Deo viventi.

Hæc igitur gratia expiationis est super gratiam communionis in hoc sacramento.

lectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Et iterum, Joan. x, 11 : Bonus pastor animam suam dat ovibus suis.

Et hoc pretium redemptionis quotidie offerimus ad aram in devotione, ut ab omni obligatione redimamur. Unde Apostolus, I ad Corinth. vi, 20 : Empti estis pretio magno, glorificate et portate Deum in corpore vestro. Empti enim sumus non aliter, quia redempti sumus animæ Christi pretio. Et hoc est quod dicitur, I Petri, i, 18 et 19 : Non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paternæ traditionis, sed pretioso sanguine quasi Agni immaculati Christi. Nec loquimur de sanguine in quantum in ipso specialiter est gratia expiationis, sed potius in quantum sedes animæ est in sanguine, in pretium redemptionis. Ad hanc redemptionem clamat David in Psalmo cxxix, 8, dicens : Redimet, scilicet Deus, Israel ex omnibus angustiis 1 suis.

Cumulatur et hoc sacramento per gratiam redemptionis quae est in animæ pretio quod pro nobis in hoc offertur sacramento. Hoc enim, ut dicit Ambrosius, est admirabile pretium, cujus pondere tota est redempta captivitas, mundi tartarea confracta sunt claustra inferni, aperta est nobis janua regni, et nos sumus omnes liberati. Isa. xl, 10 : Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, et brachium ejus dominabitur : ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram illo. Merces, inquam, qua omnes redempti sumus. Psal. cxxix, 7 : Apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. Quia pretium animæ plus ponderis intulit in thesauros Patris, quam totum abstulerit humanum genus.

Hoc est pretium decoris. Zachar. xi, 13 : Projice illud ad statuarium, decorum pretium quo appetiatus sum ab eis. Ad statuarium, hoc est, primum imaginis humanæ factorem intulit pro nobis Christus in redemptionem nostrae captivitatis. Unde Jacob in figura Christi dicit de eo, Genes. xxxi, 39 : Damnum omne reddebam, quidquid furtim perierat, a me exigebas. Plus enim quam damnum pro nobis solvit anima Christi : quia et nos ab obligatione captivitatis redemit, et nobis vitæ æternæ mercata est beatitudinem : sic enim in redemptionem pro nobis Christus animam suam posuit. Joan. xv, 13 : Majorem hac di-

Hanc igitur gratiam super duas dictas habet hoc sacramentum.

Adhuc autem et his quartam cumulat gratiam vivificationis ex spiritu Christi : quia sicut in aliis hominibus vehiculum est spiritus vitæ et virtutis, restituens in nobis omne quod deperditum vitæ spiritualis ex inedia famis antiquæ, per quam macerati non habentes istud edulium, vita divina deperdita est in nobis : hoc enim totum deperditum spiritus Christi refundit in sacramento corporis Christi vivifici, quod totum est plenum spiritu. Unde, Joan. vi, 38, dicitur : Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Et quod a Spiritu hæc vita procedat, dicit, ibidem, y. 64 : Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Sic etiam de mortuis qui corpus Christi acceperunt, dicitur, Ezechiel. xxxvii, 10 : Ingressus est in ea spiritus, scilicet vitæ, et vixerunt. Spiritus enim perpetuæ vi-

<--- Page Split --->

tu, spiritus Dei est : quoniam abundanter nostrum spirat sacramentum. Unde, Apostolus dicit, ad Roman. vni, 11 : Qui suscitavit Jesum a mortuis vivificahit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis. Mortalia enim corpora sunt. quae continuo deperditionem habent in vitae principiiis, quae deperditio continue reparatur per vivificationis et vegetationis aeternae sacramentum. Sic de Christo summa sapientia Patris, qui hunc vivificationis modum excogitare potuit, dicitur, Eccli. iv, 12 : Sapientia filiis suis vitam inspirat. Inspiravit enim omnibus filiis suis vitam in pane filiorum vivifico, in quo Christus sumitur, a quo vitae spiritus procedit. Sic enim ut, Eccli. xv, 3, dicitur : Cibabit illum pane vitae et intellectus, et aqua sapientiae salutaris potabit illum : sicut dicitur, Joan. x, 28 : Ego vitam aeternam do eis, et non peribunt. Per cibum enim conjungit eis Spiritum qui aeternam vitam spirat in eis : et ideo perire non possunt.

Et hæc est quarta gratia quam cumulat super tres anteriores.

Habet autem et quintam ex refectione de redeitatiis. Hæc enim est quæ vere reficit et verum confert homini nutrimentum refectionis. Unde, I ad Corinth. m, 7 : Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat : sed qui incrementum dat, Deus. Hæc est pascua intimæ refectionis, de qua dicitur, Genes. 1, 21 : Nolite timere : ego pascam vos et parvulos vestros. Nihil enim interius mentem reficit, nisi sumpta in corpore Domini divinitas, de qua dicit Psalmista, Psal. xxii, 2 : In loco pascuæ ibi me collocavit. Alibi enim pascua non inveniuntur.

Unde Christus hæc pascua suis exhibens tam in nuda divinitate in qua cum Patre communicat, quam etiam in humanitate quæ deitati est unita, dicit, Joan. x, 9 : Et ingredietur, et egreditur, et pascua inveniet. Intus enim inveniet in deitate, et extra ad sensum in humani-

tate, quæ deitati est unita. Ezechiel. xxiv, 14 : In pascuis uberimis pascam eas. Uberrima pascua sunt refectiones sacramenti, saporem divinitatis habentes. Hoc est quod dicit, Isa. lviii, 14 : Sustollam te super altitudinem terræ, et cibabo te hæreditate Jacob, patris tui. Allitudo enim terræ est excellentia corporis Christi, in qua cibus est et refectio per hoc quod corpus deitati est unitum, et hoc est hæreditas Jacob et omnium ab initio patriarcharum : quia omnes in fide et benedictione hujus sacramenti sunt vegetati et refecti. Hoc est quod omnes invitans Dominus dicit, Matth. xi, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Reficitur enim quod deperditum est gratiae hujus edulium : quia comedentes ipsum semper sunt in desiderio refectionis hujus. Unde, Eccli. xxiv, 29, dicitur : Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitient.

Præter omnes dictas gratias, ex se signat nobis fructum æternæ beatitudinis, sicut dicit beatus Dionysius in primo capitulo Cælestis hierarchiæ. Et hoc etiam innuit Gregorius in quadam Collecta dicens : « Præsta, ut quod specie gerimus, rerum veritate capiamus. » Sicut enim Christus in specie sacramenti sacramentaliter se influit nobis ad gratiam, ita secundum deitatem influet se nobis et omnibus beatis ad gloriam. Et hoc est quod dicitur, Joan. xvi, 22 et 23 : Ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis : ut sint unum, sicut nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Claritas enim quam Pater perficendam dedit Filio, est claritas qua claret in omnibus membris corporis mystici. In omnibus enim illis fulget et lucet claritas Christi. Et ideo cum ab aliis removeretur Judas proditor, secum portans hoc corpus, statim dixit Christus, Joan. xii, 31 : Nunc clarificatus est Filius hominis. Et cum converterentur ad ipsum Gentiles claritatem ejus accipiendo, sta-

<--- Page Split --->

tim dixit, Joan. xii, 23 : Venit hora ut clarificetur Filius hominis. Nihil enim claritatis habere possumus, nisi claritas Filii Dei clareat in nobis.

Sic ergo influendo se nobis spiritualiter et sacramentaliter, nobis suam dat claritatem, quam sibi Pater dedit in mundo perficiendam : et sic unum sumus cum ipso corpus, dicente Apostolo, I ad Corinth. xii, 27 : Vos estis corpus Christi, et membra de membro. Hoc enim modo Pater per consubstantialem Filio deitatem suam est clarens in Christo homine secundum suam humanitatem. Et sic claret Filius in Patre secundum unam et eamdem substantiam deitatis clarissimam. Et si hoc igitur modo Christus claret in nobis, sic sumus in unum Patris et Filii in claritate consummati in gratia quae signum est aeternae claritatis in gloria, qua clarebimus per influxum in nos deitatis Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Joan. xiv, 23 : Ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Apud nos enim manet, quia in nobis sibi claram constituit mansionem. Sic complebitur quod dicit Apostolus, I ad Corinth. xv, 28 : Ut sit Deus omnia in omnibus. Et hoc est quod dicit Job, xviii, 17 : Non adequabitur ei aurum vel vitrum. Aurum enim et quidquid splendet corporaliter, aeterno splendori adaequari non potest. Vitrum enim omne et quidquid perviim in lapidibus pretiosis, transparent, quia id quod intus est, vel in parvo, vel in magno abscondunt, quod non adeo relucet quando nudum exhibetur, non potest adaequari illi coelesti gloriae, quae erit in

nobis quando tam clare erunt mentes nostre et corpora nostra, quod quidquid in nobis est de Deo et Dei puritate, in nullo penitus per corpulentiam nostram abscondatur. Et hoc intendit Gregorius dicere, ibidem in Glossa dicens, quod in beatitudine uniuscujusque mentem ab alterius oculis corpulentia non abscondet. Et haec divina, ut dicit Dionysius, signat Eucharistia, quae cum Deus sacramentaliter in nos hic fluit, et a nobis sic percipitur ut sibi incorporemur, designat in nos futurum influxum suae clarissimae deitatis, quae undique gloriose fulgens in nobis, non abscondetur, sed sua claritate omnino clari efficiemur. Haec est enim de qua, Sapient. vii, 29 et 30, dicitur : Est enim haec speciosor sole, et super omnem dispositionem stellarum : luci comparata, invenitur prior. Illi enim succedit nox : sapientiam autem non vincit malitia. Hac claritate incorporati nobis solis fiet sermo qui scriptus est, Matth. xiii, 43 : Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum. Nec mirum : sicut enim Christo incorporati, in quibus nulla peccati est obscuritas, sunt incorporati ei, de quo dicitur, Sapient. vii, 26, quod candor est lucis aeternae, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Et in hoc est advertere quantum est videre Deum in tot beatis, sicut videtur lumen in pluribus lucernis diversimode participantibus ipsum secundum diversam uniuscujusque dignitatem.

Et haec est significatio quam modo in Eucharistia praesentamus : propter quod Eucharistia vocatur.

CAPUT VI.

Hoc sacramentum est omnis gratiae contentivum.

<--- Page Split --->

quod etiam a pluribus dicitur sacramentum sacramentorum.

Quod autem omnia sacramenta signifirant et continent divisim et particulariter, istud simul complectitur, continendo vas et auctorem gratiarum. Et hoc signatur, Eccli. 1, 10 : Quasi vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso. Corpus enim Christi vas est auri pretiosi deitatis. Ad Coloss. 11, 3 : In ipso sunt omnes thesuuri sapientiæ et scientiæ, scilicet Dei, absconditi. Quod esse non posset, nisi in se perfecte totum contineret splendorem deitatis.

Totus enim omnis sanctorum splendor in ipso ab aeterno resplenduit, totus in ipso contentus mansit, totus in agro suae humanitatis germinavit, totus ab ipso processit, totus in ipso existens particulariter a sanctis accipitur, totus in ipso esse cognoscitur et ostenditur in admirationem.

2

Et de primo quidem horum, quod scilicet splendor omnis sanctitatis ab aeterno effulsit in ipso, dicitur in Psalmo cix, 3 : Tecum principium in die virtutis tuæ, in splendoribus sanctorum : ex utero ante luciferum genui te, hoc est, ex fecunda mea deitate, Fili, te genui radiantem in omni splendore sanctitatis, antequam lux creata oriretur in cœlis vel in terris. Hic autem Filius in omnibus splendoribus in sacramento Eucharistiae continetur : et in ideo de ipso potest dici quod dicitur, Eccli. xliii, 24 : Medicina omnium in festinatione nebulæ. Quoad litteram, hostia de qua corpus Domini consecratur, nebula vocatur : quæ festinat in nostram medicinam, quia panis qui sub nebula est, festinanter absque mora temporis in corpus Christi transsubstantiatur, in quo omnis medicina est : quia in ipso ab aeterno est omnis decor sanctitatis quo quisque sanatur. Sic etiam potest exponi quod dicitur, III Regum, viii, 12 : Dominus dixit ut habitaret in nebula. Glossa, id est, opere monstravit. In hac enim nebula statuit habitare ad nostram

salutem : et quia sic omnium sanctorum splendor est in ipso, non est mirum si in eadem imagine resplendent illi qui digne ipsum percipiunt. II ad Corinth. ii, 18 : Nos omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur, a claritate in claritatem, tamquam a Domini Spiritu. Continet igitur hoc sacramentum Christum in omni splendore sanctitatis.

Continet recte Christum in omnis san- 3. citatis plenitudine. Unde ipse Filius sapientia Patris dicit, Eccli. xxiv, 16 : In plenitudine sanctorum detentio mea. In Christo enim corporaliter plenitudo est sanctitatis. Et ideo Filius Dei etiam secundum divinitatem per unionem detinetur in ipso homine, qui in hoc sacramento continetur et confitetur. Unde etiam ille homo sic assumptus specialiter debet esse beatus. Unde, Psal. lxiv, 5 : Beatus quem elegisti et assumpsisti : inhabitabit in atriis tuis. Quasi diceret : Ille specialissima et privilegiata beatitudine factus est, cujus tu Deus assumpsisii naturam, et quem ad hanc sanctitatis plenitudinem elegisti : hic enim tibi unitus habitabit in atriis tuis in eminentia omnium bonorum tuorum quibus ipse prae omnibus perfruitur in omni plenitudine tuam communicans sanctitatem. Et ideo de Christo secundum perfectam rationem dicitur, quod et secundum perfectam participationem scriptum est de primo Angelo, Ezechi el. xxvni, 12 et 13 : Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore : in deliciiis paradisi Dei fuisti. Prae omnibus enim est signaculum similitudinis, quæ est ipsa in nullo differens imago Patris, Patrem in toto coæquans in omni plenitudine deitatis et sanctitatis.

Hunc autem in plenitudine copiæ et affluentiæ istud centinet sacramentum. Plenitudine, inquam, copiæ : quia num quam deficiet, dicente Domino, Matth. xxvii, 20 : Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummatio

<--- Page Split --->

nem sæculi. Est autem nobiscum in sacramento. Plenititudine autem supereffluentiae dico : quia ipse totus inde effluit in omne et totum corpus mysticum, ut, sicut dicitur, ad Ephes. iii, 19, impleamur in omnem plenitudinem Dei. Et iterum, ad Ephes. iv, 12 et 13, dicit : In ædificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in menusram ætatis plenitudinis Christi. Hoc est dicere, omnia quæ fecit Christus in mysteriis Ecclesiae, ad hoc fecit ut ædificatio mystici corporis perficiatur, et impleatur proportionabiliter ad plenitudinem sanctitatis veri corporis, donec sic omnes qui sic sumus membra ejus, occurramus Christo Deo nostro in unitatem fidei suae et agnita in nobis sanctitatis Christi, in virum illum perfectum Christum in toto suo corpore, et participemus mensuram ætatis in gratia et sanctitate plenitudinis Christi, ita quod in gratia et sanctitate perfecta habeamus quantitatem, nec de cætero simus parvuli et imperfecti. Sic ergo in plenitudine copia et effluentia sanctitatis Christus in hoc sacramento continetur : et ideo bona gratia vocatur.

plenitudine hujus ministratur sacramenti : et ideo plenitudo gratia et bona gratia vocatur. Hoc est quod dixit Psalmista, Psal. lxxxiv, 13 : Dominus dabit benignitatem, scilicet roris et pinguedinis de corpore suo in sacramento : et terra nostra membris omnibus dabit fructum suum, ad modum fructus qui crevit in agro Dominici corporis, hoc modo sicut dicitur, Isa. xlv, 8 : Aperiatur terra, suscipiens rorem gratia et pinguedinem devotionis, et germinet Salvatorem. Qua enim melior terra esse potest, quam corpori Christi conjuncta, et sanguine suo impinguata? Pro certo nulla : quia ad litteram secundum terrae naturam nulla pinguedo adeo terram fecundat, sicut rigatio humani sanguinis. Multo autem et in infinitum magis fecundat sanguis Salvatoris. Unde, Job, xvi, 19 et 20 : Terra, ne operias sanguinem meum, neque inveniat in te locum latendi clamor meus : ecce enim in caelo testis meus, et conscius meus in excelsis. Vult enim, quod sanguis in terram fusus a fructu vacuus non lateat, et clamor quem offerendo seipsum in holocaustum pro nobis, non lateat, sed cum effectu exauditionis veniat ad aures Patris, qui testis est et conscius omnium eorum qua e gessit : qua omnia fecit ex Patris obedientia. Hæc autem omnia in sacramento Eucharistia in singulis missis repræsentantur, et omnia nobis de agro Dominici corporis succreverunt.

Adhuc autem, totum quod est sanctitatis et gratia, in agro sua humanitatis nobis germinavit : quem sanctitatis odorem percipiens patriarcha magnus admirans dixit, Genes. xxvii, 27 : Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. Et subjungit de incremento mystici corporis ad plenitudinem veri, dicens, x. 28 : Det tibi Deus de rore cœli, et de pinguedine terra, abundantiam frumenti et vini. Ac si dicat : Faciat te crescere in membris sicut crevisti in teipso. Et hoc facies : quia deitate tua dabis eis de rore cœli qui gratiam signat, et de pinguedine terra, et hoc est, tui terreni corporis, quod omni sanctitate impinguatum est, abundantiam. Hæc abundantia roris et pinguedinis qua germinavit in agro corporis Christi, nobis de

Totum etiam hoc quod nostrae salutis est, ab ipso processit. Unde, Joan. 1, 16, dicitur : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Nec ab ipso acciperemus, nisi esset ab ipso : nec aliquo modo etiam de hoc quod in ipso est, accipere possemus, nisi sibi communicaremus. Non autem vere communicamus, nisi in communicationis sacramento : totus enim ibi percipitur et emanat de ipso in omnes. Propter quod etiam ipse Dominus cum omnia sua communicare vellet suis, et nihil abscon-

<--- Page Split --->

dere ab ipsis, ultimo seipsum in cena Apostolis in sacramento exhibuit, dicens : Accipite et comedite : hoc est corpus meum 1. Ac si dicat : Gratia plenitudinem qua e in me est in vase sacramentali corporis mei, et ex illa recipietis reconciliationem et remissionem : quia ex ipso manat gratia redemptionis. Numer. xxiv, 7 : Fluet aqua de situla ejus, et semen illius erit in aquas multas. Situla hic signat corpus Christi, et Christum, de qua aqua gloria et gratia plene effluxit, qua quasi semen in cordibus fidelium effusa in aquas gratiarum plurimarum redundavit. Sic enim dicitur, Esther, x, 6 : Parvus fons, in humilitate Jesu Christi, crevit in fluvium,.. et in aquas plurimas redundavit. Sic gloriosa Virgo plena gratia effecta est 2, et Stephanus plenus gratia et Spiritu smcto 3. Unusquisque sibi proportionabilem plenitudinem accepit, ita quod in spiritu et gratiarum actione dixerunt : Repleti sumus mane misericordia tua : et exsultavimus, et delectati sumus omnibus diebus nostris 4.

mento nisi plenitudo gratia percipitur. Unde, Joan. 1, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratia et veritatis. Quidquid enim videtur in ipso, non vacua, sed plena est gratia de plenissimo fonte emanans. Unde, Esther, xv, 17, exclamans dicit : Valde mirabilis es, Domine, et facies tua plena est gratiarum. In quacumque enim facie inspicitur, mirabilis et plenus gratia invenitur : a facie enim deitatis causatur gratia, et per faciem humanitatis propagatur, in nativitate consecrat virginitatem, in vita decorat conversationem, in verbo ostendit gratia veritatem, in miraculis probat gratiam potentem, in morte gratiam ostendit efficacem : et sic omnis ejus facies est plena gratiarum. Et hic totus in omni gratia choro plenus continetur, ubique probans, quoniam gratia et veritas per Jesum Christum facta est 5, ut dicitur hoc sacramentum.

Omnibus igitur hoc sacramentum Eucharistiae percipientibus, gratia plenitudo et vas omnis gratia communicatur : et ideo sacramentum Eucharistiae digne vocatur.

Hæc plenitudo gratiae in ipso videtur et cognoscitur : quia nihil in hoc sacra-

1 Matth. xxvi, 26. 2 Luc. i, 28. 3 Act. vi, 8 et 55.

4 Psal. LXXXIX, 14. 1 Joan. 1, 17.

<--- Page Split --->