CAPUT VII.

Consideravit agrum, et emit eum : de fructu manuum suarum plantavit vineam.

§ 1

ZAIN (7)

Duo hic considerantur, scilicet interpretatio litteræ perscriptæ, et sententia versiculi.

ZAIN autem interpretatur oliva, et competit versiculo epigramma hujus litteræ, quia versus est de fructu manuum pingui et uberrimo, sicut oliva fructus affert. Unde, Psal.11, 10 : Ego autem, sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei, in æternum et in sæculum sæculi.

Dicitur autem mulier hæc oliva propter tria. Unum est natura olivæ. Secun-

<--- Page Split --->

dum est utilitas ejusdem. Tertium autem signum olivæ.

In primo, hoc est, in natura olivæ nota tria. Primum est, quod hæc arbor discretionem sexus in se habet, quando est fructifera. Secundum autem est, quod stat virentibus foliis hieme et æstate. Tertium autem, quod fructum fert cum ossibus.

Primum est a calido in partibus quibusdam quod est faciens fructificationem, et humido in quibusdam quod est ministrans materiam. Calor est charitatis fervor: humor autem est pietas: sine quibus homo non est oliva, sed oleaster, frigore avaritiae, et humore voluptatis infecundus. De hoc dicitur, Ad Roman. xi, 17: Tu autem, cum oleaster esses, insertus et in illis, scilicet, ramis, et socius radicis et pinguedinis olivæ factus es. Homo enim est oleaster per peccatum originale et actuale: sed inseritur in bonam olivam per gratiam, et fit socius radicis charitatis, quia charitas radix est omnium bonorum, et pinguedinis pietatis bonorum operum.

Secundum autem, scilicet quod stat virentibus foliis, significat hoc quod dicitur, ad Ephes. iv, 29, quod omnis sermo malus ex ore vestro non procedat, sed si quis bonus est ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. Stat autem in hieme et aetate: quia nec in prosperis, nec in adversis stultum aliquid contra Deum loquitur mulier ista fortis. Et de hoc habetur, Genes. vn, 11, ubi columba attulit ramum olivæ virentibus foliis in arcam. Columba est columbina, hoc est, innocens vita. Ramus olivæ in ore, verbum pacis in locutione. Arca autem est Ecclesia. Et nota quod « arbores lati et tenuis folii « fluunt folio, » ut dicit Philosophus in II Posteriorum, quæ significant linguam magniloquam, et labia dolosa quæ in detracione, et mendacio, et otio adversus

justum loquuntur iniquitatem in superbia, et in abusione. Unde et tenue est folium : quia non est meditatione sapientiae inspissatum, ut pondus habeat. Item, nota, quod ut dicit Philosophus, « quod inspissat succum in contactu fo- « lii facit fluere folia. » Inspissatur autem succus a frigore. Succus vero significat resolutionem voluptatis in gula, et luxuria. Frigus autem est desiderium torpens ad divina : et illud est frigus quod inspissat voluptatem, et abundare facit in concupiscentia carnis. Et in illis etiam duobus vitiis maxime consueverunt abundare inutilia et fluentia verba. Et ideo dives epulo secundum Luc. xvi, 19 et seq., acerbius punitur in lingua 1. Quia, ut dicit Gregorius : « Inutilis lo- « quacitas abundare consuevit in mensis, « et similiter luxuria. » Et ideo Proverb. vn, 10, dicitur, quod mulier vaga et garrula est, et quod juvenem vecordem irretivit multis sermonibus. Econtra autem dicitur de justo, in Psal. 1, 3, quod folium ejus non defluet : et omnia quacumque faciet, prosperabuntur.

Tertium autem, quod scilicet fructum fert cum ossibus, significat quod in opere mulieris hujus est robur meriti, quod valet ad æternum regnum : liquorem enim pietatis undique circumfusum, supple, exterius, exhibet proximo : interius autem conscientia secura roboratur in merito æternorum, de quo habetur, Osee, xiv, 7: Erit quasi oliva gloria ejus. Econtra est de his qui omnia faciunt ut videantur ab hominibus, et amittunt robur meriti et gloriam pro favore temporali : de quo in epistola Jeremie, Baruch, vi, 42 et 43: Mulieres circumdatae funibus in viis sedent, succendentes ossa olivarum : cum autem aliqua ex ipsis, attracta ab aliquo transeunte, dormierit cum eo, proximæ suæ exprobrat quod ea non sit digna habita, sicut ipsa, neque funis ejus diruptus sit. Mulier resoluta

1 Luc. xvi, 24 : Et ipse clamans dixit : Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum, ut

<--- Page Split --->

inani gloria est anima. Funibus autem observationum et praeceptorum Dei est exterius, et non interius circumdata : quia amant in plateis stantes orare, et cum faciunt eleemosynas, tuba canunt ante se, sicut habetur, Matth. vi, 2. Et sedet in via in prospectu populi succendens ossa olivarum : quia quidquid in operibus talium roboris et meriti esse deberet, totum flamma adulationis incenditur et concrematur. Unde cum transeuntibus luxuriani dicitur : quia quando audit laudem propriam, amplius extollendo se despicit alium quod ipse non dignus praemio laudis videatur ut ipse : sicut dicit Pharisæus, Lucæ, xvii, 11 : Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut cæteri hominum, raptores, injusti, adulteri : velut etiam hic publicanus. Rumpitur autem funis, quando opus et institutio specialis præcepti ab æternis ad quæ ligare deberet, distrahitur ad favorem laudis.

Sequitur de secundo quid sit olivæ utilitas : et hic est usus olei quo dii utuntur et homines, ut dicitur, Judicum. ix 9 1. Dii autem secundum hebraici idiomatis proprietatem sunt divinæ personæ quæ usæ sunt oleo misericordiæ ad nos. Et similiter homines utuntur, quia sunt misericordes, sicut et Pater eorum cœlestis misericors est, ut dicitur, Luc. vi, 36. Usum autem hujus olei exhibuit nobis Dominus præcipue in quatuor, scilicet in misericordia redemptionis, et in concessione veniæ delictorum, et in castigatione correctionis, et ultimo in acceptatione nostri servitii.

De primo intelligitur illud in Cantic. 1, 2 : Oleum effusum nomen tuum. Quia scilicet misericordia redemptionis eorum in omnes est demonstrata. Unde, in Psal. cxxix, 7, dicitur : Apud Domi-

num misericordia, et copiosa apud eum redemptio.

De secundo intelligitur hoc quod habetur, Luc. x, 33 et seq., quod Samaritanus, custos animæ nostræ, appropinquavit vulnerato, alligans vinculis præceptorum vulnera, infundens oleum misericordiæ in concessione veniæ, et vinum compunctionis, et duxit in stabulum religionis et bonæ vitæ, proferens duos denarios charitatis Dei et proximi, vel doctrinæ duorum testamentorum, et dans stabilario, id est, plebano, vel Prælato, ut curam ejus ageret in admonitione continua.

De tertio dicitur, in Psal. lxxxviii, 32 et seq. : Si justitias meas profanaverint, et mandata mea non custodierint, visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Il Machab. vi, 13 : Multo tempore non sinere peccatoribus ex sententia agere, sed statim ultiones adhibere, magni beneficiì est indicium. Psal. cxvii, 18 : Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. Quasi diceret : Per castigationem evasi mortem. Job, v, 18 : Ipse vulnerat, et medetur : percutit, et manus ejus sanabunt. Unde de David dicitur, Psal. lxxxviii, 21 : Inveni David, servum meum, oleo sancto meo, id est, virga misericordiæ, unxi eum.

De quarto dicitur, ad Titum, nì, 5 : Non ex operibus justitiæ, quæ fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Nam, ut dicit Isaias, lxiv, 6 : Quasi pannus menstruatæ universæ justitiæ nostræ. Et ideo misericordia Domini magna est, si quid est acceptum, supple, in nostro opere.

Similiter autem et homines utuntur oleo misericordiæ in quatuordecim effectibus, vel partibus istius virtutis : quorum

<--- Page Split --->

Septem sunt corporales, sci- licet,

Cibare esurientem, Potare sitientem, Vestire nudos, Colligere peregrinos et hospites, Visitare infirmos, Venire ad captivos, re- dimendo eos vel al- leviando eis capti- vitatem.

Et de istis sex simul habetur, Matth. xxv, 33 et seq., quod requirit ea Domi- nus ab his qui erunt in judicio judicandi sive ad mortem sive ad vitam.

Septimum autem est sepelire mor- tuos, quod laudatur in Tobia ab Angelo, Tobia, xii, 12.Et de his habetur versus:

Visito, poto, cibo, redimo, tego, colligo, condo.

Alii sunt

Septem effe- ctus misericor- dia spirituales, scilicet,

Consulere ei qui non habet consilium, Castigare delinquen- tem, Remittere in nos pec- canti, Consolari pusillani- mem, Portare et ferre infir- mum, Orare pro omnibus in- dgentibus, Docere ignorantem.

De his habetur talis versus:

Consule, castiga, remitte, solare, fer, ora.

Et additur, doce, extra versum.

Tunc est homo misericors sicut et pa- ter coelestis misericors est, et sic habet usum olei et oliva tamquam ostium reg- ni coelestis: quia per illud exivit Dominus ad nos, et per illud intrabimus ad ipsum, et hoc bene significatum est, III Reg. vi, 32, ubi legitur quod ostia Sancti san- ctorum fecit Salomon duo de lignis oliva- rum: unum scilicet misericordia quo utitur Deus exeundo ad nos, alterum au-

tem per quod intrat homo ad Deum in usu oliva.

Sequitur de tertio, scilicet de signifi- catione oliva. Figurat autem tria oliva. Primum est pax. Secundum est effectus miserendi. Tertium est viror perpetuus in aeterna beatitudine.

De primo habetur, Jerem. xi, 16: Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam vocavit Dominus nomen tuum. Uberem in operibus, pulchram in pulchritudine pacis, fructiferam in requie opulenta conscientia, speciosam autem in tabernaculis fiducia in contem- platione. In hujus signum pueri He- braorum, sicut habetur, Matth. xxi, 8 et seq., tulerunt ramos olivarum ob- viantes Domino, nuntiantes pacem fa- ctam per Christum.

De secundo habetur, Zachar. xiv, 4: Stabunt pedes Domini super montem olivarum, qui est contra Jerusalem ad Orientem, hoc est, super altitudinem misericordia, qua respicit per meritum coeleste patriam: unde etiam misericor- dia, qua apparuit beato Joanni eleemo- synario in specie puella virginis coro- natae serto de ramo oliva, adstare vide- batur sibi.

De tertio dicitur, Zachar. iv, 2: Ecce candelabrum aureum totum, et lampas super caput ipsius Et postea dicit, 3: 3: Dua oliva super illud: una a dextris lampadis, et una a sinistris ejus. Can- delabrum aureum est Christus lucens in celo. Oliva autem una est corpus virens in sinistra. Et anima virens in dextra est oliva secunda: quia homo in utroque illorum recipit illuminationem a Christo, sed in anima principaliter, et ideo a dextris, et in corpore secundario, et ideo a sinistris.

<--- Page Split --->

meditanda æterna : et tunc occurrit ei Rebecca qua interpretatur qua multum accepit: et haec est sapientia quam quarit sponsam accipere contemplans, et amator factus est formae illius, ut habetur, Sapient. vni, 2 4. Iste est ager super quem apparuit fluens mel, hoc est, dulcedo sapientiae, ut habetur, I Regum, xiv, 27, de quo comedit Jonathas, et illuminati sunt oculi ejus.

Sequitur sententia versiculi : « Consideravit agrum. et emit eum : de fructu manuum suarum plantavit vineam. »

Et illa est in duobus, scilicet in emptione agri, et plantatione vineae.

Circa emptionem agri tria occurrunt notanda. Primo, quis sit ager. Secundo, qualiter considerandus est emendus ager. Tertio, ipsa agri emptio.

Circa primum notandum est quod sexduplex est ager circa quem emendum occupatur mulier. Primus est ager actionis. Secundus, ager contemplationis. Tertius, ager Scripturae. Quartus, ager nostrae naturae. Quintus, ager redemptionis. Sextus, ager cordis desiderii cœelestis patriae.

Primus ager scinditur vomere obedientiae mandatorum et consiliorum : et est de ipso scriptum, Jerem. xxxii, 7 : Eme tibi agrum meum, qui est in Anathoth : tibi enim competit ex propinquitate ut emas. Omni enim Christiano, qui in habitu promittit obedire mandatis, competit jure hujus congregationis ager in Anathoth, quae interpretatur obedientia. De isto agro etiam intelligitur, illud Genes. xxvii, 27 : Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. Odor est notitia bonorum operum obedientiae. Plenus ager est vita activa plena operibus bonis. Benedictio Domini est conservatio eorumdem operum in perseverantia usque in finem.

De secundo agro, scilicet contemplationis, habetur, Genes. xxiv, 63, quod Isaac egressus est ad meditandum in agro. Egreditur autem quis passibus intellectus in agrum contemplationis ad

De tertio agro, hoc est, Scripturae, habetur, Ruth, ii, 2 : Vadam in agrum, et colligam spicas quae fugerint manus metentium, ubicumque clementis in me patrisfamilias reperero gratiam. Spicae sunt Scripturae intellectus historicus, allegoricus, moralis, et anagogicus. In agro Scripturae, paterfamilias est Spiritus sanctus : gratia sua est gratia revelationis, et gratia studii.

De quarto agro, hoc est, hujus mundi sive nostra naturae, dicitur in Evangelio Matth. xui, 18 et seq. Ager hic mundus est, id est, cor humanum sive nostra natura, in qua superseminavit diabolus zizania. De hoc agro habetur, II Regum xxiii, 11, ubi legitur de agro qui erat plenus lente, in quo percussit Semma Philisthaos, et fecit salutem magnam in populo Israel. Lens significat concupiscentiam in membris nostris : quia lenticula est rufa, in qua amisit vorator Esau benedictionem primogenitura, ut habetur, Genes. xxv, 29 et seq. : et hoc est concupiscentia carnis. Sed Semma interpretatur famosa exauditio ejus : quia ille qui carnem vincit, exauditur famose a Deo, et ille intuitus est por castigationem agrum cum lente, et percussit mortificatione carnis Philisthaos, id est, potione cadentes, id est, daemones qui calicem ira biberunt et ceciderunt. De hoc etiam, Proverb. xxiv, 31 : Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti : et ecce totum repleverant urticae, et operuerant superficiem

<--- Page Split --->

ejus spina. Urticae sunt pruritus carnis. Spinae puncturae conscientiae mala.

De quinto, scilicet agro redemptionis, habetur in omnibus Evangelii in passione, et originaliter, Jerem. xxxii, 7 et seq., quod cum pretio emerunt agrum Haceldama, hoc est, agrum sanguinis in sepulturam peregrinorum 1. Peregrini sunt Sancti qui peregrinos et hospites se esse confitentur super terram. Sepultura eorum est quies a vexatione daemonum, et hoc consecuti sunt Sancti per pretium sanguinis Christi. Hic ager significatur in Genes. xxui, 11, in agro quem Abraham emit ab Ephron cum spelunca duplici in sepulturam Sara. Abraham pater multarum gentium Christus est. Ephron interpretatur visio iniquitatum, et significat Judaicum populum et daemonum turbam, qui quietem Sanctorum impediebant. Sara autem princeps interpretatur et Sanctos figurat. Spelunca duplex, duplicem redemptionem in qua quiescunt Sancti per sanguinem redemptionis, scilicet speciei et spei, sive exspectationis et comprehensionis figurat.

De sexto, scilicet agro desiderii celestis patriae, dicitur in Evangelio Matth. xiii, 44, quod simile est regnum cælorum thesauro abscondito in agro : quem qui invenit homo, abscondit, et præ gaudio illius vadit, et vendit universa quæ habet, et emit agrum illum. Ibi dicit Glossa Gregorii, quod thesaurus est desiderium cœlestis patriæ, quod in agro cordis absconditur, quod cum invenit homo omnia tamquam nihil ducit dummodo agrum acquirat 2. De hoc etiam, Cantic. vii, 11 : Egrediamur in agrum, supple, ad quaerendum thesaurum, commoremur in villis, hoc est, in habitationibus Angelorum, quo pervenire desideramus.

Sequitur qualiter ager iste considerandus est ut ematur. Est igitur tripliciter considerandus, scilicet æstimatione, discretione, et provisione.

Æstimatione, ut quanti valeat solerter æstimetur et ponderetur. Discretione, ne nimis pro agro exhibeatur. Provisione, ne forte in proximo ad sterilitatem possit redigi.

Quidam enim emptores male æstimant agrum regni cœlestis, minus exhibentes quam valeat. Unde dicitur ad Cain, Genes, iv, 7 : « Nonne si recte offeras, male autem dividas, peccasti ? » Secundum aliam translationem est hæc littera Genesis 3. Recte enim obtulit qui creaturam Creatori obtulit. Sed male divisit qui meliora concupiscentiæ, pejora autem Deo divisit. Hinc est quod dicitur, Malach. i, 14 : Maledictus dolosus, qui habet in suo grege masculum, et votum faciens immolat debile. Domino. Hic tanguntur illi qui operibus de genere bonorum mercari volunt beatitudinem æternorum : cum in peccatis remaneant, constat quod non bene æstimant. Propterea male æstimavit Simon et Giezi et Jason : quorum primus impretiabile gratiae posuit sub pretio, secundus autem impretiabile virtutis, tertius impretiabile potestatis et dignitatis spiritualis. Simon enim gratiam accipiendi et dandi Spiritum sanctum emere conatus est, sed non emit, sed pecunia sua secum erat in perditionem, Actuum, vn, 18 et seq. Giezi autem virtutem sanantem lepram peccati vendere conatus est, et pecuniam quidem adeptus est, sed lepra Naaman adhæsit ei, IV Reg. v, 20 et seq. Hæc etiam est putredo peccati, et significat eos qui justificant impium pro muneribus et justitiam justi auferunt ab eo, scilicet in judiciis animarum 4. Et illi quidem, heu ! pecuniam consequuntur, sed

<--- Page Split --->

peccatum etiam erit super eos. Jason autem emit summum sacerdotium, II Machab. iv, 7 et seq., in quo est potestas et dignitas spiritualis. Unde etiam merito iniquitatis ejus dicit Augustinus quod « exstinctus est ignis sacrificiorum qui « usque ad eum vivus permanserat : » et significat eos qui potestatem et ordinem spiritualium prece et pretio consequuntur, per quos evidens ignis devotionis in sacrificium laudis Domini in Ecclesia exstinctus dignoscitur.

Secundo considerandus est ager discretione. Sicut enim quidam male astimant, ita etiam quidam de agro nimis cupidi indiscretum exhibent pretium : non attendentes justum esse eum qui vendit, et non exigentem a nobis pretium ultra valorem : quinimo etiam si citra valorem quantitas pretiumque invenitur, infirmitati nostrae condescendit. Sunt ergo qui discrete, et sunt qui indiscrete considerant agrum. Discrete considerant qui sua dant non ad suam voluptatem, sed ad necessitatem sibi aliquid relinquentes : sua scilicet dant, nullum eorum secundum carnem, sed omnes in Christo et propter Christum diligentes : seipsos dant totos se ad interitum peccati et concupiscentiae, sed non naturae offerentes. Hujus rei gratia, Joan. xxi, 13 et seq., tribus vicibus quaerit a Petro Dominus : Simon Joannis, diligis me plus his ? Et iterum tertio repetit eumdem sermonem. Hinc est quod dicitur, Deuter. vi, 3 : Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, plusquam amicos qui tecum habent cor unum : et ex tota anima tua, id est, animalitate, hoc est, plusquam ea quae propter animalitatem data sunt, hoc est, possessio tua : et ex tota fortitudine tua, hoc est, plusquam te, ut in viribus propriis nihil contra Deum agas. Aliqui autem sunt qui retinent de pretio agri sibi aliquid in se, et in amicis, et bonis : et illi significantur per Ananiam et Saphiram qui propter fraudem pretii agri mor-

tui ad pedes Petri ceciderunt, sicut habetur, Act. v, 5 et seq.

Alii autem sunt indiscrete etiam hoc in pretium projicientes, quod sibi licite in se et suis cunctis bonis hujus mundi Dominus relinquit : indiscrete occidentes seipsos, sicut fecit Jepthc, Judic. xi, 30, qui debuit immolare animal, hoc est, vitam animalem, et occidit propriam filiam, id est, naturam suam. De hoc habetur, Cantic. 1, 2 : Adolescentule dixerunt te, nimis scilicet. Adolescentule sunt animae fervore novitio nimis astuantes in agrum, et suam naturam etiam pro emptione ipsius occidentes.

Tertio debet considerari provide, ne forte redigatur in solitudinem : sicut etiam dicit Apostolus, ad Hebr. vi, 7 et 8 : Terra enim saepe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis a quibus colitur, recipit benedictionem a Deo : proferens autem spinas ac tribulos, reproba est, et maledicto proxima : cujus consummatio in combustionem. Providentia autem haec sic prudenter mensurans et considerans agrum, est praecipue praemeditatio operis exercendi circa agrum virtutis qua possit agricola agrum illum ad germen bonorum operum exercere : opus enim debet esse continuum et multum, sicut dicitur, Proverb. xiv, 4 : Ubi apparent plurimae segetes, ibi manifesta est fortitudo bovis. Et, Isaie, xxxii, 20 : Beati qui seminatis super omnes aquas, immittentes pedem bovis et asini. Omnes aquae sunt lacrymae pro peccatis nostris, pro alienis, pro incolatu miseriae, pro compassione passionis Christi, pro ignorantia faciendorum, pro tarditate proficiendi, pro velocitate deficiendi : et super omnes istas seminat, qui bona opera in singulis ad frugem justitiae multiplicat. Pedem autem bovis ad jugum immittit, qui maturitatem vita generat in opere. Similiter autem immittit pedem asini, qui stultus fit huic mundo ut sapiens sit coram Jesu Christo, qui simplex est in malo, et sapiens in bono, se-

<--- Page Split --->

cundum Apostolum, I ad Corinth. ut, 18, sicut fuit Job simplex, et rectus ac timens Deum, et recedens ab omni malo, Job, i, 1 : qui recessit ad modum asini, qui declinat loca periculorum in quibus quandoque fuit. Similiter, virtutem suam debet praemeditari, ne ultra vires opus assumat. Cogitare enim debet, quod nemo mittens manus suas ad aratrum, et respiciens retro, aptus regno Dei 1.

Sequitur tertio qualiter ager iste sit emendus, et unicuique agro speciale pretium assignemus. Emitur igitur ager actionis pretio simplicis obedientiae : ager autem contemplationis pretio puritatis et munditiae cordis : ager vero Scripturae pretio studii et meditationis : ager vero mundi sive nostra naturae pretio disciplinae : ager autem redemptionis pretio gratiarum actionis : ager autem cordis desiderii cœelestis emitur pretio devotionis.

Obedientiæ pretium in tribus consistit, scilicet, ut obediamus simpliciter, velociter, et discrete. Simpliciter, ut Abraham in offerendo filium, Genes. xxii, 1 et seq., et ad Hebr. xi, 8 : Fide qui vocatur Abraham obedivit in locum exire, quem accepturus erat in hæreditatem : et exiit, nesciens quo iret : non sicut Adam qui duplex fuit in obediendo, et ideo ejectus est de paradiso. Duplex, inquam, fuit, volens scire omnem obedientiae rationem antequam obediat, nec se totum relinquens voluntati ejus cui obedire debuerat. Velociter autem ut sine mora impleamus. Unde, Proverb. xxii, 29 : Vidisti virum velocem in opere suo ? coram regibus stabit. Et, Eccle. ix, 10 : Quodcumque facere potest manus tua, instanter operare : quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia erunt apud inferos, quo tu properas. Discrete, quia si « injungitur aliquid honorificum

« et commodum secundum hanc vitam, « præter nostram debet esse secundum « obedientiæ voluntatem : si aliquid hu- « mile et abjectum, tunc debet esse se- « cundum nostram voluntatem. » Et hæc est sententia Gregorii.

Pretium etiam puritatis, quo emitur ager contemplationis, tres habet partes, scilicet ut purgemus mentem a peccati luto, et voluntatem a fumo concupiscentiae, et rationem ab omnium temporalium sollicitudine. Hæc enim tria cæcant oculos, lutum, fumus, tenebra. « Peccatum autem lutum est, et concu- « piscentia fumus, et corporea phantasia « est spiritualis tenebra. » Et hæc etiam est sententia Gregorii. Primum petit cæcus secus viam sedens a Domino, dicente ei Domino : Quid tibi vis faciam ? dixit cæcus, Domine ut videam 1. Et habetur, Matth. v, 8 : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. De secundo dicit Dominus quod populi Chanaan relicti in populo Dei, futuri erunt eis sicut lancea in latere, et spinae in oculis 2. Populi Chanaan sunt fumi concupiscentiae egredientes de igne fornitis, et pungentes latus cordis per primos motus in cogitatione. Et spinae in oculis sunt obcecationes quas ingerunt nobis ad spiritualia contemplanda. Tertium conqueritur Job, ni, 23 : Viro cujus abscondita est via, et circumdedit eum Deus tenebris ? Via enim veritatis et luminis æterni nobis, absconditur, quia oculus nostri intellectus phantasiis corporalium rerum hujus mundi obnubilatur. Et Tobias, Tob. v, 12 : Quale gaudium erit mihi, qui in tenebris sedeo, et lumen cali non video ?

Pretium studii et meditationis quo ager Scripturae comparatur, tres habet partes. Debemus enim studere et meditari in tribus, scilicet in scibilibus ad jucunditatem, in operabilibus ad uti-

<--- Page Split --->

litatem, in coelestibus ad affectum dulcorandum. De primo, Daniel. xii, 3 : Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti, et qui ad justitiam erudirunt multos, quasi stelle in perpetuas aeternitates. De secundo dicitur in Psal. 1, 2 : In lege Domini meditabitur die ac nocte. De tertio, Sapient. xiii, 1 : Vani sunt omnes homines, in quibus non subest scientia Dei. Quia illa deleetabilis est, et sine illa homo evanescit : quia sicut dicit, ibidem, xv, 3 : Nosse Deum, consummata justitia est : et scire justitiam et virtutem Dei, radix est immortalitatis. Et, Jerem. ix, 24 : In hoc glorietur, qui gloriatur, scire et nosse me. Primum aedificat et corroborat fidem. Secundum instruit vitam in opere. Tertium accendit desiderium et elevat spem per adeptionem beatitudinis hic in spe, et in re in futuro. Vel, triplex secundum Augustinum est pretium agri sanctae Scripturae : quia « meditamur in « credibilibus, intelligibilibus, et opina- « bilibus. » Fides innititur revelationi et auctoritati articulorum et Scripturae. Intellectus autem circa rationis veritatem. Opinio autem juvatur sola veri similitudine.

Pretium etiam disciplinae, quo ager nostrae naturae qui a Domino mundus appellatur, comparatur, triplex est.« Est « enim disciplina eruditio per difficilia, » ut dicit Basilius. Et sunt tria quae difficilia sunt nobis, scilicet vigiliae, jejunia, et sustinentia tentationum et tribulationum quae extra nos suscitantur nobis. De primo, Eccli. xxxi, 1 : Vigilia honestatis tabefaciet carnes, et cogitatus illius auferet somnum. Psal. lxii, 2 : Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Et sequitur edomatio carnis, ibidem : Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. Caro enim numquam multipliciter Deum sitiret, nec honestatem, nisi prius vigiliis esset edomita. De secundo, I ad Corinth. ix, 27 : Castigo corpus meum et in servitutem redigo : ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus effi-

ciar. Psal. xxxiv, 13 : Ego autem dum mihi molesti essent, induebar cilicio : humiliabam in jejunio animam meam,et oratio mea in sinu meo convertetur. De tertio, Thren. 1, 13 : De excelso misit ignem in ossibus meis,et erudivit me. Psal. lix, 13 : Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis. Quod sic exponit Basilius, quod « auxilium « nostrum facit tribulatio, quia cum ha- « bemus salutem corporis, sumus vani. » Ad Hebr. xii, 11 : Omnis disciplina quidem in præsenti non videtur esse gaudii, sed mæroris : postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet justitiæ.

Pretium etiam gratiarum actionis quo emitur ager redemptionis, habet tres partes. Debemus enim tanti beneficii semper esse memores, et in magnificentia laudis et benedictionis extollere, et magna sollicitudine quomodo possimus similia rependere. De primo habetur, Thren. iii, 19 : Recordare paupertatis, et transgressionis meæ, absinthii, et fellis : paupertatis, quia nudus pependit in cruce : transgressionis, quia plus fecit quam debuit ad nostram redemptionem : absinthii autem, in acerbitate martyrii : fellis vero, in fellea malitia exprobrantium Judæorum. Vel ad litteram, quia dederunt ei vinum aceto, felle, absinthio, et myrrha conditum. Et respondet Jeremias, Thren. iii,20 : Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. De secundo habetur in Psal. cxliv, 2 : Lauda, anima mea, Dominum. Laudabo Dominum in vita mea : psallam Deo meo quamdiu fuero. Et iterum, Psal. cii, 1 : Benedict, anima mea, Domino, et omnia quæ intra me sunt, nomini sancto ejus. Et iterum primum et secundum simul tangit, dicens ibidem, yj. 2-3 : Benedict, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus : qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas : qui redimit de interitu vitam tuam : qui coronat te in misericordia et miserationi-

<--- Page Split --->

bus. Omnia haec exhibita sunt nobis in beneficio redemptionis. De tertio, dicit Psal. cxv, 12 : Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi ? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Eccli. xxxi, 12 : Supra mensam magnam sedisti, scito ergo quia talia oportet te praeparare.

Pretium etiam devotionis, quo mercamur agrum cordis desiderii cœelestis, tres habet partes, scilicet pium affectum desiderantis animi, instantissimam orationem, et cordis exaltationem ad aeterna. De primo dicit Apostolus, ad Philip. iii, 13 : Quae retro sunt obliviscens, ad ea vero quae sunt priora extendens meipsum. Isa. xxvi, 8 et 9 : Nomen tuum et memoralie tuum in desiderio animae. Anima mea desideravit te in nocte.De secundo dicitur in Evangelio Luc. xviii, 1, quia oportet semper orare et non deficere. Et hoc docet idem per duas parabolas, quarum una est improbitas vidue orantis judicium a judice qui Deum non timuit nec hominem verebatur : et tamen fecit judicium propter improbitatem mulieris. Alia est improbitas petentis tres panes, propter amicum qui venit de via 1. De tertio dicitur continuo in Missa : « Sur- « sum corda! Habemus ad Dominum : » et in Psal. lxiii, 7 et 8 : Accedet homo ad cor altum, et exaltabitur Deus.

§ 3

Sequitur de secunda parte hujus versiculi, quae est de plantatione vineae : « De fructu manuum suarum plantavit vineam. » Ubi duo consideranda sunt, scilicet de quo plantatur vinea, et qualiter plantatur.

Primum notatur quando dicit, « de fructu manuum suarum. » Et quia supra

multa de manibus diximus , libet ut hic de fructu aliquid dicamus.

Duæ autem manus fuerunt, custodia sui, et dilectio proximi : unde duplex est fructus secundum duas manus. Custodia enim sui fructum habet in vinea quæ est anima propria, et dilectio proximi in vinea etiam Ecclesia pro anima alterius.

In custodia sui fructificat primo vinum compunctionis in agro malo, deinde vinum devotionis in monte beneficiorum Dei, tertio vinum jucunditatis in cornu filio olei, quarto vinum ebrietatis amoris in vineis et botris cypri, quinto vinum perfecti gaudii in vineis Engaddi.

De primo habetur in Psal. lix, 5 : Potasti nos vino compunctionis. Et est vinum illud in malo agro peccatorum, quod exprimitur prælo contritionis, et capitur in vase memoriae delictorum, et eliquatur per confessionem, et bibitur per satisfactionem.

De secundo, scilicet vino redemptionis habetur, Cantic. v, 1 : Comedi favum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo. Et commemorantur diversa beneficia quae excitant ad devotionem. Favus enim est dulcedo purae divinitatis quae se nobis exhibuit quando largitus est nobis suam deitatem. Mel autem in cera est honestas humanitatis, in qua facta est redemptio. Vinum autem est devotio inde concepta. Lac autem est pura et dulcis, et naturae competens doctrina Christi. Idem est in Psal. iv, 8 : A fructu frumenti, vini, et olei sui multiplicati sunt. Fructus frumenti est stabilimentum solidantis et corroborantis gratiae. Fructus vini, fructus devotionis. Fructus autem olei, fructus pietatis.Hic vero crescit in monte altissimo beneficiorum Dei, et exprimitur prælo gratiarum actionis, et colligitur in vase cordis, et eliquatur a fraudulenta ingratitudinis, et bibitur cum non in vacuum gratia Dei recipitur, sed expletur opere ad quod data est.

<--- Page Split --->

De tertio vino dicit Psal. cuu, 15, quod vinum latificat cor hominis. Et, Genes. xlix, 11 : Lavabit in vino stolam suam, id est, faciem animae ad latificandum, et in sanguine uve pallium suum, hoc est, habitum cordis, pulsa tristitia per vinum de uva crucis, quae Christus est, expressum. Crescit autem hoc vinum in cornu filio olei , id est, in angulo soli opposito purissimae conscientiae. Filio olei, id est, filio pinguedinis aeternae et internae, per dulcedinem; et securitatem a Deo conceptam. Exprimitur autem prælo meditationis æternorum gaudiorum, et capitur in vase affectus, et eliquatur a fæce tristitiæ, et bibitur cum cogitatio hominis confitetur confessione laudis Domino, et reliquiæ cogitationis diem festum agent sibi.

De quarto vino dicitur, Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi. Crescit autem in montibus et vineis cypri, in terra scilicet calidissima, ubi ignis est in Sion et caminus in Jerusalem. Et hic est secundum Psal. lxvii, 16 et 17 : Mons Dei, mons pinguis... Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo, in monte scilicet altissimæ charitatis. Et exprimitur prælo desiderii æstuantis, et recipitur in vase amplissimæ pietatis, et cliquatur a fæce vani amoris sui et sæculi, et bibitur in dulcedine amplexus sui dilecti usque ad satietatem et ebrietatem oblivionis omnium terrenorum.

De quinto vino, scilicet perfecti gaudii, dicitur, Proverb. ix, 5 : Bibite vinum quod musici vobis. Crescit autem in vineis Engaddi, Cant. i, 13, ubi est balsamus incorruptionis æternæ, in arce scilicet sapientiæ divinæ. Et exprimitur prælo contemplationis. Recipitur autem in vase admirationis gloriæ regni cœlestis, in quo cum Christo gaudent omnes Sancti. Eliquatur autem a fæce malæ comparationis, ne aliquid scilicet terrenum

comparetur illi : quia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus iis qui dilignit illum 2. Bibitur vero in excessu mentis in raptu animæ, cum dicit Psal. lxxxvui, 19 : Domini est assumptio nostra, et sancti Israel regis nostri. Et hi sunt fructus manus unius.

Manus autem quæ est dilectio proximi etiam habet fructum vini quod est in proximo. Et est primum vinum reprehensionis asperæ, secundum doctrinæ, tertium congratulationis bonorum, quartum compassionis, quintum sublevationis. Et sumuntur secundum quinque effectus vini. Vinum enim mordicat, et instruit per hoc quod subtiliat spiritus et ingenium modice sumptum, et exhilarat animum, et conturbat quandoque, et confortat quandoque.

De primo vino dicitur, Cantic. 1, 1 : Meliora sunt ubera tua vino. Dicit Glossa ibi, quod « mordax reprehensio « debetur peccantibus, sicut dicitur, I ad « Timoth. v, 20 : Peccantes coram om- « nibus argue, ut et caeteri timorem ha- « beant. »

De secundo dicitur, Cantic. viii, 2 : Dabo tibi poculum ex vino condito, et mustum malorum granatorum meorum. Vinum conditum est doctrina refrigerans ab æstu vitiorum.

De tertio dicitur, Job, xxxii, 19 : En venter meus quasi mustum absque spiraculo, quod lagunculas novas disruptit. Animus enim congratulationis ebullit in laetitia sicut mustum in lagena : ita ut vix gaudium exprimere, vel tenere possit : unde in Evangelio Luc. xv, 6, dicit : Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam, quæ perierat.

De vino compassionis habetur, Isa. xvi, 9 : Inebriabo te lacryma mea, Hesebon et Eleale, quoniam super vindemiam tuam et super messem tuam vox calcan-

<--- Page Split --->

tium irruit. Hesebon interpretatur cingulum tristitize, et significat eum qui in afflictione est. Eleale interpretatur conscensio, et significat altitudinem mali quod conscendit super tristem. Et dicit causam, quia super vinum gaudii aeterni et super refectionem gratiae quando reficit ebrietas, irruit vox insulationis calcantium daemonum.

De ultimo vino, scilicet sublevationis in adjuvando proximum, habetur in Esdra, III Esdræ, in, 17 et seq., quod vinum est unum de his quæ confortant : et homo qui contra diabolum non potest solus, alterius adjutorio quasi vino potatus surgit, et arripit gladium, et pugnare incipit. Unde, Eccle. iv, 10 et 11 : Væ soli! quia cum ceciderit, non habet sublevantem se : duo autem fovebuntur mutuo.

Sequitur qualiter plantatur vinea. Et quia loquitur in singulari, « plantavit vineam, » dicamus unam vineam animam sive nostram sive proximi.

Plantatur autem ad Meridiem, ubi est solis fervor et ventus Austri, et in loco excelso pingui: et scinditur rastro, et stercoratur, et compluitur, et putatur, et vindemiatur, et extrinsecus munitur maceria, et torcular exstruitur in ea, et turris in medio ejus, et plantatur de vitibus Soreth. Meridies autem est suspensio cordisad lumen gratiae, sicut dicitur, Job,

xxxvnii, 24 : Per quam viam spargitur lux, id est, dividitur æstus super terram. In loco autem eminenti et pingui, hoc est, in monte spiritus et pinguedine devotionis : sicut dicitur, Genes. xxvn, 39 et 40 : In pinguedine terræ, et in rore cæli desuper erit benedictio tua. Scinditur autem rastro timoris et contritionis, et putatur saculo confessionis. Stercorata autem abjectione humilitatis, et compluta pænitentium lacrymis, roscida etiam rore pietatis divinæ, sicut dicitur, Isa. xxvi, 19 : Ros lucis ros tuus. Maceria autem circumdata extrinsecus est custodia Angelorum. Turris in medio spes alta adjutorii Dei, sicut dicitur, Isa. xxvi, 1 : Urbs fortitudinis nostræ Sion : salvator ponetur in ea murus et antemurale. Urbis turris est Salvator, quia dicit Psal. xc, 1 : Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei cæli commorabitur. Murus autem custodia Angelorum. Antemurale vero mutua custodia hominum, sicut dicit Augustinus : « In- « vicem vestram pudicitiam custodite : « Deus enim qui habitat in vobis etiam « isto modo, custodiet vos ex vobis. » Torcular autem in medio ejus in quo exprimitur vinum, est memoria passionis Christi : quia illa suo pondere omne quod est in nobis boni liquoris, debet extrahere. Plantatur autem de vitibus Soreth, id est, de genere vitis optimæ, omne semen verum 1 : quia de animabus factis ad Dei imaginem et similitudinem.

<--- Page Split --->