CAPUT VIII.
Accinxit fortitudine lumbos suos, et roboravit brachium suum.
§ 1
НЕТИ (Т)
HETI interpretatur pavor, et alludit sententiae versus : quia pavor est causa accinctionis, sicut dicitur, Cant. iii, 7 et 8 : En lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel : omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi : uniuiscujusque ensis super femur suum propter timores nocturnos. Lectulus Salomonis est anima hujus mulieris, in qua quasi in thalamo tota die quiescit. Hunc lectulum ambiunt sexaginta fortes, hoc est, observantia perfecta decalogi. Senarius enim perfectus est numerus, et denarius ad decalogum pertinet. Et isti sunt fortissimi Israel et rectissimorum, quia Israel interpretatur rectissimus : quia perfectione mandatorum perfectum robur virtutis acquiritur. Omnes autem tenent gladios, quia valent ad propulsanda vitia tentationum. Et hoc est quod dicit : Propter timores nocturnos, hoc est, propter pavorem sagittae volantis in tenebris, id est, persuasionem daemonum in occultis et obscuris peccatis. Unde pavor dicit causam sententiae versiculi cui praescribitur.
« Accinxit, etc. » Duo notantur in versu, scilicet accinctio lumborum, et roboratio brachii.
Circa primum notantur tria, scilicet modus accinctionis, in hoc quod dicit : « Accinxit. » Et quo accingitur, quia « fortitudine. » Et in quo loco vel membro corporis, quia « lumbos suos » accinxit.
Circa primum etiam nota, quod aliud est accingi, aliud succingi, et aliud praecingi. Accingimur enim ad bellum, succingimur autem ad currendum, sed praecingimur ad ministrandum.
De primo, I Machab. iii, 58 et 59 : Aecingimini, et estote filii potentes..., quoniam melius est nos mori in bello, quam videre mala gentis nostrae, et Sanctorum. Unde, Psal. xliv, 4 : Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Et, Genes. xlix, 19 : Gad, accinctus praeliabitur ante eum : et ipse accingetur retrorsum.
De secundo habetur, Joan. xxi, 7, quod cum Petrus festino per mare cursu festinat ad Dominum, tunica succinxit se, et misit se in mare. Tunica enim est conversatio vitae : et haec debet succingi cingulo justitiae, ne defluentia in humum vestimenta celerem motum pedum, hoc est, affectionum impediant. Hinc etiam est quod de praedicate in Proverb. xxx, 31, dicitur : Gallus succinctus lumbos. Gallus enim qui cantu suo dormientem excitat et horas significat, praedicator est, qui dormientes in peccatis ad vigiliam pœnitentiae excitat, et horam judicii Domini significat venturam super peccatores. Et dicitur succinctus lumbos, quia rectitudine justitiae luxum conversationis elevat.
De tertio, scilicet praecinctione ad mi-
<--- Page Split --->
nistrandum dicitur in Evangelio Luc. xii, 37 : Praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis. Et in signum illius ministerii quod exhibibit in patria, in cena praecinxit se linteo, et exhibuit humilitatis ministerium in lotione pedum, ut habetur, Joan. xii, 5.
Sequitur, quo accinxit, scilicet « fortitudine. »
Accipienda autem est a Philosopho quintuplex fortitudo 1. Prima est vera quae sustinet terribilia, et aggreditur ardua tantum propter honestum gratiae et virtutis. Secunda autem est quae sustinet ardua et aggreditur terribilia propter verecundiam improperii si succumbat. Tertia autem est quae sustinet terribilia et aggreditur ardua propter imperium dominorum vel majorum cogentium : et haec habet aliam speciem, quando scilicet aliquis ingreditur ardua ut evitet majus periculum. Quarta est quando aliquis aggreditur terribilia ex furore, sicut ex ira per zelum. Quinta est quando aliquis aggreditur spe boni, sicut dicit Philosophus, et vocat speciem boni confidentiam de victoria : et haec habet etiam aliam speciem, quando scilicet aliquis aggreditur ardua, eo quod ignorat periculum, sicut inexperti in periculis.
Prima fortitudo est fortitudo hujus mulieris. Unde habetur, infra, 3, 25 : Fortitudo et decor indumentum ejus, et ridebit in die novissimo. Decor enim est secundum assignationem honesti : quia « honestum est, ut dicit Tullius, quod « sua vi nos trahit, et sua dignitate nos « allicit. » Honestum autem est gratia Dei et virtus.
Secunda fortitudo quae est propter improperium convicii in succumbendo, fuit fortitudo Machabeorum. Unde dixerunt : Estote filii potentes, id est, fortes... : quoniam melius est nos mori in bello, quam videre mala gentis nostra, et Sanctorum 2.
Tertia fortitudo est fortitudo Josue, de quo dicitur, Ecclesiastici, xlvi, 1 et 2 : Fortis in bello Josue, vel Jesus Nave, successor Moysi in Prophetis, qui fuit magnus secundum nomen suum, maximus in salutem electorum Dei, expugnare insurgentes hostes, ut consequeretur haereditatem Israel. Josue enim ex imperio Domini fecit bella post Moysen : et quia interpretatur salvator, secundum nomen suum fuit fortis et maximus ad salvandum Israel. Et secundum hoc praecipue gerit figuram illius qui postea Jesus dictus est, eo quod salvum facit populum suum a peccatis eorum, ut legitur, Matth. 1, 21.
Quarta fortitudo fuit fortitudo Mathathiae, de quo legitur, 1 Machab. ii, 24 et 25, quod cum videret sacrificantem idolis ex jussu militis quem miserat rex Antiochus, ut cogeret homines idololatrare, quod doluit, et contremuerunt renes ejus, et accensus est furor ejus secundum judicium legis, et insiliens trucidavit eum super aram. Sed et virum, quem rex Antiochus miserat, qui cogeat immolare, occidit in ipso tempore, et aram destruxit. Similiter haec fuit fortitudo Phinees, qui trucidavit principem ingredientem ad scortum Beelphegor cum Madianita, sicut legitur, Numer. xxv, 6 et seq. Haec etiam fuit fortitudo Simeon et Levi, qui trucidaverunt in zelo castitatis sororis suae Sichimitas, sicut legitur, Genes. xxxiv, 23 et 26.
Quinta fuit fortitudo Judith viidae, quae aggrediens Holofernem spe fruendi victoria, vicit et interfecit eum, sicut habetur, Judith, xm, 10 et seq.
Sequitur de membro quod accingitur : et hoc notatur cum dicit, « Lumbos. »
Notandum est, quod tres sunt proprietates lumborum. Prima est quod secundum Gregorium, ibi est locus delectationis. Secunda est quia est locus unde
<--- Page Split --->
fluit et congregatur semen generationis. Tertia est quia est quasi quoddam fundamentum totius corporis. Cum enim, ut dicit Augustinus, « omne membrum « mobile moveatur ab immobili, in lum- « bis est fundata omnis mobilitas mem- « bromum et inferiorum et superiorum : « quia ab ipsis moveri videntur 1. »
Lumbi autem delectationum sunt duo, scilicet delectationis gula, et voluptatis carnis. Unde, Job, xl, 11, de diabolo dicitur : Fortitudo ejus in lumbis ejus, et virtus illius in umbilico ventris ejus. Quod sic exponit Gregorius, quod « viris « concupiscentia in lumbis, feminis vero « in umbilico : quod testatur Dominus « qui de diabolo ad beatum Job loquitur, « dicens : Fortitudo ejus, etc. » Luc. xii, 33 : Sint lumbi vestri praecincti, et lucerna ardentes in manibus vestris : ubi Gregorius : « Lumbos praecingimus, « cum carnis luxuriam per continentiam « coarctamus... Lucernas ardentes in « manibus tenemus, cum per bona opera « proximis nostris lucis exempla mon- « stramus. »
respondetur cum exiguo et attenuato in Spiritu sancto et consilio respondetur.
Lumbi etiam fundamenti et firmitatis sunt duo, scilicet austeritatis, et compassionis. Ex lumbo enim austeritatis confirmatur vita in nobis. Ex lumbo compassionis stabilitur vita bona ad proximum. De his lumbis habetur, Isa. xxi, 3 : Repleti sunt lumbi mei dolore, angustia possedit me sicut angustia parturientis. Unus enim lumbus, scilicet austeritatis, repletur dolore pœentientiae : alter, scilicet compassionis, angustia parturientis repletur : quia parturiens eorum quos in Christo parturit, dolores facit suos, et angustias illorum patitur ut proprias.
2
Sequitur :
Similiter lumbi a quibus fluit semen sunt duo, scilicet auctoritas qua missus est ille qui verbum seminat : quia dicit Apostolus, ad Roman. x, 13 : Quomodo praedicabunt nisi mittantur. Et alius lumbus est gratia praedicationis quae causatur ex scientia et eloquentia et zelo animarum et bona vita. De his duobus lumbis dicitur, Job, xl, 2 : Accinge sicut vir lumbos tuos : interrogabo te, et indica mihi. Viri enim opus est generare et semen effundere. Unde sicut vir lumbos suos accingit qui ex gratia praedicationis et auctoritate quam habet accinctus, ubique semen verbi ad generationem spargit : sed Domino interroganti respondere dicitur, quia Dominus interrogat, cum simplex et imperitus a praedicatore veritatis interrogat. Sicut enim Dominus pascitur et potatur, sic Domino
Et roboravit brachium suum.
Ubi considerandum est quid sit brachium, et qualiter roborandum.
Brachium autem hujus mulieris est magnanimitas ejus, eo quod ut leo fortissimus bestiarum, ad nullius, demonis scilicet, pavebit occursum, ut habetur, Proverb. xxx, 30.
Et quia de manu diximus superius, dicemus hic de brachii hujus dispositione. Habet enim humerum a quo dependet, et cubitum in quo curvatur ad motum et operationem, et uno osse conjungitur ad humerum, et duobus dividitur ossibus post cubitum. Insuper habet nervos quibus colligatur, et spiritus quibus vitam accipit a corde, in quo est sedes animae : et deinde musculos in quibus nutrimenti sui digestio celebratur.
<--- Page Split --->
Humerus autem hujus mulieris est in quo portat onera, charitas : quia omne præceptum et onus legis Dei per charitatem portatur et impletur 1. Isti sunt humeri in quibus reportavit pius pastor Christus ovem debilem 2.
Unde, Isa. xxii, 22 : Dabo clavem domus David super humerum ejus : et aperiet, et non erit qui claudat : et claudet, et non erit qui aperiat. Domus David sunt animæ fideles in quibus habitat Deus qui significatur per David qui interpretatur adspectu desiderabilis. Clavis autem qua aperuit, est redemptio super humerum charitatis : ad hoc enim ut aperiret vinctis non coegit nisi charitas. Claudit autem quibusdam per justitiam meritorum suorum, eo quod contemnunt redemptionem.
Cubitus vero in quo reflectitur et movetur brachium, est consideratio operis quod procedit a brachio magnitudinis. Unde dicitur, Genes. vi, 13, de fabricatione arce quod in cubito consummari deberet : quia opus nostrum, præcipuæ quod a magnanimitate fit, semper indiget diligenti consideratione qualiter deducatur ad finem. Os autem illud quo conjungitur cubito, confidentia est quam habet in Deo ut omnia possit in eo, qui ipsam confortat, sicut Paulus dicit de seipso, ad Philip. iv, 13 3. Sed duo ossa quibus iterum dependet a cubito considerationis, sunt fiducia perficiendi quod facit, et patientia sustinendi quod patitur : quia sic inimicus nihil proficit in ea dum in omni opere implendo fiduciam habet, ut ad finem perducat in omni tribulatione patientiam. Et hoc est quod dicit, Psal. lxxxviii, 22 et 23 : Manus mea auxiliabitur ei, et brachium meum confirmabit eum. Nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei : Manus mea, id est, a me data, et brachium meum, id est, a me concessum.
Inimicus autem impedit hominem duobus modis, scilicet a bono ne perficiatur : et contra hoc valet fiducia ceptum opus perficiendi. Et impedit immittendo tribulationes : et contra hoc valet patientia. Et ideo sequitur : Nihil proficiet, etc.
Nervi colligantes brachium sunt perseverantia liganis usque in finem, et humilitas liganis in profundum. Spiritus autem est fervor spiritus, sicut dicit Apostolus, ad Roman. xii, 11 : Spiritu ferventes, Domino servientes.
Musculi in quibus digeritur cibus, sunt partes prudentiae, scilicet memoria de praeteritis, et intelligentia de praesentibus, et providentia de futuris. In his enim partibus prudentia decoquit tamquam in quibusdam musculis, omne quod facere debet antequam per opus sibi incorporat. Dicit enim Augustnus, quod « sagaciter « eligit prudentia ea quibus adjuvatur « in opere, ab his in quibus impedi- « tur. »
Sequitur qualiter hoc brachium ad pugnam roboratur. Roboratur autem scuto, et armilla, et gladio, et lancea.
Scutum inexpugnabile est æquitas, ut dicitur, Sapientiae, v, 20, vel fides, ut dicit Apostolus, ad Ephes. vi, 16, vel bona voluntas Domini, ut dicit Psal. v, 13 : Scuto bonæ voluntatis tuæ coronasti nos, hoc est, Sanctos.
Armilla autem est ornamentum boni operis. Job, xli, 21 : Numquid armilla perforabis maxillam ejus ? hoc est, Leviathan, in boni operis efficacia dirumpens maxillas diaboli, cujus maxillae quibus continet animas ad devorandum sunt duæ, scilicet culpæ et pœnæ.
Gladius autem spiritus est verbum Dei, ut dicit Apostolus, ad Hebr. iv, 12 : Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti.
Lancea vero est ira per zelum. Unde, Sapient. v, 21 : Acuet diram iram in
<--- Page Split --->
lanceam. Et dicitur dira, quia dire trucidat omne vitium et omnem tentatio-
nem diaboli. Sequitur THET (5).