CAPUT VI.
Et de nocte surrexit, deditque prædam domesticis suis, et cibaria ancillis suis.
§ 1
rum utrumque demonstrativum est. Et notatur per hoc in muliere aliquid evidens quod est ad laudem ejus.
VAV (7)
VAV interpretatur haec, vel ista, quo-
Et hoc exprimitur in versu sequenti, in quo notantur tria, scilicet mulieris surrectio, et præda, et distinctio prædæ.
<--- Page Split --->
In primo tria notanda sunt, scilicet, a quo, quando, et in quid surgendum sit.
Primum notatur in hoc 'quod dicitur : « De nocte, » secundum quod nox metaphorice accipitur. Secundum notatur in eodem secundum quod accipitur litteraliter. Tertium notatur in verbo, « Surrexit. »
Est autem triplex nox metaphorice de qua surgendum est, scilicet, nox peccati, nox tentationum, et nox ignorantiae vel obscurae cognitionis.
De prima nocte dicitur, Sapient. xvii, 3 : Dum putant se latere in obscuris peccatis, tenebroso oblivionis velamento dispersi sunt, paventes horrende et cum admiratione nimia perturbati. Omne peccatum obscurum est, sed praecipue peccatum libidinis agitur in obscuris : propter quod etiam obliviscitur hominum Deus, et perturbat eos pecnis admirabilibus. De eodem habetur, ibidem, infra, y, 3 : Ignis nulla vis poterat eis lumen praebere, nec siderum limpidae flammae illuminare poterant illam noctem horrendam. Per ignem significatur gratia Dei : quia sicut dicitur, ad Hebr. xiii, 29 : Deus noster ignis consumens est. Per limpidissimas flammas siderum significantur exempla Sanctorum qui non illuminant noctem, praecipue in illis qui semper appetunt in nocte remanere. Item, Job, iii, 7 : Sit nox illa solitaria, nec laude digna, id est, peccatum peccato non addatur, nec laus in peccato quaeratur.
Dé nocte tentationis dicitur, Job, xxx, 17 : Nocte os meum perforatur doloribus : et qui me comedunt, non dormiunt. Per os robur virtutis significatur, quod perforatur in tentatione. Per comedentes autem daemones incendentes tentationes. Item, in Psal. cxviii, 33 : Memor fui nocte nominis tui, Domine.
De tertia nocte habetur, Joan. vi, 10 : Qui ambulat in nocte, offendit, quia lux
non est in eo, hoc est, in ignorantiae tenebris. Item, Tobiae, v, 12 : Quale gaudium mihi erit, qui in tenebris sedeo, et lumen caeli non video ? hoc est, lumen scientiae veritatis Dei, de quo dicitur in Psal. cxviii , 105 : Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.
Sequitur quando surgendum est, quia de nocte, ad litteram, ad laudem Dei : sicut dicitur in Psal. cxxxiii, 2 : In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum. Item, alibi, Psal. cxviii, 62 : Media nocte surgebam ad confitendum tibi. Et hoc significatur in Resurrectione Domini, qui secundum Gregorium, « nocte surrexit : » sicut habetur, Judicum, xvi, 3, quod dormivit Samson usque ad medium noctis : et, inde consurgens, apprehendit ambas portae fores cum postibus suis et sera, impositasque humeris suis portavit ad verticem montis, qui respicit Hebron. Samson sol fortis interpretatur, et significat Christum qui dormivit in morte in Gaza, quae interpretatur robusta, et significat limbum inferni, in quo fuit anima Christi. Utrumque autem ostium significat duas munitiones inferni, scilicet fraudulentiam daemonis, et impotentiam hominis. Postes autem horum ostiorum in una parte fuit invidia diaboli, per quam introivit mors in orbem terrarum, ut dicitur, Sapientiae, ii, 24 1. Et in altera parte superbia hominis, per quam voluit esse sicut Deus sciens bonum et malum. Secunda autem concludens totum erat reatus originalis peccati. Quae omnia portavit Christus in eminentiam beatae Resurrectionis ad visionem sempiternam : quia Hebron visio sempiterna interpretatur. De hac etiam nocte dicitur in Psal. cxxxviii, 11 et 12 : Et nox illuminatio mea in deliciis meis... Et nox sicut dies illuminabitur.
<--- Page Split --->
Sequitur, In quid surgendum sit. Et sunt duo, scilicet opera excelsa, et sapor cœelestium : quorum utrumque notatur, ad Coloss. un, 1 : Si consurrexistis cum Christo, qua sursum sunt quaerite, scilicet « in operibus virtutum, » ut dicit Glossa ibidem, qua sursum sunt sapite, scilicet, in sapore cœelestium, non qua super terram. Sed nota, quod quidam resurgunt cum Christo, et quidam resurgunt cum Lazaro. Cum Lazaro resurgunt qui iterum moriuntur per peccatum. Cum Christo resurgunt qui perseverant in bono : sicut dicitur, ad Roman. vi, 9 et seq. : Christus resurgens ex mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Quod enim mortuus est peccato mortuus est semel : quod autem vivit, vivit Deo. Ita et vos, existimate vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo, in Christo Jesu Domino nostro.
§ 2
Sequitur de preda hujus mulieris qua notatur per hoc quod dicit : « Deditque predam domesticis suis. »
Triplex est enim preda quam mulier tribus domesticis suis dat, scilicet preda inferni quam dat Angelis, preda mundi quam dat proximis, et preda carnis quam dat Sanctis.
Preadam inferni dat per Christum, qui fregit infernum : sicut dicitur, Isa. vn, 3 et 4 : Voca nomen ejus, hoc est, Christi, Accetera spolia detrahere, festina predari : quia antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci,et spolia Samariae, coram rege Assyriorum. Hoc est dicere : Antequam Christus ostendat se scire vocare nomen Patris et matris quantum ad causam Incarnationis, detrahuntur spolia infermi qua? custodita fuerunt a diabolo :
quia Samaria custodia interpretatur : Damascus autem potus sanguinis interpretatur, et significat daemones qui bibunt peccatum. Unde coram rege Assyriorum, hoc est, coram diabolo detracta sunt spolia Samariae, quando confracta sunt inferna : sicut promiserat Dominus Sanctis, Isa. xlix, 24 et 25 : Numquid tolletur a forti preda? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit? quia haec dicit Dominus : Equidem, et captivitas a forti tolletur, et quod ablatum fuerit a robusto, salvabitur. Ista preda data est domesticis qui sunt Angeli : quia illi habitant nobiscum in eadem domo cœeli, sicut dicitur in Evangelio Joan. xiv, 2 : In domo Patris mei mansiones multa sunt. Et, ad Ephes. ii, 19 : Jam non estis hospites, et advena : sed estis cives Sanctorum, et domestici Dei, hoc est, in domo Dei cum Angelis habitantes.
Præda quam aufert a mundo, anima sunt quas convertit. Et hoc significatur, Genes. xiv, 15 et 16, ubi Abraham percussit quinque reges, et reduxit captivos et Lot. Per quinque reges significantur quinque sensus qui occiduntur in vita voncupiscentiae. Lot etiam interpretatur declinans, et significat eos qui declinaverunt in peccatum : et isti reducuntur per conversionem. Hoc idem significatur, I Reg. xxx, 19, per eos quos reduxit David a captivitate Amalec. Et similiter, I Reg. xviii, 27, per centum scilicet praeputia Philisthinorum, quae numeravit David regi ut esset gener regis. Praeputium enim superfluitates significat, qua amputantur gladio spiritus (quod est verbum Dei) :. Filia autem regis cœelestis Ecclesia est, quae desponsatur Doctoribus et Predicatoribus per conversionem animarum. Ista preda datur proximis qui domestici nostri sunt, hoc est, in aede conversationis nobiscum habitantes, ut dicitur, I ad Timoth. v, 8 : Si quis autem suorum, et maxime domesticorum
<--- Page Split --->
curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Haec domus, in qua habitamus cum proximo, significatur per stabulum in quod Samaritanus introduxit semivivum, ut habetur, Luc. x, 34.
Tertia praeda aufertur a carne, de qua dicitur, Isa. ix, 3 : Omnis violenta praedatio cum tumultu. Quia scilicet cum tumultu remurmurationis carnis oportet a corpore auferri praedam castitatis. Et ideo sequitur etiam, y. 5. : Vestimentum mistum sanguine, hoc est, corpus mistum peccato,erit in combustionem, et cibus ignis. Item, Job, xix, 17 : Conterebam molas iniqui, et de dentibus illius auferebam praedam. Iniquus est concupiscentia habens duas molas, scilicet gulam et luxuriam, quae conteruntur per carnis mortificationem : et aufertur ab eis praeda castitatis. Haec praeda assignatur Sanctis quasi domesticis, ut habetur, Eccli. xxxii, 25 et 26 : Ne ponas animae tua scandalum : et a filiis tuis cave, et a domesticis tuis attende. Scandalum sua animae quis facit per luxuriam, sed a filiis suis cavet his quorum curam suscepit : et attendit a domesticis, quando Sanctis in eadem domo sanctitatis secum manentibus bonum exemplum dat, praecipue in castitate : quia sicut dicit Gregorius : « Peccata carnalia majoris sunt « infamiae quam spiritualia. » De hoc habetur etiam, ad Galat. vi, 10 : Dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei.
strum comedemus, et vestimentis nostris operiemur : tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. Ibi dicit Glossa, quod « septem « mulieres sunt septem virtutes, et panis « earum refectio gratiae est, de quo dici- « tur in Psal. ciii, 15 : Panis cor homi- « nis confirmat. » Vestimenta autem sunt opera, vir ratio, opprobrium sterilitas meritorum, ablatio opprobrii eorumdem fecunditas.
De secundo dicitur, I ad Corinth. iii, 1 et 2: Tamquam parvulis lac vobis potum dedi, non escam, hoc est, doctrinam de rudimentis fidei, et humanitate Salvatoris : ut habetur, Deuter. viii, 3 : Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur de ore Dei. Et, ad Hebr. v, 12 et 13 : Facti estis quibus lacte opus sit, non solido cibo. Omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiae : parvulus enim est. Perfectorum autem est solidus cibus : eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni ac mali.
De tertio habetur, I ad Corinth. x, 16 : Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? et panis, quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est? Et, I ad Corinth. v, 7 et 8 : Pascha nostrum immolatus est Christus. Itaque epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sineeritatis et veritatis.
De quarto habetur, Proverb. ix, 5 : Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. Panis est efficacia substantialis bonitatis Dei. Vinum autem est liquor liquida et aeterna veritatis, mistum aqua sapientiae salutaris. Item, Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi. Amici comedunt et bibunt in contemplatione, sed inebriantur in excessu mentis.
§ 3
Sequitur : « Et cibaria ancillis suis. » Sunt cibaria virtutum, cibaria doctrinae, cibaria sacramenti, cibaria contemplationis, et cibaria aeternae beatitudinis.
De cibariis virtutum habetur, Isa. iv, 1 : Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes : Panem no-
De quinto habetur, Luc. xxi,29 et 30 : Ego dispono vobis sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo.
<--- Page Split --->
Primum convivium est convivium filiorum ut dicitur, Job. 1, 4'. Et dies illius convivii transeunt in orbem, quia quælibet virtus in altera reficitur et jucundatur.
Secundum est convivium filiorum Jacob, qui cum Joseph fratre comedent in meridie 2, hoc est, in plena luce doctrinae Christi : et inebriatur coram eis Christus, quia quod illi percipiunt in proverbii de doctrina veritatis, hoc Christus æterna generatione abunde recepit a Patre. Ebrietas enim ibi non vitium, sed abundantiam sonat.
Tertium convivium est cena Apostolorum cum Jesu ante passionem 3.
Quartum autem est convivium festivantium et epulantium coram Domino per tria tempora anni, scilicet Pascha, Pentecosten, et Scenopegiam, hoc est, per tres considerationes contemplantium. Considerant enim gloriam Resurrectionis, et opus redemptionis in Pascha. In Pentecoste vero virtutem sancti Spiritus
quo Sancti induuntur ex alto, et ebrietatem amori quod qui omnibus linguis loquuntur, scilicet linguis hominum, et Angelorum, memoriam abundantiae suavitalis Dei eructantes et in justitia ejus exsultantes.
Quintum est convivium regis Assueri cum principibus suis 4, qui interpretatur beatus, et significat Deum quando principes, id est, Sancti populorum congregati erunt cum Deo Abraham in sinu suo, hoc est, in requie ubi non erit qui nolentes cogat ad bibendum, sicut modo pigritia et fastidium generatum in nobis facit quod non sapit nobis vinum beatitudinis æterna : et ideo ipsi sunt nos nunc invitantes et cogentes nos exemplis et verbis, et provocantes ne inedia consumamur. Tunc autem complebitur desiderium nostrum, quando de torrente voluptatis Dei bibemus : ita ut nemo ibi cogat fratrem qui avidus erit haurire quantumcumque fons vitæ et beatitudinis dignabitur.