CAPUT III.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Quid est hierarchia, et qua per hierarchiam utilitas ? Quid sit hierarchia, et quaenam ejus utilitas ?

SYNOPISIS CAPITIS :

I. Definit hierarchiam, eamque trifariam dividit.

II. Exponit quis sit finis sive scopus hierarchiæ, et qualis in ea sit subordinatio : et simul ostendit, perfectionem ejus consistere in Dei imitatione ; ejusque functiones esse, expiare, illuminare, perficere.

III. Explicat, quid incumbat tam iis qui expiantur, illuminantur, perficiuntur, quam illis qui expiant, illuminant atque perficiunt.

1

ANTIQUA TRANSLATIO

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Est quidem hierarchia secundum me, ordo divinus et scientia et actio deiforme, quantum possibile, similans; et ad inditas ei divinitus illuminationes proportionaliter in Dei similitudinem ascendens.

Est hierarchia, meo quidem judicio, sacer ordo, et scientia, et actio qua ad deiformitatem, quantum fas est, accedit, atque insitis sibi divinitus illustrationibus proportione* quadam ad Dei subvehitur imitationem. Porro ea qua

<--- Page Split --->

Divina pulchritudo ut simpla, ut optima, ut consummativa. Pura quidem est universaliter omni dissimilitudine, distributiva vero secundum dignitatem uniuscujusque proprii luminis, et perfectiva in sacrificio divinissimo, secundum ad seipsam perfectorum compacte immutabilem formationem.

Deum decet, pulchritudo, ut simplex, ut bona, ut origo perfectionis, nulli omnino est admist ad issimilitudini, sed pro cujusque merito cuilibet lumen suum impertitur, et in sacramento divinissimo, ad immutabilitatis suae speciem transformando consummat.

unicuique. Et haec divisio sumitur juxta titulum capituli, qui talis est, Quid est hierarchia, quantum ad primam partem. Et quæ per eam utilitas, quantum ad secundam.

Prima iterum in duas. In prima diffinitur hierarchia. In secunda probat diffinitionem, investigans partes ejus, ibi, Divina pulchritudo, etc.

Est quidem hierarchia, etc.

Determinato in praecedentibus de natura hierarchiae in communi, quantum ad naturarum principium, sive sit principium a quo est emanatio totius illuminationis in ipso, ut in primo capitulo, sive sit principium quo manifestatur nobis, ut sacra Scriptura, ut in secundo capitulo, hic incipit determinare communia hierarchiae, quae sunt de essentia ipsius. Et dividitur in duas partes.

In prima parte diffinit hierarchiam communiter ad angelicam et humanam. In secunda ostendit dispositionem angelice, ut ostendatur ejus excellentia ad humanam, et quod de angelica prius est agendum. Secunda incipit in quarto capitulo, § 1, ibi, Igitur hierarchia quidem. Præsens autem capitulum dividitur in duas partes. In prima diffinit hierarchiam. In secunda ostendit utilitatem hierarchiae in ipsam participantibus, ibi (§ 3), Est enim

DUBIUM.

Circa primam partem est dubitatio de diffinitione hierarchiae.

<--- Page Split --->

raliter, tunc dicitur duobus modis. Aut enim dicit rationem ordinis, aut ordinata ipsa. Et quocumque modo invenitur in omnibus entibus : quae enim sunt a Deo, ordinata sunt, ut dicit Apostolus1, et rationem ordinis habent, in quibus tamen non est ordo hierarchiae : male ergo diflinitur per ordinem generaliter dictum.

vel sacerdotalis : sed habitudo potestatis denotatur per praepositionem ad : ergo debuit dicere ordo divinus ad scientiam et actionem.

<--- Page Split --->

cam efficitur quis unum cum Deo, non tantum similis, ut dicitur I ad Corinth. vi, 16: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est; et in Joan. xvii, 21: Ut et ipsi in nobis unum sint. Ergo potius debuit dicere uniens quam similans.

SOLUTIO. Dicimus, quod hierarchia dicit altitudinem quamdam per quam quis sortitur divinum gradum. Et perficitur iste divinus gradus in tribus, scilicet in participatione doni divini, in consortio divinae potestatis, et similitudine ejusdem

effectus. Sicut enim dicimus solem fontem esse corporalis luminis, omnibus quidem ab ipso lumine proveniet, sed inæqualiter : ignis enim efficitur sibi simile, scilicet luminosum per lumen receptum ab ipso ; et habebit potestatem ejus in transfundendo lumen in alterum, et poterit in effectum ejus, faciendo alterum lucere sicut ipse lucere habet a sole : sed in carbunculo ex commixtione et dominio ignis erit quidem lumen in quo similatur soli, et poterit transfundere lumen in alterum, non tamen habebit eumdem effectum in ipso, ut faciat illud simile primo. Aliquid vero recipiet lumen tantum, non potens transfundere in alterum, sicut terrestria corpora. Et sic etiam in receptione spiritualis luminis sunt quidam gradus ex diversitate recipientium. Quidam enim recipiunt donum spirituale a Deo per quod efficiuntur sicut Deus, non per æquiparantiam, sed per imitationem. Participant etiam potestatem divinam, percipientes lumen doni in virtute transfundendi in alterum, et habent similem effectum Deo, reducendo alterum in similitudinem Dei, ut luceat, et possit similiter lumen in alterum transfundere, sicut et hoc Deus in eis operatus est. Sed hoc tertium non est essentiale hierarchiae : sic enim non esset status in aliquo, sed quodlibet faceret alterum iterum transfusivum luminis in alterum : stat autem transfusio luminis in plebe, superioribus Angelis divinum lumen ininferiores transfundentibus, et inferioribus in nos : sic tamen quod a summis prælatis per medios perveniens usque in plebem, ibi sistat. Ista igitur eminentia graduum qua lumen divinum percipientes, in alterum transfundunt, dicitur hic hierarchia. Quod patet etiam ex nomine. Cum enim hierarchia dicatur sacer principatus, principes autem dicantur primum capientes, modo illo dicetur hierarchia gradus eo-

<--- Page Split --->

rum qui primo capientes divina dona, in alios transfundunt. Et secundum hoc diffinit eam Dionysius, ponens non solum essentialia ipsius, sed quaecumque faciunt ad cognitionem ejus, sicut docet Philosophus, quod « accidentia per se maximam partem conferunt ad cognosecundum quod quid est. » Per hoc igitur quod dicit, ordo divinus, ponit formalia ejus. Per hoc autem quod dicit, scientia et actio, ponit materialia, non ex quibus, sed circa quae. Vel quia cum ordo sit potestatis sive potentiae, et potentiae cognosecantur per actus, actus autem per objecta, requirebat ordo ut poneretur, circa quae esset, cum diversi ordines sint circa diversa, ut regalis et sacerdotalis. Sed secundum hoc cum materia non cadat in diffinitione nisi oblique, videtur quod non debuit ponere scientiam et actionem in recto. Et dicendum, quod hierarchia potest considerari secundum quod est in habitu, et sic est divinus ordo : quia per gradum divinum est habilis ad actum hierarchiae. Secundum vero quod est in actu, essentia ejus materialiter est scientia et actio : et sic praedicatur de ipsa in recto : scientia enim est quantum ad perfectionem partis speculative : actio autem quantum ad perfectionem partis practicae. Per hoc autem quod dicitur ascendens, tangitur proprius actus ejus, quod est ascendere per reductionem. Per hoc autem quod dicitur in Dei similitudinem, tangitur ejus finis.

His habitis, dicendum ad primum, quod ordo non dicitur hic a ratione specialis doni, secundum quod est pars hierarchia, sed ab eminentia potestatis transfundendi quodcumque divinum donum in alium.

Ad secundum dicendum, quod non dicitur ordo specialiter, ut dictum est, neque ita generaliter, ut ordo universitatis ad unum, sed quadam communitate generalis hierarchiae, prout scilicet communicant in potestate transfundendi in alterum divina dona spiritualia.

Ad tertium dicendum, quod non sem-

per debet esse in diffinitione illud quod est in compositione vel in etymologia nominis : quia per compositionem relinquitur quandoque quoddam tertium, alterum secundum rationem a componentibus, quod diffinitio debet notificare, sicut quod significatur per hoc nomen, lapis, est alterius rationis quam laedens pedem. Unde licet hierarchia interpretetur sacer principatus, debet tamen diffiniri per id quod magis competit ei, quod significatur per nomen : magis autem competit hierarchiae ordo, cum dicat gradum potestatis in alterum quam principatus, quod dicitur in comparatione ad receptionem tantum, non ad transfusionem : ordo enim dicit communiter utrumque.

Ad quartum dicendum, quod licet sit ordo angelicus et humanus, non tamen potestas transfundendi in alterum est nisi a virtute divina, nec reducit in Angelum, sed in Deum : et ideo debet dici ordo divinus, non angelicus.

Ad quintum dicendum, quod non dicitur ordo divinus quo divinae personae ordinantur : non enim in eis est hierarchia, sicut quidam fingunt, dicentes triplicem hierarchiam, supercelestem in divinis personis, cœelestem in Angelis, subcelestem in hominibus. Non enim potest dici sine errore Arii, quod unus alterum purget et illuminet, et quod habeant ordinatam scientiam et actionem, cum in omnibus unus alteri æquetur. Unde et illam supercelestem quam dicunt, nullus Auctor ponit. Dicitur autem divinus ordo propter receptionem spiritualium donorum a Deo, et consortium potestatis ad reducendum in ipsum : et sic neque ordo est universitatis, qui est per exitum donorum naturalium a Deo, non gratuitorum, neque iterum est angelicus, sed divinus, cum reductio per Angelum fiat in Deum, non in ipsum.

Ad sextum dicendum, quod sacer est commune valde : et ideo convenientius fuit dicere divinus quam sacer, ut determinaretur qua sanctitate est sacer.

<--- Page Split --->

Ad septimum dicendum, quod essentialia formalia copulari non debent: actio autem et scientia sunt materialia hierarchia, non ex quibus, sed circa qua: et talia non sunt intra essentiam virtutis cujus actum terminant, ut sensibile non est de essentia sensus, et talia nihil prohибet copulari. Quare autem ponantur in diffinitione, cum sint extra essentiam, et quare in recto, cum sint materialia, dictum est.

Ad octavum dicendum, sicut dicit Philosophus in Ethicis, quod « quaedam « potestates sive ordines habent pro fine « actiones ipsas, sicut cytharizare est « finis cytharistae. Quorumdam vero fi- « nis est id quod per actionem acquiri- « tur, sicut ædificatoriae domus id quod « ædificando facit. » Finis autem hierarchia non est actio in alterum, ut perfectio vel illuminatio, sed perfectum esse per reductionem ad Deum : et ideo non potuit proprie dici ad scientiam et actionem.

Ad nonum dicendum, quod scientia non dicitur donum quo perficitur specialis ordo, sed lumen quoddam commune perficiens speculativum intellectum, dirigens in qualibet hierarchia actionem cujuslibet specialis ordinis.

Ad decimum dicendum, quod non debuit in communi diffinitione hierarchiae nobilissimum donum poni, sed magis id quod commune est omnibus.

Ad undecimum dicendum, quod scientia hic accipitur sicut cum dicitur, quod scientia est clavis, quae est magis auctoritas discernendi inter lepram et lepram, quam cognitio ipsa. Multi enim habent cognitionem discernendi, qui tamen non habent auctoritatem : et ideo non habent clavem. Et hujusmodi scientiam habere est commune cuilibet hierarchae, licet damnabiliter accipiatur ab his qui scientiam cognitionis non habent.

Ad duodecimum dicendum, quod actio qua agunt in nos, est ministrantium Angelorum : sed non sic accipitur hic, sed pro accedere, qua superiorem inferior

reducit, purgando, illuminando, perficiendo, et talis actio convenit omnibus. . Ad decimum tertium dicendum, quod dicta actio non est tantum via, sed etiam patriae, et est essentialis hierarchiae, cum ad eam ordinetur potestas qua constituuntur in tali gradu : contemplatio autem non sic competit omni hierarchiae, quia contemplando non reducit quis alterum, sed tantum convertitur in primum. Et per hoc patet solutio ad sequens.

Ad decimum quintum dicendum, quod non potuit dici angeliforme : quia in actione hierarchica non intenditur similitudo ad Angelum, sed ad Deum. In hoc enim gaudent, et ad hoc nituntur hierarchae superiores. Et similiter debet esse in inferioribus, ut Deus in omnibus splendeat per gratiam, et omnes in ipso.

Ad decimum textum dicendum, quod hoc quod dicit, quantum possibile, non est accipiendum secundum potentiam liberi arbitrii simpliciter, sed quasi formaliter secundum proportionem gratiae receptae, et virtutem liberi arbitrii : potest enim deficere ab assimilatione quae possibilis est sibi : aut quia gratia non est tante virtutis, quod raro vel numquam contingit : vel quia insufficienter se praeparat secundum gratiam quam accepit in vanum secundum quid recipiens gratiam : unde potest timere sibi ut perdat : et secundum hanc proportionem sumendo, semper accipit quantum possibile est.

Ad decimum septimum dicendum, quod unitas simpliciter non est nisi eorum quae habent substantiam unam. Eorum vero quae uniuntur secundum quid, hic est similitudo eorum simpliciter : unitas vero secundum quid : et quia hoc modo se habent ad Deum, quae reducta sunt per hierarchicam actionem, ideo potius dixit similitudinem quam unitatem.

Ad decimum octavum dicendum, quod sicut visio dicitur tota merces ab Augu-

<--- Page Split --->

atino, et dicitur vita æterna in Evangelio, licet ibi sit comprehensio et fruitio : quia hæc se habent per modum dispositionum, in quantum scilicet visio dicitur habiti et amati, substantia vero beatitudinis est ipsa visio : ita etiam substantialiter reductio hierarchica non est nisj per illuminationem, cum nihil aliud transfundatur ab una in aliam, nisi lumen quoddam : purgatio vero et perfectio sunt consequentia illuminationem, per illuminationem enim purgatio et perfec tio : alterum ut a quo incipit seeundum rationem, alterum ut in quod tendit.

Ad decimum nonum dicendum, quod Angeli quantum ad naturalia eorum habent infirmitatem incidentem ex eo quod ex nihilo sunt : unde ascensus iste salvatur in eis in susceptione gratuitorum super naturalia, quibus naturalia perficiuntur : non tamen oportet quod suscipiat semper æqualiter transfundenti, sicut Episcopus non semper facit Episcopos, sed diaconos, et confirmat chrismate, neque transfundens semper facit transfusorem : et ideo non oportet quod inferior attingat ordinem superioris. Et per hoc patet solutio ad vigesimum. Concedimus enim quod illa solutio non valet.

Ad vigesimum primum dicendum, quod Angelus non potest causare gratiam vel charitatem in altero, hoc enim solius Dei est, sicut habitum est : sed potest illuminare per modum persuadentis ad charitatem, et per consensum illius disponitur ad percipiendam gratiam a Deo : et sic illuminatio sequente gratia ascendere facit.

Ad vigesimum secundum dicendum, quod licet perfectio sit ultimum ad quod pervenit actio hierarchica, tamen illuminatio est tota substantia hierarchicae actionis, ut dictum est, et alia duo consequuntur ipsam : et ideo in illuminationes ascensum esse dixit, ut in hoc uno totum comprehenderet.

Littera sic legatur : Quidem, id est, certe secundum me, id est, secundum quod sentio, hierarchia est ordo divinus, id est, quidam gradus similitudinis divinæ et consortii potestatis ejus. In quo tangitur id quod est formale in ipsa, et secundum quod est in habitu. Et est scientia, id est, lumen perficiens speculativam partem, dirigens in propria actione cujuslibet ordinis, et actio quantum ad perfectionem practicæ partis. Et hæc duo sunt materia circa quam exercetur potestas, quæ importatur in ordine, et sunt substantia hierarchiæ secundum quod est in actu. Actio dico similans, id est, sigillans in altero, quantum possibile est sibi secundum proportionem suscepti et motus liberi arbitrii. Similans dico deiforme, id est, deiformitatem, hoc est, Deo similem faciens proficiendo in ipsum. Unde hæc tria possunt referri ad tres personas : ordo propter potestatem quam dicit, referatur ad Patrem cui attribuitur potentia : scientia ad Filium, cui attribuitur sapientia : actio in quantum ducit ad Dei similitudinem, ad Spiritum sanctum, propter attributum bonitatis. Hierarchia dico ascendens ad illuminationes, id est, luminosa dona, inditas ei divinitus, id est, a Deo, similando sibi alterum in hoc in quo ipse Deo similatur : et per hoc ascendens, id est, ascendere faciens, in similitudinem Dei, faciendo eum consortem divi-

<--- Page Split --->

næ potestatis sicut ipse est. Et in hoc tangitur finis hierarchiæ. Proportionaliter, id est, secundum possibilitatem recipientis : non enim oportet ut recipiat donum in potestate ut est in transfundente. Vel aliter, ascendens in Dei similitudinem ad, id est, juxta illuminationes inditas ei, scilicet reducto divinitus, id est, a divino fonte emanentes. Vel eodem ordine servato hoc ultimum referatur ad similitudinem qua ipse Deo similatur, quæ est in susceptione doni : et primum ad consortium potestatis, quo alterum simile facit.

Et quia hæc diffinitio materialis est, et hujusmodi diffinitiones, secundum Philosophum, demonstrables sunt: ideo nititur concludere positam diffinitionem per conditiones repertas in Deo, sine quibus ordo hierarchicus ab ipso non procederet : alia enim principia accipere non potest. Sed cum dicta diffinitio duo contineat, scilicet ascensum in Dei similitudinem, et actionem transfusivam doni in alterum, propter consortium divinae potestatis secundum conditiones divinas, non potest concludi quantum ad partem quæ continet habitudinem ad inferius : et ideo oportet, quod per alia concludatur.

Et ideo hæc pars divina pulchritudo, in qua diffinitionem probare nititur, dividitur in tres partes. In prima ponit conditiones divinas, sine quibus non exiret ab eo ordo hierarchicus. In secunda concludit diffinitionem ex his, quantum ad unam partem, ibi (§ 2), Interpretatio igitur, etc. In tertia ponit residuam partem et concludendam per alia quædam, ibi (§ 2), Et suos laudatores, etc.

Littera sic legatur : Pulchritudo divina. In Graeco habetur Deo docibilis, id

est, quæ a Deo docetur communicando eam rebus : unde significat pulchritudinem quæ procedit ab ipso in res manens exemplariter in ipso. Hæc, inquam, pulchritudo est ut simpla : aliter enim per eam non esset reductio hierarchiæ in unum. Et optima, alias hierarchia non procederet ab ipso, quia bonum est diffusivum sui : et consummativa, alias non perficeret hierarchiam in lumine fluente ab ipso : quidem, id est, certe divina pulchritudo est universaliter, id est, ex toto pura ab omni dissimilitudine, id est, nihil permiscetur in sua substantia dissimile pulcherrimo quo inquinari possit : alioquin ab ipso nec purum lumen acciperet hierarchia, sed tenebris admixtum. Vero, id est, sed divina pulchritudo est distributiva proprii luminis, scilicet rebus secundum dignitatem, non tantum naturae, sed ornatus uniuscujusque cui lumen communicat : dividit enim dona secundum capacitatem suscipientium : aliter enim non possent suscipere ab ea : et sic non esset in hierarchia similitudo ex participatione divini doni. Et hæc est quinta conditio, et divina pulchritudo est perfectiva eorum quibus influit in sacrificio divinissimo, id est, sacrificando eos sibi reducendo ad se, secundum formationem, id est, conformationem immutabilem perfectorum ad seipsam, id est, perficit conformando sibi perfectos immutabiliter, compacte, id est, secundum quod congruit eis : quia non omnes in eamdem divinæ similitudinis altitudinem ascendunt : et hoc facit in sacrificio divinissimo, ut supra. In sacrificio enim res offeruntur Deo, ut creatura ad creatorem redeat : et hæc reditio maxime et propinquissime est in tali sacrificio : et ideo divinissimum. Et hæc est sexta conditio, sine qua non consummaretur hierarchia in divina similitudine.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

A. Interpretatio igitur hierarchiae est ad Deum, quantum possibile, similitudo et unitas, ipsum habens omnis sanctae scientiae et actionis ducem, et ad suum divinissimum decorem immutabiliter quidem diffinien s : quantum vero est possibile, reformat,

B. Et suos laudatores agalmata divina perficit, specula clarissima et munda receptiva principalis luminis, et divini radii, et indite quidem claritatis sacrae repleta, eamque iterum copiose in ea quae sequuntur declarantia, secundum divinas leges. Non enim fas est sanctorum perfectoribus aut sancte perfectis operari quidem omnino praeter propria hostiarum mysteria 1, aut sacras ordinationes : sed neque subsistere aliter, si divinam ipsius claritatem appetunt, et ad ipsam sacre et decenter respiciunt et reformantur, secundum uniuscujusque sanctorum intellectuum analogiam. Non ergo hierarchiam qui dicit sacram quamdam

Scopus igitur hierarchiae est, Dei, quanta fieri potest, assimilatio conjunctioque: quem cum habeat omnis sacrae et scientiae et operationis ducem, ad divinissimum ejus decorem constanter intuendo, eumdem quoad potest exprimit, nec non divinos sui consortes sacra quaedam perficit simulacra, speculae clarissima et immaculata quae primitivae lucis summaeque deitatis radium excipiant : cujus indito splendore sacro plena, denuo eumdem ex divinis legibus, in ea quae sequuntur, sine invidia transfundant. Neque enim fas est sacris professoribus, vel initiatis, quidquam prorsus operari, quod sacri sui ordinis sacrosanctis constitutionibus repugnet ; imo nec iisdem dissentire, si divinam ejus appetant claritatem, et ad illam sancte, uti decet, adspiciant, ac pro cujusque sacrarum mentium capacitate transformentur. Itaque qui hierarchiam nominat, quamdam omnino sacram designat dispositionem, Dei principalis

<--- Page Split --->

universaliter declarat dispositionem, imaginem divinae speciositatis in ordinibus et scientiis hierarchicis propriae illuminationis sacrificantem mysteria, et ad proprium principium, ut licet, assimilatam ?

pulchritudinis imaginem, ordinibus scientiisque sacro-principalibus, illustrationis suæ mysteria celebrantem, atque proprio, quantum fas est, principio conformem.

EXPOSITIO TEXTUS.

immutabiliter ad suum, Dei scilicet divinissimum decorem, participem scilicet ejus faciendo, vero, id est, sed unitas sic se habens reformat eum, scilicet cui inest, in Dei similitudinem, quantum possibile erit sibi.

A. Interpretatio igitur, etc.

DUBIUM.

Hic ex dictis conditionibus concludit unam partem diffinitionis, dicens : Igitur ex quo istae conditiones in Deo sunt, interpretatio, id est, diffinitio : in Graeco enim habetur xaotc, quod est intentio, vel intuitus, hierarchiae est similitudo et unitas ad Deum, quantum possibile est unicuique. Similitudo refertur ad habitum gloriae creatae, qui est lumen resplendens in beato ex conjunctione ad claritatem divinam : et est terminus operationum, non tamen finis ultimus, et est expressa similitudo divinae bonitatis. Unitas vero refertur ad ipsam beatitudinem increatam, ad quam est unitas, non per substantiam, sed sicut ad subjectum et finem. Similitudo dico habens, id est, habere faciens ipsum ducem omnis sanctae actionis et scientiae, per quae lumen in alterum transfundit ducatu Dei, tamquam cujus potestatis consortio efficere potest hoc. Et unitas dico diffiniens, id est, terminans et adunans quidem, id est, certe

Sed videtur non immutabiliter diffinire, cum sit ibi mutabilitas ex parte liberi arbitrii.

Et dicendum, quod dicitur immobiliter diffinire : quia ad immobilem decorem diffinit. Vel melius dicendum, quod sicut ars dicitur habitus factivus cum ratione certa, qui tamen est contingentium, ut dicitur in sexto Ethicorum, propter hoc quod est certitudo ex parte artis, licet incertitudo sit ex parte materiae quae potest deficere ab arte : ita hic est immobilitas ex parte ipsius diffinientis, licet liberum arbitrium possit deficere ab ipso.

<--- Page Split --->

ostendant. Oportet etiam esse munda, ne aliqua macula serpat in profundum, sicut contingit in adspectu menstruatae : et per hoc non pure reprasentent. Oportet etiam esse perlucida usque ad aliquid, ut species in vis aliquo modo profundetur. Sic et perfectae hierarchiae sunt specula spiritualia, in quibus divina similitudo reprasentatur. Clara quidem et polita per studium quo a se, quasi poliendo se, omne impedimentum amovent: sed munda per meritum : perlucida sive receptiva per fervens desiderium, quo profundatur in eis divina similitudo.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

B. Et suos laudatores, etc.

Hic ponit aliam partem difinitionis quae ex praedictis conditionibus concludi non potuit. Et dividitur in tres partes. In prima proponit. In secunda probat propositum, ibi, Non enim fas est. In tertia concludit probatum, ibi, Non ergo hierarchiam.

Littera sic probatur : Probatum est ex conditionibus divinis, quod hierarchia unit et assimilat Deo, et hoc est verum de ipsa : quia perfecti suos laudatores, id est, se inferiores : in Graeco enim hahetur δασώταζ id est, subditos, sed tamen laudatores transtulit, quia laudant, et placet eis in donis quae a superioribus reripiunt. Perficit dico agalmata divina, id est, expressas Dei imagines per similitudinem ex receptis donis, quibus laetitia vis oritur. Perficit dico specula clarissimu et munda receptiva luminis principalis, id est, divini, quod est principium omnis luminis. Specula dico repleta sacræ divini radii et inditae claritatis, a Deo, quibus sacra perficiuntur.

Et notandum, quod ponit tres proprietates in spiritualibus speculis, quas oportot esse in materialibus : oportet enim esse clara, ita quod sint plana et polita in superficie, ita ut speciem susceptam

Similiter distinguendum est inter lumen, radium, claritatem in spiritualibus ad donum corporalium. Est enim radius corporalis linea sive lux procedens in directum a corpore luminoso. Lumen vero dicitur lux diffusa, non in directum : alias enim non viderentur corporalia opposita soli. Claritas vero dicitur divaricatio ipsius radii pur reverberationem ad aliquod corpus in superficie splendens : frangitur enim radius in multos radios, ita quod visum obteaehret. Radius igitur in spiritualibus est persona divina procedens ad illuminandum mentem, Filius quidem secundum intellectum, et Spiritus sanctus secundum affectum. Lumen vero sunt dona emanantia ab ipsa in mentem. Claitas vero exit per divisionem donorum ad perficiendum omnia naturalia.

Sic dico ipsi reformati in Dei similitudinem alios faciunt specula divini luminis receptiva, que, id est, et, faciunt praedicta specula non solum receptiva luminis, sed declarantia, id est, cum quadam gloria refluentia, sicut dicit Augustinus, quod « gloria est clara cum laude notitia, » eam, scilicet divinam claritatem, copiose in eis clarescentem, non tantum ad sufficientiam sibi, sed ut in alterum redundare possit, iterum, scilicet declarantia in ea quae sequuntur, id est, in sibi subditos : faciunt enim superiores inferiores non solum similes per receptionem divini luminis, sed etiam per consortium poiestatis sicut et ipsi sunt. De-

<--- Page Split --->

clarantia dico secundum divinas leges, quae sunt ut per summa media, et per media ima reducantur, sicut ipse postea dicet.

Non enim fas est. Hic probat hanc partem quae ultimo proposita est, scilicet quod faciunt inferiores sibi similes. Et est probatio talis. Oportet participantes divina dona operari secundum exigentiam donorum ; quia operantur per modum virtutis : virtus autem per modum naturae, ut ait Tullius : natura autem operatur secundum exigentiam forma, sicut calidum secundum calorem : sed dona quae recipiunt superiores, faciunt eos Deo similes, ut supra conclusum est : ergo et operatio eorum erit secundum illa dona reducere inferiores in Dei similitudinem.

Littera sic legatur : Dictum est, quod faciunt subditos receptivos divini luminis : enim, id est, quia non est fas, id est, licitum perfectoribus sanctorum, id est, eis qui alios in sanctitate perficiunt, aut ipsis perfectis sancte ab aliis vel a Deo omnino operari quid, id est, aliquid praeter propria mysteria hostiarum, id est, praeter eis concessa dona, quibus fiunt oblationes Deo, non ducti in ipsum, ut supra expositum est. Alia translatio, thelearchias, id est, principatus in ritibus consistentes. Thelete enim erat ritus apud Graecos, quo consecrabantur Philosophi, et ponitur hic pro eminentia donorum per quae competit ritus dictae oblationis. Aut praeter sacras ordinationes, ut hoc referatur ad potestatem, cum ordo sit pars potetatis, et primum ad participationem donorum. Non solum non est fas eis operari praeter potestatem et dona a Deo accepta, sed neque fas est aliter subsistere in proprio gradu, nisi sic operando : si tamen appetunt ipsam divinam claritatem consequi operando, et resjiciunt ad ipsam sacre, id est, sancta intentione, et decenter, id est, ut decet, ut

dirigantur secundum ipsam : et sic reformantur secundum analogiam, id est, proportionem uniuscujusque sanctorum intellectuum, id est, divinorum sanctorum, vel angelicorum, vel humanorum : si enim sic se habent, non possunt operari secundum dona et potestatem receptam, sicut dicit Apostolus, secundum potestatem traditam mihi, etc.

Non ergo hierarchiam, etc. Hic concludit quod prius posuerat, dicens : Non ergo, id est, nonne ergo, interrogative legatur usque in finem : qui dicit hierarchiam, per hoc declarat universaliter, id est, in universali, quamdam sacram dispositionem, id est, ordinem, vel gradum. Dispositionem dico imaginem, id est, similitudinem divinae speciositatis, id est, pulchritudinis in ordinibus, id est, potestatibus, et scientiis hierarchicis quibus operantur ad reducendum alios ut ipsi reducti sunt. Dispositionem dico sacrifcantem mysteria, id est, occulta dona propriae illuminationis qua illuminantur a Deo, id est, per hoc reducti se offerentes Deo. Et dispositionem dico assimilatam ad proprium principium, id est, Deum, ut licet, id est, in quantum possibile est sibi.

DUBIA.

Sed hic dubitatur, 1. Quid dicatur hic dispositio? 2. Item, Quare non resumpsit actiones sicut scientias? 3. Item, Videtur quod male dicat mysteria : quia Angeli revelata facie glo-

<--- Page Split --->

riam Dei contemplantur, et nihil mystice fit in eorum hierarchia.

Ad primum dicendum, quod dispositio hic dicitur hoc quod supra ordinem dixerat.

Ad secundum dicendum, quod per ordinem et scientiam quae ponit, dat intelligere actionem, quae est ab ordine ut a potestate producente actionem, et a scientia ut a dirigente in illam.

Ad tertium dicendum, quod licet Deus exhibeat se Angelis sine velamine, non tamen possunt eum capere in infinita virtute ut ipse se capit : et ideo remanet semper aliquid eis occultum, propter quod dicit mysterium.

Ad quartum dicendum, quod respectu principiatorum Deus commune principium est, cum sit omnium principium : sed quantum ad actum principii, Deus est proprium principium : ipse enim solus est primum principium.

3

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Est enim unicuique hierarchiam sortientium perfectio, hoc est, secundum propriam analogiam in Dei imitationem ascendere, et omnium divinius, ut eloquia aiunt, Dei cooperatorem fieri, et ostendere divinam in scipso actionem, secundum quod possibile est, relucentem. Utpote quoniam ordo hierarchiae est, quosdam quidem purgari, quosdam vero purgare : et quosdam quidem illuminari, quosdam vero illuminare : et quosdam quidem perfici, quosdam vero perficere : uniciuque deiforme adunationi qualicumque modo. Divina beatitudo, quantum in

Etenim cujuslibet eorum qui sacrum ordinem sortiti sunt, in hoc sita perfectio est, ut ad divinam, pro captu quisque suo, promoveatur imitationem, quodque divinius est somnium, ipsius etiam Dei, ut Eloquia loquuntur, cooperator exsistat, divinamque in semetipso demonstret operationem, quoad potest, elucentem : quippe cum in hoc sit sacrae gubernationis ordo, ut aliqui purgentur, alii purgent ; aliqui illuminentur, alii illuminent ; quidam perficiantur, nonnulli vero perficiant ; modo cuique suo divina congruet imitatio. Divina siquidem beatitudo, ut

<--- Page Split --->

hominibus dicendum, pura quidem est ab omni simul dissimilitudine, plena veri luminis æterni, perf.cta et non indigens simul omnis perfectionis, purgans et illuminans et perficiens. Magis autem purgatio sancta, illuminatio, et perfectio, super purgationem, super lumen, ante perfecta, per seipsam perfecta, per seipsam perfectionis principium, et omnis quidem hierarchiae causa, omnisque sacri secundum supereminentem excelsitudinem.

more hominum loquar, expers est omnis dissimilitudinis, ac plena lucis sempiterne, perfecta, nullius indiga perfectionis, mundans, illuminans, consummans ; quinimo potius ipsamet sacra mundatio, et illuminatio, et consummatio, supra mundationem, supra lucem, praeperfecta, per se origo perfectionis, atque omnis quidem sacri ordinis causa, verumtamen ab omni re sacra per excellentiam excepta.

perfectionem, ibi, Utpote quoniam ordo. In tertia reducit haec in Deum ut in primum horum principium, ibi, Unicuique deiforme.

DIVISIO TEXTUS.

Est enim unicuique hierarchiam sortientium, etc.

DUBIA.

Ostensum est supra quid sit hierarchia re et diffinitione, hic ostendit quæ sit utilitas ejus. Et dividitur in tres partes. In prima ostendit communiter in omnibus existentibus in hierarchia quam utilitatem ex hoc consequantur. In secunda ostendit specialiter utilitatem hierarchiæ in inferioribus, in quos superiores lumen divinum transfundunt, ibi (§ 4), Oportet itaque, ut æstimo. In tertia ostendit in superioribus, ibi (§ 4 circa medium), Purgatores vero.

Prima iterum in tres. In prima ponit communem utilitatem, scilicet esse cooperatorem Dei. In secunda distinguit hanc communem cooperationem in tria, scilicet purgationem, illuminationem, et

Hic occurrunt septem dubia. Primo, Utrum communis utilitas omnium hierarchiam sortientium sit Dei cooperatorem fieri? Secundo, Quæ sit ista purgatio? Tertio, Quæ sit hæc illuminatio? Quarto, Quæ perfectio? Quinto, De numero earum. Sexto, De ordine. Septimo, Utrum ejusdem sit purgare, illuminare, perficere, an diversorum?

CIRCA primum sic proceditur.

<--- Page Split --->

D e u m : ultimi autem existentes in hierarchia non alios reducunt, quia hoc est superiorum respectu inferiorum : ergo non omnium est dicta utilitas.

Solutio . Dicendum , quodduplexestcooperatio , scilicetgratiæetministri .Estenimgratiaoperansrationedifferens :diciturenimoperansproutinformatliberumarbitrium , faciendoipsuminessegratiæ , adquodnonsibicooperaturliberumarbitrium .Diciturverocooperansproutinformatactiveliberumarbitrium ,etadhoccooperaturliberumarbitriumministrandosubstantiamactus .CooperatioveroministriestdequaloquiturApos - tolus , IadCorinth . u t , 9 : Deisumusadju - tores , e t c . : hæccooperatioestadredu - ctionemalterius : undenonsalvaturinomnibusæqualiter , sedinquibusdamactive , inquibusdampassive : omnestamensuntintalicooperationepropor - tionalitersibi ; sedcooperatioestadre - ductionemsuiipsius , utinhaccoopera - tionequilibetestetiamactive . Undear - gumentaconcedimus : nonenimoportetquodaliumreducatquicumqueestinta - licooperatione , sedsufficitsiipsecoo - peraturadreductionemsuam , velaliusadreductionemejus , itautsitincoope - rationepassive .

nulla est impuritas : ergo nulla purgatio.

Solutio . Dicimus , quodomnispoten - tiapassivaquantumestdese , conclu - sionemhabet , indeterminatesehabensadmulta : etsicintellectusomniscuialiquidadmisceturdepotentia , exipsapotentialitateconfusionemhabet , e t m o - tusejusvagusestquousquedetermine - turperaliquidunum ; etperhuncmo - dumestineodubitatio , sicutdehocquodesttriangulumhaberetresangulos , antequamdemonstrationeprobetur , i n - tellectusferturadutramquepartem : sedcumacceperitmediumprobabile , incli - nabiturmagisinalterampartem , nectamenquiescetinillo , sedformidabitoppositumpropterdebilitatemmedii , etsicestinipsoopinio : sedquandohabetdemonstrationem , confirmabiturinuno , eteritscientiacerta . Similiterestindi - vinis : intellectusenimAngeliexpoten - tialitatesuahabetquamdamconfusionemquamdiuremanetinipsopotentiaadal -

<--- Page Split --->

terum : semper enim motus ejus est indeterminatus respectu illius dissimilis ei quod sistit in uno : et secundum hoc potest esse in eis discordia, sicut dicit beatus Gregorius super illud Job, xxv, 2 : Qui facit concordiam in sublimibus suis : sed per acceptionem alicujus luminis increati inclinatur quasi quadam opinione intellectus eorum in alterum, sine certitudine tamen, sicut legitur in Zacharia 1, quod Angehus clamavit : Iste jam septucagesimus annus est, quousque non reducis filios Israel. Acceperat enim ex quibusdam conjecturis, quod liberandi essent, quia tempus advenerat : sed non certus erat de hoc, quia non acceperat in lumine divino : illi enim adauxerant peccatum in captivitate, propter quod protractum fuit tempus. Sed quando accipiunt aliquid in lumine divino, firmatur jam intellectus in uno, propter firmitatem luminis. Haec ergo reductio a confusione intellectus ad firmiter persistendum in uno, dicitur purgatio hic.

Ad primum dicendum, quod licet in Angelis non sit impuritas peccati, est tamen impuritas ex consideratione unius oppositi ad alterum non determinate accepti ex potentialitate naturali. Et per hoc patet solutio ad secundum.

Ad tertium dicendum, quod illa solunio non est secundum intentionem Auctoris : si tamen sustineatur, dicendum quod ignorantia illa dicitur nescientia, quae est in confusione prædicta intellectus.

Ad ultimum dicendum, quod nec illa solutio est ad propositum : responderi tamen potest, quod non est illa hebetudo ex peccato, nec ex grossitie naturae, sed ex defectu exercitii.

illuminat. Sicut enim dicit beatus Augustinus, « Inter mentem nostram et « Deum nihil est medium : » et similiter est de mente Angeli : sed quod transfunderet divinum lumen in ipsum, esset medium inter Deum et ipsum : ergo non est ibi talis illuminatio.

SOLUTIO. Dicendum, quod circa hoc contrarie erratum est a non intelligentibus mentem auctoris in parte ista. Quidam enim, ut magister Hugo de sancto Victore, propter rationes istas et similes, ausi sunt praesumptuose damnare librum istum, dicentes nullam esse illuminationem inferiorum per superiores. Quidam e contrario pertinaciter defendentes, dixerunt inferiores Angelos numquam vidisse faciem Patris, tamquam non sustinentes claritatem, sed vident eam prout splendet in superioribus, sicut nos videmus lumen solis in pariete quod in ipso videre non possumus : et hoc est contra Evangelium. Nos autem dicimus, quod Deus offert se beatis immediate quantum pertinet ad objectum beatitudinis : quia nihil potest beatificare nisi ipse, in quo est perfectio bonitatis : et iterum habet unusquisque proportionem ad ipsum et secundum naturam et meritum. Secundum naturam, quia quælibet res capax

<--- Page Split --->

est ejus secundum aliquid, multo fortius bmati. Secundum meritum, quia per inditam gratiam merentur infinitum bonum quod est Deus. Quantum vero pertinet ad revelationem occultorum divinorum quae sunt in natura ejus, et quae pertinet ad dispositionem universi et mysteria Ecclesiae, non vident eum nisi mediante, secundum quod dicit Isidorus, quod « Trinitas sibi soli nota est, et « homini assumpto, quantum ad nume- « rum scitorum, quantum vero ad nume- « rum et ad modum scitorum simul, soli « Deo. » Et Augustinus dicit, quod « Multi Angeli etiam ignoraverunt my- « merium Incarnationis, et per Ecclesiam « ris innotuit, sicut dicit Apostolus ad « Ephes. ii, 10: Ut innotescat principatibus « et potestatibus in celestibus per Eccle- « sium, multiformis sapientia Dei.» Superiores autem plura de talibus vident in ipso, licet eum omnes videant, sicut in radem sententia aliter videt doctus, aliter inductus, et quantum ad talia superiores illuminant inferiores : et hoc dicitur illuminatio hierarchica. Quod sic patet : sicut enim dicitur I ad Cor. xv, 24 : 'un tradiderit regnum Deo et Patri, crssabit omnis prelatio. Ergo et illuminatio hierarchica et omnis ordo hierarchiar : ergo cum visio beatitudinis numquam cesset, non erit quantum ad illuminationem hierarchicam.

Ad primum ergo dicendum, quod quantum ad beatificandum, nihil medium est illuminans inter mentem nostram et Deum, sed quantum ad alias illuminationes videmus esse falsum : quia discipulus illuminatur a magistro. Et similiter dicendum ad secundum, quod intelligitur de visione beatitudinis.

Ad tertium dicendum, quod Dominus ibi loquitur de cura Angelorum, quae pertinet ad ordinem hierarchicum : unde etiam oportet exponere de visione co-

rum quae pertinent ad illuminationem hierarchicam. Et ideo dicendum, quod illuminationes illae quae procedunt a superioribus in inferiores, sunt ut persuasiones quae non cogunt assentire: sed oportet ut persuasus referat illas ad aliquod lumen per quod judicet de eis et praebeat assensum : lumen autem intelligentis -insufficiens est ad hoc, nisi adjungatur lumen divinum quod cogat assensum: et ideo perfectio illuminationis est a Deo, sed dispositio ad illuminationem a superiori illuminante, sicut rusticus disponit ad pullulationem apponendo firmum, sed perfectio est a virtute formativa quae est in semine. Et ideo dicitur in Evangelio : Unus est magister vester Christus 1. Et Gregorius : « Frustra « laborat lingua prædicatoris, nisi adsit « interius gratia Redemptoris. » Et nominat gratiam prædicatum lumen.

Circa quartum sic proceditur.

<--- Page Split --->

jicitur, sed terminatur motus naturae ad ipsam : ergo similiter ultra perfectionem gloriae nihil erit addendum, sed cessabit perficere et perfici : et sic idem quod prius.

SOLUTIO. Dicimus, quod motus reductionis in Deum assimilatur alterationi potius quam motui secundum locum : unde dicit, sicut videmus in illiuminatione corporali quando tenebrositas est in aere ex nebula, purgatur illa tenebra per lumen immissum a sole, et quando jam immissum perfectum est lumen, dicitur serenitas : ita etiam videtur Deus quasi in tenebris in speculo creaturae, confuse ipsum repræsentante, ita quod difficile est distinguere quid sit ex defectu naturæ, et quid ex ordine sapientiae et ænigmate Scripturae, quæ dissimilibus similitudinibus eum describit, postmodum videtur in divino lumine, et divinum perficitur in illo, dum per illud lumen trahitur in id a quo lumen progreditur, et in intuitu ejus fit quædam superfloritio gaudii et delectationis, sicut Philosophus in Ethicis dicit, quod in speculatione substantiarum abstractarum superfloret natura gaudio, et consurgit quædam delectatio, eo quod delectatio est operatio potentiae secundum naturam non impeditæ, et hoc est illud quod maxime est proprium nobis in eo quod homines sumus : perfectio enim nostri intellectus est in speculatione talium substantiarum : et ideo talis delectatio cum speculatione præcedente ponitur ab ipso humana felicitas monastica. Talis igitur superfloritio gaudii ex intuitu divinorum per lumen divinum dicitur hic perfectio.

Ad primum dicendum, quod licet in statu præmii sint Angeli, tamen semper novi sunt ad percipiendas novas illuminanationes : et in illis nova gaudia, quod dicitur præmium accidentale : et secundum hoc continue perficiuntur, licet in præmio substantiali semper sint perfecti.

Ad secundum dicendum, quod non solum usque in diem judicii, sed in æter-

num sic perficientur : meritum enim non ordinatur immediate ad hujusmodi perfectiones, sed superadduntur ex divina liberalitate : et in quantum quis meretur beatitudinem, per consequens meretur illuminationes quas Deus superaddit beatis.

Ad tertium dicendum, quod quantum ad præmium substantiale non additur ultra perfectio super perfectionem gloriae, sed sicut dictum est.

Circa quintum sic proceditur.

SOLUTIO. Dicimus, quod forma habet duplicem operationem in materia. Unam ex parte subjecti, removendo contrarium. Alteram ex parte ejus ad quod ordinatur perficiendo in illo. Dicendum igitur, quod in operatione hierarchica est per modum formæ acquisitæ ipsa illuminatio, et oportet purgationem concurrere liberando subjectum a confusione dissimilitudinis, et perficiet in divino lumine faciens gaudere intuitu divinorum : et sic patet quod illa tria sufficiunt.

Ad primum dicendum, quod in homi-

<--- Page Split --->

nibus propter multitudinem impuritatis et indispositionis oportet plura concurrere ad purgationem ad quam illa quatuor reducuntur, quam in Angelis in quibus est privatio sola perfectionis praedicta, et nullum impediens.

ordinem est simpliciter prius. Si autem consideratur secundum vicinitatem finis, sic est prior perfectio, deinde illuminatio, ultimo purgatio. Et sic patet solutio ad objecta.

Ad secundum dicendum, quod oportet multa media esse inter extrema, quando sunt multae dispositiones contrariae, quae pluribus removentur a propinquante ad terminum : et haec non sunt in Angelis : et ideo sufficit unum medium.

Ad tertium dicendum, quod illa tria reducuntur ad contemplationem, quae non pertinet ad ordinem hierarchicum, ut supra dictum est.

1

Solutio. Dicendum, quod ista possunt tripliciter considerari. Aut secundum vicinitatem materiae, et sic est purgatio prior, quia prius removetur contrarium a materia, et post illuminatio, et post perfectio : quia prius percipitur lumen, et post perficitur in illo : et hic idem ordo dicitur prius tempore vel in fieri : quia isti tres ordines se consequuntur. Si autem considerentur secundum vicinitatem agentis, aut formae, sic erit primo illuminatio, deinde purgatio, et post perfectio. Agens enim primo infundit lumen, et per illud expellit tenebras, et sic perlicit in lumine : et secundum hunc

Circa septimum sic proceditur.

Solutio. Dicimus, quod ista tria in Angelis sunt ejusdem, cum efficiantur ab una operatione, ut dictum est, licet diversa ratione.

Ad primum ergo dicendum, quod Ecclesiastica hierarchia imitatur coelestem in quantum potest. Sed propter difficultatem operationis ex multis impedimentis et multitudinem reducendorum distantium secundum loca, oportuit in Ecclesiastica dividi istorum operationes per plures ministros, quae in Angelis sunt in uno, in quibus non est difficilis operatio, sed complentur ista tria per immissio-

<--- Page Split --->

nem luminis : unde in hoc inferiori initatur superiorem, quod habet haec tria, sed non in eodem : quia esset potius identitas quam similitudo, licet etiam in inferiori superior possit facere omnes tres operationes.

Ad secundum dicendum, quod Commentator exemplificat in Ecclesiastica hierarchia, in qua magis est notum nobis.

Ad tertium dicendum, quod in spirituali natura semper est magis unitum, quod est divisum in corporali : unde quod natura inferior habet in uno subjecto et diversa virtute, superior habet in uno subjecto et una virtute, sed diversa ratione.

Ad quartum dicendum, quod prædictæ gratiæ dantur ad perfectionem Ecclesiasticæ hierarchiæ : et ideo propter multa impedimenta et difficultatem operandi sunt multæ gratiæ in uno subjecto ad illa tria ordinata.

fectio, scilicet, fieri cooperatorem Dei, id est, esse in cooperatione Dei active vel passive : omnium divinius, id est, magis similatur Deus omnibus quæ secundum analogiam ejus sunt, ut aiunt cloquia, I ad Cor. iii, 9 : Dei sumus adjutores. Et perfectio est ostendere divinam actionem, id est, divinum factum, ut sit generale, relucentem in seipso quantum possibile est, sibi, in quibusdam enim relucet, ut in agentibus, in quibusdam autem ut per actionem aliorum ipsum divinum actum sive donum suscipientibus.

Uptote, etc. Hic dictam actionem distinguit in tria, dicens: Uptote, id est, sicut, quoniam ordo hierarchiae est quosdam quidem purgare, ut superiores : quosdam vero purgari, ut inferiores : et quosdam quidem illuminare, et quosdam illum inari : et quosdam perfici, quosdam vero perficere.

Unicuique, etc. Hic ostendit, quod illa tria reducuntur in Deum ut in primum principium. Et distinguit haec in Deo quinque modis, scilicet essentialiter, effective, formaliter, eminenter. Et ponit modum causandi.

EXPOSITIO TEXTUS.

Littera sic legatur: Dictum est, quod hierarchia declarans dicit dispositionem sacram: enim, id est, quia unicuique de numero sortientium hierarchiam, sive ut reducens, sive ut reductus, est, id est, competit ex propria hierarchia talis perfectio, hoc est, scilicet ista perfectio ascendere in Dei imitationem secundum propriam analogiam, id est, prout possibile est sibi: quaedam enim imitantur Deum per consortium potestatis in alterum, quaedam in recipiendo divinum donum ex operatione alterius, et est per-

Dicit ergo, quoniam, inquam, sic est (littera enim usque huc dependet) divina beatitudo quæ est deiforme unicuique adunationi qualicumque modo, id est, quæ facit sibi deiformes adunando ad se quantum possibile est unicuique, quantum est dicendum in hominibus, id est, ab eis secundum quod capere possunt, quidem, id est, certe, simul, id est, unicavirtute, est pura ab omni dissimilitudi ne, confusionis scilicet : quia in ipsa non est aliqua potentialitas. Vero, id est, sed est plena æterni luminis, et est perfecta et non indigens omnis perfectionis, id est, nullius : et in hoc perfecta : et secundum hoc descripsit essentialiter Deum per dicta tria: et est purgans et illuminans et perfciens, et in hoc per eadem describit eum effective, autem, id est, sed magis et purgatio

<--- Page Split --->

q u a aliquis purgatur exemplariter et effettivesancta , id est, sanctificans, et illuminalioetperfectio . Etsicdescribiteumperrademformaliter : purgationeenimforma - literquispurgatur . Etdiciturmagishicproptermodum : quiaabstractesignifi - r a t . Etestsuperpurgationem , superlu - menautemperfecta , idest , eminenterhochabens : ethocestquartum . Etestperscipsamperfecta , etperseipsamper - fertionisprincipium , idest , nonhabens

ab alio quod perficiat, sicut perfectiva secunda, quae non sunt perfecta, neque perficientia nisi ab ipso. Et est quidem, id est, certe causa omnis hierarchiae, quam, id est, et, omnis sacri, id est, omnis sanctitatis, secundum supereminentem excelsitudinem, quia scilicet tamquam primum agens non habet ab alio quod agat, sed omnia ab ipso : et in hoc tangitur modus supereminiens causandi.

4

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Oportet itaque (ut aestimo) purgandos quidem puros perfici omnino, et omni liberari dissimilitudinis confusione. Illuminandos vero reperi divino lumine ad contemplativam habitudinem et virtutem, castissimis mentis oculis reducendos. Et imperfectos restaurandos participes fieri exploratorum sacrorum perfective scientiae. Purgatores vero magnitudine purgationis aliis tradere propria castitate. Illuminatores autem ut luculentiores animos, et ad participationem luminis et distributionem proprie habentes, et distisime sancte repleti claritatis, omnino suum superexcellens lumen in eos qui digni sunt lumine supervehere. Per-

Oportet igitur, ut arbitror, eos qui purgantur, puros effici omnino, atque omni dissimilitudinis commistione liberari ; eos vero qui illuminantur divino lumine reperi, ad contemplativum statum atque virtutem castissimis mentis oculis evehendos ; denique eos qui perficiuntur, ab imperfectione translatos, illorum quae contuiti sunt, sacrorum perfective scientiae participes exsistere. Expiatores porro decet praestantia mundationis alios participes reddere propriae puritatis ; illumiinatores autem, ut qui sunt mentes perspicaciores cum ad percipiendum tum ad transfundendum rite lumen idoneos, nec non luculenter sacro ful-

<--- Page Split --->

fectores vero tamquam praeceptores perfectivae traditionis, perficere perficiendos sacratissima doctrina per inspectorum sacrorum scientiam. Non ergo unusquisque hierarchiae dispositionis ordo secundum propriam analogiam reducitur ad divinam cooperationem, illa perficiens gratia et Deo data virtute, quae divinitati naturaliter et supernaturaliter insunt, et ab ea superesscntialiter acta, et ad possibilem Deum diligentium animorum imitationem hierarchiae manifestata?

gore plenos, exundantem undique lucem in ea dignos derivare; denique perfectores, ceu perficientis disciplinae peritissimos, perficere illos qui perficiendi sunt, sacratissima doctrina scientiae rerum sacrarum quas inspexerunt. Quilibet igitur hierarchiae distinctionis ordo, pro modulo quisque suo ad divinam adducitur cooperationem, ea per Dei gratiam virtutemque perficiens, quae summae Deitati naturaliter, supraque naturam insunt, et ab eadem superessentialiter acta, nec non ad possibilem Dei amicarum mentium imitationem hierarchiae sunt declarata.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Oportet itaque, etc.

Hic ostendit utilitatem hierarchiae specialiter in reducendis. Et dividitur in tria secundum praedicta tria, ut patet per se.

similis est ei cujus intellectus firmiter stat in uno. Vero, id est, sed oportet illuminandos reperi divino lumine, id est, ad copiam accipere ad contemplativam habitudinem, id est, habitum per quem Deum et divina contemplari possunt, et virtutem percipiendam, scilicet in castissimis oculis mentis, per quos mens eorum in unum colligitur et firmatur. Et dicuntur casti oculi, liberati a diffusione intellectus ad multa, sicut castitas moralis castigat a fluxibus concupiscentiae: sed oportet reducendos et imperfectos restau randos, id est, perficiendos per reducionem in Deum fieri participes perfectivae scientiae: quia ea perficiuntur, sacrorum, scilicet divinorum exploratorum per lumen divinum susceptum per quamdam superfloritionem gaudii, ut supra expositum est.

Dicit ergo, ex quo ita est in divina beatitudine, itaque ut aestimo, id est, certe scio, colligendo ex dictis oportet quidem, id est, certe, purgandos omnino, id est, ex toto perfici puros, non accipiendo opposita mixtim, et oportet liberari ab omni confusionis dissimilitudine, id est, vagatione ad multa, quae inest ex potentialitate intellectus, per quam dis-

Purgatores vero. Hic ostendit utilitatem hierarchiae specialiter in superioribus reducentibus. Et dividitur in tres, sicut praecedens.

Dicit ergo: Tales oportet esse purgandos, vero, id est, sed purgatores ex magnitudine purgationis suae propter hoc quod confirmatum habent intellectum in uno, oportet tradere purgationem,

<--- Page Split --->

«iilicet aliis quos purgant, et hoc propria castitate, id est, virtute propriæ castitatis, ut supra dictum est. Autem, id est, «ul oportet illuminatores ut habentes proprie, id est, congrue sibi luculentiorrs animos, id est, lucidiores intellectus et ut participationem luminis divini ab alio quocumque, et distributionem suscepti luminis aliis, et ut repleti ditissime, id est, copiosissime claritatis divinæ sancræ, id est, sanctificantis. Oportet dico, vel debent supervehere lumen suum omnino superezellens in eos qui digni sunt lumine tali, id est, eis immittere per modum disponentis. Vero, id est, sed perfructores tamquam præceptores, id est, magistri traditionis, id est, cognitionis cujusdam perfectivæ debent perficere perficiendos per scientiam, id est, intuitum inspectorum sacrorum, id est, divinorum, quorum inspectio oritur in corde gaudium. Perficere dico doctrina eorum, vel per revelationem in superioribus, vel instruendo in inferioribus, sacratissima, id est, sanctum faciente.

Non ergo. Hic concludit primo propositum, dicens: Ergo ex dictis, non, in-

terrogative, id est, nonne unusquisque ordo hierarchiae dispositionis, sive superiorum, sive inferiorum, reducitur ad divinam cooperationem, ut sit in ea secundum propriam analogiam, id est, prout cuique possibile est, sive operando in aliis, sive recipiendo operationem aliorum. Ordo dico perficiens gratia et virtute Deo, id est, a Deo data sibi, id est, per dicta recepta a Deo, quae dicuntur gratia prout gratum faciunt, et virtus prout ponunt in ultimo operationis. Perfi ciunt dico in aliis illa quae insunt divinitati naturaliter, id est, per propriam naturam, et supernaturaliter, id est, eminenter, et quae sunt ab ea scilicet deitate acta, id est, causata superessentialiter, id est, super modum causandi cujuslibet creatæ essentiae, quae omnes habent ab alio quod causent, et quae sunt manifestata hierarchiae vel hierarchice, id est, ordine et actione hierarchiae ad imitationem animorum diligentium Deum possibilem eis, id est, ut similemtur Deo secundum quod possunt, vel tantum per similitudinem doni, vel etiam per consortium potestatis, et similitudinem effectus.

<--- Page Split --->