QUÆSTIO CXLI.

Unde sit potentia peccandi in nobis ?

Et circa hanc distinctionem tria oc- currunt quaerenda.

Primum, Utrum potentia peccandi sit potentia, vel impotentia? -

Secundo, Utrum sit a Deo, vel non?

Tertium, Utrum sit una, vel plures?

rationales sunt ad opposita : opposita sunt malum et bonum : sed potentia ra- tionalis ad bonum, est potentia : ergo potentia quae potest facere malum, est potentia.

  1. Adhuc, Eccli. xxxi, 10 et 9 : Qui potuit transgredi, et non est transgres- sus : facere mala, et non fecit. Quis est hic? Et laudabimus eum. Vir sanctus non laudatur de impotentia, sed de po- tentia, cum sit laudabilium bonorum. Ergo potentia ad malum, simpliciter po- tentia est.

  2. Adhuc, In præhabitis, distinct. XXXIV, dictum est, quod liberum arbi- trium est facultas rationis, et voluntas qua bonum eligitur gratia assistente,

Utrum potentia peccandi sit potentia, vel impotentia?

Ad primum objicitur sic :

  1. Dicit Philosophus, quod potentiae

<--- Page Split --->

et malum eligitur ea deserente. Liberum arbitrium est simpliciter potentia. Ergo videtur, quod potentia mali sit simpliciter potentia.

  1. Adhuc, Augustinus dicit in libro de Vera religione, quod malum est adeo voluntarium, quod si non sit voluntarium, non est peccatum 1. Voluntas est simpliciter potentia et libera inter omnes. Ergo videtur, quod potentia peccandi sit potentia.

  2. Adhuc, Activa potentia, simpliciter potentia est : malum non fit nisi per activam potentiam : ergo potentia peccandi, simpliciter potentia est.

lis potentia ad talem actum sit potentia. Si autem consideratur sub deformitate mali, cum malum defectus est et non ens, non potest habere nisi causam deficiendi, quae non est potentia simpliciter.

De hoc tamen disputatum est in principio primae partis hujus Summa theologia, tractatu de bono et malo, quaestione, Unde malum 2 ? Ubi expresse ostensum est, quod malum non habet causam efficientem, sed deficientem.

Et sic procedunt rationes et auctoritates ad utramque partem.

CONTRA :

  1. Anselmus in libro de Libero arbitrio : « Putasne quod additum minuit libertatem, et subtractum auget, esse libertatem, vel partem libertatis? » Et intendit dicere, quod facultas peccandi addita minuit libertatem, et subtracta auget. Ergo videtur, quod facultas sive potentia peccandi nulla potentia sit, sed magna impotentia.

  2. Adhuc, In corporalibus est ita, quod potentia moriendi sive deficiendi, summa impotentia est : ergo in spiritualibus etiam sic erit : quia potentia mali est potentia deficiendi : malum enim defectus est : ergo potentia ad malum summa erit impotentia.

  3. Adhuc, Augustinus in libro de Libero arbitrio et gratia : « Qui potest quod sibi non prodest et sibi non expedit, quanto magis potest, tanto magis perversitas et adversitas possunt in ipsum. »

MEMBRUM II.

Utrum potentia peccandi sit a Deo, vel non ?

SECUNDO, Hic quaeritur super illud quod dicit Magister in cap. 2, ibi scilicet, Sed pluribus sanctorum testimoniis. Utrum ista potestas a Deo sit, vel non ?

Et videtur quod sic, per hoc quod dicitur, ad Roman. xui, 1, et in Littera inducitur : Non est potestas nisi a Deo. Inducit etiam hoc quod dicitur, Joan. xix, 11 : Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper. Quod non nisi de mala potestate accipi potest. Inducit etiam hoc quod dicitur, Job, 1, 11 : Extende paululum manum tuam, et tange cuncta quae possidet.

SOLUTIO. Ad hoc dicendum, quod potentia mali dicitur duobus modis, scilicet ad actum malum, qui dupliciter potest considerari, scilicet ut actus, vel ut actus sub deformitate. Si consideratur ut actus : tunc non est dubium quin ta-

Ex his videtur, quod omnis potestas male faciendi sit a Deo.

SOLUTIO. Augustinus solvit hoc per 8.1.1.10. unum verbum, et inducitur etiam in Littera sic : « Malitia nempe hominum

4 S. AUGUSTINUS, Lib. de Vera religione, cap. 14. 5 Cf. Opp. B. Alberti. I° Part. Summae theologiae, Tract. VI, Quest. 27, Membr. 1 et seq.

Tom. XXXI nova editionis nostra.

3 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. XLIV, Art. 2. Tom. XXVII hujusce nova editionis.

<--- Page Split --->

cupiditatem nocendi ex se habet, potestatem autem non nisi a Deo. »

Unde dicendum, quod potentia peccandi secundum quod potentia est, a Deo est, sed secundum quod mala, a Deo non est, sed ex defectu boni sive a bono deficiente.

Et sic intelliguntur auctoritates, quod potentia mali secundum quod potentia, a Deo est : sed secundum quod mali, a Deo esse non potest.

MEMBRUM III.

Utrum sit una potentia, vel plures ordinatae sub una ? et, Si utrique et ecclesiasticae et saeculari sit resistendum, maxime si contrarium Deo praecipiunt 1 ?

TERTIO et ultimo quaeritur, Utrum sit una potentia vel plures ordinatae sub una ? propter hoc quod dicit Magister in illo cap. Hic oritur quaestio non transilienda silentio. Certum est enim, quod una est principalis potestas cui cuncta subjiciuntur, potestas scilicet Dei. Sub illa sunt potestates saeculares, quae etiam sunt a Deo.

Et quaeritur, Utrum potestatibus illis sit resistendum, maxime si contrarium Deo praecipiunt ?

Et ad hoc objiciur :

  1. Ad Roman. xiii, 1 et seq. : Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit : non enim est potestas nisi a Deo : quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Itaque qui resistit potestati, ordinationi Dei resistit : qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt... Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa... Si au-

tem feceris malum, time : non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est, vindex in iram ei qui malum agit. Ex hoc habetur, quod etiam potestati saeculari non sit resistendum, sed in omnibus obediendum.

  1. Adhuc, Per rationem objiciunt quidam : quia communicatio humana (qua homines sibi communicant) non subsistit sine tali ordine inferioris ad superiorem per obedientiam. Omnis enim ordo est ad unum, ut dicit Aristoteles in Politicis, ad quem ordinatur tota communitas lege dirigente communitatem, etiamsi sit tyrannica politia. Ergo videtur, quod tali potestati etiamsi sit tyrannica, non sit resistendum.

  2. Adhuc, Decretum est Gregorii Papa equinit super illud Canticorum, v, 2 : Aperi mihi, soror mea, amica mea, columba mea, immaculata mea : et loquitur de Ecclesia, et dicit sic : « Grues unum sequuntur ordine lineato. » Ergo videtur, quod omnis homo debet subjici potestati superiori in quocumque ordine, et in omnibus obedire.

  3. Adhuc, Hoc congruit naturae : quia in toto corpore est unum membrum quod motum et sensum influit omnibus aliis, et hoc secundum Aristotelem in libro de Motu cordis, est cor, sed secundum Augustinum et quosdam alios, est caput. Sicut ergo omnia membra cordi vel capiti subjiciuntur : ita videtur, quod omnes quotquot sint de principatu principis unius, debent subdi principi illi.

  4. Adhuc, Jerem. xxix, 7, praecipitur filiis Israel, quod serviant regi Babylonis, et orent pro pace ejus, et pro pace regni ejus : quia in pace illius pax erit vobis. Et tamen Nabuchodonosor significat diabolum, et potestas ejus potestatem diaboli. Ergo videtur, quod etiam potestati diaboli non est resistendum.

CONTRA :

Boetius in commento super Prædica-

1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. XLIV, Art, 3, 4, 5 et 6. Tom.

<--- Page Split --->

menta dicit, quod « tyranni invasores sunt, non principes. » Sed invasoribus resistendum est : quia illi potestatem a Deo non habent, sed violentiam inferunt : ergo potestati illorum resistendum.

est. 1. ULTERIUS quaeritur de potestate religiosorum, scilicet utrum Prælatus possit præcipere ea quæ non sunt in regula?

Et videtur quod sic.

  1. Hieronymus ad Rusticum monachum : « Præpositum monasterii ut Deum timeas, ut Deum diligas. Credas quidquid jusserit esse salubre : nec minor (supple, existens) judices sententiam majoris. » Ergo videtur, quod in omnibus prælato obediendum est, sive hoc dicat regula, sive non dicat.

  2. Adhuc, Luc. x, 16 : Qui vos audit, me audit : et qui vos spernit, me spernit. Ergo videtur, quod in omnibus prælato obediendum est sicut Deo.

  3. Adhuc, Benedictus in Regula : « Prælato etiamsi impossibile præcipiat facere, obediendum est. » Ergo videtur quod multo magis in possibilibus obediendum sit, sive hoc dicat regula, sive non.

contra. CONTRA :

Bernardus in libro de Præcepto et dispensatione : « Nihil exigat prælatus eorum quæ non promisit subditus. Subditus enim ultra id quod promisit non est lege obedientiæ urgendus, nec citra inhibendus! »

u. 2. ULTERIUS quaeritur de hoc quod in eodem capite dicit Augustinus, ibi, « Ipsos humanarum rerum gradus adverte. Si quid jusserit procurator, numquid est faciendum si contra proconsulem jubeat? Et si jusserit proconsul, numquid est faciendum si contra imperatorem jubeat? » Quasi dicat : Non.

Ex hoc enim videtur, quod subditi Episcoporum magis tenentur Archiepiscopis obedire quam Episcopis.

CONTRA :

Super illud Apocalypsis, n, 12 : Et Angelo Pergami ecclesiae scribe, Glossa : « Non audeat Archiepiscopus super subditos Episcopi manum imponere sine eo. » Ergo videtur, quod superior prælatus non habeat potestatem super subditos inferioris sine eo.

SOLUTIO. Ad primam partem quaestionis dicendum, quod potestatibus sæcularibus in his quæ sunt ad ordinem civilitatis et communitatis secundum ordinationem divinam, nullo modo resistendum est, sed in omnibus obediendum. Si autem aliquid præcipiant contra ordinationem divinam, tunc eis non est obediendum, sed resistendum est, ut dicit Augustinus.

Unde auctoritates et rationes ad utramque partem procedunt per distinctionem.

Sed ad hoc quod objicitur de Jeremia, dicendum quod licet significet diabolum et regnum ejus, tamen non accepit potestatem super regnum nisi ab ordinatione divina, quæ dedit potestatem ad vindictam malefactorum et laudem bonorum. Et propter talem ordinationem dixit Jeremias ei esse obediendum et pro eo orandum.

Ad nq quod quaeritur de potestate relial quæst. 1. giosorum, Bernardus solvit in libro I de Præcepto et dispensatione. Distinguit enim obedientiam secundum legem charitatis, et secundum legem justitiæ. Et dicit, quod lex charitatis finem nescit in obediendo, sed obedit usque ad mortem, sive promiserit hoc quod jubetur, sive non promiserit. Et propter hoc dicitur mandatum charitatis in Psalmo cxviii, 96, latum mandatum nimis. Sed secundum legem justitiæ et obedientiæ certe non tenetur in omnibus obedire, nisi in his quæ promisit. Dicit Magister Hugo de sancto Victore, quod obedien-

<--- Page Split --->

tia est virtus, qua vir obediens loquetur victorias 1, libentissime omnia amplectitur injuncta necessario implenda, nisi obstiterit imperantis auctoritas.

Unde auctoritates Hieronymi, Lucæ, et Benedicti in regula, procedunt secundum legem charitatis obedientiæ.

Ad quest. 2. Ad id quod quaeritur de potestate superioris et inferioris, dicendum per distinctionem. Quia superior aut habet

potestatem limitatam, aut potestatis plenitudinem, sicut Papa qui est ordinarius cujuslibet. Si primo modo : tunc non habet potestatem in subditos sine inferioris voluntate. Si secundo modo : tunc habet : quia Papa est ordinarius omnium hominum : quia vice Dei est in terris. Et sic verum esset quod objicitur de Augustino, si Archiepiscopus non haberet potestatem limitatam.

<--- Page Split --->