QUÆSTIO CXXXIII.
Quomodo omne peccatum sit vel ex concupiscentia carnis, vel ex concupiscentia oculorum, vel ex superbia vitae, sicut dicitur, I Joan. II, 16 ?
Deinde quaeritur de divisione quae ponitur, I Joan. ii, 16, quod omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum, et superbia vitae.
De ista autem divisione duo quaeruntur.
Primo, Utrum sit sufficiens divisio ?
Secundo, De singulis membris divisionis.
MEMBRUM I.
Utrum ista divisio sit sufficientes ?
Omnis enim divisio bona sub aliquo univoco datur communi. Si ergo ista divisio : Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, etc., bona est, oportet quod ista tria ad aliquod commune reducantur quod univoce predicatur de ipsis. Et videtur, quod hoc non sit, nisi concupiscentia : quia, dicit Augustinus in libro de Vera religione : « Homines serviunt cupiditati triplici, scilicet voluptatis, vel excellentiae, vel spectaculi. » Sed cupiditas voluptatis est concupiscentia carnis : cupiditas excellentiae, superbia vitae : cupiditas spectaculi, concupiscentia oculorum. Ergo cupiditas sive concupiscentia est illud commune ad quod ista tria reducuntur.
Adhuc, Matth. xxvi, 44 : Oravit tertio, eumdem sermonem dicens. Dicit
<--- Page Split --->
Glossa ibidem : « Est concupiscentia carnis, oculorum, et ambitio sæculi. Hæc tria sunt ista expresse quæ a Joanne ponuntur. » Ergo videtur, quod ista sub hoc communi quod est concupiscentia, contineantur.
- Adhuc, Augustinus in libro de Doctrina Christiana : « Cupiditatem voco motum animi ad fruendum se, proximo, et quolibet corporeo non propter Deum. » Sed talis motus communis est his tribus. Ergo cupiditas communis est his tribus.
rendis rebus temporalibus, in dignoscendis carpendisque vitiis proximorum. Superbia vitæ est, cum quis se jactat in honoribus, magnas familias expetit. Per hæc tria victus est Adam : quia cibum vetitum concupivit ex concupiscentia carnis, voluit scire bonum et malum ex concupiscentia oculorum, voluit esse sicut Deus ex superbia vitæ. Hæc tria vicit Christus : quia non est captus amore panis corporalis : non descendit de pinna, quod esset tentare Deum : super regna mundi extolli noluit. »
Sed contra. CONTRA :
Sicut contingit peccare per concupiscentiam, ita contingit peccare per contemplum. Et constat, quod contemptus non potest reduci ad concupiscentiam : quia contemptus est motus irascibilis potentiae, concupiscentia autem concupiscibilis. Cum ergo omnia peccata, sicut dicit Glossa, sub his tribus contineantur, et non omnia peccata ad cupiditatem reducantur, videtur quod cupiditas non sit illud commune sub quo ista tria continentur.
Dicendum ergo, quod hæc divisio bona est et sufficiens, et sub hoc communi quod est cupiditas, continetur. Sed cupiditas dicitur tribus modis. Primo enim modo dicitur pronitas ad peccandum ex originali peccato causata : et sic non sumitur hic prout est commune ad ista tria. Secundo modo dicitur concupiscentia ad delectabilia carnis pertinentia : et sic iterum non potest esse commune ad ista tria. Tertio modo dicitur amor illicitus cujuscumque rei temporalis, et hoc modo sumitur hic. Et sic est commune ad hæc tria. Et sic omne peccatum fit ex concupiscentia. Qui enim contemnit unum, ideo contemnit, quia amat alterum. Et qui scandalizat, in hoc scandalizat, quod illicite concupiscit. Et qui ignorat, ideo ignorat, quia occupatur quibusdam quæ concupiscit, ex quibus impeditur addiscere quæ tenetur scire. Qualiter autem omne peccatum reducatur ad ista tria tam in spiritualibus quam in corporalibus, patet ex Glossa paulo ante inducta.
Per hoc quoque patet solutio ad totum.
Quæst. ULTERIUS videtur, quod divisio non sit sufficiens : multa enim peccata sunt, quæ ad nullum istorum reducuntur, sicut peccatum infidelitatis, et peccatum scandali, et peccatum ignorantiae, et peccatum timoris, in quo homo repentina et insolita exhorrescit, sicut dicit Augustinus in libro X Confessionum.
Solutio. Ad hæc omnia solvendum est per Glossam Augustini, quæ ibidem est sic super illud, Omne quod est in mundo : « Omnes dilectores mundi nihil habent nisi hæc tria, quibus omnia genera vitiorum comprehenduntur. Concupiscentia carnis est desiderium omnium eorum quæ ad voluptatem et delicias corporis pertinent, ut cibus, potus, concubitus, et hujusmodi. Concupiscentia oculorum est omnis curiositas, quæ fit in discendis artibus magicis, in contemplandis spectaculis, in supervacuis acqui-
<--- Page Split --->
tium, ad concupiscentiam oculorum pertinet, sicut investigatio conscientiae alienæ et secretorum alienorum.
MEMBRUM II.
De singulis membris istius divisionis in speciali.
TERTIO, Quæritur de singulis membris istius divisionis. Et hoc est quærere, Quæ peccata ad singula istorum pertinent ? Licet enim hoc valde expresse determinatum sit in Glossa inducta, tamen quædam dubia remanent, et maxime propter id quod dictum est de concupiscentia oculorum, ad quam, ut dicit Glossa, pertinet studium in magicis et necromanticis, quæ etiam ab Ecclesia interdicta sunt.
ULTERIUS quæritur, Quid pertineat ad Quæst. 2. concupiscentiam carnis?
Dicit autem Glossa, quod ea quæ pertinent ad gulam et ad luxuriam. Et secundum hoc ratio ciborum pertinet ad concupiscentiam carnis, quæ tamen quando fit causa infirmitatis, non videtur esse mala.
Adhuc, Coitus cum sua concessus est ab Apostolo, I ad Corinth. vii, 2 : Unusquisque suam uxorem habeat. Propter fornicationem vitandam dicit Glossa. Tunc videtur, quod hoc cum sit licitum, ad concupiscentiam carnis non perlineat : quia dicitur, Matth. vii, 18 : Non potest arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala bonos fructus facere.
SUL I. QUÆRITUR ergo, Utrum etiam alia studia sicut in naturalibus et geometricis et hujusmodi ad concupiscentiam oculorum pertineant ?
Et videtur, quod non. Illa enim sunt studia laudabilia, et multum conferunt ad scientiam Scripturarum.
sutra CONTRA hoc tamen quidam objiciunt,
Ex verbis Senecæ, qui dicit : « In tanta necessitate temporum doces me terram mensurare, qui meipsius ignoro mensuram. » Quasi dicat : Hoc supervacuum est. Ergo videtur, quod studium in talibus pertineat ad concupiscentiam oculorum, sicut et in magicis.
Adhuc, Baruch, ii, 23 : Filii Agar, qui exhauriunt prudentiam quæ de terra est, negotiatores Merrhæ et Theman, et fabulatores, et exquisitores prudentiae et intelligentiae : viam autem sapientiae nescierunt, neque commemorati sunt semitas ejus. Videtur ergo, quod omnium talium inquisitio pertineat ad curiositatem vel concupiscentiam oculorum : eo quod tales res supervacua sunt. Dicit enim Glossa inducta, quod investigatio supervacua rerum ad nos non pertinen-
SIMILITER quæritur de superbia vitæ. Quæst. 3. Ab illa autem non videtur oriri nisi superbia, et forte inanis gloria. Invidia autem et detractio et hujusmodi ad nullam istarum radicum videntur reduci : cum tamen dicat Glossa superius inducta, quod ista tria universales radices sint omnium malorum quæ sunt in mundo.
SOLUTIO. Dicendum, quod omne masoluto. lum ad has tres radices reducitur, sicut dicit Glossa, et verum dicit.
Et quod primo de concupiscentia ocuad quest. 1. lorum objicitur, dicendum quod concupiscentia oculorum dicitur concupiscentia quinque sensuum. Et hoc propter hoc, quia dicit Augustinus, quod visus tenet principatum in sensibus : et ideo concupiscentia oculorum plus quam ab aliis sensibus denominatur. Unde omnis curiosa et superflua investigatio rerum ad sensus interiores vel exteriores pertinentium, dicitur reduci ad concupiscentiam oculorum. Studia tamen laudabilium et bonorum, sicut studia liberalium scientiarum, bona sunt : et ideo ad ma-
<--- Page Split --->
lam radicem non ordinantur. Sed studia magorum et necomanticorum, quia mala sunt et superflua, et ab Ecclesia interdicta: et licet actibus exterioribus non subjaceant, tamen imaginationi subjacent, quae dicitur sensus interior. Quia dicit Avicenna, quod decem sunt sensus hominis, quinque exteriores, et quinque interiores. Exteriores sunt visus, auditus, odoratus, gustus, et tactus. Interiores sunt sensus communis, imaginatio, phantasia, aestimativa, et memoria. De quibus dicit Augustinus super Genesim ad litteram, quod licet exteriores divisi sunt, tamen cum ad interiores reducuntur, omnes visus dicuntur. Et propter hoc etiam visio in tres dividitur, scilicet sensibilem, imaginariam, et intellectualem, sicut dicit ibidem.
Dicendum, sicut dicit Glossa, quod illa omnia quae pertinent ad gulam, luxuriam, et hujusmodi. Tamen concubitus matrimonialis in quo nihil est nisi solutio debiti, ad hoc non pertinet, sed ad justitiam scilicet: nisi esset, sicut dicit Hieronymus, quod intentionem matrimonii non haberet, nec fidem, nec prolem, nec sacramentum intueretur: de quo dicitur in sententiolis Sexti Pythagorici, quod ardentior amator propriae conjugis adulter est, ille scilicet qui nec modum natura servat, nec bonum matrimonii considerat.
QUOD AUTEM de superbia vitæ dicitur ADQUIS et invidia et detractione et his quæ ad invidiam pertinent, quod ad superbiam reducantur, dicendum quod reducuntur ad eam: talis enim reginæ, scilicet superbiæ, semper est invidia cum suis filiabus pedissequa.
Ad quest. 2. Ad in quod quaeritur, Quid pertineat ad concupiscentiam carnis ?