QUÆSTIO LXXVIII.

Utrum corpus Adæ fuerit animale, et qua animalitate 2 ?

Deinde quæritur, Utrum tale corpus fuerit animale, et qua animalitate?

Videtur enim, quod secundum rationem non conveniebat ei corpus animale, sed spirituale.

  1. Nobilissimæ enim formæ debetur nobilissima materia : rationalis anima maxime quam Deus inspiravit in faciem Adæ, nobilissima forma fuit. Ergo nobillissimum corpus debetur ei : nobilius autem est spirituale, quam animale : videtur ergo, quod aptandum ei fuerit corpus spirituale et non animale.

  2. Adhuc, Nobilissimo artifici proprium est producere opus suum nobiliori modo quam ignobili : sed natura ignobilior est

artifex, quam Deus : et producit corpus animale : videtur ergo, quod Deus quando per seipsum poeratur, debeat producere corpus spirituale quod nobilius est.

  1. Adhuc, In praehabitis ostensum est ex verbis Augustini et Bede, quod etiam homo secundum corpus est ad imaginem Dei aliquo modo : magis autem imitatur Deum corpus spirituale, quam corpus animale. Ergo videtur, quod magis competebat esse corpus spirituale, quam animale, quod aptatum est primo homini.

  2. Adhuc, Sicut habitum est in præcedentibus, distinctio rerum est de ordine et perfectione universi, ut scilicet

De Cleombroto, vide S. Augustinum, Lib. I de Civitate Dei, cap. 21. (Nota edit. Lugd.)

2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Senten-

tiarum, Dist. XIX, Art. 2. Tom. XXVII hujusce nova editionis.

<--- Page Split --->

quodlibet adaptetur suo compari. Sed, sicut dicit Cassiodorus, « Anima in hoc est ad imaginem et similitudinem Dei, quia est incorruptibilis et immortalis. » Ergo de ordine naturae est, quod simile sibi corpus adaptetur, immortale scilicet et incorruptibile : hoc autem non potest esse animale, sed spirituale : ergo videtur, quod debuit esse corpus spirituale, et non animale, quod prima anmae aptatum fuit.

  1. Adhuc, Constat, quod in resurrectione communi corpora resurgentium spiritualia erunt, sicut dicitur, I ad Corinth. xv, 44 : Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. Et tamen in resurrectione ad corpora illa operabuntur Angeli. Si ergo corpus primi hominis fuit animale, corpus illud in quo operatus est solus Deus, ignobilius est quam id in quo operatur Angelus, quod inconveniens reputatur : quia, Deuteron. xxxii, 4, dicitur : Dei perfecta sunt opera. Non est autem perfectum corpus, nisi spirituale.

  2. Ex his et hujusmodi ratiunculis haeretici qui dicuntur Manichæi, dicebant, quod animæ omnes primo creatae sunt in cælo a Deo bono, et habebant corpora spiritualia, non animalia, quæ postea per casum peccati mutata sunt in animalia corpora.

Sed quod haec opinio falsa sit, auctoritatibus Sanctorum probatur.

  1. Augustinus in libro XIV de Civitate Dei1, enumerat multa bona quibus Adam in primo statu innocentiae affluebat, et subjungit sic : « Quam felices erant, et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis. Atque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est : Crescite, et multiplicamini2, praedestinatorum sanctorum numerus impleretur, alia major daretur, quae beatissimis Angelis data

est. » Si ergo poterat generare, et non generat nisi animale corpus, oportet quod animale corpus haberet primum.

  1. Adhuc, Sicut dicit Magister in Sententiis, corpus illud cibis erat sustentandum : quia Dominus dixit, Genes. n, 16 : Ex omni ligno. Unde Augustinus ibidem in Glossa : « De lignorum fructibus habebat refectionem contra defectionem, de ligno vitæ stabilitatem contra vetustatem. » Constat ergo, quod cibo indiguit corpus illud : et non indiget nisi anima corpus : ergo fuit animale.

  2. Adhuc, Augustinus in libro de Baptismo parvulorum : « Quamvis homo secundum corpus terra esset, et corpus in quo creatus est animale gestaret : tamen si non peccasset, in corpus spirituale mutandus foret, et in illam incorrutionem quæ fidelibus et sanctis promittitur, transiturus. » Ergo fuit corpus animale, sed transiturum in spirituale.

  3. Adhuc, I ad Corinth. xv, 44 et 46 : Si est corpus animale, est et spirilale... Sed non prius quod spirilale est, sed quod animale : deinde quod spirilale. Ubi expresse dicitur, quod primo fuit animale.

Ulterius quaeritur de hoc quod dicit Magister in libro II Sententiarum, distinct. XVII, in illo cap. Solet quaeri, ubi inducit Augustinum super Genesim ad litteram dicentem, quod Adam in aetate virili continuo factus est, et hoc secundum superiores, et non secundum inferiores causas.

Sed videtur hoc non esse conveniens : per hoc enim conditionis opus corpori Adæ dabatur forma naturae ad formanda corpora : natura autem format paulatim per intervalla et incrementa : ergo videtur, quod etiam Deus in primo opere suo etiam ita facere debuerit.

Ulterius quaeritur, Quare Deus homiQuæst. 2.

<--- Page Split --->

nem fecerit extra paradisum, et factum posuit intra paradisum?

Videtur enim hoc non debuisse :

  1. Terra enim paradisi nobilior est alia terra : et sic videtur, quod magis congruebat, quod ex terra paradisi formaretur quam ex alia.

  2. Adhuc, In animalibus aliis idem est locus generationis et educationis : ergo videtur, quod in homine sacundum corpus animale similiter debet esse. Constat autem, quod in paradiso erat educandus : ergo et in paradiso formandus.

  3. Adhuc, Heva quæ indignior fuit quam Adam, facta est in paradiso secundum corpus. Ergo multo magis in paradiso debuit fieri Adam.

  4. Quamvis autem verissimum sit, quod primi hominis corpus fuerit animale, et non spiritale : tamen quidam objiciunt in contrarium sic, dicentes, quod primi hominis corpus beatum fuit, ut dicit Augustinus. Nihil autem beatum potest esse animale. Ergo corpus primi hominis non fuit animale.

  5. Adhuc, Si cibis utebatur Adam contra defectionem, ut dicit Augustinus, necesse fuit fieri digestionem et impuri egestionem : talibus autem subjacere miserrimum est : ergo in primo statu miserrime necessitati subjacuit, quod negant Sancti.

solutio.

Solutio. Dicendum, quod absque dubio corpus Adæ fuit in primo statu animale, et non spiritale, hoc est, utens cibis et generans. Nuptiæ autem, ut dicit Augustinus, sunt mortalium bonum.

Ad 1.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod nobilissimæ formæ debetur nobilissima materia secundum statum naturae, et non simpliciter : tunc autem fuit status inchoantis naturae, et non perfectæ secundum ultimam perfectionem, sed in quo oportebat unum ex altero propagari : et non poterat hoc fieri animali et non spirituali : et ideo nobilissimum corpus accepit quod poterat esse secundum statum illum.

Ad aliud dicendum, quod nobilissimus artifex sapientissimus est, et ille est qui secundum statum semper facit melius opus et magis congruum illi statui : sed corpus animale magis congruebat statui innocentiae ad generationem.

Ad aliud dicendum, quod corpus spirituale magis imitatur in exterioribus : sed in his quae essentialia sunt imagini, magis imitatur corpus animale. Dicit enim Augustinus, quod in hoc est imago secundum corpus : quia sicut Deus principium est omnium, ita Adam secundum corpus principium est omnium quæ propagantur ab ipso. Ex corpore autem spirituali nihil potest propagari. Unde, Matth. xxii, 30 : In resurrectione, neque nubent neque nubentur : sed erunt sicut Angeli Dei in caelo.

Ad aliud dicendum, quod corpus animale per meritum virtutis ordinatum est ad incorruptibilitatem et immortaltatem, et sic aptatum est animæ, quæ est ad imaginem Dei. Sed non congruebat, quod tunc esset immortale et incorruptibile nisi secundum congruentiam status : et hoc est quod nec moreretur, nec corrumperetur, si non peccaret : corrumperetur autem et moreretur, si peccaret.

Ad aliud dicendum, quod in veritate in resurrectione corpora resurgentium erunt spiritualia sicut competit illi statui. Et ad immutationem corporum ad formam gloriae nihil operabuntur Angeli : sed si aliquid operabuntur, hoc est in congregatione mortuorum, et vocatione et collectione cinerum. Nec dicitur opus Dei perfectum ex hoc quod nobilius in se est, sed ex hoc, quod congruentius et utilius est ad statum : ex hoc enim accipit perfectionem ad finem.

Ad aliud dicendum, quod haeretici propter hoc haeretici sunt, quod nec rationes nec Scripturas intelligunt : omnes enim ratiunculæ tales ex ictibus et signis sunt, et in secunda figura, in qua signa quæ sunt media, sunt ante extrema : et a talibus signis syllogizare, facit

<--- Page Split --->

fallaciam consequentis, et nihil probat. Quatuor quae in contrarium adducuntur, concedenda sunt : quia in illis expresse determinatur veritas.

Ad 10 quod ulterius quaeritur, In qua aetate factus sit Adam ?

Dicendum, quod si aetas dicitur prolixitas temporis et mensura, in nulla aetate factus est, sed in momento ad voluntatem Dei. Si autem dicatur aetas perfectio quae ex aetate relinquitur, tunc factus est perfectus triplici perfectione, sicut homo est in triginta annis, scilicet perfectione quantitatis membrorum, et perfectione virtutum in membris, et perfectione adunationis complexionis, quae tunc resedit : ita quod vires animae stabiles poterant habere conceptiones, et secundum animam factus est profectus in cognitione naturali.

Ad 10 quod contra objicitur, dicendum quod opus divinum licet sit exemplar operis naturae, tamen non dat ei modum : quia impossibile est, quod natura quae est artifex imperfectus, imitetur modum operis divini.

Ad 1. Ad aliuu quod ulterius quaeritur, dicendum, quod licet Deus potuisset fecisse corpus Adae de terra paradisi, tamen noluit. Et de hoc ab antiquis assignata sunt quatuor rationes. Una est ibidem in Glossa quae sic incipit : Datur intelligi : et haec etiam ponitur a Magistro in libro II Sententiarum, distinct. XVII, cap. Hominem autem formatum. Et fundatur super hoc, quod ejectus nimis doluisset, si de terra sibi connaturali ejectus, terram non connaturalem sibi colere juberetur. Secunda est excitatio gratitudinis : quia voluit Deus, quod quidquid boni fieret ei, totum adscriberet gratiae Dei, et non naturae : et ideo ex terra vili creavit eum, et non nobili. Sicut dicitur, I ad Corinth. xv, 47 et 48 : Primus homo de terra, terrenus : secundus homo de caelo, caelestis. Qualis terrenus, tales et terreni. Tertia

est humiliatio sui, quando scilicet recordaretur se ex vili terra esse factum, humiliaretur et obediret praeceptis Dei. Ecli. x, 9 : Quid superbit terra et cinis ? Quarta est temperamentum afflictionis et tristitia, ut scilicet quando ejiceretur, minus doleret, videns se ejectum ad terram connaturalem sibi : et si fuisset ex terra paradisi, nimis affligeretur in ejectione paradisi, secundum illud Horatii :

Nescio qua natale solum dulcedine cunctos Ducit, et immemores non sinit esse sui.

Et similiter dicitur in Psalmo cxxxvi, 1 : Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.

Ad aliuu dicendum, quod non est simile de aliis animalibus et homine : alia enim animalia non sunt ad beatitudinem ordinata secundum naturam et meritum sicut homo. Et ideo homo secundum tres status triplicem habet locum. Secundum statum enim naturae inchoantis formandus erat in habitatione communis terrae, ad cujus ornatum cum aliis animalibus factus est sexta die. Secundum statum innocentiae et felicitatis, quae debetur primae innocentiae (ut dicit Augustinus) positus est in paradisum, ut ibi omnibus deliciis frueretur sine incommodo et nocumento. Secundum statum culpae ejectus est in terram habitationis hujus, ubi in sudore vultus ejus vescitur pane suo.

Ad aliuu dicendum, quod in Heva aliter est quam in Adam : illam enim humiliavit sexus. Et licet in paradiso fieret, tamen ex nulla parte paradisi facta est, sed ex corpore viri : et sic ulterius originalur ex terra communi, tamquam ex primo principio. Sed in paradiso tamquam in loco facta est, ut saltem unum contra multa deprimentia haberet, ne tristitia absorberetur.

Ad aliuu dicendum, quod corpus primi hominis quadam beatitudine beatum

<--- Page Split --->

fuit, et non perfecta, quod scilicet penam et nocumentum non sentiret si non peccaret : et haec beatitudo non opponitur animali corpori, imo convenit ei.

Ad s. Ad aliud dicendum, quod Adam procul dubio comedisset de lignis paradisi, si permansisset : quod si non fecisset, peccasset, ut dicit Prosper in libro de

Contemplativa vita, et sic propter peccatum defecisset in comestione, tamen digestio fuisset et impuri egestio : sed hoc sine immunditia putrefactionis et fectoris ab eo resolutum fuisset, ut dicunt Sancti : et propter hoc etiam in egerendo non fuisset miseriae subjectus.