QUÆSTIO LX.

De opere quinte diei, et de ornatu aquæ et aeris 2.

Deinde quaerendum est de hoc quod dicit Magister in libro II Sententiarum,

distinct. XV, cap. Dixit etiam Deus : Producant aquæ reptile animæ viventis 3.

1 Genes. 1, 19. 2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. XV, Art. 6. Tom. XXVII hu-

jusce novæ editionis. 3 Genes. 1, 20.

<--- Page Split --->

Quest. 1. Ubi quaerendum est de ornatu aquae et aeris.

Et quaeritur primo, Quomodo uno die, scilicet quinto producitur ornamentum et aquae et aeris? cum duo elementa sunt, et ideo duobus diebus deberent ornari sicut cœelum et terra.

Quest. 2. ULTERIUS quaeritur, Quomodo de uno materiali principio producitur et ornamentum aquae et ornamentum aeris, hoc est, pisces et aves? Sic enim dicitur : Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram.

Et hoc videtur non debre esse :

  1. Singulorum enim elementorum ornamentum debet habere materiale principium ipsum elementum cujus ornatus est : sicut ornatus cœeli naturam cœeli habuit materiale principium.

  2. Adhuc, Materiale principium movetur et non movet : videtur ergo diminute loqui quando dicit : Producant aquae, et non addit quo movente vel agente aquae illud producant.

  3. Adhuc, Quid est dictum, reptile animae viventis, et quae differentia ad volatile et motabile, de quo infra dicet, et volatile cœeli juxta genus suum.

  4. Adhuc, Volatile videtur esse ornatus terrae : quia sic dicit : Et volatile super terram sub firmamento cœeli. Illud enim elementum ornatur, quod ad motum et ad locum animalis ornantis deputatur.

  5. Adhuc, Cum duo sint elementa ex quibus componitur corpus animalium, scilicet terra, ex qua est substantia materiae corporum animalium, ut dicit Philosophus, et aqua continuans partes ut possint recipere figuram et formam tam in toto, quam in membris : quare non dicit : Producant aquae et terra reptile animae viventis, sed tantum dicitur : Producant aquae.

  6. Adhuc, Cum quaedam sint animalia quae generantur in terra et nutriuntur in aqua, sicut dicit Aristoteles in VII de Animalibus de delphino, quod nutritur in aqua et generat in terra : unde partos fœtus usque ad duodecimum diem a littore maris saepius ducit ad mare ut mare assuescant : et non dicit in littera ad cujus elementi ornatum haec pertineant, vel ex quo elemento : ergo videtur esse diminutus.

ADHUC quaeritur de hoc quod dicit : Creavitque Deus cete grandia : cum istud opus non sit opus creationis, sed opus conditionis et ornatus, quod fit ex praejacenti materia : creationis autem opus nullam habet materiam praejacentem.

ADHUC, Infra dicit : Et omnem animam viventem atque motabilem, quam produxerant aquae in species suas 2. De avibus autem loquens dicit : Omne votatile secundum genus suum 3 : quare dicit hic genus, ibi speciem ?

ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicit : Vidit Deus, quod esset bonum. Benedixitque eis dicens : Crescite, et multiplicamini : et hoc non dixit de terrenascentibus plantis supra, sed simpliciter dixit : Germinet terra herbam virentem et facientem semen, et lignum pomiferum faciens fructum juxta genus suum 4. Cum enim utrumque ex semine generetur et multiplicetur, sicut dixit : Crescite, et multiplicamini, in benedictione animalium aquatilium : ita debuit dicere in benedictione plantarum : vel si tacuit, et hic tacere debuit.

SOLUTIO. Ad primum dicendum, quod Ad quaest. 1. licet duo elementa sint aer et aqua, in hoc tamen conveniunt, ut dicit Plato, quod

1 Genes. 1, 21. 2 Ibidem. 3 Ibidem.

<--- Page Split --->

media sunt inter extrema mundi sensibil's, quae sunt cœlum et terra : et ideo distinctos ornatus habent cœlum et terra per dies. Ad eamdem autem diem refertur ornatus medii sive aquæ sive aeris. Aliter enim, ut dicit Plato, oporteret esse plures proportiones extremi ad extremum, quam per duo media, quod esse non potest. Unde quia duobus illis mediis ut uno conjunguntur illa extrema, ideo uno die ornantur.

dquest , 2 . Adidquodulteriusquæritur , r e - A d 1 . spondendumestperAugustinuminlibrocontraManichæum : etponituribideminGlossamagnamarginalisic : « Ideononestdictum , Producantaquærepti - l i a , etaervolatilia , sedutrumqueexaquisproductumessenarratur : quiaquidquidaquarumsivelabiliterundo - sumsivevaporabilitertenuatumest , totumtamenhumidænaturædeputatur . » EtintenditdicerequoddicitPhilosophusinlibrodeSensuetsensato , quodscili - cetaerestelementumhumidispiritualisquodnonestincorporabileingenera - tioneanimaliumetnutritione . Etestaquaelementumhumidiincorporabilisetingenerationeetnutritione , ' etquodfacileinduitformamaerisperevapora - tionemet ' exaltationem . Undejuxtaterramaerpermixtusesthumidoaqueo , perquodaliquantuluminspissatus , potestesselocusinquomoventuraves , itaquodsustentetalasavium , etperspiritumatrahipossitadspirandire - frigerium : insublimiestitasubtilis , quodnecvaporehumidoadrotandum , necvaporesiccoterreoadventandummiscetur : etideoibihabitatioanima - liumessenonpotest . EthocAugustinustaliexperimentodocetdicens , quodinMacedoniamonsmiræaltitudinisest , quivocaturOlympus , inquemPhiloso - phiascendentesinsuperioribussuisnoninvenientesaerempinguemadspiran - d u m , portantsecumspongiasinfusas

clara et subtili aqua, per quas spirent aerem subilem, ut pinguescat in spongiis, et sic valeat ad refrigerium pulmonis et pectoris. Ascendentes autem in cacumina montis in arena sive in sabulo scribunt litteras et protrahunt figuras, et descendunt, et post annum reascendentes inveniunt litteras et figuras in nulla sui parte deletas : quod esse non posset, si aer ille vaporibus humidis vel siccis vel ventosis agitaretur. Unde vult Augustinus, quod ex humido aqueo labiliter undoso et pinguescente inferius sit generatio et conservatio] natatilium, et nutrimentum, et ex eodem aqueo vaporabiliter extenso per partem aeris inferiorem sit generatio et conservatio volatilium. Et ideo, sicut dicunt Ambrosius et Augustinus, ex uno materiali principio producitur utrumque : et ideo etiam cantatur in hymno Ambrosii :

Qui ex aquis exortum genus,

Partim levas in aera,

Partim remittis gurgiti.

ADALIUDdicendum , quodmovensexpræhabitisintelligiturubidictumest : SpiritusDeiferebatursuperaquast . Illeenimfovebataquasuttaliaaseproducipossent . UndeDamascenusinlibroIIdeFideorthodoxadicitsic : « PræcepitDeusaquæeducereanimamviventem : quiaperaquameteumquiinprincipioferebatursuperaquas , S p i - ritumsanctum , renovaturuserathomi - n e m , sicutaitdivusBasilius . Eduxitautemanimaliaetmagnaetpura , utcete , dracones , piscesinaquisreptantesetvolatiliapennata . Pervolatiliaigiturcopulanturaquaetterraetaer : exaquisenimfaclasunt , interraveroconser - vantur , etinaerevolant . Optimumigi - turelementumestaqua , etplurimousuiutilissimum , sordispurgativumnonso -

<--- Page Split --->

lum corporeæ, sed et animalis, si assumpserit gratiam Spiritus sancti ' . »

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod reptile vocatur animal, quod in motu suo processivo toto corpore se rapit, et non nititur membris specialibus ad illum motum determinatis, sicut est ala, vel pes, vel pinnula. Pedibus enim nituntur gressibilia, alis volatilia, pinnulis tamquam remis natalitia. Reptilia vero sunt vel quæ motu costarum et virtute se rapiunt, ut serpentes : vel motu annulorum, ut annulosa et vermes, vel contractione corporis in medium annulum qui loco cordis est, et remissione ejusdem corporis de illo et tractu oris : emittunt enim illa anteriorem partem corporis, et tunc figunt os, et totum corpus tunc trahunt ad os fixum : sicut videmus facere lumbricos terræ. Anima autem vivens dicitur, quæ corpori suo actum vitæ influit manifeste per sensum et motum localem. Et ideo in plantis non dicitur esse anima vivens : quia sicut dicit Aristoleles in I de Vegetabilibus, vita communiter in animalibus et plantis inventa est : sed in plantis occulta, et in animalibus manifesta : et ideo non dicitur in plantis anima motabilis, sive anima vivens.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod volatile ornamentum est aeris : hoc enim animal illud elementum ornat in quo motus ejus est, et non illud in quo immobile quiescit : sicut stelle moventur in cœlo, et natalitia in aquis, licet quiescat in terra in fundo aquarum. Et quod dicitur, quod multiplicentur super terram, super notat eminentiam aeris, et exaltationem super terram, in quo moventur aves : hoc enim significat nomen avis, ut dicit Isidorus, hoc enim nomen compositum est ab a quod est sine, et via, quia vias certas et tritas ab animalibus non tenent in motibus suis, sed pro libertate elemen-

tum tenue secantes alis, secundum impetum æstimationis et appetitus se divertunt quo cupiunt, sicut et pisces in aquis.

Ad aliud dicendum, quod solas aquas nominat : quia, sicut dictum est, aquæ solæ ornantur : et etiam in materia corporum natalilium et volatilium animalium licet terra sit substantia materiae propter quam etiam omnia quiescant in terra et natalitia et volatilia, tamen in talibus plus abundat humidum : in piscibus quidem humidum aqueum pinguescens in fundo, quod Augustinus vocat labile undosum : in avibus autem humidum vaporosum ad formam aeris transmutatum : propter quod etiam in IV Ethicorum dicit Philosophus, quod carnes sanae quæ sunt, leves sunt : leves autem quæ altilium.

Ad aliud dicendum, quod talia animalia deputantur ad ornatum illius elementi in quo plus moventur proprio motu. Ardea enim et anser cum avibus ad aerem deputantur : motus enim earum volatus est, et fit in aere. Delphinus autem, et crocodillus, et alia hujusmodi, ad aquam cum natalitibus : quia motus eorum natatio est. Ursus autem marinus, et canis, et cætera hujusmodi, ut castor, et linter, licet aliquando venentur in aqua, tamen quia pedibus nituntur, quorum actus proprie gressus est et ambulatio, in ornatum terræ deputantur cum gressibilibus. Et hoc satis dictum est : quia dicto de simplicibus satis dictum est de compositis, in quibus illa similiter dominantur.

Ad aliud dicendum, quod creavit ibi ad quest. 3. accipitur pro fecit vel condidit. Creare enim multas habet significationes, de quibus satis dictum est in primo libro, tractatu de nominibus quæ temporaliter Deo conveniunt, quaestione de hoc nomine, creator 2.

1 S. J. DAMASCENUS, Lib. II de Fide orthodoxa, cap. 9. 2 Cf. Opp. B. Alberti. I° Part. Summae theo-

<--- Page Split --->

dquest . 4 . ADALIUDdicendum , quodhumidumaliquandoestvaldedilatabileetforma - bileindiversasspeciesetfiguras , m a - ximequandocommixtumestsubtiliterreoexquopinguescitetconstat : ethocnotans , quodsicimpossibileestmultisspeciebus , dixitsecundumspe - c i e s : talesenimspeciesadunumgenusnonpossuntreduci , nisivalderemotum . Humidumautemvaporabileetformabilequidemestinmultasfiguras , sicutpatetinnubibus : tamenomnesillaefigurasubunogenerecontinenturproximo , quodesthumidumvaporativum : ethocno - tansdevolatilibusdicit , volatiliasecun - dumgenussuum .

dquest . 5 . ADULTIMUMdicendum , quodlicetplantæetanimalianascanturdesemine , sementamenplantarumnonponiturinsexudistinctoperfigurammasculietfominæ : quamvis , utdicitAristotelesinlibrodePlantis , inplantissitsexusdistinctusvirtute , secundumquoddici - turolivamasculusetolivafomina : e t

malusarbordiciturfomina , etpirusmasculus , eoquodpriushabetstrictiorafoliaetdurioremfructumquammalus : latitudoenimfoliorumetmollitiesfru - ctuumaltestaturhumiditatiaqueæ , quæfominaest : econtrastrictiorafoliaetduritiesfructumaltestanturhumiditaticalidædeterminatæpersiccumterreum , quæmasculinaest . Propterquodetiamvitisquæmeliusprofertvinum , etdici - tursoreth , vocaturvitismasculina . Aliaveroquæprofertaquosumvinumetlatahabetfoliaetmagnasuvas , vocaturvi - tisfomina . Incommunitamenusulo - quentiumvitismasculinavocaturfranca , etvitisfominavocatursclava . Etlicetitasitsecundumvirtutemquamhabetplantainfolioetfructu , tamensecun - dumnaturamplantæ , utdicitAristote - lesinlibroIdeVegetabilibus , « plantaubiqueestmasculusetfomina . » Ethujusassignatrationem , quodubiqueinradicibus , stipite , etramisconjunctahabetimprægnansetimprægnabile .