QUÆSTIO X.
Ad quid factus sit Angelus et anima rationalis ?
Sexto quaeritur, Ad quid factus sit Angelus et anima rationalis ?
Et hoc quaeritur ratione ejus quod dicit Magister in libro II Sententiarum, distinct.II. Et si quaeritur,Ad quid creata sit rationalis creatura? Respondetur, cap. F : « Ad laudandum Deum, ad ser- « viendum ei, ad fruendum eo : in quibus « proficit ipsa, non Deus 1. » Sed in hoc
videtur Magister male dicere quod præmittit in capitulo præcedenti 2 : « Eamque « hoc modo distinxit, ut pars in sui « puritate permaneret, nec corpori unire- « tur, scilicet Angeli : pars corpori junge- « retur, scilicet animæ rationalis. » Philosophi enim plures ponunt substantias rationales et intellectuales : ponunt enim intelligentias decem ordinum, et ponunt
<--- Page Split --->
animas cœlorum intellectuales : et sic videtur, quod in quatuor distincta sit creatura rationalis.
Sedandhocdicendum , quodPhiloso - phinihilcertumdetalibustradiderunt . Verumenimest , quodAvicennaetAl - gazeletsuisequaces ,diversosmotoresorbiumponentes ,decemordinesposue - runtintelligentiarumsecundumdecemmobilia . Primumordinemposueruntinprimomobili ,secundummotumunifor - m e m ,quivocaturmotusdiurnussiveaplanes ,ethocestsineerrore . Secun - dumordinemposueruntinmotustella - rumfixarum ,secundummotumplanes ,quiestsuperpolosorbissignorum . Undeetiamquidameorum ,utRabbiMoysesetIsaac ,inilloorbeposueruntintelli - gentiasinfinitasquoadnos . EtquiaPtolemæusdicit ,quodmoduscœlestiscorporisnonomnesdeprehensisunt ,neccogniti ,ideodixerunt ,quodattribuun - tureisintelligentiæinfinitæ ,quasvul - g u s ,utdicunt , Angelosvocat ,eoquodpereffectussuorummotuumsæpesemanifestantapudvulgusinvisionibussomnialibus ,velinaliiseffectibus ,q u i - buscorporavulgiaddiversadisponun - turetincitantur : quædispositionesquasiAngeli ,hocest ,nuntiisunt . T e r - tiumordinemponuntinsphæraSa - turni ,etquartuminsphæraJovis ,quintuminsphæraMartis ,sextuminsphæraSolis ,septimuminsphæraVeneris ,octavuminsphæraMercurii ,nonuminsphæraLunæ ,decimuminsphæraelementorumactivorumetpas - sivorum . Etcausapositionisfuit ,quiavidebant ,quodtotumopusnaturæestopusintelligentiæ . Causaenimor - dinisadfinem ,nonpotestessenisiintelligentiaunicuiquesuumfinempræ - stituens ,etunumquodqueadsuumfi - nemordinans . Unamquamqueau - temintelligentiarumponebantplenamformis ,quasipsaintelligentiacumsitactiva , permotumsuiorbisexplicat ,etinducitinmateriam , velperse , velper
inferiores orbes quibus influit eam, eo modo, ut dicit Aristoteles in XII de Animalibus, quo intellectus practicus in homine manu utitur pro instrumento, quo explicat omnes formas quas habet apud seipsum. Videbant etiam Philosophi, quod immediatus motor sphæræ non potest esse intelligentia : et ideo cuilibet sphæræ attribuerunt animam qua moveretur : naturam enim attribuere non poterant. Nihil enim per naturam movetur in loco suo. Similiter nihil per naturam movetur ad aliquam differentiam situs, et ab illa : quod enim per naturam ascendit, non descendit : et quod per naturam descendit, non ascendit. Videbant autem, quod corpora cœlestia ab Oriente moventur in Occidentem et regyrant in Orientem, et sic moventur in aliquid, et recedunt ab illo, quod natura non facit in aliquo motu naturali. Planetæ autem incipiunt ab Occidente. et moventur ab illo in Orientem, et regyrant in Occidentem : qui motus nullius formæ naturalis esse potest : nec potest esse motus intelligentiæ : et ideo coacti sunt dicere esse motum animæ. Qualis autem, vel quæ sit illa anima, nulla modo determinaverunt : et hoc determinare cum ratione pertinet ad Philosophum in libro de Causis.
HisnonconcordantdictaPlatonis , quicœlumigneumdicitesse , etmundumsensibilemexduobusmagnissensibili - buselementisinextremiscomponi ,exignescilicetquiinomnibusfacitsensi - bilitatemvisus ,etterraquæsicutsolidainomnibusfacitsensibilitatemtactus : etideoDeuminprincipiocreassecœlumetterram : ipsumautemmundumsensi - bilemesseanimalintellectuale ,cujusanimaincentrosit , utundiqueperto - tumglobumcorporissui ,viresanimalesexerateteffundat . Dicitautemhocani - malhabereseptemmotus ,sexsecundumsexdifferentiassitus ,hocest ,,abaltoinimum ,eteconversoabimoinal - t u m : ethimotusincœlosuntinele - vationeangiumplanetarum ,secundum
<--- Page Split --->
quorum elevationem planeta efficitur stationarius statione prima et cursu directus : secundum autem quod movetur ab alto in imum, fit stationarius statione secunda, et depressus, et retrogradus. Motum autem ab ante in retro, et e converso, Plato posuit in altitudine planetarum, quando scilicet moventur ab Aquilone in Austrum, et e converso. Motum vero qui est a dextro in sinistrum et e converso, posuit ab Oriente in Occidentem, et e converso. Dicit enim Aristoteles in II de Cælo et Mundo, quod dextrum est unde modus, sinistrum autem per quod fit regyratio. Ipsum autem uniformem motum circuli dixit esse motum intellectus : quia et ipse intellectus uniformis est sicut motus circuli.
Post hos omnes veniens Alpetragius, opinionem dicit esse Aristotelis, quod nihil sit de ordinibus intelligentiarum, vel quod animæ attribuantur orbibus, vel quod aliquæ stellæ moveantur ab Oriente in Occidentem, sed quod omnia simplicia corpora ab uno et eodem motore veantur, qui est causa prima. Et ponit propositionem per se notam, scilicet quod virtus motoris primi fortior est in mobili mediato, quam in eo quod conjungitur ei per medium. Et ideo dicit, quod quando mobile primum perficit motum diurnum ab Oriente in Occidentem, stellæ fixæ retardantur parum propter defectum virtutis moventis in ipsis. Et hæc retardatio parva quotidie accrescens,in triginta sex millibus annis complet circulum : et hoc est, quod videntur moveri ab Oriente in Occidentem. In sphæra vero Saturni plus delicit virtus
moventis : et ideo retardatio ejus ad circulum pervenit in triginta annis. Et ideo in sphæra Jovis plus delicit, ita quod retardatio perficitur in duodecim annis. Et in sphæra Martis adhuc plus delicit, ita quod perficitur tribus annis. Et in sphæra Solis plus, ita quod perficitur uno anno. Et in sphæra Veneris plus, ita quod perficitur circa decem menses. Et in sphæra Mercurii plus, ita quod circa octo menses perficitur. In sphæra Lunæ maxime, ita quod in uno mense perficitur retardatio ejus. Ignis autem convolvitur et revolvitur in concavo sphæra Lunæ. In sphæra autem aeris in tantum delicit, quod venti moventes aerem, numquam moventur ad perfectum circulum. Et similiter in sphæra aquæ : propter quod mare influit et effluit ad quartam circuli lunæ. In sphæra vero terræ omnino delicit : propter quod terra stat et quiescit in loco suo. Propter hæc omnia exclamat Ambrosius in Hexameron : « Quid credendum sit talibus viris, qui nihil certum determinaverunt, sed omnia sub opinionibus fallacibus reliquerunt ? »
Propter quod etiam Magister incertum relinquens, et certum ponens, dicit rationalem creaturam non nisi in duo dividi, Angelum scilicet, et animam rationalem, quam dicit ad tres fines esse factam, scilicet ad laudandum, ad serviendum, et ad fruendum. Primus debetur efficienti, propter virtutem creatnis, virtus enim laudabilium bonorum est. Secundus debetur merito creati. Tertius praemium merentis est. Et sic diversificantur isti fines.
<--- Page Split --->