QUÆSTIO LXI.
De præscientia Dei.
Deinde quaerendum est in speciali de præscientia.
Et si colligantur ea quae Magister inquirit in libro I Sententiarum, distinct. XXXV, XXXVI, XXXVIII et XXXIX, videtur octo quaerere.
Quorum primum est, Si præscientia sit in Deo nullis existentibus futuris? Et hoc est quaerere, Utrum præscientia sit temporalis vel æterna?
Secundum est, Utrum præscientia sit causa rerum? quod quaerit Magister in
distinctione XXXVIII, cap. Videtur enim præscientia Dei causa eorum esse quae ei sub sunt.
Tertium est, Utrum sit causata a rebus? quod quaerit in illo capite, Hanc igitur quae videtur.
Quartum est, Utrum falli potest? quod in eodem capite dicit, et disputat in sequenti.
Quintum est, Utrum inferat necessitatem? quod ibidem innuere videtur Magister.
<--- Page Split --->
Sextum est, Utrum sit incommutabilis? quod in distinctione XXXV, cap. Scientia vero vel sapientia, dicit expresse Magister.
Septimum est, Utrum possit augeri vel minui? quod ibidem, et distinct. XXXIX Magister disputat.
Octavum est, quod relinquitur ex istis, Quomodo concordet cum libero arbitrio? quod quaerit et disputat Anselmus in libro de Concordia praescientiae et liberi arbitrii.
MEMBRUM I.
Utrum praescientia sit temporalis vet æterna 1 ?
PRMO ergo quaeritur, Si praescientia sit in Deo nullis existentibus futuris? Et hoc est quaerere, Utrum praescientia sit temporalis, vel æterna?
Ad hoc quod non sit æterna, Magister in Sententiis objicit sic :
Si praescientia est de futuris, si nulla essent futura, in Deo nulla esset praescientia : sed poterant nulla esse futura : ergo potuit in Deo non esse praescientia. Et probat mediam sic, quod poterant nulla esse futura : quia potuit Deus nulla facere : libertatem enim habuit ad faciendum, vel non faciendum : ergo videtur in Deo potuisse non esse praescientia.
Adhuc, In illo capite, Ad hoc juxta modulum, ex verbis Augustini dicit Magister : « Sicut creator ad creaturam relative dicitur, ita praescientia et praescius ad futura referri videntur. » Ex hoc arguitur sic : Creator ex tempore dicitur de Deo, et non ab æterno : ergo praescientia et praescius de Deo dicuntur ex tempore, et non ab æterno.
Adhuc, In eodem capite dicit Magister, quod cum res desinit esse futura, desinit esse praescientia : cum incipit esse futura, incipit esse praescientia : ergo praescientia est quae incipit et desinit. Nihil quod incipit et desinit, est æternum. Ergo praescientia æterna esse non potest.
Adhuc, Quidam objiciunt sic : Praescientia est respectu futuri : in Dei scientia nihil est futurum, sed omnia praesentia : ergo in Dei scientia nulla est praescientia.
Adhuc, Qnnis scientia Dei immutabilis est, ut in praehabitis determinatum est : praescientia mutabilis est : ergo praescientia in Dei scientia non est.
In coNTRAriUM hujus est,
Quod dicit Magister in I Sententiarum, distinct. XXXV, cap. Scientia vero, ex verbis Ambrosii in libro V de Fide 1, quod scivit Deus ab æterno æternum, et omne quod futurum erat, et scivit immutabiliter. Scit quoque non minus præterita vel futura quam præsentia, et sua æterna sapientia et immutabili scit ipse omnia quae sciuntur. Omnis enim ratio supernæ et terrenæ sapientiæ, ut ait Ambrosius, in eo est : quia omnem sapientiam et omnem scientiam capit sua immensa scientia. Sic quod ab æterno Deo conveniat.
Adhuc, Non videtur valere quod dicit Magister, si dicit respectum ad futurum, quod propter hoc ex tempore Deo conveniat, sicut creator : quia hoc dictum, mundum fore ab æterno, verum est : et tamen dicitur respectu futuri.
Adhuc, Cum dicitur praescientia, duo dicuntur, scilicet scientia, et antecessio ad rem scitam. Constat, quod scientia æterna est. Quæratur ergo, Si antecessio sit æterna? Et videtur, quod sic. Antecessio enim ante omnem crea-
<--- Page Split --->
turam est : et quidquid est ante omnem creaturam, aeternum est : ergo antecessio aeterna est : quidquid ergo dicitur in hoc verbo, praescientia, aeternum est : ergo praescientia aeterna est,
nihil o ad esse deducta, et semper erit subjecta ad famulatum. Quaedam etiam dicuntur sic de aeterno secundum ordinem ejus ad temporale : et cum ordo ipsius sit antecessio aeternitatis ad tempus, illa ab aeterno Deo conveniunt, sed non semper in aeternum. Et hujus causa est, quod ordo posterioris ad prius variabilis est : et cum mutatur posterius, mutatur respectus dependentiae ipsius ad prius : et illo mutato necesse est matari oppositum eorum respectum in priori, qui tamen in eo non est nisi secundum dici. Et tale est praescius et praescientia.
Et ideo dicit Magister in libro I Sententiarum, distinct. XXXV, quod si nulla sint futura, non erit futurorum praescientia : et tamen erit praescientia Dei qua ipse scit et praescit universa : sicut si nulla sint illuminabilia, non erit lumen illuminans illuminatione passiva, licet sit semper illuminans illuminatione activa. Et talis mutatio creaturae est secundum esse et secundum dici, Dei autem non nisi secundum dici, et non secundum esse.
Ad primum ergo dicendum, quod hoc procedit, secundum quod praescientia dicit respectum ordinis ad posterius : quia sic mutato posteriori, necessario significatur non esse prioris respectus ad posterius. Unde licet id quod est praescientia, maneat, tamen sub ratione ordinis ad praescitum non manet : et hoc nullam inducit mutationem, ut dicit Augustinus in libro V de Trinitate 1, sicut nihil mutatur in nummo, quando de non pretio pretium efficitur.
Ad aliud dicendum est, quod non est usquequaque simile, sed in genere tantum simile est, quod utrumque scilicet ponit respectum ad temporale. Sed in modo respectus dissimile est : quia respectus in creatore et domino causatur secundum modum dicendi ab eo quod est ex tempore : respectus autem qui est in praescientia, causatur ab ordine aeter-
Solutio. Dicendum, quod praescientia Dei aeterna est, et ab aeterno Deo convenit. Sed de aeterno duplex est consideratio : consideratur enim simpliciter in quantum aeternum est, et non in respectu ad aliquid extra se, sicut dicitur Deus substantia, essentia, bonitas : haec enim non respiciunt in ipso nisi æternum, quod sine principio est et sine fine. Consideratur etiam aeternum ut est principium temporalis ut factivum per artem, et sciens et disponens creata tam in fieri quam in esse et conservatione : et sic quia temporale dependet ad æternum, et respectum dependentiae habet ad ipsum, necesse est cointelligi oppositum respectum in aeterno, in quantum est principium temporalis : correlativa enim oppositorum respectuum sunt, et sine illis relativa esse non possunt. Et sic de aeterno multa dicuntur temporalia, sicut quod causa est, quod principium est creaturarum, quod praescius est. Sed quaedam de illis dicuntur ex tempore : quaedam autem ab aeterno : et quaedam dicuntur, quorum dependentia quae est in creatura, ex tempore incepit, ut creator et dominus : exitus enim de nihilo ad esse, et famulatus subjectae creaturae in ipsa creatura inceperunt ex tempore. Et cum relativa posita se ponunt, ut dicit Aristoteles in Praedicamentis, in respectu dependentiae creaturae ad creatorem necessario ponitur oppositus respectus, qui etiam ex tempore Deo convenit, ut creator et dominus : et talia secundum dici in Deo incipiunt, sed numquam desinunt. Ex quo enim creator esse incipit, semper erit creator : et ex quo creatura famulata est, et semper erit dominus, et semper erit creatura ab ipso ex
<--- Page Split --->
« Cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei, in qua novit omnia quae fecit per ipsam. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt : sed potius ideo facta sunt, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Et si ideo facta sunt, quia sciuntur ab ipso, praescientia Dei causa est, per quam facta sunt 1. » Ergo praescientia causa est futurorum.
Adhuc, Scientia et praescientia Dei ars sunt ad ea quae fiunt. Ars autem ad id quod fit, causa est et effectiva et formalis. Ergo scientia et praescientia Dei sunt causa rerum factarum.
Adhuc, Commentator super XI primæ philosophiae, ubi loquitur Aristoteles de intellectu divino, expresse dicit, quod scientia intellectus divini est causa rerum, et quod causata sunt in intellectu divino sicut artificiata in intellectu et scientia artificis.
Sed contra. In contrarium hujus est quod objicit Magister ibidem sic :
Cum omnia mala sciantur a Deo, si praescientia est eorum quae ei subsunt, erit Deus malorum causa, et per consequens auctor malorum, quod penitus falsum est.
Adhuc, Anselmus in libro de Concordia praescientiae et liberi arbitrii in Deo 2 : « Cum dico, si Deus praescit aliquid, de necessitate eveniet, idem est ac si dicam, si erit aliquid, de necessitate erit. Conditionalis enim vera est necessaria, et falsa est impossibilis. Haec autem est vera, si erit aliquid, illud erit. Ergo necessaria. In tali autem consequentia non ponitur necessitas causae, sed necessitas ordinis sive positionis sive consequentiae, quod idem est. » Per tale enim argumentum, si Deus praescit, de necessitate eveniet, non probatur, quod praescientia sit causa eorum quae fiunt, sed quod habeat ordinem antecessionis ad illa.
Solutio . Sicut Magister dicit in libro 1 Sententiarum , distinct. XXXVIII , solvens istam quaestionem, praescientia dupliciter dicitur, sicut et scientia, scilicet praescientia simplicis intelligentiae, et praescientia approbationis sive beneplaciti. Praescientia primo modo dicta, generaliter est bonorum et malorum : et ideo causalitatem ad ea quae sibi subsunt, dicere non potest. Sed praescientia beneplaciti sive approbationis, non est nisi respectu bonorum tantum : illa enim est cum dispositione ad opus, et illa dicit causalitatem ad ea quae subsunt.
Ad primum ergo dicendum, quod Magister temperat quando dicit, videtur : quia licet ex similitudine consecutionis videatur sequi praescitum ad praescientiam, sicut causatum ad causam, tamen in veritate non est causa : est enim in consequentia ordinis, et non causæ. Consequentia enim ordinis est, quando posito uno sequitur aliud de necessitate positionis. Sicut si video te ambulare, de necessitate tu ambulas, de necessitate consequentiae, non rei. Si enim ad rem respiciatur, antecedens nec est necessarium, nec consequens : quia non est necessarium me te videre ambulare, nec necessarium est te ambulare : tamen quia ista duo incompossibilia sunt, scilicet quod ergo video te ambulare, et quod tu non ambules, propter hoc oppositum consequentis de necessitate sequitur ad antecedens, scilicet quod si ego video te ambulare, necesse est quod tu ambules. Multa enim sunt possibilia, quæ tamen simul juncta impossibilia sunt. Sicut me sedere possibile est, et me stare possibile est : tamen simul juncta impossibilia sunt : et ideo impossibile est me stare dum sedeo. Et talis necessitas consequentiae est in argumento quod facit Magister, si præscitum est, de necessitate eveniet. Et ideo praescientia non pro-
<--- Page Split --->
batur ex hoc esse causa præsciti, sed antecedens in ordine.
Ad dictum Boetii dicendum, quod causa est cujus esse sequitur aliud. Et ita non est hic : quia hic ex positione sequitur aliud, et non ex esse positi.
A 1 2. AD ALIUD dicendum, quod Augustinus notitiam vocat notitiam approbationis, quæ cum dispositione est : quia illa est causa eorum quæ subsunt sibi : 'et non vocat notitiam simplicis intelligentiæ vel visionis : quia illa nullam ponit causalitatem ad subjecta.
Ad 3. AD ALIUD patet solutio per idem. Loquitur enim Augustinus ibi de scientia approbationis, quæ cum dispositione est ad opus et causalitatem.
Ad ALIUD dicendum, quod scientia et præscientia non sunt ars factiva simpliciter et universaliter, sed quædam scientia et præscientia, scilicet quæ est cum approbatione et dispositione sciti vel præsciti.
Ad 5. AD ALIUD dicendum, quod dictum Commentatoris intelligitur de scientia practica, et non de scientia simplicis intelligentiæ. Practica autem scientia cum approbatione est et dispositione ad opus.
Ad object. 1. Ad id quod objicitur in contrarium, dicendum quod procedit deducendo ad inconveniens, si præscientia simplicis intellingitiae causa præsitorum esse dicatur.
Ad object. 2. AD DICTUM Anselmi dicendum, quod verum est, et dicit rationem solutionis.
MEMBRUM III.
Utrum præscientia Dei sit causata a rebus 1 ?
Dei sit causata a rebus ? quod Magister quaerit in illo capite, Neque etiam res futurae causa sunt, etc.
Et objicit sic ad hoc, quod sit causala a rebus, inducens Origenem super epistolam ad Romanos sic dicentem : « Non propterea aliquid erit, quia id scit Deus futurum : sed quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat ». Ergo videtur, quod Deus scit ideo quia futurum est : et sic futurum causa est præscientiæ Dei.
Adhuc, Dicit Aristoteles quod quo posito ponitur aliud, et quo remoto removetur aliud, est causa. Posita re futura ponitur præscientia, et remota re futura removetur præscientia. Ergo res futura est causa præscientiæ.
Ad hoc respondet Magister in Sententiis quod res futura non est causa præscientiæ, nisi sine qua non. SED CONTRA hoc videtur esse, quod causa sine qua non, et causam dicit, et concomitantiam : et sicut dicit causam, aliquo modo res futura est causa præscientiæ.
IN CONTRARUM hujus
Obijcit Magister in illo eodem capite : Neque etiam res futurae, sic dicens : « Si hoc esset, scilicet res futurae essent causa præscientiæ, tunc ejus quod est æternum, aliquid existeret causa, ab eo alienum, et ab eo diversum : et ex creaturis dependeret scientia creatoris, et creatum esset causa increati : » quod valde esset inconveniens.
Adhuc, Si futurum causa præscientia est, oportet quod scientia Dei et præscientia dependeat a scibili, quod valde est inconveniens : quia sic Deus scientiam acciperet a rebus, quod valde inconveniens est, et in antehabitis improbatum.
TERTIO quaeritur, Utrum præscientia
SOLUTIO. Nullo modo dicendum est, solutio.
1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in I Sententiarum, Dist. XXXVIII, Art. 3. Tom. XXVI hujusce nova editionis.
2 ORIGENES, Lib. VII super illud Apostoli ad
Romanos, vni, 30: Quos... prædestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et justificavit,... et glorificavit.
<--- Page Split --->
quod res futurae sint causa praescientiae Dei secundum esse : sunt tamen causa sine qua non, ut dicit Magister, secundum dici per nomen praescientiae. Res enim futurae dependentiam habent ad scientiam Dei, ex qua dependentia causatur respectus futurorum ad praescientiam, quae est respectus posterioris ad antecedens in ordine, sine quo respectu non esset respectus prioris ad consequens : qui si non esset, scientia Dei non posset nominari praescientia Dei : et sic respectus rei futurae ad scientiam Dei est in causa sine qua praescientia Dei non diceretur scientia a nobis : quia tolleretur antecessio ordinis : esset tamen scientia qua Deus scit et praescit universa. Et iste est intellectus Magistri in Sententiis, ubi solvit istam eamdem quaestionem.
so secundum esse, ponitur illuminatio secundum esse. Sed in praedicta consequentia, posito futuro secundum ordinem consequentiae, non ponitur praescientia secundum esse, sed secundum ordinem antecessionis tantum : et ideo non est causa.
Ad aliud dicendum, quod intellectus Magistri expositus est : et ideo non procedit quod inducitur contra eum.
Alla objec ta in contrarium qua sequuntur, procedunt.
MEMBRUM IV.
Utrum praescientia Dei falli possit 1 ?
Ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod Origenes non intendit, quod futurum sit causa scientiae vel praescientiae Dei secundum id quod est, sed quod sit causa sine qua non nominis istius quod praescientia vocatur. Et si quis proprie vellet loqui : tunc non est causa, sed ratio ex respectu sumpta quare scientia dicatur praescientia. Et ita est ratio ejus quod est prae, et non ratio scientiae. Praepositio enim scientiae adveniens per compositionem, non dicit rei respectum antecedentis in ordine ad consequens. Unde etiam Origenes non ponit activam, sed passivam : dicit enim sic : « Quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat : » intendens, quod futurum quia futurum est, scibile sit a Deo, hoc est, habeat aptitudinem ad sciendum : et sic futurum nullam dicit causam scientiae in sciente, sed dicit rationem aptitudinis ad sciendum in scibili.
Ad 2. Ad aliud dicendum, quod dictum Aristotelis intelligitur, quod posito uno secundum esse, ponitur aliud secundum esse, ut posito sole, vel corpore lumino-
Quarto quaeritur, Utrum praescientia Dei falli possit ? quod in eodem capite 1 dicit Magister et disputat in sequenti.
Et ad hoc objicit in illo capite : « Ad hoc quod supra dictum est, scilicet praescientiam Dei falli non posse, solet a quibusdam sic opponi : Deus praescivit hunc lecturum vel aliquid hujusmodi, hoc est, quodcunque contingens : sed potest esse ut iste non legat : quia contingens est. Ergo potest aliter esse quam Deus praescivit : et quando aliter est quam praescivit, fallitur praescientia : ergo potest falli praescientia Dei. »
Adhuc, Praescitum potest esse non praescitum. Probatio. Praescitum est futurum contingens : contingens potest non evenire : quia dicit Aristoteles in Prioribus, « Quod contingit esse, contingit non esse. » Ponamus ergo, quod contingat non esse. Cum ergo fuerit praescitum, aliter eveniet quam praescitum : et quoties eveniet aliter quam
<--- Page Split --->
præscium est, fallitur præscientia : ergo præscientia Dei falli potest.
- Adhuc, Deus scit et præsci per modum suum : et hoc est, quia omnia vera scit ut præsentia, sive sint præsentia, sive præterita, sive futura. Sed qui scit præterita et futura ut præsentia, scit præterita et futura aliter quam sint : et qui scit rem aliter quam sit, fallitur in scientia sua et præscientia : ergo videtur, quod Dei scientia et præscientia falli possit.
Solutio. Ad omnia hujusmodi sophismata respondet Magister in Sententiis dicens, quod possunt haec conjunctim intelligi, vel disjunctim. Si enim ita intelligas : non potest aliter fieri quam Deus præscivit, id est, non potest utrumque simul esse verum, quod Deus præscivit ita fieri et aliter fiat, verus est intellectus. Si autem disjunctim sive divisim intelligas propositionem, ut dicas hoc aliter evenire non posse quam evenit, quoniam illud futurum Deus præscivit, falsum est. Et haec solutio bona est, si per artem et rationes artis bene esset exposita.
Et ad hoc notandum, quod licet aliquid præscium esse, et ita esse futurum ut præscium est, non sint relativa, tamen ponunt respectus ad invicem ut relativa : et ideo posita se ponunt, et perempta se perimunt. Unde quando ponitur aliquid præscium esse, ex respectu et necessitate ordinis ponitur futurum esse : et si perimitur futurum esse, eo ipso perimitur præscium esse.
UNDEin primo quando dicitur, quod Deus præscit aliquid contingens, ut me esse lecturum, de necessitate ordinis ponitur illud esse futurum. Et si ponis, quod non eveniat, eo quod contingens potest non evenire, statim sequitur illud numquam fuisse præscium : et hoc est idem ei quod consuevit dici in sophisticis, quod haec locutio, præscium potest non evenire, vel præscium possibile est non evenire, potest esse de re, vel de dicto.
Si est de re, notatur concomitantia potentiæ ad actum, et est vera et divisa : et est sensus, hoc quod est præscium, non in quantum præscium, possibile est aliter evenire : eo quod contingens est : haec enim duo composibilia sunt, scilicet contingens esse præscium, et contingens posse aliter evenire. Si autem sit de dicto, tunc est composita et falsa : tunc enim notatur concomitantia duorum actuum incompossibilium secundum aliquid præscium esse, et aliter evenire quam præscium est. Similiter ista est duplex, præscium impossibile est non evenire, vel necesse est evenire : sed in oppositis sensibus vera et falsa. Si enim istæ sunt de dicto, veræ sunt : si sunt de re, falsæ. Et iste est intellectus Magistri in Sententiis, quamvis non ita expressit.
Ad aliud dicendum, quod haec est duplex, præscium potest non esse præscitum, sicut haec, album potest esse nigrum. Potest enim prædicatum subjecto reddi in quantum stat sub forma præscientiæ : et sic illa propositio falsa est. Potest etiam reddi subjecto secundum quod est, et non secundum quod stat sub forma præscientiæ : et sic quia contingens est, et quia potest aliter evenire quam præscium est, si aliter eveniat, non fuit præscium : et sic est vera propositio, præscium potest non esse præscitum : sed sic non sequitur ex ea, quod fallatur præscientia.
Ad aliud dicendum, quod Deus scit omnia ut sunt et præsentia et præterita et futura : sed cum dicitur, Deus scit præterita et futura ut præsentia, omnes hujusmodi locutiones duplices sunt, ex hoc quod haec determinatio, ut præsentia, potest referri ad verbum, scit, in comparatione ad suppositum sive nominativum, sive ad scientem, quod idem est : et sic omnes illæ locutiones sunt veræ. Scit enim Deus modo suo res, hoc est, in eo quod sibi est præsens, hoc est, in præsenti æternitatis, quod claudit omne tempus et omnes differentias tem-
<--- Page Split --->
poris. Potest etiam referri eadem determinatio ad idem verbum, scit, in comparatione ad appositum sive accusativum, sive ad rem scitam : et sic omnes illae locutiones sunt falsae sub hoc sensu, Deus scit praeterita ut praesentia, hoc est, praeterita sub praesentialitate scit Deus, quod falsum est. In primo sensu non sequitur, quod fallatur Dei praescientia, sed in secundo : nec est inconveniens, quod falsum sequatur ex falso.
Dicendum ergo, quod scientia Dei et praescientia numquam fallitur nec falli potest : tamen id quod subjacet praescientiae quando contingens est de se, aliter se potest habere quam praescitum est.
MEMBRUM V.
Utrum praescientia divina inferat necessitatem 1 ?
Quinto quaeritur, Utrum divina praescientia inferat necessitatem ? quod in illo cap. Hanc igitur quae videtur, innuere videtur Magister.
Dicit enim, quod falli non potest : et quod falli non potest, oportet, quod necessarium sit : et sic praescientia necessitatem infert rebus quae sibi subsunt.
Adhuc, In primo libro Sententiarum, distinctione XXXVIII, cap. Videtur enim praescientia Dei, ex verbis Augustini dicit Magister : « Non possunt non evenire cum Deus ea praesciverit. » Secundum consequentiam autem quam docet Aristoteles in libro Perithermenias, quae non possunt non esse, necesse est esse. Ergo quae non possunt non evenire, necesse est evenire. Praesita non pos-
sunt non evenire. Ergo necesse est praescita evenire. Et hujus necessitatis non potest esse causa nisi praescientia : ergo praescientia necessitatem rebus imponit.
Adhuc, Magister, ibidem, « Impossibile est praesita non evenire, cum praesita sint : quia si non evenirent cum praesita sint, falleretur Dei praescientia.» At Dei praescientia falli non potest. Impossibile est ergo ea non evenire, cum praesita sint. Ex hoc sequitur idem quod prius : quia quae impossibile est non evenire, necesse est evenire, secundum regulam consequentiarum.
Adhuc, Anselmus in libro de Concordia praescientia et liberi arbitrii : « Quae praescit Deus, necesse est esse futura 2. » Quae necesse est esse futura, de necessitate erunt. Ergo a primo quae praesita sunt, de necessitate erunt.
Adhuc, Ponamus quod Deus praescit aliquid, vel praescivit : tunc haec propositio, Deus praescivit hoc, demonstrato illo, est de praeterito et vera : ergo necessaria : ergo necessarium est hoc esse praescitum. Ex hoc infero sic : Necessarium est hoc esse praescitum : ergo impossibile est non evenire, aut sequitur, aut non sequitur, habeo propositum : quia ad esse impossibile non sequitur necesse esse. Si non sequitur, detur oppositum : hoc enim stabit cum premissa, secundum doctrinam Aristotelis in Prioribus. Oppositum est, possibile est hoc non evenire. Sed quod possibile est non evenire, possibile est non esse praescitum, ut patet ex antehabitis : probatum enim est, quod praescitum esse et esse futurum, habent se ut relativa, quae posita se ponunt, et perempta se perimunt : unde si perimitur esse futurum, perimitur esse praescitum : et sic sequitur, quod possibile est non evenire, possibile est non esse praescitum. Sed istae duae non possunt simul stare, necesse est esse
<--- Page Split --->
præscium, possibile est non evenire : quia ad illam, necesse est esse præscitum, sequitur ista, impossibile est non esse præscium : et hæc contradictoria est ad illam, possibile est non esse præscitum : et illæ duæ non possunt stare simul, possibile est non esse præscium, et impossibile est non esse præscium : æquipollent enim ad has, possibile est non esse præscium, et non possibile est non esse præscium. Ergo etiam ista duæ non possunt simul stare, impossibile est non esse præscium, et possibile est aliter evenire : quia ista, possibile est non esse præscium, sequitur ex ista, possibile est aliter evenire. Ergo secundum doctrinam Aristotelis argumentatio prima procedit.
- Adhuc, Regula est Aristotelis : Si aliquid sequitur ad aliud, si accidens est necessarium, consequens est necessarium. Sed ista duo consequuntur, Deus præscivit hoc, hoc erit. Ergo si necesse est Deum præscivisse hoc, hoc de necessitate erit. Sed de necessitate est Deum præscivisse hoc : quia est verum de præterito : ergo et verum de futuro est necessarium : sequitur ergo, hoc de necessitate erit.
Deus quæcumque sunt et fiunt : et quæcumque facit non ad alium respiciens, sed ad seipsum, scit et præscit et præscivit ab æterno : et ideo hæreticum est dicere, quod aliqua futura sint quæ non præscivit. Et hujus causa est, quod præscientia Dei ita est super res futuras, quod non est causa earum, nec tollit a causis secundis propriam rationem causalitatis earum, ut dicit Anselmus in libro de Concordia præscientiæ et liberi arbitrii. Unde quæ futura sunt a voluntate, manent contingenter futura. Lumen autem intelligentiæ divinæ, quod infinitæ virtutis est, et penetrat, ut dicitur, Eccli. xxiii, 28, in absconditas partes, absconditas dico et in se et in causa, sicut contingentia singularia de futuro, quæ nec in se nobis cognita sunt, nec in causa proxima : penetrat per omnia necessaria, et per contingentia nata, et per contingentia ad utrumlibet. Ita quod, sicut dicit Boetius in libro de Consolatione philosophiæ, præscit et scit quo te per voluntatem vertere debeas, tam in bono, quam in malo. Unde, ad Hebr. iv, 13, dicitur, quod non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus. Unde cum contingentia creaturæ sint, necesse est sibi esse visibilia et certa.
1.1 contra.
In contrarium hujus est, quod secundum hæc omnia contingentia de futuro et voluntaria de necessitate erunt: quia omnia hæc præscivit Deus ab æterno : et sic omnia de necessitate evenient. Quod si concedatur, sequuntur inconvenientia quæ dicit Aristoteles, scilicet quod perit casus, perit consilium, perit liberum arbitrium. Sequitur ex hoc quod singularia et contingentia de futuro sint determinatae veritatis et etiam necessitatis : quæ omnia sunt contra doctrinam Aristoteles in II Perihermenias.
Unde ad quaestionem dicendum, sicut præhabitum est, quod duplex est necessitas, ut docet Aristoteles, scilicet consequentis, et consequentie. Consequentis, sicut quando consequens secundum esse et causam sequitur ad antecedens. Secundum esse, sicut si omne animal rationale mortale est homo, et hic est animal rationale mortale, sequitur de necessitate absoluta, quod hic esthomo. Vel secundum causam, si sol movetur in circulo, de necessitate ad Orientem veniente cras circulo, necesse est solem oriri cras. Necessitas consequentie, quando posito aliquo non necessario secundum se, ad positionem illius sequitur aliud, non per necessitatem antecedentis, sed quia oppositum consequentis nón potest stare cum antecedente. Et est exemplum
<--- Page Split --->
MEMBRUM VI.
Utrum præscientia Dei sit incommutabilis 1 ?
SEXTO quaeritur, Utrum præscientia Dei sit incommutabilis ? quod in I Sententiarum, distinctione XXXV, in illo cap. Scientia vero et sapientia, expresse dicit Magister : et similiter, distinctione XXXIX, cap. Praeterea quaeri solet.
Quod autem incommutabilis sit scientia Dei et præscientia, probat Magister ex verbis Augustini in libro XV de Trinitate, sic dicentis : « Scientia Dei est ipsa sapientia, et sapientia est ipsa essentia sive substantia Dei : quia in illius naturae simplicitate mirabili non est aliud sapere, et aliud esse 2. » Et infra, « Ejus itaque scientia inamissibilis et invariabilis est : nostra vero scientia amissibilis et variabilis et receptibilis est. » Et in eodem capite, infra, « Sicut ergo non potest augeri vel minui vel variari divina essentia, ita nec divina scientia. »
- 1 1. 1. 1. 1. 1. 1. 2. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 3. 1. 1. 1. 1. 1. 1.
Potest Deus scire quod numquam scivit vel præscivit. Ponamus enim, quod aliquis non sit lecturus cras, illum scit et præscit Deus non esse lecturum. Et quia eum non esse lecturum contingens est, et quod contingit non esse, contingit esse, et e converso, potest esse, quod iste legat cras : et cum nihil possit fieri quod Deus nesciat, eo quod ipse facit esse in omnibus, si iste est lecturus cras, Deut scit et præscit eum esse lecturum : sed cum fuit non lecturus, non potuit eum Deus scire
vel præscire esse lecturum : ergo mutatione rerum quæ subjectæ sunt divinæ scientiæ, aliud scit vel præscit Deus, quod nec ante scivit vel præscivit : ergo mutabilis est ejus scientia.
Idem objicit ibidem sic : Sit quod aliquis sit lecturus cras, hoc scit et præscit Deus : cum autem sit contingens, ponamus quod non legat : cum ergo scientia Dei et præscientia sit visio, quæ non transit super res existentes, vel in præsentialitate, vel in præteritione, vel futuritione, id quod nullo modo est sub aliqua differentia temporis, nullo modo scit vel præscit Deus : ergo quem præscivit lecturum esse Deus, modo scit non esse lecturum : et sic aliquid quod scivit, non scit : ergo minuitur et variatur ejus præscientia et scientia.
Adhuc, Deus scit omnia quæ potest facere et præscit, et scit et præscit omnia quæ fiunt et quæ facit. Loquamur ergo de præscientia quæ est visio : hæc enim est existentium, ut dicit Magister Hugo de sancto Victore, et intelligitur existentium in aliqua differentia temporis. Sed Deus potest facere quod numquam fecit, nec facit, faciet. Illius ergo non fuit præscientia. Ponamus ergo, quod faciat : et cum, sicut dicit Augustinus, sciat et præsciat omnia quæ facit et facere potest : ergo sciet et præsciet : et ante nec scivit nec præscivit : ergo scit et præscit, quod ante nec scivit nec præscivit : ergo variabilis est ejus scientia.
Ad hoc videtur Magister respondere, quod conceditur posse scire quod non scit, et posse non scire quod scit : quia posset esse aliquod subjectum ejus scientiæ quod non est : et similiter posset non esse subjectum aliquod quod est, sine permutatione ipsius scientiae vel præscientiae, sicut superius diximus, quod sol se habet ad illuminata. Sed hoc videtur non posse stare : quia scientia di-
<--- Page Split --->
citu r ad scibile : et ideo mutatio in scibilibus, de necessitate causat mutationem in scientia.
- Ad hoc solvit Magister in libro primo Sententiarum, distinctione XXXVIII, cap. Hic opponitur a quibusdam, quod omnes hujusmodi locutiones, Deus potest scire quod non scirit, Deus potest præscire quod non præscirit, composita sunt falsa, et dirisa re re. Si enim composita sunt, notatur composibilitas duorum secundum actum qua incompossibilia sunt, scilicet Deum scire aliquid vel posse scire, et illud non scivisse vel præscivisse ab aeterno : qua duo incomposibilia sunt. Si autem divisae sunt, non notatur nisi possibilitas conromitan s actum. Possibilitas, dico, ad oppositum. Et haec duo composibilia sunt. Sicut haec distinguitur, album potest esse nigrum. Et sic concedit hanc divisam, Deus potest scire quod non præscivit, sub hoc sensu, Deus potest facere aliquid quod non præscivit se esse facturum : et si potest facere, scii : et sic potest scire quod non præscivit, sine sui mutabilitate. Concomitantia enim potentiae ad oppositum bene salvatur cum artu, licet actus oppositi non salventur. Et sic distinguitur haec, Deus immutabiliter scit et præscit quidquid sit, ex eo quod haec determinatio, immutabiliter, potest determinare verbum, scit, in comparatione ad nominativum sive suppositum, et sic est vera : vel in comparatione ad accusativum, quidquid, et sic est falsa : quia scitum mutabile est, et maxime quando est contingens.
Sunt tamen quidam qui contra hoc objiciunt dicentes, quod dictum de praeterito verum, est necessarium : sed sicut hoc dictum est de praeterito, Deum praescivisse hoc, et ideo necessarium et immutabile, ita hoc præscium esse, dictum est de præterito et necessarium, et per consequens immutabile : et sic istud immutabiliter præscium esse, secundum utrumque modum determinationis est verum, et ex parte scientis, et ex parte
sciti : et sic de necessitate sequitur, Deus præscivit hoc, ergo de necessitate eveniet. Et prædieta distinctio nulla est, quia in utroque sensu vera est locutio. Sed dicunt, quod non sequitur, Deus immutabiliter præscit hoc, et immutabile præscitur : ergo necessario eveniet : dicentes, quod est fallacia consequentis : valet enim e converso, necessario eveniet, ergo immutabiliter Deus præscit et præscitur. Dicunt enim, quod omne necessarium est immutabile, sed non omne immutabile necessarium. Et dant instantiam : Antichristum enim fore nasciturum verum est immutabile, non tamen necessarium. Et sic concedunt, quod prima in utroque sensu vera est : dicentes quod Deus praevidit res sub conditione veritatis qua futurae sunt : si ergo futurae sunt in necessitate, prævidet eas sub necessitate : et si futurae sunt contingerter, prævidet eas contingenter. Et dicunt, quod Deum prævidere vel prævidisse hoc, contingens est : quia potest prævidisse hoc et non prævidisse : et hoc vocant contingens in scientia Dei.
Si autem objiciur eis, quod scientia Dei certior est quam scientia hominis : de scientia autem hominis sequitur, si homo præscivit aliquid, necesse est hominem præscivisse illud : multo magis sequitur in scientia Dei, Deus prævidit hoc, ergo necesse est eum prævidisse. Dicunt, quod scientia Dei certior est scientia hominis quantum ad infallibilitatem, sed non quantum ad sciti immobilitatem : præscientia enim Dei nec mobilitatem, nec immobilitatem confert scito : sed mobilitas præsciti propter relationem qua est inter præscientem et præscium, mobilitatem confert præscientiae. Si enim aliquid est futurum, est præscium : et si non est futurum, non est præscium scientia visionis : et sic præscientia ad duo opposita se habet in contingentibus, scilicet ad esse præscitum et posse non esse præscium, et ad non esse præscium, et posse esse præscitum. Et haec solutio magnorum et an-
<--- Page Split --->
tiquorum est. Dicunt enim, quod si subjecta præscientiæ variantur secundum esse futurum et non esse futurum, necesse est præscientiam variari secundum esse et non esse.
Sed horum dictum directe est contra Dionysium in libro de Divinis nominibus, qui dicit, quod Deus scit et præsci, et præhabet scientiam et eminenter habet mutabilium immutabiliter 1.
- Adhuc, Objectio eorum non videtur ad propositum esse. Qui enim distinguit hanc, Deus præscit mutabilia immutabiliter, vel Deus scit mutabilia mutabiliter: ex hoc quod hæc determinatio, immutabiliter, vel mutabiliter, potest referri ad verbum in comparatione ad nominativum vel ad accusativum. Si ad nominativum, vera est prima, et falsa est secunda. Si ad accusativum, vera est secunda, et falsa est prima. Sic distinguentes non referunt intentionem ad hoc quod determinatio referatur ad verbum in quantum transit super actum in quantum stat sub forma præscientiæ, sed quantum ad futurum esse quod supponitur in nominativo. Præscium enim et esse futurum concomitantur se : et si resolvatur hæc, Deus præscit hoc, in totum quod clauditur in intellectu ejus, tunc sic resolvetur, Deus præscit hoc, hoc est, ante scit hoc esse futurum. Unde si sic proponatur, Deus sit hoc esse futurum immutabiliter, absque dubio distinguenda est, eo quod determinatio potest referri ad verbum in comparatione ad nominativum vel accusativum. Et primo modo vera est, et secundo modo falsa est. Ergo et hæc distinguenda erit, quæ implicite continet istam, hoc est, Deus præscit hoc immutabiliter : et sic nihil est ad propositum quod dicunt, quod immutabilis sit præscientia ex parte præsciit, sicut ex parte præscientis : eo quod præscium non potest non esse præscium.
SOLUTIO. Dicendum, quod prima solutio vera est.
Et quod objicitur contra eam, non valet : eo quod in veritate cum dicitur, Deus præsci hoc, ratione præpositionis quæ venit per compositionem ad verbum, scire, scire Dei refertur ad futurum, et est sensus, Deus scit hoc ante esse futurum immutabiliter, et non refertur intentio immutabilitatis ad esse præscium : eo quod hoc satis intelligitur ex transitu verbi in accusativum, et ex resolutione activæ in passivam. Si enim Deus præscit hoc, sequitur quod hoc præscium est a Deo : et si immutabiliter Deus præscit hoc, sequitur quod hoc immutabiliter præscium est a Deo. Sed in intellectu ejus quod est præscire, virtute respectus ordinis non importatur nisi quod hoc sit futurum : et ideo determinatio cum dicitur, Deus immutabiliter præscit hoc, non determinat verbum in comparatione ad accusativum, nisi in quantum intelligitur res accusativi esse futura, et non in quantum intelligitur esse præscita : et ideo falsa est locutio in illo sensu : quod enim Deus præscit immutabiliter quantum ad se, hoc mutabiliter est futurum, et voluntarie est futurum et contingenter est futurum : nec præscientia Dei aliquam dat ei necessitatem absolutam, nec aufert ab eo contingentiam, licet necessitate ordinis ponat illud esse futurum : et cum illa præpositio præ notet antecessionem, et Deus præsciens sive Dei præscientia ad temporale non habeat antecessionem, nisi æternitatis quæ est antecessio infinita, sequitur de necessitate, Deus scit vel præscit hoc, ergo scivit et præscivit illud ab æterno. Et ideo concedendum est, quod immutabilis est Dei scientia et præscientia, sicut probat Magister ex verbis Augustini, et quod nullam scientiam de novo accipit, et nullam ex tempore acquirit : quia licet ex tempore creet et de novo creet, et quod hoc verbum, creat, per respectum quem
<--- Page Split --->
ponit ad creaturam, creaturam ponit in actu vel fieri vel esse, cui accidit de novo fieri vel esse, vel ex tempore fieri vel esse : tamen non est ita in hoc verbo, scit vel præscit : hoc enim verbum, scit vel præscit, per respectum quem ponit ad creaturas, non ponit creaturam fieri vel esse secundum actum, sed esse in potestate causæ tantum : in causa autem est immutabiliter et ab æterno : et ideo nihil de novo vel ex tempore sciet, quamvis variatio fiat in scitis et præscitis, sicut in antehabito dictum est de illuminatione solis et illuminatis.
Et per hoc solvitur quod Magister quærit in illo capite : Hic opponitur a quibusdam, scilicet utrum possit Deus noviter scire, vel ex tempore aliquid scire ?
Dicendum enim quod non, propter rationem inductam. Et hoc est quod dicit Magister sic : « Potest utique scire vel præscire quod numquam est nec erit, nec illud scitum vel præscium est ab æterno. » Et solvit, ut dictum est, quod composita est falsa, et divisa vera. Et concludit sic : « Non potest ergo noviter vel ex tempore scire vel præscire aliquid : sicut non potest noviter vel ex tempore velle aliquid, et tamen potest velle quod numquam voluit. Et hujus vera causa est, quia ab æterno voluntate immobili vult et voluit ut hoc nunc fieret, quod ante nec fuit nec futurum erat : et similiter est de scientia et præscientia, scilicet quod sua immobili scientia scit, et scivit et præscit et præscivit ut hoc nunc fieret, quod ante nec fuit nec futurum erat : et ideo præscium præscientia vel scientia visionis esse non potuit. »
Per hoc patet solutio ad sequens quod de sequenti capite adducitur ad objectionem Magistri.
Ad aliquid dicendum, quod sicut in præhabitis dictum est, ex hoc non sequitur, quod aliud de novo præsciat Deus, vel sciat quod nescivit : sed variatio est in scitis et præscitis, et quod variationem illam omnem scivit et præscivit Deus ab æterno.
Ad aliud dicendum, quod responsio Ad objet. 1 Magistri est bona.
Ad id quod objicitur in contrarium, dicendum quod scientia dependet ad scibile in his in quibus scientia accipitur a scibili : sed in scientia Dei scientia est causa scibilis, et scibile dependet a scientia etiam secundum esse : et ideo mutatio scibilis non mutat scientiam, nisi forte per accidens, scilicet quod est alicujus, vel erit, cujus non fuit nec ante fuit ab æterno.
Ad aliud dicendum, quod solutio MaAdobjet . 1 gistri bona est, et patet ex antedictis.
Ad id quod objicitur in contrarium, dicendum quod non valet, nec ad propositum est. Et quod dicunt, quod Deus prævidet futura in conditione veritatis in qua sunt, hoc est, necessaria necessario, et contingentia contingenter esse futura, verum dicunt. Et quod addunt, quod hoc confert contingentiam scientiæ divinæ, falsum est et hæreticum, si contingentia scientiæ ad scientem referatur : sed si referatur ad scita, vel quod expressius est, ad futura esse scita : tunc non variat scientiam, nisi per accidens, sicut illuminata per accidens variant illuminationem.
Ad aliud dicendum, quod bene conceAdobjet . 1 dimus, quod hæc solutiö non est ad propositum, et non valet, nec concordat dictis Sanctorum, scilicet Dionysii, Augustini, et Anselmi.
Et ad hoc quod dicunt, quod non sequitur, si immutabiliter sive immutabile est, ergo est necessarium. Dicendum, quod si loquuntur communiter de necessitate consequentiae et consequentis, falsum dicunt : bene enim sequitur, hoc est immutabile, ergo est necessarium necessitate consequentiae, vel consequentis, vel utroque modo. Si autem loquuntur de necessitate consequentis tantum, tunc verum dicunt. Non enim sequitur, hoc est immutabile, ergo est immutabile necessitate consequentis. Et quod ulterius dicunt, quod contingentia sciti contingentiam ponit in scientia Dei, nec verum
<--- Page Split --->
est, nec sane fidei congruum : non enim ponit contingentiam in scientia Dei in quantum Dei est, sed ponit contingentiam in ea in quantum est super scita : et hoc est per accidens, sicut jam dictum est. Nec est bene cautum dicere, quod scientia Dei in aliquo sit comparabilis scientiae hominis, sive quantum ad infallibilitatem, sive quantum ad sciti immutabilitatem : scientia enim Dei intima est omni rei, eo quod Deus in omnibus est principaliter causans in eis esse et conservationem et mutabilitatem et omnia. Et ideo solutio inducta tenenda est, et non est de objectis in contrarium.
MEMBRUM VII.
Utrum præscientia Dei possit augeri vel minui ?
SERTIMOquæritur , UtrumpræscientiaDeisivescientiapossitaugerivelmi - n u i ?
Ad hoc Magister in I Sententiarum, distinctione XXXIX, cap. Præterea quæri solet, sic disputat : Potest Deus scire quod numquam scit vel præscit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie : potest enim hodie legere. Nihil autem potest fieri quod non possit a Deo sciri et præsciri. Potest ergo Deus scire et præscire hunc lecturum hodie : potest igitur aliquid scire quod non scit nec præscit : ergo potest ejus scientia augeri.
Adhuc in illo capite, Item a quibusdam sic objicit Magister, probans quod plura possit scire quam scit et præscit : quia potest scire omnia quæ scit
et præscire omnia quæ præscit, et potest aliqua facere quæ numquam erunt, et si potest ea facere, potest scire et præscire : non enim aliqua incognita facere potest. Si vero omnia essent quæ modo sunt, et præterita et futura sunt, et omnia illa sciret et præsciret Deus, et insuper alia faceret quæ non sunt nec fuerunt nec erunt, et omnia sciret, profecto plura sciret et præsciret quam modo sciat et præsciat : ergo plura potest scire quam sciat vel præsciat.
SOLUTIOAdhocsolvitMagistersicdicens , quodscientiaDeinecaugeripot - e s t , necminui , necmutari : sedeisub - jectapossuntaugeri , minui , etmutari . Ratiosolutionisest , quodDeusomnequodscitetpræscit , unoquodipseestetcujusipseestratioidealis , scitetpræ - s c i t . Ratioautemidealisexscitisetpræ - scitissivesubjectisscientiævelpræscien - tiænonmultiplicaturexpartescientis , sedexpartescitorumtantum . Undetalismutatiodiminutionisetaugmenti , etpluralitasetpaucitasinscitisest , etnoninsciente . Ethujusratiopatetsatisexpræinductis .
MEMBRUM VIII.
Quomodo præscientia Dei concordet cum libero arbitrio, utrum scilicet ea quæ sunt subjecta præscientiæ, sint sub libero arbitrio 2 ?
OCTAVOquæritur , QuomodoscientiaDeiconcordatcumliberoarbitrio ? Etvidetur , quodnonconcordatquan - dosuntrespectuejusdem .
- Quæcumque enim sunt a libero ar-
1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in I Sentetiarum, Dist. XXXIX, Art. 1. Tom. XXVI hujusce novæ editionis.
2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in I Sentetiarum, Dist. XXXVIII, Art. 4. Tom. XXVI nostra editionis.
<--- Page Split --->
bitrio, contingenter eveniunt. Subjecta autem præscientiæ, ut dicit Anselmus, de necessitate eveniunt : et impossibile est, quod idem contingenter eveniat et de necessitate eveniat : ergo impossibile est, quod præscientia et liberum arbitrium concorditer sint circa idem, sed unum excludit alterum.
Adhuc, Præscientia scientia est : scientia autem comprehensio : quidquid autem est in comprehendente aliquo, est in eo per modum comprehendentis et non per modum comprehensi : sed in Deo comprehendente futura nihil est per modum contingentis, sed per modum æterni et immutabilis : quidquid autem est in libero arbitrio ut in causa, est in eo contingenter et mutabilitater : ergo quæcumque sunt subjecta præscientiæ, impossibile est quod sint sub libero arbitrio.
Adhuc, Hæc propositio, Præscium de necessitate eveniet, distinguitur, sicut hæc, album possibile est esse nigrum : ex eo quod potest esse de re, vel de dicto, ut in antchabitis dictum est. Sed si ista esset, quod album non haberet potentiam ad esse nigrum, non distingueretur, sed in utroque sensu esset falsa : sicut hæc non distinguitur, hominem possibile est esse asinum. A simili ergo cum præscium non possit non esse præscitum, non debet distingui hæc, præscitum necesse est evenire, sed simpliciter dici necessaria, et hæc falsa, præscium potest non evenire.
Adhuc, Arguitur per regulam Aristotelis, quod ex majori de necesse et minori de inesse sequitur conclusio de necesse, et arguitur sic : Omne præsitum necesse est evenire : hoc est præscitum, demonstrato aliquo quod est sub libero arbitrio : ergo hoc necesse est evenire.
Solutio. Solutio istorum patet ex antedictis. Duplex enim est necessitas, ut dicit Anselmus, absoluta scilicet, quam vocat Anselmus antecedentem, quæ est ex cau-
sis proximis ad effectum ordinatis, sicut solem oriri cras, et decollatum interire. Et est necessitas consequens rei positionem, sicut sedentem sedere dum sedet, et te ambulare si video te ambulare. Et quod subjacet necessitati primæ, nullo modo concordat cum libero arbitrio. Consilium enim, ut dicit Aristoteles, quod proprius actus arbitrii est, non est nisi de operibus per nos possibilibus aliter fieri. Sed ea quæ subjacent secundæ necessitati, nihil prohibet concordare cum libero arbitrio, non secundum quod subjacent necessitati, sed secundum quod habent potentiam ut aliter et aliter fiant, sicut sæpius dictum est.
Ad primum ergo dicendum, quod non est inconveniens, quod idem non secundum idem subjacet necessitati positionis, et contingentiæ liberi arbitrii : necessitati positionis, in quantum est præscitum : contingentiæ, secundum quod absolute et secundum se acceptum est.
Ad aliud dicendum, quod hoc argumentum non valet : quidquid est in Deo, immutabiliter est in ipso : hoc scitum est in Deo : ergo est immutabile : sed deberet inferri, ergo hoc Deus scit immutabiliter : quia (sicut dicit Dionysius) mutabilia Deus scit immutabiliter.
Ad aliud patet solutio per antedicta. Non enim distinguitur ex hoc, quod habeat potentiam ad non esse præscium, hanc enim non habet : sed quod potentiam habeat ad non esse futurum, hanc enim habet in quantum futurum subjacet libero arbitrio.
Ad ultimum dicendum, quod quando dat regulam Aristoteles, quod ex majori de necessario et minori de inesse sequitur conclusio de necesse, intelligitur sic, quod minor sit de inesse simpliciter, et non de inesse ut nunc, sicut sic arguendo : Omne animal de necessitate est substantia : homo est animal : ergo homo de necessitate est substantia. Et si minor sit de inesse ut nunc, non valebit argumentum, ut patet si sic arguantur : omne ambulans, de necessitate movetur : So-
<--- Page Split --->
crates est ambulans : ergo Socrates de necessitate movetur : quod falsum est : quia contingenter et voluntaria movetur.Nec est ibi necessitas absoluta quemadmodum in majori propositione : sed si est ibi necessitas, est necessitas positionis vel consequentiae, ut sic inferatur : ergo si Socrates ambulat, de necessitate movetur. Et similiter est in inducto ar-
gumento minor de necessitate inesse ut nunc, cum assumit, hoc est præscium. Si enim hoc non eveniet, numquam fuit præscium. Et ideo dicit Magister in libro I Sententiarum, distinctione XXXVII, quod hoc quod præsciit Deus, potest non præcivisse : potest enim non evenire : et sic potest illud Deus non præcivisse futurum.