QUÆSTIO XXXIX.
De nominibus distinctivis quae distinctionem relationis significant.
Juxta hoc ulterius quaeritur, Quae in specie sint, et quot relationes distinguentes personas?
Et circa hoc duo quaeruntur, scilicet quae sint in specie, et quot in numero?
Et secundo, Quae differentia inter notiones, et relationes, et proprietates personales, et proprietates persona?
MEMBRUM 1.
Quæ et quot sint specie et numero relationes distinguentes personas in divinis 1 ?
PRIMO enim videtur, quod inrascibili-
tas, quae in libro I Sententiarum, Distinct. XXVIII, dicitur esse relatio, non ponat aliquam personam in ordine nature.
Non enim dicit quem a quo esse, vel a quo alium esse. Per haec enim solum determinatur ordo naturae, scilicet quod quis a quo sit, vel quod quis sit a quo alius sit. Innascibilitas enim nihil horum dicit, sed dicit quis a quo non sit per generationem.
Adhuc, Quis a quo non sit, non dicit singularem existentiae modum : quia per negationem modus singularis existentiae non determinatur, sed potius per affirmationem aliquam. Videtur ergo, quod innascibilitas non sit proprietas vel relatio ad personam Patris pertinens.
<--- Page Split --->
Adhuc, De verbo Hilarii quæritur, qui dicit, quod « innascibilem esse, est non ab alio esse : » cum hoc non importetur per nomen, sed tantum non ab alio esse per generationem. Et hoc modo innascibilem esse etiam convenit Spiritui sancto : Spiritus enim sanctus non ab alio est per generationem : et sic non esset proprium Patri innascibilem esse.
Adhuc, Videtur quod potius deberet vi attribui improcessibilem esse : per hoc enim notaretur, quod ab alio non esset per generationem, nec per spirationem.
Adhuc, Si Patri attribuitur proprium, quod innascibilis sit, quæratur, l'trum innascibilis dicatur privative, vel negative ? Si negative, videtur inconveniens : quia per negationem simplicem nulla proprietas determinari potest. Omnis enim proprietas aliquid est de aliquo, ut vult Aristoteles in Topicis 1, qui proprium ponit inter prædicata quæ subjecto probantur inesse. Si privative : cum nihil sit susceptibile privationis, nisi quod susceptibile est habitus : nihil enim dicitur injustum, nisi quod susceptibile est justitiae, sicut nihil cæcum, nisi quod est susceptibile visus : nihil erit susceptibile innascibilitatis, nisi quod nascibile est : Pater autem nascibilis non est : ergo proprium ejus non potest esse, innascibile esse.
Si dicatur, ut quidam dixerunt, quod innascibilis dicitur Pater, eo quod nullo modo referatur ad aliquid consequens generationem, sive genitum : et quod ingenitum esse, per se antecedat tilium sive genitum : et quod per spirationem ab alio esse, referatur ad genitum et per medium genitum ad generationem, eo quod procedit a genito : et ideo innascibilis dicitur solus Pater, et non Spiritus sanctus. Hoc non videtur esse
conveniens. Plus enim et vicinius se habet ad generationem cujus proprius actus est generare, quam ille cui nullo modo convenit, nec active, nec passive. Generatio, Patris proprius actus est : generare, Spiritui sancto nullo modo convenit, nec active, nec passive. Ergo Spiritus sanctus plus est innascibilis quam Pater.
- Adhuc, Quæritur de verbis Magistri in libro I Sententiarum, distinct. XXVIII, qui dicit quod « ingenitus sive innascibilis sit relatio. » Hoc enim videtur falsum. Si enim relatio est, per ipsam Pater refertur ad aliquem, et non nisi ad nascibilem : et hoc stare non potest : per oppositum enim refertur ad nascibilem, scilicet per generativum esse : et sic videtur, quod innascibilitas non sit in prædicamento relationis.
ULTERIUS quæritur de paternitate 2.
Hæc enim abstracte significatur : abstractio autem non fit nisi a composito. In divinis autem compositio nulla est. Videtur ergo, quod paternitas in divinis non sit. Et eadem objectio est de filiatione, et de communi spiratione.
Adhuc, Videtur quod quælibet duæ correlationes oppositæ sint una. Dicit enim Philosophus 3, quod eadem est via de Thebis ad Athenas, et de Athenis ad Thebas. A simili ergo idem est respectus Patris in Filium, et Filii in Patrem. Sed respectus Patris in Filium significatur paternitate, respectus autem Filii in Patrem significatur filiatione. Idem est ergo quod significatur paternitate et filiatione: non ergo duæ relationes sunt paternitas et filiatio.
Eadem objectio est de spiratione passiva, et de spiratione activa in Patre et Filio.
<--- Page Split --->
Quæst. 2. ULTERIUS videtur, quod relationum nullus sit numerus 1.
Quæcumque enim uni et eidem sunt eadem, ipsa sunt eadem : eo quod dicit Philosophus in I primæ philosophiæ, « Unum in substantia facit idem. » In divinis autem paternitas est Deus et essentia divina : similiter filiatio et communis spiratio. Iste ergo tres relationes idem sunt cum essentia divina : ergo ad invicem sunt idem. Idem autem cum eodem non facit numerum : ergo videtur, quod in Deo non sit numerus relationum.
Sed contra. IN CONTRARIUM hujus videtur, quod infinita sunt relationes in Deo.
Dicit enim Avicenna, quod quanto aliquid simplicius est, tanto multiplicius est in relatione. Primum autem simplicissimum est : quia ad omnia refertur quae sunt, vel esse possunt : haec autem infinita sunt, non enim est accipere aliquid quod a Deo sit, quin possint esse plura. Infinitæ ergo relationes sunt in Deo.
Solutio. Solutio. Ad primum quaesitum dicendum est, quod inmascibilitas sive ingenitum esse sic convenit Patri, quod nulli alii, et convertitur cum ipso, ita quod in praedicatione et subjectione antecedit Patrem et sequitur ipsum. Est enim Pater innascibilis, et innascibilis est Pater. Et ideo proprium sive proprietas ejus dicitur, fluens de his quae essentialia sunt paternitati ejus, sive personalitati. Non enim Pater dicitur communi ratione paternitatis : sed, ut dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus, « patriarchia, ex qua omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur 2. » Et haec non potest esse nisi prima paternitas, ante quam nec est, nec esse potest, nec intelligi potest alia paternitas. Et ex hoc
sequitur, quod sit innascibilis. Si enim detur, quod nascibilis sit, sequitur ante primum patrem esse patrem, quod in possibile est etiam secundum intellectum Unde innascibilitas proprietas est prim patris, qui (sicut dicit Augustinus in h bro IV de Trinitate 2) est principium non de principio totius divinitatis, non tum tum Filii, in quo est tota divinitas, ne tantum Spiritus sancti, in quo re tota divinitas, sed etiam totius proce sionis sive emanationis Filii a Patr. et Spiritus sancti a Patre et Filio. Qui quod Spiritus sanctus procedit a Fili, hoc Filius habet a Patre, et habet illud per æternam generationem. Et hoc nu do oportet, quod innascibilis sit Pa ter. Et per hoc quod innascibilis est oportet quod sit non ab alio. Amor enim æqualis amanti, si rationalis sit, ut dicit Richardus de sancto Victore, non est nisi in eum qui procedit ab amante, ut per omnia similis et æqualis amanti. Hi autem non est nisi genitus. Et haec est causa propter quam genitus in ordine naturae est ut medius, generans autem ut principium, et procedens per modum amoris ab utroque, est ut terminus in quo stat ordo naturae : et ideo a Spiritu sancto non est alius, sicut in praehabitis in quaestione de processione Spiritus saueti dictum est. In omni autem tali ordine negato principio, negatur principiatum. Si enim non sit Pater, non erit Filius : et si non sint Pater et Filius, nec erit amborum nexus, sive Spiritus sanctus. Similiter si sit Pater et non sit Filius, sequitur non esse amborum nexum, qui est Spiritus sanctus. Et hoc est quod dicit Augustinus, quod « unus est diligens eum qui ab ipso est, et unus diligens eum a quo est, et ipsa dilectio : et sic tres sunt personæ. » Et ex hoc sequitur de necessitate, quod ablata generatione
<--- Page Split --->
passiva, simul auferatur spiratio amoris a kenerante et genito. Ex quo sequitur, quod innascibilis est etiam inspirabilis, nec potest esse ab alio : quia si esset ab alio, ille alius a quo esset, spiritum amoris spiraret in ipsum, quod esse non potest. Et haec est causa quare innascibilis universaliter est non ens ab alio. Inspirabilis autem non tollit alium a quo sit : Filius enim inspirabilis est, et tamen habet alium a quo sit, scilicet Patrem.
His itaque notatis, facile est respondere ad objecta.
Ad PRIMUM ergo dicendum est, quod innascibilitas, quamvis primo intellectu non dicat quis a quo sit, tamen modum principii dicit a quo alius sit per generationem, et in quem alius procedit per amorem. Generanti enim statim per hoc ipsum quod generans est, proprium est diligere placitam prolem, ut dicit Augustinus, et a placita prole diligi. Et ita determinat rationem principii de principio : et hoc est primum in ordine nature : et hoc modo quo primum est non dignitate, vel tempore, vel loco, sed ordine naturae, quo, ut dicit Augustinus, alter non est prior altero, sed alter ex altero. A tali enim principio secundum rationem intelligendi incipit ordo naturae.
Ad ALIUD dicendum, quod licet quis a quo non sit, non dicat singularem existentiae modum, tamen dicit simpliciter existentis modum : et ideo non est proprietas personalis, sed proprietas personae : dicit enim modum ejus qui est principium non de principio : et hic est primus pater, ut dictum est, qui patriarchia pater est, ut dicit Dionysius.
Et quod objicitur, quod negatio non determinat modum ut sit aliquid, sed ut non sit. Dicendum, quod hoc falsum est : omnia enim prima determinantur per negationem, et simplicia simpliciter, sicut patet in primo Euclidis, qui determinans primum et simplex in continuo dicit : « Punctum est cujus pars non est. »
Talia enim nihil habent a se per modum generis, vel differentiae vel per modum causae, per quod affirmative determinari possint : et ideo necesse est, quod per esse quo accipiuntur ab intellectu, determinentur. Hoc autem esse per negationem significatur in genere, non per negationem simpliciter, sicut patet cum dicitur, punctum est cujus pars non est : negatio relinquit genus, ens scilicet positum, sive positionem habens in continuo, et negat participans formam continui. Omne enim quod participat formam continui, divisibile est et partem habet : et hoc negatur ad esse punctum, cui esse est poni tantum in continuo, et non participare formam continui. Et similiter cum dicitur Pater inascibilis, sive non existens ab alio, ponitur Pater existere, et modus esse ejus in ordine naturae determinatur per innascibile sive non existere ab alio : eo quod omnis primi esse nullo modo accipi potest nisi sit determinatum.
Et iste est intellectus verbi Hilarii. Et hoc modo non potest convenire Spiritu sancto. Esse enim principium quod est Spiritus sanctus, qui (sicut dicit Augustinus) est principium de utroque principio, non potest esse per abnegationem principii de quo sit : eo quod ipse est innotescens per oppositum, scilicet per esse de principio. Generatio autem quae negatur, quando dicitur innascibilis, non est generationis negatio simpliciter, sed negatio placita prolis, sive negatio notitiae amatae, ut dicit Augustinus : et haec generatio cum qua spiratur amor a parente in prolem, et a prole in parentem : quae generatio primo patri convenire non potest, ut dictum est : et negata hac generatione, negatur et nascibilitas et spirabilitas, et relinquitur non esse ab alio, vel (ut melius dicatur) esse non ab alio, nec per modum generationis, nec per modum spirationis. Et haec est solutio secundum Augustinum in libro XV de Trinitate, qui dicit, quod « sicut est in mente, et notitia, et amore, ita est in
<--- Page Split --->
quens in distincto, licet idem sint secundum esse rei.
Ad aliud dicendum, quod illa objectio non valet, nec est simile quod inducitur. Licet enim eadem sit via inter duos terminos prout via continua est, sicut et motus continuus ut inter duos terminos : tamen respectus unius termini ad alterum non est respectus alterius ad istum. Differunt enim penes terminos, et per differentias situs terminorum : et ita relationes, cum nihil sit in medio, sed tantum in extremis relatis ad invicum, differentes et opposita sunt penes differentiam et oppositionem extremorum correlativorum ; et cum unum ponitur in diffinitione alterius, non ponitur ut aliquid illius sive esse ejus, sed ponitur ut finis ad quem determinatur dependentia respectus ejus : et nisi poncrctur, non esset finitus, sed infinitus et confusus intellectus ejus.
est communis spiratio : una in Spiritu sancto, quae dicitur spiratio passiva, qua scilicet spiratus est Spiritus sanctus vel spiratur.
Et sic patet quae et quot sunt relationes. Quae, quia innascibilitas, paternitas, communis spiratio activa, filiatio, spiratio passiva. Quot, quia quinque quae enumeratae sunt, duae scilicet Patris, una singulariter Filii, et una communiter Patris et Filii, una Spiritus sancti.
Ad id quod in contrarium objicitur, Ad object, quod infinitae sunt relationes in Deo dicendum quod duplex est relatio.
Una scilicet dicta proprie, quae scilicet in utroque est relativorum secundum esse et dependentiam. Altera autem non proprie, quae scilicet in altero est secundum esse et dependentiam, in altero vero secundum rationem tantum, sicut scilicet finita ad ipsum, et non secundum esse et dependentiam ad reliquum. Exemplum est in scibili et scientia, et in omnibus quae secundum casum genitivum non dicuntur secundum convertentiam ad invicem. Dicitur enim scientia scibilis scientia : eo quod scientia secundum esse et dependentiam est ad scibile, et non scientia nisi scibilis. Scibile autem non dicitur scientiae scibile, sed scientia scibile : eo quod scibile non dependet ad scientiam, sed aptitudine propria scibile est, et ad scientiam non dicitur nisi secundum rationem et non secundum rem. Relationis autem quae in utroque extremorum secundum esse dependet ad reliquum, exemplum est pater qui filii pater est, et filius qui patris filius est. Cum autem primum quod est causa omnium et simplicissimum, refertur ad omnia causata sua, hoc est secundum esse et dependentiam quae in altero extremorum est. Causatum enim sive creatum secundum esse et dependentiam est ad [creatorem sive ad causam. Creator autem et causa secundum esse et dependentiam non sunt ad creaturam et causatum, nisi secundum rationem : quia scilicet creator et causa
Ad id quod ulterius quaeritur, Utrum numerus sit in relationibus divinis ?
Dicendum, quod sicut inferius probabitur, non simpliciter numerus, sed numerus quidam est in divinis relationibus et personis. Sicut enim dicit Damascenus, differentia est causa numeri : et ita secundum quod differunt, ita numerantur : non autem differunt re, sed modo significandi et attribuendi : et sic ponunt in numerum una cum alia, una et alia cum tertia. Et quod dicitur, Quaecumque uni et eidem sunt eadem, ipsa sunt eadem : non probat, nisi quod una et eadem res quae est essentia. Et ex hoc non sequitur, quin propter diversos modos attribuendi et significandi quemdam habeant numerum, ut inferius patebit. Et sic tres sunt relationes sive proprietates Patris : duae soli Patri convenientes, scilicet innascibilitas, et paternitas : tertia Patri et Filio communis, in quantum unum sunt in spirando, quae dicitur communis spiratio activa : duae convenientes Filio : una propria Filio, filiatio scilicet, alia communis Filio et Patri, quae dicta
<--- Page Split --->
secundum rationem finiunt dependentiam causati et creaturae. Et hoc modo non est inconveniens, quod infinite relationes conveniant prima causa simplicissimae : quia talium relationum multiplicitas in crealore non est secundum esse et dependentiam essentialem, sed secundum rationem tantum. In creaturis autem quae sunt vel esse possunt, est secundum esse et dependentiam essentialem.
Et sic patet quae et quot sunt in numero relationes in personis.
MEMBRI PRIMI
ARTICULUS I.
Quæ sint notiones, relationes, proprietutes personæ, et proprietates personules ?
MEMBRUM II.
ARTICULI PRIMI
Quæ sit differentia inter notiones, et relationes, et proprietates personales, et proprietates personæ ?
PARTICULA I.
Quomodo notio, relatio, proprietas personæ, et proprietas personalis distinguuntur ab invicem ?
ULTERIUS quaeritur circa idem, Quæ sit differentia inter notiones, et relationes, et proprietates personales, et proprietates personæ ?
Et circa hoc tria quaeruntur, scilicet quae sint notiones, relationes, proprietates personæ, et proprietates personales?
Secundo, Quæ comparatio eorum ad essentiam divinam ?
Tertio, Quæ comparatio eorum ad personam ?
CIRCA PRIMUM istorum duo quaeruntur, Quæ scilicet sit differentia horum ad invicem ?
Et secundo, Quæ comparatio horum ad invicem ?
Primo ergo quaeritur, Quæ sit differentia horum quatuor ab invicem, notio, relatio, proprietas personæ, et proprietas personalis ?
Et dicitur communiter auctoritate Boetii, quod notio est conceptus mentis per quem innotescit persona in esse personali proprio. Et si hoc est notio : tunc videtur, quod non sunt quinque notiones, sed tantum tres.
Esse enim proprium personæ pluribus innotescere non potest, quam sunt distinguentia personas et esse personale conferentia. Haec autem non sunt nisi tria, scilicet paternitas, filiatio, et spiratio passiva. Tres ergo erunt notiones, et non plures.
Adhuc, Nullum est proprium quod innotescat per commune : communis spiratio activa non est propria unius
<--- Page Split --->
personae : ergo per ipsam ut per notionum non innotescit aliqua persona singulariter in esse personali : ergo non est notio, ut videtur.
Adhuc, Per innascibilitatem nulla persona innotescit : non enim convenit Spiritui sancto, ut habitum est : nec convenit Filio, ut dicit Augustinus : nec videtur convenire Patri in quantum Pater est : dicit enim Augustinus, quod « multi sunt patres qui non sunt innascibiles. » Et sic per innascibilitatem in notitiam non ponitur Pater in quantum Pater est : et sic videtur, quod innascibilitas non sit notio.
Adhuc, Notio non videtur differre a relatione. Quia ex quo notio est per quam noscitur persona in esse distincto, et, sicut dicit Aristoteles in principio l'physicorum, intelligere et scire circa omnes scientias contingit ex eisdem principiiis ex quibus constituitur res in esse : tunc etiam ex relationibus innotescit persona in esse personali : et sic sunt idem relatio et notio.
ULTERIUS quaeritur similiter de proprietute personae, Utrum illa sit notio et relatio?
Et videtur, quod notio sit.
Dicit enim Aristoteles in libro V Topicorum, quod « proprium causa innotescendi assignatur. » Et quod causa innotescendi assignatur, per hoc cognosciitur res : et per quod cognoscitur persona in esse personali, est notio, ut jam habitum est : ergo idem est notio quod proprietas personae.
Quod si concedatur, in contrarium videtur esse, quod in diverso sunt numero proprietates personae et notiones : notiones enim dicuntur esse quinque, proprietates autem Patris dicuntur esse tres, Filii duae, Spiritus sancti una, quae sunt sex. Et sic videtur, quod notio et proprietas personae non sunt idem.
ULTERIUS de hoc ipso sequitur. VidenQuest. 2. tur enim plures esse notiones, et plures proprietates personae .
Sicut enim Pater innotescit per non esse ab alio, ita innotescit Spiritus sanctus per non esse alium ab ipso in ordine naturae : et sic non esse alium ab ipso, notio et proprietas est Spiritus sancti.
Adhuc, Videtur esse communis spiratio non proprietas personae : sed oppositio videtur esse in adjecto, cum dicitur commune proprium esse : commune enim est, quod pluribus convenit, proprium autem quod uni soli. Communis autem spiratio et Patri et Filio convenit, et ita pluribus. Non ergo est alicujus personae proprium.
Adhuc, Proprietas per modum formae dicit hoc quod significat : forma autem multiplicatur ad multiplicationem suppositi in quo est. Cum ergo duo supposita sint Pater et Filius, videtur quod una numero proprietas non possit esse in eis : et sic communis spiratio non est ipsa proprietas una, sed duae.
Adhuc, Non conceditur ista, quod Pater et Filius sunt unus spirator, vel unus spirans, vel idem principium Spiritus sancti 2. Ergo videtur, quod etiam non debeat concedi, quod una et eadem spiratione spirent Spiritum sanctum : et sic videtur, quod non bene assignantur proprietates personarum.
ULTERIUS quaeritur de his quae dicuntur Quest. 3. proprietates personales.
Illae enim dicuntur esse, quae constituunt personas in esse personali. Et hoc videtur esse inconveniens.
- Constituens enim in esse personali, principium est esse. Proprium autem sive proprietas secundum rationem intelligendi est post esse ejus cujus est proprium. Non ergo potest esse, quod proprietas personalis personam constituat
<--- Page Split --->
in esse personali : et sic videtur, quod nulla proprietas sit personalis.
Adhuc, Cum proprietas personae sit in persona sicut proprietas personalis, videtur quod eadem ratione constituat in esse personali, sicut et proprietas personalis.
Adhuc, Cum esse personale sit esse distincti, et proprietas personae distinguat sicut proprietas personalis : communis enim spiratio Patrem distinguit a Spiritu sancto, et etiam Filium : et tamen in Patre et Filio proprietas personae est et non personalis. Per locum ergo ab effectu videtur sequi, quod proprietas personae sit proprietas personalis. Idem enim per se et immediatus effectus vult habere unam et eamdem numero causam, maxime si est effectus causae formalis, sicut principii formalis est effectus per distinctionem ponere in esse personali.
quantum ad unitatem essentiae. Et subdit quod pertinet ad proprietates personarum : « Ut in confessione verae, sem- « pternaeque Deitatis, et in personis pro- « prietas, et in essentia unitas, et in « majestate adoretur aequalitas. » Non enim capit intellectus, quod secundum modum significandi idem sit distinguem et distinctum, vel quod aliquid sit distinctum sine distinguente, vel quod plures sive plura supposita unum sint sine uniente. Et ideo posuit fides personae esse unum in natura uniente eas, et personas distinctas esse proprietatibus qua sunt in ipsis : quamvis Gilbertus Porretanus dixerit, quod non est aliud proprietas quam persona distincta. Sed de hoc inferius erit disputatio, ubi inquiretur de comparatione proprietatis ad personam.
His ita prænotatis, sciendum quod in divinis ponuntur notiones, proprietates personæ, proprietates personales, et relationes : et hæ differunt non secundum esse, sed secundum rationem intelligendi, sive secundum rationem supponendi et attribuendi, ut antiqui dixerunt. Aliquid enim attribuitur uni quod non attribuitur alteri : et uno istorum supposito, non necessario supponitur alterum. Si enim uno supposito supponeretur alterum : cum sicut dicit Boetius, talia sint prædicata sive attributa, qualia subjecta admiserunt sive supposita, maxime in per se suppositis et prædicatis : oporteret, quod quidquid prædicaretur de uno, prædicaretur de altero, quod falsum est in divinis. Essentiae enim attribuitur unum facere esse in divinis, et nec distinguere, nec distingui : personæ autem discretam esse, non unam cum alia, sed distingui ab alia : proprietati autem non unam esse, nec distinctam, sed distinguere, et seipsa discretam esse ab alia proprietate, sicut in omnibus generibus entium, primæ differentiæ quibus alia differunt, seipsis differunt, quia aliter
Solutio. Solutio. Dicendum, quod cum persona sit singulariter existens secundum singularis existentiæ modum, et essentia divina communis sit re, et non susceptibilis distinctionis, vel divisionis, vel appropriationis per esse quod dat personis, sicut dicit Augustinus in libro V de Trinitate quod « idem est Patris esse, et Filii esse, et Spiritus sancti esse : quamvis non sit idem esse Patrem, et esse Filium, et esse Spiritum sanctum 1 : » et sic personæ distinctæ sant, cujus distinctionis essentia nullo modo potuit esse causa,cum ipsa potius sit causa communitatis et indistinctionis et indivisionis et identitatis in esse substantiali vel essentiali, compulsi sunt Sancti ponere proprietates in personis, quæ principia sint hujusmodi distinctionis. Et hoc videtur velle Gregorius in præfatione de Trinitate, cum dicit : « Quod de tua gloria, « revelante te, credimus, hoc de Filio « tuo, hoc de Spiritu sancto, sine diffe- « rentia discretionis sentimus. » Et hoc
<--- Page Split --->
irctur in infinitum in differentiis. Unde in hoc notio differt a proprietate : quia notio dicitur id quod innotescit persona in esse personali distincto : proprietas autem dicitur per hoc, quod uni soli convenit, vel distinctum esse facit personule : unde distinctum est proprium et uni soli convenit. Et si quidem distinctum esse facit in ordine naturae, dicitur proprietas personalis. Si autem distincto convenit, eo quod sic vel sic distinctum est, dicitur proprietas personae. Si autem dicit relationem distincti ad distinctum, sive modum quo unum distinctum refertur ad alterum : tunc dicitur relatio. Tunc enim dicit modum originis sive principii quo unum est ex altero, non quo alter prior fit altero. Propter quod ab antiquis inventi sunt tres modi praedicandi, quid scilicet, quis, et quomodo. Si enim in divinis quaeratur per quid, ut quid est Pater ? Respondentur, Deus vel aliud nomen essentiale. Si autem quaeratur per quis, ut cum quaeritur, quis Deus est principium non de principio ? Respondentur, persona Pater. Si autem quaeratur per quomodo, ut quomodo se habet Pater ad Filium ? Respondentur, relatio, vel proprietas, vel notio, vel paternitate vel generatione. Et quoties mutatur unus modus praedicandi in alterum, incidit fallacia figurae dictionis.
Adhuc notandum, quod ipsæ notiones significantur quatuor modis, scilicet confusc, et determinate, ut principium non de principio, et paternitas quæ determinatum principium significat. Similiter principium de principio, ut filiatio. Et similiter principium de utroque principio, ut spiratio passiva. Unde si aliquis sic arguat : Pater per hoc quod est principium non de principio, est innascibilis : et Pater est paternitas per hoc, quod alius generando est de ipso : et est Pater : ergo paternitas est innascibilitas : ergo innascibilitas est paternitas. Incidit fallacia figurae dictionis a confusa ad determinatam. Si autem sic arguatur : Quidquid est Pater, est Filius : sed Pater
est Pater : ergo Filius est Pater. Incidit fallacia figurae dictionis ex hoc, quod mutatur quid in quis. Pater enim est Pater per hoc, quod quis est, et non per hoc quod quid est. Si vero sic arguatur : Quomodocumque se habet Pater ad Filium, communicando sibi naturam et naturalia, sic se habet ad Spiritum sanctum, sibi communicando naturam et substantiam : sed ad Filium se habet generando : ergo ad Spiritum sanctum se habet generando. Incidit eadem fallacia ex mutato modo in modum, vel ex eo quod mutatur quis in quomodo. Significantur etiam ut abstractæ et quasi ut adjectæ et denominantes id in quo sunt ut distinguens in distincto, et non ut accidens in subjecto. Cum enim dicitur, paternitas est Pater, eadem notio significatur, sed diversis modis, scilicet ut abstractum et concretum : nec per abstructum significatur ut abstractum esse habens extra Patrem, sed ut separatum modum significandi habens, quando accipitur ut principium distinctionis, a modo ejusdem, quando dicitur et accipitur ut indistincto distinctum denominans.
His ita notatis, facile est respondere ad objecta per ordinem : quaestio enim hujus particulae soluta est.
Ad PRIMUM ergo quod objicitur de notionibus, quod non sint nisi tres, dicendum est, quod hoc argumentum procedit si persona in esse personali non innotescat nisi per proprietatem personalem : et hoc falsum est. Innotescit enim etiam per proprium in persona inventum et personæ attributum : et illa sunt quinque : et ideo notiones quinque sunt, tres scilicet in Patre, una in Filio propria, una in Filio et Patre, quæ secundum quod est in duobus, non facit numerum, et sic in Patre et Filio non sunt nisi quatuor, et una in Spiritu sancto.
Ad ALIUD dicendum, quod communis spiratio licet communis Patri et Filio, et per hoc communis dicatur, quia convenit utrique : tamen ad singulare esse
<--- Page Split --->
in esse notionali determinatur per singulare oppositum. Regulariter enim verum est quod dicit Aristoteles in primo Topicorum, quod « tantum unum uni oponitur uno genere oppositionis. » Unde cum spiratio passiva tantum unum sit in Spiritu sancto, relinquitur, quod spiratio activa tantum una sit in Patre et Filio. Hoc enim maxime est verum in oppositis relativis : in illis enim utrumque oppositorum finitur ad reliquum. Et cum impossibile sit unum ex eadem parte et secundum idem ad duo vel plura finiri, sequitur, quod impossibile sit quod unum et idem et secundum idem relativum referatur ad duo vel plura. Exemplum hujus est quod ponit Euclides in libro de Visu : Si enim secundum reflexionem speculi una forma a pluribus videatur a dextris vel a sinistris, vel supra vel infra, oportet quod omnes illi in una et eadem differentia situs se habeant ad speculum. Unde ex quo Spiritus sanctus est unus spiratus et idem a Patre et Filio, oportet quod Pater et Filius una spiratione activa spirent Spiritum sanctum, et sint unum principium Spiritus sancti : et sic spiratio communis efficitur propria per proprium oppositum, licet non sit propria per suppositum, et sic habet rationem proprietatis. Quidam tamen dixerunt, quod communis spiratio dicit proprietatem confusam : sed de dicto illo non videtur mihi esse curandum.
Si autem aliquis sic arguat: Quidquid est in Patre, est Pater: et quidquid est in Filio, est Filius: et sic communis spiratio est Pater, et communis spiratio est Filius: ergo Pater est Filius. Secundum prædicta constat, quod incidit fallacia figuræ dictionis, ex hoc quod mutat quid in quomodo. Non enim spiratio est in Patre ut quid secundum modum significandi, sed ut quomodo se habens ad Spiritum sanctum: et eodem modo est in Filio.
Pater ex patriarchia Pater est et primu paternitate. Et hujus ratio jam habita est in quaestione de inmascibilitate.
Ad aliud dicendum, est quod relatio et notio secundum essentiam non dilirunt, sed secundum modum significandiut dictum est. Et hoc et nihil ampliuprobat objectio.
Ad id quod ulterius quaeritur de diffirentia notionis, proprietatis, et relationis, jam solutum est : differunt enim nonre, sed modo significandi.
Ad id quod contra objicitur, dicendum est, quod non sunt sex, sed quinque : quia communis spiratio quae est in Filio, non ponit in numerum cum ea quae est in Patre, sicut paulo ante probatum est: et sic proprietates personae sunt quinque, sicut et notiones.
Ad id quod ulterius quaeritur, Utrum alium nou esse a Spiritu sancto, sit proprietas vel notio? Responderi consuevit, quod non.
Persona enim nomen dignitatis est : et ideo nihil innotescit in esse personali nisi quod innotescit per aliquid ad dignitatem pertinens. Aliquem autem esse ab alio dignitatis est : sed alium non esse ab ipso non dignitatis est : et ideo innascibilitas notio et proprietas est : alium autem non esse ab ipso, nec notio, nec proprietas esse potest.
Ad aliud jam patet solutio. Commune enim esse pluribus suppositis, non excludit existentiae singularem modum in relativis ex relatione ad unum singulare oppositum.
Ad aliud dicendum, quod est proprietas, quae absoluta est forma : et illa multiplicatur ad multiplicationem suppositi. Et est proprietas, quae est forma respectiva : et illa non multiplicatur multiplicatione suppositi, sed oppositi, ut dictum est.
Ad aliud dicendum est, quod innascibilitas est notio, et ponit Patrem in notitiam in esse personali in quantum
Ad aliud dicendum, quod spirator et spiratio secundum quod dicunt actum spirantis, nomina verbalia sunt : spirans
<--- Page Split --->
autem participium retinens vim verbi. Et talia dicunt actionem vel passionem secundum quod ex supposito egreditur. Dicit enim Priscianus, quod « agere et pati substantiae est proprium, vocans substantiam suppositum. » Et quia supposita plura sunt Pater et Filius, propter hoc non potest concedi, quod sint unus spirator vel unus spirans, sed plures spiratores et plures spirantes. Principium autem habitudinem dicit ad principiatum et in quiete. Et cum illa sit respectus qui, ut probatum est, ex supposito non multiplicatur, sed ex opposito determinatur ad esse singulare, oportet quod Pater et Filius sint unum principium, quamvis non sint idem principium : eo quod idem cum sit ejus quod est idem, idem etiam dicitur ad suppositum : suppositum autem Patris non est suppositum Filii.
Et licet haec perfecta solutio sit, tamen ad declarandum eam, oportet rememorari eorum quae dicta sunt superius de Patre, scilicet quod aliquando est adjectivum, et aliquando substantivum. Et quando est substantivum, tunc intelligitur cum articulo : et tunc quia Pater est, generat. Quando adjectivum est, tunc sine articulo accipitur : et tunc quia generat, Pater est.
Similiter intelligendum est de hoc nomine, principium, quod si substantive sumatur et cum articulo, non potest Pater et Filius esse unum principium Spiritus sancti : tunc enim sequeretur, quod duo qui sunt principium, ita quod uterque est principium, essent unum : et hoc falsum est. Si autem adjective sumatur : tunc quia spirant Pater et Filius, sunt unum principium : et non quia sunt unum principium, spirant : et ex hoc non sequitur, nisi quia sunt unum proprietate spirationis. Et si objicitur : Pater et Filius sunt unum principium Spiritus sancti : aut ergo unum quod est Pater, aut unum quod non est Pater. Si unum quod est Pater, sequitur quod Pater est Filius, et Filius est Pater, quod
falsum est. Si unum quod non est Pater, sequitur quod Pater non est Pater, quod etiam falsum est : hoc enim non tenet nisi principium substantivum sit, et cum articulo acceptum. Si autem adjective sumatur, non sequitur nisi quod sint unum in forma et proprietate spirandi. Et quod dicunt quidam, quod nec unum quod est Pater, nec unum quod non est Pater, sed quod est uterque, scilicet Pater et Filius : licet verum sit, tamen non solvit argumentationem, sed ex distinctione substantivi et adjectivi perfecte solvitur.
Ad id autem quod ulterius quaeritur de Ad 1. personali proprietate, dicendum quod duo sunt in personali proprietate, unum scilicet quo est proprietas, alterum quo est relatio : quae duo licet non sint duo secundum rem, sunt tamen duo secundum modum ,significandi. Quod autem est proprietas, non dicitur a modo proprii in inferioribus : quia, ut dicit Boetius, hoc est de genere accidentium, et in Deo nihil est per accidens, sed est per modum ejus quod sicut ultimum quod soli convenit et est convertibile cum eo cujus est actus, sicut Aristoteles in septimo primae philosophiae dicit de differentia ultima. Unde etiam Aristoteles vult, quod definitio per ultimam talem differentiam convertibilis sit et propria. Et talis proprii actum habet proprietas personalis, et non illius quod est unum de quinque prædicabilibus. Et ideo non procedit objectio, sed fallit secundum æquivocationem.
Ad aliud dicendum est, quod proprietas personæ differenter est in una persona, et proprietas personalis : proprietas enim personæ in persona est, sive in eo quod habet esse distinctive : personalis autem proprietas est in persona sicut in eo cui confert esse distinctum. Et sic non procedit objectio, sed fallit secundum accidens.
Ad ultimum dicendum, quod proprietas personalis distinguit personam sicut
<--- Page Split --->
principium distinctionis, distinctum esse conferens : proprietas autem personae ostendit distinctionem non sicut principium distinctionis, sed sicut consequens distinctum esse secundum rationem intelligendi, et sicut notificans distinctum esse et distinguens ad hoc, et non simpliciter.
ARTICULI PRIMI
PARTICULA II.
Quæ sit comparatio horum ad invicem ?
Secundo quæritur juxta hoc, Quæ comparatio horum sit ad invicem ?
Diversimode enim videntur significari relationes.
Augustinus enim in libro de Fide ad Petrum, sic significat eas : « Paternitas, filiatio, et processio 1. »
Hilarius autem in libro XII de Trivitate, sic : « Proprium est Patri quod semper Pater est, et Filio quod semper Filius est, et Spiritui sancto quod semper Spiritus sanctus est, » sicut ponit Magister in primo Sententiarum, distinctione XXVI.
Si enim hoc verum est : tunc cui convenit unum, convenit et reliquum : sed essentiae convenit esse Patrem : videtur igitur essentiae convenire semper genuisse Filium, quod falsum est. Et hoc videtur maxime sequi ex hoc, quod Hilarius dicit, quod Patri semper convenit genuisse Filium.
- Adhuc, Patri convenit paternitate determinari ad esse personale, si etiam convenit ei semper genuisse Filium, et convenit ut proprietas : tunc videtur, quod ista aut ex æquo conveniunt, aut secundum prius et posterius. Non ex
æquo. Duæ enim proprietates ex æquo determinantes personam ad esse personnale, esse non possunt : quia cum essi personale unius personæ sit unum et simplex, non potest esse a duobus ex æquo constituentibus ipsum. Si autem secundum prius et posterius ad hoc se habent : tunc oportet, quod prius in putentia sit ad posterius, et ut confusum ad determinantes se habeat, ut probat Aristoteles in VI Metaphysicæ, ubi ostendit quare definitio est unum et non multa, cum ex multis constituatur : quia ex duobus quorum utrumque potentia est, non fit unum esse : nec ex duobus quorum utrumque actus est, fit unum secundum esse : sed ex duobus quorum unum est potentia, et alterum actus, unum fit esse quod dicit definitio. Cum ergo unum esse personale sit unius personæ, et duo constituant ipsum, ut præconcessum est, oportet quod illa duo sic se habeant, quod unum sit potentia, et reliquum actus ad minus secundum rationem intelligendi.
Et tunc quæritur, Quod sit per prius ad alterum ?
Et videtur, quod paternitas sit prius : non enim convenit genuisse Filium, nisi Patri jam determinato in esse personali. Generare enim Filium actus personalis est, qui nec convenit essentiae, nec proprietati : et hic actus secundum rationem intelligendi præsupponit personam distinctam. Non ergo generat nisi quia Pater est : Pater autem est paternitate : ergo videtur, quod paternitas vera proprietas sit Patris, et antecedenter se habeat ad generare. Non ergo verum est quod dicit Hilarius, quod proprium sit Patris genuisse Filium : et sic assignatio Hilarii inconveniens est.
- Videtur etiam assignatio Augustini inconveniens. Simplicissimo enim quod est in fine simplicitatis, non potest intelligi simplicius. Persona autem divina simplicissima est et in fine simplicitatis.
<--- Page Split --->
nihil adoratur nisi quod Deus est et essentia divina.
Et utraque assignatio bona est, et Augustini et Hilarii. Sed quia dupliciter dicitur proprium, appropriatum scilicet, et approprians : ideo duplex est assignatio. Hujus exemplum est : quia Socrates dicit proprium sicut appropriatum. Socraci tas autem, quae est collectio omnium appropriantium Socratem, est proprium sicut approprians. Augustinus igitur in assignatione sua ponit propria quae sunt sicut appropriantia, secundum modum significandi posita. Hilarius vero ponit propria quae sunt sicut appropriata, nec sunt diversa inter se, nisi secundum modum intelligendi, et non secundum rem. Et cum dicitur, Pater est qui genuit, vel qui semper Pater est, hoc idem est secundum rem, Pater semper paternitate Pater est, et paternitate genuit : nec differunt nisi sicut dictum est, quod unum dicit proprium appropriatum, et alterum approprians. Et haec re in divinis non differunt : quia semper propter indifferentiam simplicitatis quae est in divinis, approprians est appropriatum, et e converso.
Et per hoc soluta est quaestio hujus particulae.
Ad 1. Ad id autem quod primo objicitur, dicendum quod fallit secundum accidens. Non enim necesse est idem subjecto et accidenti esse, sicut dicit Aristoteles in II Elenchorum. Propter diversum enim modum attribuendi licet essentia semper sit Pater, tamen non necesse est, quod quidquid attribuitur Patri, attribuatur essentiae. Unde cum generare attribuitur Patri, non oportet quod attribuatur essentiae.
Ad 2. Ad aliud dicendum, quod illa ratio teneret si proprium univoce sumeretur in assignatione Hilarii, et in assignatione Augustini, et utrumque diceretur sicut constituens in esse personali proprio et singulari : hoc autem falsum est, sicut jam habitum est : et ideo argumentatio non habet locum : proprium enim in uno
accipitur sicut approprians, in alio autem sicut appropriatum. Et ideo prius determinatum est, quod cum dicitur : Quia genuit, pater est, pater ibi est adjectivum : et cum dicitur : Quia pater est, genuit, substantivum est. Propter hoc non valet divisio : quia nec ex æquo, nec sicut prius et posterius habent se ad esse personale, sed ut idem secundum modum intelligendi diversificatum, secundum quod unum est ut approprians, alterum autem ut appropriatum.
Ad id quod objicitur de assignatione Augustini, jam responsum est in praehabitis. Non enim significatur talis abstraction, ut ita significetur esse in re. Propter quod taliter abstrahentium non est mendacium. Sed fit ut ostendatur diversus modus esse in attribuendo ejus quod distinguitur, secundum quod unum accipitur in ratione distinguentis, et alterum in ratione distincti.
Ad aliud dicendum, quod si secundum rem poneretur distinctio inter distinguens et distinctum : tunc verum esset quod objicitur. Nunc autem non fit ad hoc, sed ad diversum modum intelligendi tantum vel significandi. Nec tamen est vanus : in re enim ipsa secundum rei veritatem diversa attribuuntur uni et alii, et diversum habent modum prædicandi : unum enim prædicatur ut quis, alterum autem ut quomodo se habet quis ad aliquem. Et ideo talis modus intelligendi non est vanus.
Ad aliud dicendum, quod quamvis in Alqu inferioribus actus generationis qui naturalis est, finitus sit et desinat in generante : tamen in genito quamdiu genitum est, numquam desinit secundum Aristotelem. Id enim quod patris est in genito, continue format illud quod formabile est. Sicut enim formavit id quod a matre est in utero, sic format id quod a matre est ab uberibus post exitum de utero, et sic format id quod a nutrimento est post ablactationem. Et sic, ut dicit Aristoteles, non generatur caro nisi in carne, nec
<--- Page Split --->
nervus nisi in nervo, nec os nisi in osse. Sed hoc verum est, quod est generans a genito distinctum subjecto et loco, sicut pater, et in illo cessat generatio. Et est generans genito unitum, sicut id quod est de patre in genito, sicut dicit Aristote les in libro de Animalibus, quod sunt nexus distincti, sicut in gallo et gallina, et generaliter in patre et matre : et sunt nexus uniti, sicut in ovo, et generaliter in partu qui constituitur ex hoc quod est maris et ex hoc quod est feminae : et in illo numquam cessat actus generantis manente genito. In divinis tamen non sic est : ibi enim formalis generatio est, vel ad modum formalis : sicut radius generatur a luce, et illi proprium est semper generare radium. Et in hac similitudine loquitur Hilarius dicens, quod « Patri semper proprium est generare Filium sive genuisse Filium : sic enim ab aeterno genuit, et numquam generando defecit. » Et hoc modo Dionysius dicit, quod « Filius et Spiritus sanctus sunt divina lumina, et divini flores, qui ab aeterno in eadem natura manentes cum Patre, pullulant ex ipso. »
Ad in quod ulterius quaeritur, dicendum quod sine praejudicio loquendo, absurdum videtur mihi dicere, quod proprietas non sit in persona. Et licet in divinis quod est et quo est, idem sint, et quod hoc non sit nisi in divinis, sicut probatur in libro de Causis, et in aliis locis a multis Philosophis : tamen etiam in divinis in modo significandi differunt, et secundum modum illum significandi significant quo est esse in eo quod est, vel in eo quod quis est. Et sic, sicut jam habitum est, intellectus ille non est vanus : quia aliquo modo refertur ad rem. Et sic etiam distinguens est in distincto, sicut probat sequens objectio.
non prædicat aliquid intrinsecum ut inhærens essentiae vel inhærens personæ : eo quod relatio secundum suum esse est ad aliud se habere, et sic prædicat ut extrinsecus existens. Propter quod dixit, quod proprietas nec essentia est, nec persona, nec est proprie res, sed ratio ex comparatione rei ad rem sumpta. Sed quia ex hoc sequitur, cum secundum Augustinum personæ non differant nisi proprietatibus, et quæ sunt relationes et proprietates non sunt nisi in ratione ut dicit, necessario (inquam) sequitur ut personæ non differant nisi ratione tantum, ut dixit Sabellius : videtur mihi, quod temerarium sit ita dicere. Si enim personæ differunt re : cum non differant nisi proprietate, oportet quod proprietas sit res. Dicit enim Damascenus, quod « personæ in omnibus idem sunt, præterquam in ingeneratione, generatione, et processione. » Et ideo etiam Gilbertus in concilio Remensi hoc suum dictum revocavit. Sed hoc verum est, quod re non differunt ab ipsis personis in quibus sunt : sed hoc non est nisi propter indifferentiam simplicitatis, et non propter hoc quod non sint res, sed rationes tantum. Et ideo Præpositivus dixit, quod personæ seipsis differunt : quia differunt proprietatibus quæ sunt hoc quod ipsæ personæ. Omnia enim prima simplicissima seipsis differunt, ut in antehabitis probatum est : quia aliter iterut in infinitum in differentiis.
Ad in autem quod objicitur de distinguereetdistingui , dicendumquodoppo - sitirespectussunt , etquodindiversissunt : sedaddiversitatemillamsufficitoppositusmodussignificandietattri - buendi , etdiversusmodusprædicandi . Personaautemprædicaturutquis , r e l a - tioutquomodosehabens .
Ad in quod ulterius quaeritur, dicenAd quest, 3. dum quod sicut in Logiciis determinatum est, quod ex una communitate quae secundum rem est, multæ causantur communitates tam secundum affirmationem
<--- Page Split --->
quam secundum negationem, quae sunt modi communitatis secundum quid, et non simpliciter, sicut cum dicitur, Socrates et Plato sunt homo : ex hoc enim quod participatione hominis sunt homo, vere commune est eis homo : et ex hoc quod participant hominem, vere efficiuntur supposita hominis, et est eis commune hoc quod dico, suppositum : et quia suppositum non est suppositum nisi quia determinatum est et singulare sive individuum, efficitur eis commune hoc quod uterque determinatum individuum et singulare est : et quia uterque singulare est, efficitur eis commune hunc non esse illum, quod utrique convenit, et est commune secundum negationem. Et omnes isti modi sunt modi communis primi quod vere commune est. Et ita est in divinis, quod nihil ibi vere commune nisi natura divina. Modi autem habendi naturam divinam, sunt modi existentiae singularis proprietate determinati, et illi sunt modi secundum negationem quo unus non est alter.
Et si inferatur ex hoc, quod tale commune est simpliciter, patet quod incidit fallacia secundum quid ad simpliciter. Natura enim commune est simpliciter in divinis, communitas autem quae causatur ex modis habendi naturam, est communitas secundum quid : et praecipue in eo quod est commune secundum negationem.
MEMBRI SECUNDI
ARTICULUS II.
De comparatione notionum ad essentiam divinam, utrum scilicet sint essentia divina, vel in essentia divina 1 ?
Deinde quaeritur de comparatione istarum notionum ad essentiam divinam, et quaeritur, Utrum notiones sive proprietates sint essentia divina, vel in essentia divina ?
QUÆRITUR ergo primo, Utrum proprietates sint essentia divina, vel Deus ?
Videtur, quod sic.
Dicitur enim in praefatione Gregorii, quod « in personis adoretur proprietas : » nihil autem adoratur nisi Deus adoratione latrie : ergo proprietas sunt Deus. Si autem sunt Deus, sunt essentia divina.
Adhuc, Octava distinctione primi libri Sententiarum ponitur verbum Augustini ex libro XI de Civitate Dei acceptum, quod « ideo Deus dicitur simplex, quia est hoc quod habet, excepto hoc, quod quælibet persona relative ad alteram dicitur, nec est ipsa 2. » Cum igitur in Deo Patre sit paternitas, et aliae proprietates in aliis personis quæ Deus sunt, sequitur quod proprietates sunt Deus et essentia divina.
Adhuc, Arguit beatus Bernardus contra Gilbertum Poretanum. Si paternitas vel alia proprietas non est Deus, vel essentia divina : tunc vel est major Deo, vel æqualis, vel inferior Deo, aut nihil. Non nihil : quia nihilo non distin-
<--- Page Split --->
guitur persona a persona. Nec inferior : quia Pater inferiori se non est pater : paternitate autem pater est : similiter Filius filiatione, et Spiritus sanctus processione : proprietas ergo non est inferior Deo. Nec aequalis : quia non possunt esse duo nqualia principia, sicut in antehabitis determinatum est et probatum in tractatu de Bono. Nec major : quia, sicut dicit Anselmus, non potest cogitari majus Deo. Ergo relinquitur, quod proprietas sit Deus et essentia divina : quia aliud esse non potest.
1. IN CONTRARIUM VIDENTUR,
Quod dicit Augustinus in libro VII de Trinitate : « Substantia Patris ipse Pater est, non quo est Pater, sed quo est. 1 » Pater idem est cum Patre : et haec est proprietas Patris. Ergo proprietas videtur non esse substantia Patris.
Adhuc, Arguunt quidam, quod si proprietas essentia est, tunc supposita essentia supponeretur proprietas, et e converso. Sic enim est in his quae convertuntur secundum supposita, quo supposito uno supponitur reliquum : sequitur enim, si homo currit, risibile currit : si Socrates currit, crispus musicus Sophronici filius currit. Sed supposita essentia non supponitur proprietas. Ergo a destructuree consequentis, proprietas non est essentia.
Adhuc, Essentia est uniens personas : proprietas autem distinguens. Uniens autem et distinguens non possunt esse idem, Dicit enim Aristoteles in I de Generatione et Corruptione, quod idem eodem modo se habens, semper facit idem. Cum ergo omne divinum semper eodem modo se habeat, si essentia et proprietate essent idem, sic essentia semper uniret, et proprietas semper uniret, et numquam distingueret.
Adhuc, Deducendo ad inconveniens : Si proprietas est essentia : tunc aut est in Patre, aut non est in Patre. Si
est in Patre : aut per eumdem modum quo essentia est in Patre, aut per alium. Si per eumdem : sed essentia est in Patre uniens Patrem cum Filio et Spiritu saneto : ergo proprietas est uniens Patrem cum Filio et Spiritu sancto : quod absurdum est : quia proprietate distinguitur Pater a Filio et Spiritu sancto. Si per alium : tunc cum alietatis illius causa non possit esse Pater, quia ille eodem modo se habet : nec essentia, quia etiam illa eodem modo se habet : nec identitatis proprietas cum essentia, quia identitas non est causa diversitatis sive alietatis. Relinquitur, quod alietatis illius causa non est alia, nisi quia proprietas non est essentia.
ULTERIUS quaeritur, Si proprietas sit in Quest. 2. essentia 2 ?
Et videtur, quod non : quia
Secundum hoc essentia substaret proprietatibus, quod est contra Boetium in libro de Trinitate, qui dicit, quod nulli substat.
Adhuc, Secundum hoc essentia determinaretur proprietatibus et distingueretur, quod esse non potest. In praecedentibus enim deierminatum est in quastione de generatione Filii, quod essentia nec distinguit, nec distinguitur, nec aliqua proprietate determinatur.
Adhuc, Si proprietas esset in essentia : tunc proprietate denominaretur essentia, sicut album ab albedine. Hoc autem non videtur : proprietas enim non denominat nisi quod determinat : essentiam autem non determinat : ergo nec denominat.
Adhuc, Si proprietas esset in essentia : tunc esset in ea sicut in hypostasi sive in supposito, et sic omnis proprietas esset in ea : esset ergo ut una hypostasis omnium proprietatum, sive ut unum suppositum, quod expresse contra fidem est : ex hoc enim sequeretur, quod esset
<--- Page Split --->
una persona sicut una essentia, quod fuit hæresis Sabellii.
- Adhuc, Ex hoc sequeretur, quod illa hypostasis esset quina propter quinque notiones : et sic Deus deberet dici quinus, et non trinus : esset enim quinque unus, non trium unus.
Quæst. 3. ULTERIUS quæritur. Si sicut proprietas essentia est, ita recipiat tam substantiva quam adjectiva prædicata de essentia, sive nominaliter, sive verbaliter, sive participialiter prædicentur : ut si dicatur, quod sicut essentia est uniens tres personas, sic uniens proprietates : et sicut essentia est creans, ita proprietas creans : et sicut Deus est regens mundum, ita proprietas regens et gubernans : et sicut est Deus de Deo, sic proprietas sit de proprietate ?
Et videtur, quod sic : quia in his quæ omnino eadem sunt, quod convenit uni, convenit et alteri. Si ergo ista attribuuntur essentiae, attribuuntur et proprietati.
Sed contra. Si vero ad hoc aliquis velit respondere, quod non propter diversum modum significandi proprietatis et essentiae. Hoc nihil est : quia etiam persona et essentia habent diversum significandi modum : et tamen quæ attribuuntur essentiae, attribuuntur in talibus etiam personæ. Persona enim creans est et regens mundum, et persona de persona, et persona etiam communiter et pluraliter prædicatur de personis, licet singulariter non prædicetur.
Solutio. SOLUTIO. Dicendum, quod propter indifferentiam simplicitatis quæ est in divinis, eo quod quidquid in divinis est, in fine simplicitatis est, et (sicut dicit Augustinus) Deus est quidquid habet, nulla potest esse in eo diversitas : eo quod omnis diversitas rei inducit compositionem, in tantum quod Præpositivus dixit, quod proprietates non essent in persona, sed essent ipsa persona : eo quod Aristoteles probat in IV Physicorum, quod nihil est
in seipso. Præpositiones enim, ut dicit Priscianus, transitivæ sunt et diversitatem notant. Et si diceretur proprietas esse in persona, notaretur diversitas inter proprietatem et personam, quæ nulla est.
Et si objicitur Præpositivo illud præfationis, « In personis proprietas. » Respondet dicens impropriam esse locutionem, et sensum esse hunc : In personis proprietas, hoc est, in personis quæ sunt proprie, adoretur æqualitas. Propter hanc ergo causam necessarium est ponere, quod proprietas sit essentia et Deus.
Unde adducta ad hoc in prima parte articuli, concedenda sunt.
Ad 1D quod objicitur in contrarium, A4 dicendum quod non est intentio Augustini dicere, quod proprietas non sit essentia divina : sed cum duo secundum modum intelligendi sint in Patre, scilicet quod est absolute, et quod est Pater determinatus quis in esse personali : quod Pater est absolute, habet ab essentia : quod autem Pater est Pater determinatus quis in esse personali, secundum modum intelligendi non habet ab essentia, sed a proprietate. Cujus exemplum est, si dicatur, iste albus est : ab alio habet quod est, et ab alio quod albus est : ab essentia enim habet quod est, ab albedine autem quod albus est. Hoc tamen non est simile usquequaque : quia in inferioribus non est idem quod est et quo est : in divinis autem idem est re, differens tamen secundum modum significandi. Unde cum dicit Augustinus, Essentia est qua est, vel quod est Pater, essentia est ablativi casus : sic enim essentia est, quod Pater est : et sic proprietate non est, quod Pater est. Et eodem modo proprietate est, quod Pater est : et proprietate non est, quod Pater est, hoc est, esse absolutum habet : et est constructio ablativi in vi causæ formalis cum hoc verbo, est. Et non intendit dicere Augustinus, quod proprietas non sit essentia. Et essentia non est nominativi casus. Et in argumento est fallacia amphibologice, vel æquivocationis secundum quosdam alios.
<--- Page Split --->
Ad aliud dicendum, quod in divinis ad hoc quod supposito uno non supponatur reliquum, magis operatur diversus modus significandi, quam identitas rei possit operari in opposito. Et causa hujus est : quia quilibet terminus in divinis potius, modum significandi habet a seipso, sive a suo proprio significato : identitatem autem rei non habet a seipso, sed a summa simplicitate quae est in divinis. Propter quod non sequitur, si hoc est idem illi, quod supposito hoc supponatur illud : vel quod illud quod attribuitur uni, attribuatur alteri : identitas enim rei non excludit diversum modum signi ficandi.
cari non possunt : quia alietatis illius causa non est diversitas rei, sed diversitas propriorum modorum significandi essentiam et proprietatem.
Ad m quod ulterius quæritur, dicenAd quest. 2. dum est, quod proprie loquendo proprietas non est in essentia 1.
Et concedendæ sunt rationes ad hoc inductæ.
Ad hoc quod cbiicitur, quod Deus deberet dici quinus, solvendum est non propter argumentum quod nullum est, sed propter quaestionem quae consuevit fieri, Quare non dicitur quinus, sicut trinus ?
Ad aliud dicendum, quod uniens et distinguens in summe simplicibus sunt idem re : summe enim simplicia seipsis distinguunur, sicut etiam distinctum et simplicissime unum idem sunt, ut patet in persona et essentia, quod idem sunt re.
Ad dictum autem Aristotelis dicendum, quod idem non eodem modo se habens sed secundum diversum modum significandi, non est inconveniens, quod diversa faciat, sicut paulo ante dictum est.
Ad aliud dicendum, est, quod proprietas est essentia, et est fin Patre, et non per eumdem modum. Et si quaeritur, Quis sit modus ille ? Dicimus, quod est modus significandi, et non est modus alterius rei et alterius rei. Modus enim significandi, ut jam dictum est, non ex re sumitur, sed ex modo significandi per terminum, sicut patet. Albus enim, albi, albo, vel albus, alba, album, idem nomen est, et eamdem rem significat : tamen secundum diversum modum significandi per terminum, aliqua conveniunt uni quae non conveniunt alteri. Et per hoc patet, quod quia proprietas est in Patre et per modum proprietatis, et essentia est in Patre per modum essentiae : ideo uno modo significandi signifi-
Dicendum, quod cum dicitur trinus, sensus est, trium unus : et cum dicitur trium, intelligitur, quod quilibet trium est per se existens, sive subsistens in seipso. Dicit enim Richardus, quod persona est existens per se solum secundum singularis existentiae modum. Et propter tales tres in una natura existentes,dicitur Deus trinus et unus. Proprietas autem secundum modum significandi proprietatem, non dicit existens per se solum, sed, ut ita dicam, insistens in quodam : et ideo non dicit unum, nec duos, nec tres : sed dicit quoddam quod est unius, vel duorum, vel trium, et non ponit numerum per se existentium. Plures enim proprietates sunt in una persona, et non faciunt numerum personarum sive per se existentium. Et haec est causa quare propter personas dicitur Deus trinus, et non propter notiones dicitur Deus quinus. Haec est etiam causa, quare propeti notiones quae sunt in Patre, non dicitur Pater trinus : et propter notiones duas quae sunt in Filio, non dicitur Filius binus. Relatio enim sive proprietas non multiplicat hypostasim in qua est, ut una fiat plures : sed oppositio relationis unam distinguit ab alia, et sic multiplicat Trinitatem, ut dicit Boetius :
<--- Page Split --->
eo quod opposita correlativa in uno esse non possunt. Et talis multiplicatio non est ex proprietate secundum quod proprietas est, sed ex proprietate personali, secundum quod oppositionem habet ad correlativum sibi oppositum.
Ad quest.3. Ad in quod ulterius quaeritur, dicendum est, quod modus significandi proprietatem attendendus est. Sicut enim jam dictum est, proprietas non potest significari ut existens per se solum : et quia nihil agit nisi quod est existens per se solum, non potest significari ut agens.
Adhuc, Quia relatio existentium est quæ per se sola sunt, non potest significari modo relativi quod exercitam habet relationem, licet significetur modo relativi quod conceptam habet relationem.
Adhuc, Cum proprietas in aliquo sit et singulariter conveniens, non potest significari modo essentiae quæ semper communis est, et plures uniens, licet significetur ut hoc in eo qui habet naturam. Et ideo secundum modum signifificandi non possunt convenire ei illa quæ repugnant modo significandi proprietaetem, sed ea quæ non repugnant. Et ideo unire vel uniens, quod modum essentiae dicit, non potest convenire proprietati : et Deus de Deo, quod modum relativi dicit, proprietati non convenit. Similiter creans, regens, gubernans, et cætera, quæ modum agentis dicunt, proprietati non conveniunt. Et similiter est de his quæ appropriantur per se existentibus, ut potens Patri, sapiens Filio, amans vel diligens Spiritui sancto : quæ proprietaeti convenire non possunt, eo quod proprietas non significatur ut per se existens,sed ut in quodam. Sed quæcumque significant essentiam absolute dictam et ab omnibus his modis separatam, dicuntur etiam de proprietate. Unde paternitas deitas est, essentia est, Deus est. Vel si dicantur de essentia per abnegationem ejus quod essentiae non convenit secundum seipsam, sicut increatam esse,
immensam esse, æternam esse, ubique esse, simplicissimam esse : hæc quia nuodo significandi proprietati non repugnant, dicuntur etiam de proprietate. Propter quod etiam proprietas, sive puternitas, sive alia, increata est, immensa est, æterna est, ubique est, simplicissima est.
Et per hoc patet solutio quaestionis.
Ad obiectum in contrarium, dicendum quod diversas modus significandi proprietatem et essentiam causa est : sed hoc non impedit in persona : quia non est idem modus significandi proprietatem et personam. Persona enim significatur ut per se existens : et ideo conveniunt ei tam adjectiva quam substantiva existentis per se. Proprietas autem non sic significatur, sed ut in quodam existens : et ideo talia prædicata, sive adjecctive, sive substantive prædicata, ei non conveniunt. Cujus ratio potest esse : quia ea quæ sunt in intellectu alicujus, per se prædicantur de ipso, ut de homine animal et substantia, et ea quæ conveniunt animali et substantiæ per se similiter. Quia persona de intellectu suo ponit essentiam, persona enim suppositum essentia est, ideo prædicata de essentia prædicantur de persona. Proprietas autem quantum est de intellectu suo, nec ponit essentiam in recto, nec in obliquo : et ideo proprietas non recipit prædicata de essentia quæ modum essentia dicunt : proprietas enim non est essentia, sed personæ.
Et per hoc patet solutio ad totum.
<--- Page Split --->
vinis enim, nec in inferioribus essentia de intellectu notionis est vel proprietattis. Proprietas enim per subjectum definitur, ut dicit Aristoteles in VIII primae philosophiae. Essentia autem, ut dicit Boetius, nulli subjectum est. Cum ergo essentialia quaedam dicuntur de proprietate, ut jam habitum est, propter identitatem proprietatis ad essentiam, multo magis personalia dicentur de proprietattibus propter identitatem proprietatis ad personam. Cum enim dicitur proprietas in intellectu suo habere personam ut in qua est, vicinior est intellectui proprietatis persona, quam essentia.
Quæ sit comparatio notionum sive proprietatum ad personam 1 ?
Tertio quaeritur, Quæ sit comparatio harum notionum sive proprietatum ad personam ?
Videntur enim non esse persona.
Si enim paternitas est Pater, sequi videtur, quod si Pater generat, quod paternitas generat. Hoc autem falsum est, ut jam habitum est. Quod enim generat, per se existens est : paternitas autem non significatur ut per se existens.
Similiter, Si filiatio Filius est, videtur sequi, quod filiatio est ille qui est genitus. Sed in divinis genitus est in generante per indifferentiam essentiae, sicut Filius in Patre, et Pater in Filio : et sic sequeretur, quod filiatio esset in Patre : et in quocumque est filiatio, est Filius : ergo Pater est Filius : quod valde est inconveniens : quia dicit Augustinus, et idem dicit Richardus, quod nec fides permittit, nec intellectus admittit, quod ille qui est ab aliquo, sit idem masculine cum eo a quo est, licet neutraliter idem sit cum ipso, quod admittunt et fides et intellectus. Eodem modo sequitur, quod Filius est Pater : quia Pater est in Filio : et paternitas est Pater : ergo paternitas est in Filio.
Adhuc, Vicinius se habent persona et notio, quam persona et essentia. Notio enim sive proprietas ad minus in obliquo dicunt personam de intellectu suo : essentiam autem non dicunt : nec in di-
Adhuc, Si definio simum adjective dictum, aliter definio quam similatem substantive dictam. Simum enim dico, quod est nasus curvus : et sic simum et nasus curvus sunt idem : et quod attribuitur uni, attribuitur alteri. Si autem definio simitatem substantive dictam, dico quod simitas est nasi curvitas : et sic simitas et curvitas non sunt idem : quia sic curvitas est genus, et simitas est species : et per hoc quod additur, nasi, contrahitur per differentiam. Genus autem et species non sunt idem. Et sic videtur esse inter paternitatem et Patrem. Unde si paternitas omnino ponatur idem esse cum Patre, videtur quod quidquid attribuitur uni, attribuatur alteri : et sic si Pater generat, paternitas generat. Si autem non omnino ponantur esse idem, sicut curvitas et simitas : tunc verum est, quod non quidquid convenit uni, convenit alteri.
Adhuc, Objiciunt quidam quod prima simplicissima reflectuntur super se, sicut unitas seipsa est una : sed paternitas simplicissimum est : cum ergo determinet ad generandum, et sit proprietas activae generationis, videtur, quod seipsa generat : et sic actus notionalis personae attribuitur proprietati.
<--- Page Split --->
Solutio. Solutio. Diceudum, quod secundum Catholicam fidem est proprietas persona illa cujus est proprietas : et hoc est propter indifferentiam simplicitatis et identitatem ejus quo est ad id quod quis est, sive quod est, secundum quod suppositum quod est esse dicitur. Proprietas enim dicitur quo est persona a persona : eo quod proprietas determinans est esse personale ut sit haec substantia, vel illa. Hypostasis autem sive suppositum est sicut determinatum, ut sit haec persona, vel illa. Sed si proprietas substantive per abstractionem significetur, et non adjective, et quasi per contractionem : tunc nullo modo adjective notionalia quae conveniunt persona, vel nominaliter, vel verbaliter, vel participialiter possunt attribui proprietati substantive significata. Et hujus causa paulo ante dicta est. Talia enim adjectiva quaerunt et innituntur substantivis non solum per se existentibus, sed etiam significatis ut per se existentibus, sicut est hypostasis, sive suppositum singulare. Proprietas autem ut proprietas, licet idem sit cum tali supposito realiter, tamen non significatur ut per se existens, nec tali modo significari potest, quia non significaretur ut proprietas. Et ideo adjectiva per se existentis ut per se existentis, proprietati qua et proprietas abstracte significatur, attribui non possunt. Et ideo paternitas nec est generans, nec generat, nec filiatio generatur, nec processio procedit.
Ad 1. Ad primum patet solutio ex dictis : quia propter diversum modum significandi non oportet si Pater generet, quod paternitas generet.
Ad 2. Ad alicui dicendum est, quod licet verum sit quod concludit, tamen ex virtute argumenti non sequitur. Quia licet in divinis genitus sit in generante, et e converso : hoc non dicitur propter hoc, quod proprietas geniti ut proprietas sit in generante, quia hoc est impossibile : sed dicitur propter indivisionem et genito. Primo autem modo procedit argumentum, et ideo non valet.
Ad aliud dicendum, quod vicinitas vel longinquitas ab intellectu proprietatis, non est causa quare id quod attribuitur uni, vel attribuatur, vel non attribuatur alteri : sed potius repugnantia ad modum significandi unum, et ad modum significandi alterum. Id enim quod non potest esse nisi per se existentis et perfuctum esse habentis in seipso, nullo nuodo potest convenire vel attribui ei quod non potest significari ut in seipso existens et in quodam esse habens.Et sic se habet proprietas ad personam, ut rotunditas ad circulum, et simitas ad nasum. Et ideo adjectiva significantia actus vel passiones talium subjectorum, talibus proprietatibus abstracte significatis, nullo modo attribui possunt, sicut patet in exemplis. Emungere enim vel emungi non attribuitur simitati, sed naso simo. Similiter inficere anhelitum, non simitati, sed naso simo attribuitur, licet simitas nasum ad hoc determinet. Similiter tangere in puncto planum non attribuitur rotunditati, sed rotundo, licet rotunditas rotundum ad hoc determinet.
Ad aliud dicendum, quod non sunt omnino eadem qua e realiter sunt eadem : sed oportet, quod etiam modo significandi essent eadem : et ideo non procedit argumentum, sicut patet ex praedictis.
Ad ultimum dicendum, quod ad hoc quod simplicissima seipsa determinent, oportet quod idem sit in subjecto et praedicato adjective et substantive significatum : sicut cum dicimus, unitas est una, et differentia seipsa differt. Sic autem non est hic, paternitas generat, et filiatio generatur : et ideo non est simile quod inducitur pro simili.
Ex omnibus his quae dicta sunt, quasi ex corollario patet etiam, quod una notio de alia non potest praedicari per hoc verbum, est, etiamsi proprietates sint in eadem persona, propter scilicet oppositos vel diversos modos significandi hanc notionem vel illam. Dico autem opposi-
<--- Page Split --->
tos, ut paternitas, et filiatio : diversos autem, ut paternitas, et innascibilitas. Sicut enim unitas essentiae non excludit diversitatem personarum, sed admittit eam : ita unitas personae non excludit diversitatem notionum, sed admittit eam.
Et si fiat tale argumentum : Pater innascibilitas est : paternitas non est innascibilitas : ergo paternitas non est Pater : fallacia accidentis est, sicut hic : animal est genus : homo non est genus : ergo homo non est animal.