QUÆSTIO XLII.

De media hierarchia, et primum de Dominationibus.

Consequenter transeundum est ad mediam hierarchiam, de qua quaeruntur duo, scilicet de ordinibus in ea positis, et de ipsa hierarchia.

De ordinibus quaeruntur duo, scilicet de ordinibus in speciali, et de ordinibus in communi.

Et de ordinibus in speciali quaeruntur tria, de Dominationibus, Virtutibus, et Potestatibus.

De Dominationibus quaeruntur duo, scilicet, quid sint, et de proprietalibus earum.

possessio, et vera et cadere non valens fortitudo 2. »

Quæritur ergo, Utrum secundum hanc diffinitionem dominatio convenit Dominationibus ?

De Dominationibus, quid sint ?

Ad primum proceditur sic: Dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Dominatio est non pejorum excessus tantum, sed et omnis pulchrorum et bonorum perfecta et omnimoda

Et videtur, quod non : quia 1. Non est in ipsis perfecta et omnimoda possessio pulchrorum et bonorum.

  1. Similiter, Fortitudo quae ex natura cadere non valet, sola fortitudo divina est: ergo videtur, quod non conveniat Dominationibus.

  2. Praeterea, Dicit Gregorius, quod

1 Cf. Opp B. Alberti. Is Part. Summæ theologiæ, Quæst. 39, membr. 2, art. 1, partic. 1, quæstiuencula 2. Tom. XXXII novæ editionis

nostræ.

2 S. Dionysius, Lib. de Divinis nominibus, cap. 42.

<--- Page Split --->

Dominationes dicuntur agmina quae Potestates et Principatus dissimilitudine alta transcendunt. Quae mira potentia praeminent, pro eo quod eis caetera ad obediendum subjecta sunt, Dominationes vocantur 4. Et ex hoc videtur, cum dominus dicatur respective ad servum, quod caetera multitudo sit serva Dominationi.

  1. Item, Gregorius, « Sunt nonnulli qui sic in semetipsis cunctis vitiis omnibusque desideriis dominantur, ut ipso jure munditiæ, dii inter homines vocentur. Quo ergo isti nisi inter numerum Dominationum currunt? » Ex hoc videtur, quod Dominationes potius deberent denominari a divinitate, quam a dominio.

  2. Item, Beatus Bernardus in sermone 19 super Cantica dicit, quod « isti Angeli intentissimæ suavissimæque contemplationis stupore nimio sed sensato rapti in illud divinæ claritatis tam ingens pelagus, recipiunt sese in secretiori quö- dam miræ tranquillitatis recessu, ubi tanta pace ac securitate fruuntur, ut quia quiescentibus ipsis pro reverentia prærogativæ tamquam vere Dominationibus ministrare et militare videatur caetera multitudo. » Sed hoc videtur esse contra prædicta : quia habitum est, quod recipi in secretiori contemplationis est primæ hierarchiæ.

Similiter, frui tranquillitate videtur potius convenire Thronis, quam Dominationibus.

  1. Item, Bernardus ad Eugenium in libro V de Consideratione : « Putemus Dominationes adeo cunctis supereminere præfatis ordinibus, ut respectu horum caeteri videantur omnes administratorii spiritus, et ad istos tamquam ad dominos referri regimina Principatuum, tutamina Potestatum, operationes Virtutum, revelationes Archangelorum, curam et providentiam Angelorum. » Ex hoc videtur, quod inferiores omnes rationes suorum officiorum reddunt Do-

minationibus, et ob hoc Dominationes dicantur : et hoc videtur magis esse ratio præpositi, quam ratio domini.

Solutio . Dicimus , quodperfectumdo - miniumDominationumdicitursecun - dumprimamdifinitionemdatamaDio - nysioinlibrodeDivinisnominibus . Triaenimsuntdesubstantiadominiiperfecti , scilicetexcessusomniumdepri - mentiuminservitutem , siveservitusexobligationemateriæsit , sicutdicitPhilo - sophusinIprimæphilosophiæ , quodnaturahumanamultipliciterancillaest : quiapropterobligationemquamhabetadcorpulentammateriam , dominantureimiseriæetincommoditates . Siveetiamsitservitusexhumilitateconditionis , sicutestservitusinhominibus . Siveetiamsitservitusrationalisnaturæ , exeoquodsubjicitsepeccatovoluntarie . HæcenimtriavocatDionysiuspejora , quæexceditperfectumdominium .

Item, Ad perfectum dominium exigitur ut ad nutum habeat omnia pulchra et bona, ex quibus habet collocari super alia : et hæc tangit Dionysius in altera parte diffinitionis, quæ est omnis pulchrorum et bonorum perfecta et omnimoda possessio. Tertio, exigitur ad perfectum dominium virtus et fortitudo ad coercendum deprimentia in servitutem : et hoc tangitur in tertia parte, quæ est vera et non cadere valens fortitudo. Unde etiam Ambrosius dicit, quod « Deus dicitur Dominus a potestate coercendi subditam creaturam. »

AdPRIMUMdicendum , quodpossessiopulchrorum et bonorum est in Deo eminenter, sed in Angelis potest esse participative.

Adaliuddicendum , quodexnaturaca - dere non valens non est nisi solus Deus, sed convenit Angelis ex gratia. Et dicitur ibi fortitudo non virtus nec illa quæ est confirmationis, sed robur altitudinis deprimens subjicientia.

<--- Page Split --->

Ad aliud dicendum, quod isti dominio non respondet servitus in Angelis, cum dicatur a potestate subjiciendi ea quae deprimunt, et non relative ad servum.

Ad aliud dicendum, quod non debent denominari a divinitate. Et in objectione est fallacia æquivocationis : quia alii non dicuntur ibi a divinitate vel deitate, sed potius ab altitudine quadam deprimente et propulsante ignominiosa, et hæc est eadem dominio prout hic accipitur.

guntur missi Dominationes : quia scilicet dominium non conjungitur inferioribus sicut conjungitur virtus et potestas.

ARTICULUS II.

De proprietatibus Dominationum 1.

Ad aliud dicendum, quod aliter illi de prima hierarchia recipiunt in se divinas contemplationes, aliter illi in secunda. Primi enim convertuntur in Deum secundum quod est objectum beatitudinis et immediate : illi autem de secunda illuminationes a prima accipiunt, et convertuntur in Deum prout ipse est gubernator creaturarum : et hoc magis patebit inferius. Hoc tamen attribuitur Dominationibus præ aliis : quia missi non legunlur, ut dicit Commentator super Cælestem hierarchiam.

Ad idem dicendum, quod est quiescere in Deo ex dulcedine locationis divinae in Angelis : et hoc convenit Thronis. Et est quiescere eorum, eo quod omnia quae quietem perturbant, longe remota sunt : et hoc convenit Dominationibus.

Ad ultimum dicendum, quod inferiores ordines ad Dominationes referunt actus suos ut ad dominos : quia actus ipsorum continentur sub actu istorum. Cum enim tria pertineant ad gubernationem mundi, scilicet superexistere, quia non commiscetur his quae gubernantur, et operari strenue, et ordinare potestates, quae duo quasi permiscentur his quae gubernantur : et ideo sunt sub primo : quia ordinalio Virtutum et ordinatio Potestatum sunt sub dominio quod excellit ordinata et operata : et hoc dicitur referri ad eos ut ad dominos. Et hæc est etiam causa quare non le-

Secundo, Quæritur de proprietatibus Dominationum, quas enumerat Dionysius in libro de Cælesti hierarchia, ubi dicit sic : « Sanctarum Dominationum manifestativam nominationem æstimo declarare absolutam quamdam et omni pedestri minoratione liberam anagogen, nullaque tyrannicarum dissimilitudinum ullo modo eam universaliter inclinatam, liberaliter severam dominationem, omni minutivæ servituti superpositam, superiorem subjectione omni, et remotam ab universa dissimilitudine, et dominationis incessanter appetentem, et ad illius ipsius naturaliter subsistentis virtutis similitudinem, quantum possibile, et seipsam et quæ post eam sunt, optime et speciose conformantem, ad nullum vane videntium, sed ad proprie 8v universale conversam, et dominicae semper deiformitalis in participatione, secundum quod possibile est ipsi factam 2. »

  1. Quæritur ergo, Quid dicatur pedestris minoratio, et qualiter anagoge dicitur libera et absoluta ? Idem enim videtur esse liberum et absolutum.

  2. Præterea, Hæc proprietas eadem videtur esse cum quarta, quæ est, Dominationem omni minutivæ servituti superpositam. Et similiter cum quinta, quæ est, Superiorem omni subjectione.

  3. Præterea, Quid sint tyrannicae dissimilitudines ? Illæ enim videntur ma-

<--- Page Split --->

gis removendæ a Potestatibus, quarum est coercere daemones, quam a Dominationibus.

  1. Præterea, Dicit Basilius, quod in hoc differt rex a tyranno, quia rex consulit quod omnibus est utile, tyrannus vero quod sibi. Cum igitur talis utilitas non cadat in angelicam naturam, videtur quod supeflue removetur tyrannica dissimilitudo.

  2. Præterea, Objicitur de hoc quod dicit, Dominationis incessanter appetentem. Hoc enim videtur esse ambitionis, propter quam daemon expulsus est de regno.

  3. Item, Quæritur de hoc quod dicit, Ad nullum vane videntium, etc. Quid dicatur ibi vanum?

  4. Præterea, Nullus Angelorum convertitur ad vanum, sed ad id quod est vere existens: ergo non videtur hoc esse proprium, sed commune potius.

  5. Præterea, Objicitur de hoc quod dicitur, Liberaliter severam. Liberalitas enim non videtur esse modus severitatis, sed virtus per se, quæ est medium inter avaritiam et prodigalitatem.

  6. Præterea, Severitas non videtur esse conditio nobilitatis in domino, sed potius vituperii.

solutio.

Solutio. Dicendum, quod ista proprietates multiplicantur secundum ea quae faciunt dominium perfectum in natura, et habitu, et operatione. Natura enim quaedam ancilla est, ut prius habitum est, et haec est illa quae conversa est ad vanitatem mutabilitatis. Et contra hoc est proprietas nona quæ dicit Dominationem Angelorum esse conversam ad proprie ens: id autem quod proprie est ens, est ens invariabile et immutabile: vana autem videntia sunt vanitatem experientia mutabilitate sui. Si autem penes habitus complentes Dominationem fiat considra in, hoc erit duobus modis, scilicet in se, et in comparatione ad dominationem primam. Si in se, tunc aut secundum seipsum super esse quod

est substantia domini, aut secundum ca super quae est, aut secundum unum in comparatione ad alterum. Et si primu modo, tunc erit proprietas sexta, qua est, Remotam ab unicersa dissimilitu dine: dominatio enim ab omni dissimilitudine dominium removet per hoc quod accipit multas bonitates a Deo, secundum quas superest aliis. Si autem secundo modo, tunc sunt proprietates tres penes tria super quae exlo litur: extollitur enim super minorationem materiae, quae dicitur minoratio pedestris, eo quod conculcantur talia mutabilitate et miseria: et sic est proprietas prima quae est, Absolutam quamdam et omni pedestri minoratione liberam anagogen. Et dicitur absoluta in comparatione ad obligata materiae: libera autem in comparatione ad ea quae licet absoluta sunt a materia, variantur tamen in actibus suis secundum variationem corporum, sicut est anima intellectualis: acutius enim vel minus acute operatur intellectus secundum variationem corporis. Exaltatur etiam super hoc quod non mendicat illuminationes a rebus creatis sensibilibus sicut facit homo: et sic accipitur proprietas quarta, quae est, Dominationem omni minutiae servituti superpositam. Et hoc est quod dicit Commentator super idem verbum : « Sensibilia et corruptibilia servituti convenientia sunt: nam non permitunt ea quae vere sunt intelligere. » Elevatur etiam super modum percipiendi prout homo percipit has, scilicet secunda relatione: et sic accipitur proprietas quinta, quae est, Superiorem subjectione omni. Si vero tertio modo consideretur, tunc sunt duae proprietates penes contraria eorum in quibus male dominium comparatur ad subditos. Cum enim domini sit coercere subditum, potest esse coercitio remissa inducens dissolutionem. Et contra hoc dicitur, Liberaliter severam, quae est proprietas tertia: et ponitur liberaliter pro decenter, ut dicit Commentator. Potest etiam coercitio in-

<--- Page Split --->

clinari in furorem ad nocendum subditis : et contra hoc dicitur, Nullaque tyrannicarum dissimilitudinum ullo modo universaliter inclinatam, quae est proprietas secunda. Si autem respective in comparatione ad dominationem primam, hoc potest esse duobus modis, scilicet secundum appetitum ordinatum ad illum, et sic est proprietas septima, quae est, Dominationis incessanter appetentem. Et iste appetitus non est vitii, sed virtualis, scilicet ut exaltetur super ignominiosa deprimentia. Aut est secundum quod est participata dominatio prima : et sic est proprietas ultima, quae est, Dominicae deformitatis in participatione, secundum quod possibile est ipsi

factam. Si vero compleat dominium secundum operationem et acium, hoc est, quando potestas alta operatur ex virtute domini sui, sicut virtus prima : et sic est proprietas octava, quae est ad illius ipsius naturaliter subsistentis virtutis similitudinem, quantum possibile, et seipsam et quae post ipsam sunt, optime et speciose conformantem. Et dicit, quantum possibile, ad extensionem potentiae proprie : optime autem, propter hoc quod in operatione attingit finem optimun et ultimum : speciose vero propter hoc quod in tali actu dominii resultat in eo spe.io iias dominii.

Et per haec dicta patet solutio ad omnia quaesita.