QUÆSTIO XXII.
De ratione Angelis naturaliter insita.
Deinde quæritur de secundo attributo quod dicit Augustin us esse per rationem naturaliter insitam, memoriam, intelligentiam, et voluntatem.
Et quæruntur circa hoc duo, scilicet de singulis istorum, et de omnibus in communi.
De singulis quæruntur quatuor.
Primo enim quæritur de ratione naturaliter insita.
Secundo, De memoria.
Tertio, De intelligentia.
Quarto, De voluntate.
Circa rationem quæruntur duo, scilicet de ipsa ratione, et de actu ejus.
<--- Page Split --->
ARTICULUS 1.
De ipsa ratione qualiter sit insita Angclis 1 ?
De ipsa ratione quaeritur, Qualiter sit insita Angelis ?
Habitum est enim supra ab Augustino, quod ratio est naturalis differentia hominis, intelligentia autem differentia Angeli : ergo videtur, quod ratio non sit naturaliter insita Angelo, sed homini.
Item, Unumquodque determinatur ab ultima differentia sui : sed ratio non est ultima differentia Angeli : ergo Angelus non debet ab ipsa determinari.
Item, Dicit Isaac, quod ratio est vis quaedam animae faciens currere causam in causatum : ergo ratio est cum compositione unius ad alterum : comparare autem unum ad alterum est ut videatur veritas ex collatis : hoc autem non est in Angelis : ergo videtur, quod non habeant rationem.
Item, Dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Existentibus quidem viventia, viventibus autem sensibilia, istis autem rationabilia, et rationabibus mentes excellunt, et circa Deum sunt, et magis ipsi appropinquant 2. » Ex his verbis patet, quod Angeli sunt mentes sive intelligentiae existentes ultra rationem, et ita per rationem naturaliter insitam non habent determinari.
Item, Dicit Isaac in libro de Diffinitionibus, quod ratio creatur in umbra intelligentiae : ergo videtur, quod ratio non conveniat angelicis intelligentiis in quibus est intelligentia in lumine pleno.
Solutio . Dicimus , quodratiodicituinaturaliterinsitaAngelis , nontamquanidifferentiaultima , sedtamquamdifferentiaquæestinpotentiaadultimanipræcedenseamsecundumnaturam : siperioraenimhabentinferiorumvirtulexcellenter . EthocpatetperDionysiumquidicitinlibrodeDivinisnominibus « Divinæmentessuntsuperreliquaexistentia , etvivuntsuperreliquaviventiaetintelliguntetcognoscuntsupersensumetrationem , etplusquamomniaexistentiapulchrumetbonumdesideranteleoparticipant 8 . » EtideorationonestultimadifferentiaAngelorum , sedattribuitureisnaturalitertamquamdifferentiaquæestinpotentiaadultimam , utdictumest . EthocvideturinnuereAugustinusinipsomodoloquendiquandodicitperrationemnaturaliterinsitampræpositioenimvideturnotarecausamquæestutdispositio .
Per hoc patet solutio ad primum, secundum, et quartum.
ADTERTUMdicimus , quodincollationeduoattenduntur , scilicetposseconterreanteccedentiaadconsequentia , etfinishu - juscollationis , quæestexhismeliusvi - dereveritatemconclusionis : etprimumquodestpotestatis , habentAngeli : s e - cundumautemnon , quiahocestindi - gentiæ .
Adultimumdicendum , quodratiocreaturinumbraintelligentiæ , secun - dumquodipsaestcumindigentiacolla - tionisetinquisitionis , etsecundumquodipsahabetspeciesratiocinationissyllo - gismum , inductionem , enthymema , etexemplum . SicautemnonestinAnge - l i s , utsupradictumest .
<--- Page Split --->
ARTICULUS II.
De actu rationis in Angelis 1.
Secundo, Quæritur de actu rationis in Angelis.
Dicit enim Damascenus in libro II de Fide orthodoxa, quod rationale secundum actum dividitur in interius dispositum sermonem, et prolatum 2. Est autem interius dispositus sermo motus animæ in excogitativo fines sine aliqua prolatione. Prolatus autem sermo in voce est : et ideo prolativus dicitur nuntius et angelus intelligentiæ.
Quæritur ergo, Secundum quem modum sunt in Angelis isti duo actus ?
Item, Cum sint quatuor species ratiocinationis, ut prædictum est, quæritur, Secundum quem modum sint in ipsis ?
passione : esse enim passionis est inesse subjecto : et hoc oportet per demonstrationem accipere, et ita non præscitur. De quibusdam autem præscitur utrumque, et quid est quod dicitur, et quia est ut de subjecto. Tunc, inquam, quæralur, Utrum ista conveniant Angelis ?
Et videtur, quod non : quia dicit Dionysius in libro de Coelesti hierarchia 4, quod arbitramur discursas sacras disciplinas imagines secundum intellectum contemplativæ plenitudinis. Et intendit dicere, quod istæ disciplinæ discursæ et sacræ quæ sunt in hoc mundo, sunt signa et manuductio, quod in patria habebimus plenitudinem contemplativam secundum intellectum simplicem. Unde dicit etiam ibidem, quod talia coelestibus quidem essentii s supermundane, nobis autem symbolice tradita sunt. Et Commentator dicit ibidem, quod discursæ disciplinæ sunt probationes quando per res latiores efficiuntur quæcumque perenniter et repente Angelorum intellectibus immittuntur.
Item, Cum ratiocinatio fiat suppositis aliquibus, scilicet præmissis, et similiter scientia per diffinitionem suppositis principiis diffinitis, quæritur, Utrum sic sit scientia rationis in Angelis ?
Dicit enim Philosophus, quod omnis doctrina et omnis disciplina fit ex præexistenti cognitione. Et si conceditur, quod sic est in Angelis, tunc quæritur, Cum Philosophus dicat, quod dupliciter contingit præscire 3, de quibusdam præscitur quid est tantum : et dicitur quid est quod per sermonem dicitur, ut est de principiis : dicit enim Philosophus, quod principia cognoscimus in quantum terminos cognoscimus. De quibusdam autem præscitur quid est quod dicitur per sermonem, et ignoratur quia est, ut de
SOLUTIO. Dicimus, quod actus isti Solutio. rationis omnes secundum aliquem modum insint Angelis non propter indigentiam secundum quod dictum est, sed ad demonstrationem potestatis ratiocinativæ, et non secundum contemplationem quam habent in Verbo, sed secundum cognitionem vespertinam, de qua infra disputabitur : illos enim duos actus quos determinat Damascenus, sic habent, quod sententias scitas quandoque pertractant apud se, et hoc est quoad eos interius dispositus sermo : quandoque autem communi cant aliis Angelis secundum sermonem sive vocem prolatam, ut dicit Damascenus, de quo modo loquendi inferius erit disputatio.
<--- Page Split --->
Species autem ratiocinationis insunt secundum duplicem viam collationis : cum enim apud Angelos sint cognitiones sensibilium et universalium, conferendo possunt venire ex prioribus quoad nos vel quoad ipsos ad priora secundum naturam, vel e converso : et secundum unam viam utuntur inductione et exemplo, secundum aliam syllogismo et enthymemate, sed ad demonstrationem rationalis potestatis, ut dictum est.
Ad hoc autem quod quaeritur, Utrum in ipsis sit quaedam praescire, et quaedam discere ?
Dicendum est, quod species ratiocinationis non sunt nisi de his quae sciunt Angeli cognitione vespertina : ad alia autem quae cognoscenda sunt, utuntur revelatione et visione in Verbo : et de his erit posterius disputatio. Quoad cognoscibilia autem de quibus sunt species ratiocinationis, dicimus quod dupliciter est praescire, et dupliciter est addiscere, scilicet simpliciter, et secundum naturam scientiae per conclusionem in quantum conclusio est. Simpliciter autem omnia talia Angeli praesciunt et nihil addiscut : sed quoad naturam conclusionis quaedam sunt quae oportet praescire, quia sunt sicut principia : quia non pos-
sunt concludi, eo quod non habeant priura se ex quibus concludantur : sed in la libus non discunt Angeli quid est : sed hoc non contingit propter demonstrationem, sed propter naturam ipsorum Angelorum qui sciunt omnia talia sindoctore. Similiter de passione cognuscunt quia est per se, sed non in quantum demonstratio est de passione : secundum enim hunc modum passionis non cognoscitur quia est nisi per demonstrationem.
Eodem modo dicendum est de cognitione diffiniti : duplicem enim habent de diffinito cognitionem, scilicet per se, et differentiam.
Ad ultimum autem quod objicitur in contrarium, dicendum quod discursu disciplinae secundum quod sunt mendicatae in symbolis, et icotibus, et signis sensibilium, non conveniunt Angelis, sicut dicit beatus Bernardus in libro V do Consideratione in principio : « Non est opus scalis tenenti jam solium. » Sed discursu disciplinae a praemis is in conclusione potestative conveniunt Angelis, secundum quod virtutes inferiorum, ut dicit Dionysius 1, superioribus conveniunt potenter et eminenter.
<--- Page Split --->