CAPUT II.
Jerusalem ab irato Domino funditus eversa.
ALEPH. 1. Quomodo obtexit caligine in furore suo Dominus filiam Sion : projecit de cœlo in terram inclytam Israel, et non est recordatus scabelli pedum suorum in die furoris sui!
BETH. 2. Præcipitavit Dominus, nec pepercit, omnia speciosa Jacob. Destruxit in furore suo munitiones virginis Juda, et dejecit in terram : polluit regnum et principes ejus.
GHIMEL. 3. Confregit in ira furoris sui omne cornu Israel. Avertit retrorsum dexteram suam a facie inimici, et succendit in Jacob quasi ignem flammae devorantis in gyro.
<--- Page Split --->
DALETH. 4. Tetendit arcum suum quasi inimicus, firmavit dexteram suam quasi hostis, et occidit omne quod pulchrum erat visu in tabernaculo filiae Sion : effudit quasi ignem indignationem suam.
HE. 5. Factus est Dominus velut inimicus, præcipitavit Israel : præcipitavit omnia mœnita ejus, dissipavit munitiones ejus, et replevit in filia Juda humiliatum et humiliatam.
VAV. 6. Et dissipavit quasi hortum tentorium suum : demolitus est tabernaculum suum. Oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et sabbatum : et in opprobrium, et in indignationem furoris sui, regem et sacerdotem.
ZAIN. 7. Repulit Dominus altare suum, maledixit sanctificationi suae : tradidit in manu inimici muros turrium ejus : vocem dederunt in domo Domini sicut in die solemni.
HETH. 8. Cogitavit Dominus dissipare murum filiae Sion : tetendit funiculum suum, et non avertit manum suam a perditione : luxitque antemurale, et murus pariter dissipatus est.
THETH. 9. Defixæ sunt in terra portæ ejus, perdidit, et contrivit vectes ejus, regem ejus et principes ejus in gentibus : non est lex, et prophetæ ejus non invenerunt visionem a Domino.
Iod. 10. Sederunt in terra, conticuerunt senes filiae Sion : consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciiis : abjecerunt in terram capita sua virgines Jerusalem.
<--- Page Split --->
CAPH. 11. Defecerunt præ lacrymis oculi mei, conturbata sunt viscera mea : effusum est in terra jecur meum super contritione filiæ populi mei, cum deficeret parvulus et lactens in plateis oppidi.
LAMED. 12. Matribus suis dixerunt : Ubi est triticum et vinum? cum deficerent quasi vulnerati in plateis civitatis, cum exhalarent animas suas in sinu matrum suarum.
MEM. 13. Cui comparabo te? vel cui assimilabo te, filia Jerusalem? cui exæquabo te, et consolabor te, virgo, filia Sion? magna est enim velut mare contritio tua : quis medebitur tui?
NUM. 14. Prophetae tui viderunt tibi falsa et stulta : nec aperiebant iniquitatem tuam, ut te ad pœnitentiam provocarent : viderunt autem tibi assumptions falsas, et ejectiones.
SAMECH. 15. Plauserunt super te manibus omnes transeuntes per viam : sibilaverunt, et moverunt caput suum super filiam Jerusalem : Hæccine est urbs, dicentes, perfecti decoris, gaudium universæ terræ?
PHE. 16. Aperuerunt super te os suum omnes inimici tui : sibilaverunt, et fremuerunt dentibus : et dixerunt : Devorabimus : en ista est dies quam exspectabamus : invenimus, vidimus.
AIN. 17. Fecit Dominus quæ cogitavit 1 : complevit sermonem suum, quem præceperat a diebus antiquis :
<--- Page Split --->
destruxit, et non pepercit, et latificavit super te inimicum, et exaltavit cornu hostium tuorum.
SADE. 18. Clamavit cor eorum ad Dominum super muros filiæ Sion : Deduc quasi torrentem lacrymas per diem et noctem 1 : non des requiem tibi, neque taceat pupilla oculi tui.
COPH. 19. Consurge, lauda in nocte in principio vigiliarum : effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini : leva ad eum manus tuas pro anima parvulorum tuorum, qui defecerunt in fame in capite omnium compitorum.
RES. 20. Vide, Domine, et considera quem vindemiaveris ita. Ergone comedent mulieres fructum suun parvulos ad mensuram palmae? Si occiditur in sanctuario Domini sacerdos et Propheta?
SIN. 21. Jacuerunt in terra foris puer et senex : virgines meae et juvenes mei ceciderunt in gladio : interfecisti in die furoris tui, percussisti, nec misertus es.
THAU. 22. Vocasti quasi ad diem solemnem, qui terrerent me de circuitu : et non fuit in die furoris Domini qui effugeret, et relinqueretur : quos educavi et enutrivi, inimicus meus consumpsit eos.
<--- Page Split --->
IN CAPUT II THRENORUM
COMMENTARIUS.
« Quomodo obtexit. » Hic agitur de depositione a gloria pristina.
Dividitur autem in tres partes. Primo enim ostendit dejectionem. Secundo, doloris de dejectione incomparabilitatem, ibi, y. 13 : « Cui comparabo te ? » Tertio, in oratione ad Dominum, ostendit quod dolor nullum habet exemplum, ibi, y. 20 : « Vide, Domine, et considera. »
Prima dividitur in duas. Primo enim ostendit dejectionem in communi in ædificiiis. Secundo in speciali in personis, ibi, y. 10 : « Sederunt in terra. »
Adhuc prima in duas dividitur, in quarum prima inducitur Dominus destituens. In secunda autem cum inimico oppugnans, ibi, y. 4 : « Tetendit arcum suum. »
Prima adhuc habet duo, ita quod primo plangit destitutionem. Secundo, in quo destituta est, ibi, y. 2 : « Præcipitavit Dominus. »
Dicit ergo :
1. ALEPH ( )
« Quomodo obtexit caligine in furore suo Dominus filiam Sion? » hoc est, filiam quae est Sion : et quod dicit, Quomodo, compassionis et teneritudinis amoris significativum est, sicut ibi, Thren. IV, 1 : Quomodo obscuratum est aurum? Et, Jerem. 11, 41 : Quomodo capta est Sesach, et comprehensa inclyta universæ terræ ? Non ergo ignorantis, nec admirantis, sed compatiantis et diligen-
tis exclamatio est. Caligo autem est bona calig et mala. Bona quidem triplex, superexcellentis lucis, quae reverberando visus nostros caliginem inducit, sicut dicitur, Exod. xxxiv, 4, quod Moyses ascendit ad Dominum in caligine : quod, sicut Dionysius dicit, « superexcellentiam lu- « minis demonstrat. » Est caligo allegoriarum in Scriptura, de qua dicitur in Psal. xvii, 10 : Caligo sub pedibus ejus : quia in talibus allegoriis vestigia veritatis deprehenduntur. Est caligo devotionis et tristitiæ pœnitentium, de qua dicitur, Genes. xv, 17 : Cum occubuisset sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans. Hæc enim caligo obscuritatem humiliationis significat, quæ est in pœnitentibus, quando cor devotione succenditur. Et est etiam caligo mala, quæ est caligo erroris et ignorantiæ qua percussit Dominus Ægyptum, Exod. x, 23 : Tribus diebus nemo vidit fratrem suum, nec movit se de loco in quo erat. Est caligo quæ pœna est, hæc est, obscuratio vultus per tristitiam et per confusionem, et de hac hic loquitur. Job, xxiii, 17 : Non perii propter imminentes tenebras, nec faciem meam operuit caligo. Est etiam caligo æternæ damnationis, de qua dicitur, Job, x, 21 : Antequam vadam, et non revertar, ad terram tenebrosam,et opertam mortis caligine. Et de hac posset loqui, quia peccati caligo signum est æternæ damnationis, maxime cum hic dicatur, quod Dominus fecit in furore suo : furor enim fervens ira est in magnam vindictam. Hoc est ergo quod dicit : « Quomodo obtexit, » hoc est, obtegi permisit ? « In furore suo Dominus filiam Sion, » hoc est, filiam quæ est Sion, Ecclesiam, vel synagogam caligine tantæ tristitiæ, et tantæ confusionis. Thren. iii, 2 : Me minavit : et adduxit in tenebras, et non in lucem.
Et quod dixit, exponit :
« Project de cœlo in terram inclytam projkt cœlo. Israel. » « Inclytus est, ut dicit Eustra- « tius, illustris et clara dignitatis, gene-
<--- Page Split --->
« re, divitiis, et gloria. » De cœlo autem projicitur, quando de cœlesti conversatione, lumine, et ministerio deponitur. Cœlestis conversatio est in virtute, Ad Philip. iii, 20 : Nostra conversatio in cœlis est. Lumen in veritatis cognitione, Eccli. xxiv, 6 : Ego feci in cœlis ut oriretur lumen indeficiens. Ministerium autem est in gradu Ecclesiastico, qui de cœlo descendit, Apocalyps. xxi, 2 : Vidi sanctam civitatem novam, descendentem de cœlo. In terram autem projicitur, quando hæc omnia in terrenum affectum commutantur. Ezechiel. xxviii, 17 : In terram projecì te. Incyl tam Israel dicit quondam inclytam, modo confusione plenam. Isa. ix, 2 : Ecce tenebræ operient terram, et caligo populos : super te autem orielur Dominus, et gloria ejus in te videbitur. Tunc inclyta fuit, modo autem confusa sedet in caligine. Isa. lix, 10 : Impegimus meridie quasi in tenebris, in caliginosis quasi mortui.
ror fuit Domini, quod nec loco, nec habitatoribus pepercit. Jerem. vii, 4 : Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes : Templum Domini, templum Domini, templum Domini est. Et, post pauca, 1. 11 : Numquid ergo spelunca latronum facta est domus ista, in qua invocatum est nomen meum in oculis vestris? Et, infra, 1. 14 et 13 : Faciam domui huic, in qua invocatum est nomen meum, et in qua vos habetis fulciam, et loco quem dedi vobis et patribus vestris, sicut feci Silo : et projiciam vos a facie mea. Hoc tota die videmus in Ecclesiis projectis propter malitiam inhabitantium. Psal. lxxvii, 60 : Repulit tabernaculum Silo, tabernaculum suum, ubi habitavit in hominibus.
2. BETH ( )
« Præcipitavit Dominus. » Tangit in speciali primo speciositatis , secundo fortitudinis dejectionem : et hoc est :
« Præcipitavit Dominus, » de alto in imum scilicet, « nec pepercit, » quia misericordiæ indigni fuerunt. Ezech. ix, 5 : Non parcat oculus vester, neque misereamini. « Omnia speciosa Jacob. » Jacob ponitur pro tota synagoga et Ecclesia quantum ad perfectionem operis et virtutis, quia luctator interpretatur. De hoc enim dicitur : Speciosus forma præ filiis hominum 1. Et iterum : Specie tua et pulchritudine tua 2. Et adhuc : Elegit nobis hæreditatem suam : speciem Jacob quam dilexit 3. Hæc autem præcipitata sunt sicut in synagoga, ita in Ecclesia. Joel, i, 19 : Ignis comedit speciosa deserti. Jerem. ix, 10 : Super speciosa deserti assumam planctum. Desertum dicitur ad quod mundus penetrare non
valet. Speciosa autem fuerunt pulchritu-
« re, divitiis, et gloria. » De cœlo autem projicitur, quando de cœlesti conversatione, lumine, et ministerio deponitur. Cœlestis conversatio est in virtute, Ad Philip. iii, 20 : Nostra conversatio in cœlis est. Lumen in veritatis cognitione, Eccli. xxiv, 6 : Ego feci in cœlis ut oriretur lumen indeficiens. Ministerium autem est in gradu Ecclesiastico, qui de cœlo descendit, Apocalyps. xxi, 2 : Vidi sanctam civitatem novam, descendentem de cœlo. In terram autem projicitur, quando hæc omnia in terrenum affectum commutantur. Ezechiel. xxviii, 17 : In terram projecì te. Incyl tam Israel dicit quondam inclytam, modo confusione plenam. Isa. ix, 2 : Ecce tenebræ operient terram, et caligo populos : super te autem orielur Dominus, et gloria ejus in te videbitur. Tunc inclyta fuit, modo autem confusa sedet in caligine. Isa. lix, 10 : Impegimus meridie quasi in tenebris, in caliginosis quasi mortui.
« Et non est recordatus scabellum pedum suorum, » ut scilicet saltem loco suo reverentiam exhiberet. In templo enim vel in Ecclesia maxime vestigia suæ majestatis apparent in distributione sanctitatis et sacramentorum. Ezechiel. xlii, 7 : Locus solii mei et locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel in æternum. Hujus enim recordatus fuit, Exod. ii, 5, quando dixit : Solve calceamentum de pedibus tuis : locus enim in quo stas, terra sancta est. Et, Genes. xxviii, 17 et 16, quando dixit Jacob : Non est hic aliud nisi Domus Dei, et porta cœli. Vere Dominus est in loco isto. Nunc autem ad modum non recordantis se habuit. Cujus causa redditur, II Machab. v, 20 : Locus particeps factus est populi malorum. Et ideo propter malitiam populi projectus est.
« In die furoris sui. » Tantus fu-
<--- Page Split --->
splendor veritatis, et honor conversations.
do virtutis, splendor veritatis, et honor conversationis.
« Destruxit in furore suo munitiones, » hoc est, munimenta, « virginis Juda, » hoc est, Juda confitentis et laudantis, quae virgineam mentem habere debuerat. Munimenta autem sunt arma virtutum, scientiarum, et sacramentorum. Habac. 1, 10: Ipse super omnem munitionem ridebit, diabolus scilicet, et comportabit aggerem, hoc est terrenum affectum, et capiet eam. « Et dejecit in terram, » hoc est, in conculcationem terrenorum. Nahum, 11, 12: Omnes munitiones tuez sicut ficus cum grossis suis: si concussæ fuerint, cadent in os comedentis. Quæ autem fuerunt illæ munitiones, subdens determinat: « Polluit, » hoc est, pollutum ostendit, « regnum et principes ejus, » pollutis scilicet operibus ostendendo inquinatum. Isa. 11, 11: Pollutum nolite tangere: exite de medio ejus; mundamini, qui fertis vasa Domini. Thren. 11, 13: Recedite, polluti, clamaverunt eis. Hoc enim modo pollutum fuit regnum quantum ad omnes in regno habitantes, paucis exceptis. Unde, Ezechiel. xxi, 23, rex profanus et impius dicitur 1. Tunc de principibus, Isa. 1, 23: Principes tui infideles, socii furum. Hoc autem magis apparet in Ecclesia.
3. CHIMEL (2)
« Confregit in ira furoris sui omne cornu Israel. » Tangit depositionem fortitudinis. Cornu enim potestatem significat: unde in mitra Episcopi duo cornua sunt, veritatis scilicet in intellectu ad ventilandum errorem, et virtutis in affectu ad ventilandam malitiam. Haec cornua confregit, hoc est, confringi permisit: quoniam veritas errori, virtus
autem cedit malitiae. Psal. lxxiv, 11 : Omnia cornua peccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi. Et attende, quod nullum animal cornutum praedativum est, sed simplici pascitur et communi germine, cum tamen cornuti nostri praedones sint, et omnia diripiant. Ezech. xix, 6: Factus est leo: et didicit praedam capere, et homines devorare. Hoc autem ideo est, quia non ex naturali pietate, sed in fortitudine propria sibi sumpserunt cornua. Amos, vi, 13 et 14: Convertistis in amaritudinem judicium, et fructum justitiae in absynthium. Qui letamini in nihilo: qui dicitis: Numquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua? Adhuc attende, quod cornua ad læsionem animalis indurantur, si oleo aliquando non inungantur. Propter quod dicitur, I Reg. xvi, 1: Imple cornu tuum oleo. Pietas enim et misericordia semper cum potestate esse debent: et aliter confringitur cornu. Nec umquam aliquis legitur cornua ferrea assumpsisse nisi pseudopropheta Sedecias 2. Haec ergo dura cornua confringit Dominus. Eccli. xlvii,8: Contrivit cornu ipsorum usque in æternum. Ezechiel. xxxiv, 21: Cornibus vestris ventilabatis omnia infirma pecora, donec dispergerentur foras.
« Avertit retrorsum dexteram suam, » in qua virtus erat impugnandi inimicum : et aversa est, quoniam infirma facta est. Et hoc est quod sequitur : « A facie inimici, » hoc est, a præsentia violentiae peccati. Zachar. xi, 17: Brachium ejus ariditate siccabitur, et o cultus deæter ejus tenebrescens obscurabitur. Dexter enim est ad æterna, sinister autem ad temporalia : ad æterna autem totam virtutem perdiderunt.
« Et succendit in Jacob quasi ignem flammæ, » hoc est, succendi permisit, qui ignis significat ignem libidinis et cupiditatis. Isa. 1, 11: Ecce vos omnes
<--- Page Split --->
accendentes ignem accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis. Osee, VII, 4: Omnes adulterantes, quasi clibanus suceensus a coquente. « Devorantis in gyro, » hoc est, omnia bona consumentis. Job, XXXI, 12: Ignis usque ad perditionem devorans, et omnia eradicans geminina.
4. DALETH (7)
« Tetendit arcum suum. » Tangit hic Domini impugnationem. Arcus autem de longe et de occulto ferit: quia Domini judicium longe peccator recordatur, et de occulto, dum non speratur, percutit. Job, XXIX, 20: Arcus meus in manu mea instaurabitur. Job, XX, 24: Irruet in arcum æreum, peccator scilicet. Hic arcus tenditur, dum continue judicium contra se provocatur. Sapient. v, 22: Ibunt directe emissiones fulgurum: et tamquam a bene curvato arcu nubium exterminabuntur, et ad certum locum insilient. Tangit enim peccatores. Job, VI, 4: Sagitte Domini in me sunt, quarum indignatio ebitit spiritum meum. « Quasi inimicus. » Non enim inimicus est affectu. Sapient. XI, 25: Diligis omnia quæ sunt, et nihil odisti eorum quæ fecisti. Secundum effectum habet se ut inimicus dum punit. Job, XXX, 21: Mutatus es mihi in crudelem, et in duritia manus tuæ adversaris mihi. Psal. XVII, 27: Cum perverso perverteris. Cum enim naturaliter amicus sit, in effectu pervertitur a perverso, et habet se ut inimicus.
nerasti draconem? Isa. LXII, 3 et 6: Salvavit mihi brachium meum, et indignatio mea ipsa auxiliata est mihi. Et conculcavi populos in furore meo. « Et occidit omne quod pulchrum erat visu, » hoc est, quod splendorem mundi prætendebat. Isa. 11, 12 et 17: Dies Domini super omne quod visu pulchrum est.... Et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo virorum. Proverb. XXXI, 30: Fallax gratia, et vana est pulchritudo. « In tabernaculis filiæ Sion, » in quibus multa pulchra erant sicut in Ecclesiasticis personis. Judic. VII, 13: Cum pervenisset ad tabernaculum, percussit illud, atque subvertit, et terræ funditus coæquavit. Jerem. IV, 20: Repente vastata sunt tabernacula mea, subito pelles meæ. Tabernaculum enim militantium est, et pulchra in tabernaculo armamenta sunt virtutum.
« Effudit quasi ignem indignationem suam. » Ignis dicitur quia consumptivam habebat virtutem. Ezech. XXII, 31 : Effudi super eos indignationem meam, et in igne iræ meæ consumpsi eos.
5. HE (7)
« Factus est Dominus velut inimicus. » Velut dicit, quia etiam quando punit, ut amicus punit, ut corrigat. Thren. III, 33 : Non enim humiliavit ex corde suo, et abjecit filios hominum. Et tangit hic de destructione mœniorum : et hoc est: « Præcipitavit Israel, » ex alto scilicet in casum. Isa. XIV, 11: Detracta est ad inferos superbia tua. Job, XXX, 22: Elevasti me, et quasi super ventum ponens elisisti me valide. Sic Jezabel præcipitata est de turri 1. Jezabel enim fluxus sterquilini interpretatur.
In quo autem præcipitavit, subdit: « Præcipitavit omnia mœnia, » de-
<--- Page Split --->
struendo scilicet ædificia regalia, et ædificia magnorum in civitate. Jerem. lii, 13: Incendit domum Domini et domum regis, et omnes domos Jerusalem, et omnem domum magnam igne combussit. Hoc videmus factum in Ecclesia, in qua habitacula Domini destructa sunt.
« Dissipavit munitiones, » hoc est, personas munientes populum, sicut viros litteratos, et zelum Domini habentes. Munitiones etiam sunt munimenta virtutum, quae annihilantur et destruuntur. Genes. xlii, 9: Exploratores estis: ut videatis infirmiora terra venistis. Et post pauca, ibidem, 3: 12: Immunita terrae hujus considerare venistis. I ad Thessal. v, 3: Cum dixerint: Pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Qui enim securi sunt, non muniunt, nec habent munitiones, et idcirco deprehenduntur. Judic. xviii, 27 et 28: Urbem incendio tradiderunt, nullo penitus ferente præsidium. Job, xxx, 14: Quasi rupto muro et aperta janua irruerunt super me, et ad meas miserias devoluti sunt. Numer. xiv, 9: Sicut panem, ita eos possumus devorare? Recessit ab eis omne præsidium.
« Et replevit in filia Juda humiliatum et humiliatam. » Litteraliter humiliatum vocat ephebio vitio pollutum, eo quod a dignitate conditionis humanæ depositus est. Thren. v, 13: Adolescentibus impudice abusi sunt. Joel, iii, 3: Posuerunt puerum in prostibulo. II Machab. iv, 9: Iniquissimus Jason promittebat centum quinquaginta talenta, si potestati ejus concederetur gymnasium, et ephebiam sibi constituere. Humiliatam vero dicit, vel quæ adulterio polluta est, vel quæ illicita defloratione polluta est, si virgo fuit, vel etiam indebito vase non cognita. Thren. iii, 11: Mulieres in Sion humiliaverunt. Spiritualiter autem humiliati et humiliatæ sunt hypocritæ, qui aliud exhibent, et aliud sunt, quibus tota repletur Ecclesia. Eccli. xix, 23: Est qui nequiter humiliat se, et interiora ejus
plena sunt dolo. II ad Timoth. ii, 3: Habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Ad Coloss. ii, 18 et 19: Nemo vos seducat, volens in humilitate, et religione Angelorum, quæ non vidit ambulans, frustra inflatus sensu carnis suæ, et non tenens caput, hoc est, non tenens caput Christum. I ad Corinth. xi, 3: Omnis viri caput Christus est.
6. VAV (?)
« Et dissipavit quasi hortum tentorium suum. » Post destructionem munitionum et mceniorum, inducit destructionem templi, et regni, et eorum quæ pertinent ad utrumque, et est sensus litterae, quod dissipavit regnum et sacerdtium quasi esset hortus communis et vilis et infructuosus, et unctione sacra non esset consecratum et sanctificatum. Isa. 1, 8: Derelinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quæ vastatur. Tentorium autem vocat regnum, eo quod erat umbraculum quietis omnium eorum qui erant sub ipso,quamdiu per justitiam gubernabatur. Isa. xxxii, 1 et 2: Ecce in justitia regnabit rex, et principes in judicio præerunt. Et erit vir sicut qui absconditur a vento, et celat se a tempestate. Eo modo dicitur regnum et sacerdotium tabernaculum, quia ex utroque procedebant populi defensores et propugnatores. Numer. xxiv, 5: Quam pulchra tabernacula tua, Jacob, et tentoria tua, Israel ! Eisdem proprietatibus Ecclesia dicitur tentorium, et tabernaculum. Ad ipsam confugimus ut umbra ejus refrigeremur. Psal. lvi, 2: In umbra alarum tuarum sperabo. Isa. xlix, 2: In umbra manus suæ protexit me. Ex ipsa etiam habemus propugnatores contra hostes. Apocal. xxxi, 3: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habebit
<--- Page Split --->
cum eis. De utroque istorum simul dicitur, Isa. iv, 5 et 6: Super omnem gloriam protectio. Et tabernaculum erit in umbraculum diei ab æstu, et in securitatem, et absconsionem a turbine, et a pluvia. Sed nunc hoc tentorium et tabernaculum dissipatum est quasi esset hortus: dissipatio enim est sepis irruptio et dejectio: sepes enim fuerunt statuta patrum, statuta conciliorum, observationes mandatorum, præsidia Angelorum, custodiae et sollicitudines Prælatorum. Psal. lxxxvii, 41: Destruxisti omnes sepes ejus: posuisti firmamentum ejus fortitudinem. Isa. v, 3: Auferam sepern ejus, et erit in direptionem: diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Sicut enim hortus diripitur destructa sepe, ita diripitur Ecclesia sepibus talibus destructis, quia dictum est, Eccli. xxxvi, 27: Ubi non est sepes, diripietur possessio. Comparatur tamen Ecclesia horto: quia ab oriendo dicitur, eo quod omnis generis delectabilia oriuntur in ipso. Eccle. ii, 5: Feci hortos et pomaria, et consevi ea cuncti generis arboribus. In his enim hortis sponsa habitat et deambulat cum dilecto. Cantic. viii, 13: Quæ habitas in hortis, amici auscultant. Et ante, v, 1: Veniat dilectus meus in hortum suum. Et adhuc, ibidem: Veni in hortum meum, soror mea sponsa: messui myrrham meam cum aromatibus meis. Sed dissipatus est pecorinis hominibus et jumentinis intrantibus per eum. Isa. vii, 23: Erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. « Demolitus est tabernaculum, » hoc est, in minima redegit, ita ut in pulverem redigatur, sicut etiam videmus quod minima scintilla non adhæret in personis Ecclesiasticis. Joel, i, 17: Demolita sunt horrea. Hoc est quod dicitur, Job, xxx, 19: Comparatus sum luto, et assimilatus sum favilla et cineri.
« Oblivioni tradidit Dominus. » Tangit destructionem pertinentium ad sacerdotium et ad regnum, et hoc est:
« Oblivioni tradidit Dominus in Sion
festivitatem, » hoc est, ad modum obliviscentis se habuit: quia ad cor misericordiae non reduxit, ac si numquam instituisset. Ezech. iii, 20: Si conversus justus a justitia sua fuerit, et fecerit iniquitatem,... non erunt in memoria justitiae ejus quas fecit. Indignatur enim multum cor Domini quod malos in corde suo ponat per memoriam. Habac. i, 13: Mundi sunt oculi tui, ne videas malum, et respicere ad iniquitatem non poteris. Psal. lxxxvii, 6: Sicut vulnerati dormientes in sepulcris, quorum non es memor amplius: et ipsi de manu tua repulsi sunt. Job, xvii, 17: Memoria illius pereat de terra, et non celebretur nomen ejus in plateis. Horum talium festivitas et sabbata non curantur: exterius enim faciunt, et interius diabolo serviunt. Isa. i, 13 et 14: Neomeniam et sabbatum, et festivitates alias non feram... Calendas vestras, et solennitates vestras odivit anima mea: facta sunt mihi molesta. « Et sabbatum in opprobrium. » Quia ad litteram cum Deo vacare deberent, vacant turpitudinibus et spectaculis. I Machab. i, 41: Dies festi ejus conversi sunt in luctum, sabbata ejus in opprobrium. Thren. i, 7: Viderunt eam hostes, et deriserunt sabbata ejus. « Et in indignationem furoris sui, » supple, tradidit « regem et sacerdotem. » Ad idem refertur, quia sacerdotium regale est: sed rex dicitur regendo subditos, sacerdos vero sacra dans. Thren. iv, 20: Spiritus oris nostri, Christus Dominus, hoc est, rex unctus, sub quo traximus spiritum, captus est in peccatis nostris. Et in oratione Jeremiæ, v, 16: Cecidit corona capitis nostri: væ nobis, quia peccavimus! Ezech. xxi, 26 et 27: Aufer cidarim, tolle coronam. Cidaris fuit sacerdotis, corona regis. Unde sequitur: Nonne hæc est quæ humilem sublevavit, et sublimem humiliavit? Iniquitatem, iniquitatem, iniquitatem ponam eam. Corona enim et cidaris posita humilem exaltant, et deposita sublimen humiliant. Et hoc quoniam ad ini-
<--- Page Split --->
quitatem referuntur triplicem, scilicet sanctitatis profanationem, regiminis perversitatem, et morum pollutionem.
7. ZAIN (?)
« Repulit Dominus. » Tangit destructionem altaris : et quia duplex erat altare, dicit repulsionem utriusque, et Sancti sanctorum, et Sanctorum : et hoc est :
« Repulit Dominus altare suum, » quod scilicet erat in atrio et vocabatur altare holocaustorum. In hoc autem repulit, quod nullum ibi exaudivit holocausta offerentem, et ipsum altare destrui præcepti. Isa. xxix, 1 : Væ Ariel, Ariel civilas, quam expugnavit David! Ariel leo Domini interpretatur, vel ara Domini, eo quod leo devoravit sacrificia sibi imposita. Væ autem dicitur, quia maledictioni de cætero addictum est. III Reg. xix, 14 : Allaria tua destruxerunt. Ibi etiam orantes non exaudivit. Isa. 1, 15 : Cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam : manus enim vestræ sanguine plenæ sunt. Ita altaria Domini in Ecclesia, quæ sunt corda fidelium, et maxime clericorum et sacerdotum, repulsa sunt. Osee, iv, 6 : Quia tu scientiam repulisti, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi. Malach. 1, 10 : Non est mihi voluntas in vobis, et munus non suscipiam de manu vestra. Numer. xvi, 15 : Ne respicias sacrificia eorum. Propter peccata enim sacerdotum sæpe repelluntur sacrificia offerentium. Job, xlii, 8 : Iratus est furor meus in te, et in duos amicos tuos, quoniam non estis locuti coram me rectum, sicut servus meus Job. Psal. lxxxviii, 39 : Tu vero repulisti et despexisti : distulisti Christum tuum.
« Maledixit sanctificationi suæ, » hoc est, Sancto sanctorum, et altari incensorum quod erat in templo, ut etiam scilicet illud destruatur, quod in Ecclesia significat contaminationem clericorum, et
religiosorum. Ezech. ix, 7 : Contaminate domum, et implete atria interfectis. Domus enim contaminatur, quando igne libidinis penetralia Dei intima succenduntur : eo quod ipsi primo contaminaverunt illa per profanationem culpæ : et propter hoc non sunt digna domus : in interioribus enim conservari debent corda sacerdotum, et illi præcipue maledicti sunt, quando in maximis peccatis Deo appropinquare audent. Nihil enim ita abominabile est Domino sicut ignis alienus, hoc est, concupiscentia. Levit. x, 1 et 2 : Posuerunt ignem; et incensum desuper, offerentes coram Domino, ignem alienum, quod eis præceptum non erat. Egressusque ignis a Domino, devoravit eos, et mortui sunt coram Domino. Ignis enim alienus ignis concupiscentia est carnalis.
« Tradidit in manus inimici muros turrium ejus. » In angulis atrii et in portis turres dicuntur fuisse elevatae, sicut narrat Egesippus, et illæ ab inimicis deprehensæ sunt : et hoc est quod deplangit. Hi autem muri sublimitates virtutum Prælatorum significant. Psal. cxxi, 7 : Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis. Sed illæ a diabolo occupatae sunt. Habac. i, 10 : Ipse de regibus triumphabit, et tyranni ridiculi ejus erunt. Isa. ii, 15 : Dies Domini super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum, hoc est, dies vindictæ Domini. « Vocem dederunt in domo Dei, » hostes scilicet et gentiles, « sicut in die solemni. » Cum enim non deberent intrare etiam in atria, ad interiora templi proruperunt, et de hoc idola sua laudaverunt, sicut esset solemnitas idolorum, in locis et in vasis Domini festa idolorum celebrantes, sicut nostri temporis ministri sæpe laudant venerem plusquam Dominum : et plus auditur sonus concupiscentiarum quam sonus laudis divinae. Daniel. v, 3 : Allata sunt vasa aurea et argentea quae asportaverat de templo quod fuerat in Jerusalem, ut biberent in eis rex et optimantes ejus,
<--- Page Split --->
uxoresque et concubinæ illius, et propter hoc non erat mirum si contaminabatur locus. Tales magis sunt monstra quam clerici. Isa. xxxiv, 14 : Ocurrent demonia onocentauris, et pilosus clamabit alter ad alterum : sicut patet in versu sequenti.
8. НЕТИ (7)
« Cogitavit Dominus dissipare murum filiæ Sion. » Tangit enim hic de dissipatione muri totius civitatis. Propter hoc talia fecerunt, qualia dicta sunt : locus enim immundus est, in quo immundi habitant, et ideo dissipandus. Et hoc est quod dicit : filia enim Sion dicitur intransitive, hoc est, filia quæ est Sion, ut appositiva sit constructio. Et hæc erat filia in divinam formam per leges et Prophetas formata, et muri ejus munimenta legum et Prophetarum. Hunc cogitavit Dominus dissipare, ne de cætero sit defensio malitiis eorum. Quando enim talia ponuntur munimenta sine charitate habitantium, murus sine cæmento est. Ezech. xiii, 10 : Ipse ædificabat parietem, illi autem liniebant eum luto absque paleis. Luto linitur carnalium peccatorum cæno. Asque plateis autem est, quando primo temporalia ab Ecclesiis auferuntur, et postea etiam ipsi muri templorum ejiciuntur. Unde sequitur, y. 11 : Dic ad eos,... quod casurus sit.« Tetendit funiculum suum,» hoc est, perpendiculum ut redigatur ad nihilum, ut scilicet secundum mensuram culpæ sit et mensura pœenæ. Isa. xxxiv, 11 : Extendetur super eam mensura, ut redigatur ad nihilum, et perpendiculum in desolationem. Luc. vi, 38 : Eadem mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis. Propter hoc dicitur, Sophon. ii, 5 : Væ qui habitatis funiculum maris, gens perditorum ! Funiculus enim maris mensura est amaritudinis, quia secundum mensuram culpæ in-
funditur. « Et non avertit manum suam a perditione. » Manum enim percutientem non avertit Dominus nisi per pænitentiam, sicut II Reg. xxiv, 16, dicitur de David postquam pænituit : Cum extendisset manum Angelus Domini super Jerusalem ut disperderet eam, misertus est Dominus super afflictione, et ait Angelo percutienti populum : Sufficit : nunc contine manum tuam. Ad obstinatos autem non continet manum. Isa. ix, 21 : In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Sed populus non est reversus ad percutientem se.
« Laxitque atemurale. » Antemurale est quod locicule vocatur, fidelis populus, qui æterno luctui præparatur. « Et murus pariter dissipatus est. » Murus enim firmitas sacerdotii et cleri, qui totus dissipatus est tam in majoribus quam in minoribus. Isa. xxvi, 1 : Ponetur in ea murus et atemurale. Jerem. v, 10 : Ascendite muros ejus, et dissipate. Jerem. vi, 5 : Surgite, et ascendamus in nocte, et dissipemus domos ejus. Isa. xxiv, 3 : Dissipatione dissipabitur terra.
9. ТЕТИ (7)
« Defixæ sunt in terra ejus. » Tangit de destructione portarum et eorum qui portas in custodiam acceperant : et hoc est quod dicit. Doctores autem portæ Porfæ. Doctores. sunt tam in synagoga quam in Ecclesia, per quos deberet esse ingressus. Isa. xxii, 22 : Dabo clavem domus David super humerum ejus : et aperiet, et non erit qui claudat : et claudet, et non erit qui aperiat. Sed ista portæ in terram, hoc est, in terrenis affectibus defixæ sunt. Sophon. i, 12 : Visitabo super viros defixos in fæcibus suis. Ita enim in terram sunt defixi, quod erui non possunt. Psal. lxviii, 3 : Infixus sum in limo profundì.
<--- Page Split --->
« Perdidit et contrivit vectes. » Vectes sunt repagula, et significant potestates clavium Ecclesiae, quae sicut dicitur, Exod. xxvi, 26 et seq., et xxvii, 6 et 7, semper in circulis arce 1, hoc est, sapientiae aeternae remanere deberent. Sed nunc perditi sunt per malum meritum, et contriti per incuriam, quia non curantur. Psal. cvi, 16: Contrivit portas æreas, et vectes ferreos confregit.
Quid autem intellexerit per vectes et portas, subdit: « Regem ejus et principes ejus in gentibus, » hoc est, Prælatos majores et minores qui per portas significantur, perdidit in gentilibus civitatibus. Psal. cv, 33 et 36: Commisti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum, et factum est illis in scandalum. Thren. i, 3: Habitavit inter gentes, nec invenit requiem.
« Non est lex, » id est, legis observatio : lex enim a ligando dicitur : et quando non ligat, a significatione nominis cadit. Jerem. n, 20 : Rupisti vincula mea, et dixisti : Non serviam. Psal. cxvii, 21 : Maledicti qui declinant a mandatis tuis. « Et Prophetae non invenerunt visionem a Domino, » hoc est, doctores nullum spiritum doctrinae habentes. Isa. xxix, 10 et 11 : Claudet oculos vestros : prophetae et principes vestros, quae vident visiones, operiet. Et erit vob:is visio omnium sicut verba libri signati. Unde Dominus, Matth. xv, 14 : Cæci sunt, et duces cæcorum.
10. 10D (1)
« Sederunt in terra. » Tangit hic personarum depositionem dignarum primo : secundo, miserabilium.
Dicit ergo : « Sederunt in terra, » de sedibus scilicet projecti. Isa. xlvni, 1 : Descende, sede in pulvere. Jona, in, 6 :
Surrexit, rex scilicet, de solio suo, et abjecit vestimentum suum a se, et indutus est sacco, et sedit in cinere. In cinere enim sedet, qui totum se ad terram refert et consternit.
« Conticuerunt senes filiae Sion. » Conticuerunt autem, quia nihil dicere poterant, cum essent culpabiles. I Reg. ii, 9 : Impiì in tenebris conticescent. Job, xxxix, 34 : Qui leviter locutus sum, respondere quid possum ? manum meam ponam super os meum. Isa. xxxviii, 15 : Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerit ? Ex quo senes autem tacent, nullus loqui audet. Eccli. xxxii, 4 et 5 : Loquere major natu : decet enim te primum verbum.
« Consperserunt cinere capita sua virgines Jerusalem, » quae præcipue decorem in capillatura quæsierunt. Et significant eos qui virgineas mentes habere deberent, quorum caput mens est : et capillatura descendens, studia pulcherrima, quæ deberent a mente defluere. Sed hæc fœdata sunt pulvere terrenorum et concupiscentiarum. Job, ii, 12 et 13 : Scissis vestibus sparserunt pulverem super caput suum in cælum, et sederunt cum eo in terra. « Accinctæ sunt ciliciis, » in signum tardæ pœnitentiæ et tristitiæ quam habebant interius, quæ pœnitentia pœnam habet, sed remedium non habet indulgentiæ. Isa. xxxii, 11 et 12 : Obstupescite, opulentæ, conturbamini, confidentes : exuite vos, et confundemini, accingite lumbos vestros : super ubera plangite. Isa. iii, 24 : Erit pro suavi odore fætor, et pro zona funiculus, et pro crispanti crine calvitium, et pro fascia pectorali cilicium. « Abjecerunt in terram capita sua virgines Jerusalem, » hoc est, virginea mentes eorum qui Deo consecrati sunt, quos omnes videmus vultus declinare ad terram. Psal. xvi, 11 : Oculos suos statuerunt declinare ad terram. Isa. iii, 26 : Desolata in terra sedebit. Isa. viii, 22 : Ad terram intuebi-
<--- Page Split --->
tur, et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio et angustia, et caligo persequens, et non poterit avolare de angustia sua.
13. LAMED (2)
11. САРН (1)
« Defecerunt præ lacrymis oculi mei, » præ nimio scilicet fletu. Et tangit dejectionem miserabilium personarum, et in sequenti versu describit miserias earum. Isa. XXXVIII, 14 : Attenuati sunt oculi mei, suspicientes in excelsum. Psal. LXVIII, 4 : Defecerunt oculi mei. « Conturbata sunt viscera mea, » hoc est, intima vitalia ex compassione. Psal. vi, 3 et 4 : Conturbata sunt omnia ossa mea, et anima mea turbata est valde. Jerem. XXXI, 20 : Conturbata sunt viscera mea super eum : miserans miserebor ejus.
« Effusum est in terra jecur meum. » Plato in jecore posuit appetitivam. Unde sensus est : Hi qui deberent mihi esse pro appetitiva, in terram effusi sunt, terrenorum cupiditate oppressi. Joan. III, 31 : Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur. Isa. XXIX, 4 : Humiliaberis, de terra loqueris, et de humo audietur eloquium tuum : et erit quasi pythonis de terra vox tua, et de humo eloquium tuum mussilabit. « Super contritione filiæ populi mei, » hoc est, populi mei qui mihi erat pro filia, qui nunc contritus est, hoc est, ad minima tritus. Job, XVI, 13 : Ego ille quondam opulentus repente contritus sum. « Cum deficeret parvulus et lactens in plateis oppidi. » Nulli enim sexui, et nulli ætati parcebatur : quod Herodiana malitia est, quia nec illis parcunt, qui adhuc lacte simplicis doctrinae indigent. Isa. XII, 18 : Sagittis parvulos interficiént, et lactantibus uteris non miserebuntur, et super filios non parcet oculus eorum.
« Matribus suis dixerunt : Ubi est triticum et vinum ? » Describit miseriam miserabilium personarum. Matres autem dicuntur Prælati, in corde subditos concipientes et formantes. Ad Galat. iv, 19 : Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Eccli. xv, 2 : Obviabit illi quasi mater honorificata. Ab his petunt triticum, refectionem verbi et gratiae, et temporalis subsidii, et etiam Eucharistiae. Psal. CXLVI, 14 : Adipe frumenti satiat te. Deuter. XXXII, 28 : Oculus Jacob in terra frumenti et vini. Vinum enim significat potum jucunditatis æternæ. Zachar. IX, 17 : Quid bonum ejus, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines ? « Cum deficerent quasi vulnerati in plateis civitatis, » percussi scilicet ex defectu Doctorum et Prælatorum. Cantic. v, 7 : Percusserunt me, et vulneraverunt me : tulerunt pallium meum mihi custodes murorum. Cantic. 1, 5 : Filii matris meæ pugnaverunt contra me. « Cum exhalarent animas suas in sinu matrum suarum. » Cum enim recurrunt ad intima Prælatorum, mortifera inveniunt consilia et exempla, et forte corruptores, quos matres et formatores habere debuerant. Et hoc significatum est, III Reg. III, 19 : Mortuus est filius hujus mulieris nocte : dormiens quippe oppressit eum.
13. MEM (1)
« Cui comparabo te ? » Tangit hic hujus ignominiae incomparabilitatem, et hoc facit primo in communi : secundo,
<--- Page Split --->
in speciali, ibi, 14: « Prophetae tui viderunt. »
Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus.
Pecratum contra gratiam, rationem, et naturam.
Dicit ergo: « Cui comparabo te ? » tam in peccato quam in pœena. In peccato quidem: quia cum omne peccatum sit contra gratiam, vel contra rationem, vel contra naturam, tu haec omnia transcendisti provocando te ad malum super omnes. Ezech. xvi, 34: Factum est in te contra consuetudinem mulierum in fornicationibus tuis, et post te non erit, supple, similis fornietio. Deformis enim actus contra gratiam est, irrationabilis perversitas contra rationem, perversio ordinis naturalis contra naturam : tu autem provocasti me ut faceres plusquam posses. Isa. xvi, 6: Superbia ejus, et arrogantia ejus, et indignatio ejus, plusquam fortitudo ejus.
« Vel cui assimilabo te, filia Jerusalem ? » Non enim in malis exemplum habes. Matth. xi, 16: Cui similem aestimabo generationem istam ? Quasi dicat : Exemplum non habent. Quidam enim peccant ex laetitia, quidam autem ex tristitia : tu autem peccasti ex utroque. Matth. xi, 16i et 17 : Similis est pueris sedentibus in foro, qui clamantes coaqualibus, dicunt : Cecinimus vobis, et non saltastis : lamentavimus, et non planxistis. Unde potest dici illud Eccli. xliv, 20 : Non est inventus similis illi.
« Cui exequabo ? » in quantitate scilicet culpae. Alii enim contra legem scriptam non peccaverunt, nec Prophetas abjecerunt, nec remedium sacramentorum habuerunt. Ezechiel. xvi, 52: Ergo et tu porta confusionem tuam, quae vicisti sorores tuas peccatis tuis, sceleratius agens ab eis. Justificatae sunt enim a te. Matth. xii, 42: Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam : quia venit a finibus terre audire sapientiam Salomonis. Et,ibidem, 4:41 : Viri Niniita surgent in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam : quia pænitetiam egerunt in prædicatione Jonaæ. Matth. xxi, 43 :
« Et consolabor te, virgo filia Sion ? » Si enim haberet exemplum in peccatis vel mensuram, tunc posset ab aliquo accipere consolationem : sed quia mensuram non posuit, ideo si mensurabitur ad justitiam, consolationem percipere non potuit : modo autem non potest consolari nisi ex infinita misericordia ejus cui nihil est immensum. Ezech. xvi, 36 : Quia effusum est æs tuum, et revelata est ignominia tua in fornicationibus tuis super amatores tuos, et super idola abominationum tuarum. Novi enim semper erant in peccatis. Ezech. xvi, 27 : Dabo te in animas odientium te filiarum Palæstinarum, quæ erubescunt in vita tua scelerata. Semper enim sunt quidam novi in peccatis, de quibus dicitur, ad Roman. i, 30 : Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inventores malorum.
« Magna est enim velut mare contritio tua. » Undique enim veniunt fluctus super te, quia omnium malitias exercuisti. Eccli. xxiv, 43: Fluvius meus appropinguavit ad mare. Act. viii, 23: In felle amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esse. Job, vii, 12: Numquid mare ego sum, aut cetus, quia circumdedisti me carcere ? hoc est, cínxisti me tanta tribulatione. Jonaæ, ii, 4: Projecisti me in profundum in corde maris, et flumen circumdedit me : omnes gurgites tui et fluctus tui super me transierunt.
« Quis medebitur tui ? » Nullus nisi ille solus cui nihil impossibile est. Psal. lxxxvii, 11 : Numquid medici suscitabunt, et confitebuntur tibi ? Quasi dicat : Non medici sunt sancti intercessione Dominum placantes, quorum intercessio nihil valeret, nisi infinita Dei misericordia esset. Eccli. xii, 13 : Quis miserebitur incantatori a serpente percusso ? Job, xiv, 4: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine ? nonne tu qui solus es ?
<--- Page Split --->
In quo autem non sit comparabilis, subjungit :
14. NUN (J)
« Propheta tui viderunt tibi. » Et dicit hic tria, scilicet Pseudoprophetarum imitationem, hostium exsultationem, et hostium a divina virtute confortationem.
Dicit ergo : « Propheta tui, » non mei. Matth. vii, 13 : Attendite a falsis Prophetis. « Viderunt tibi falsa et stulta. » Quod dicit tibi, hoc est, ad voluntalem tuam : quia aliud noluisti. Isa. xxx, 10 : Dicunt videntibus : Nolite videre : et adspicientibus : Nolite adspicere nobis ea quae recta sunt : loquimini nobis placenta. Falsa autem dicit, quia erroribus credebant, et veritati credere noluerunt. II ad Thessal. n, 10 et seq. : Eo quod charitatem veritatis non receperunt ut salvi fierent : ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Stulta autem, quia stultissimum est credere quod aliquid iniquum summae placeat æquitati, cum omnia iniqua essent quae Pseudopropheta praedicarent. Jerem. viii, 11 : Sanabant contritionem filia populi mei ad ignominiam, dicentes : Pax, pax, cum non esset pax. Proverb. xvi, 23 : Vir iniquus lactat amicum suum, et ducit eum per viam non bonam. Ideo dicitur, Osee, ix, 7 : Scitote, Israel, stultum prophetam, insanum virum spiritualem, hoc est, illum qui se spiritualem simulat. Negaret enim se Deus, si placeret ei iniquitas. II ad Timoth. n, 13 : Si non credimus, ille fidelis permanet, seipsum negare non potest. Multi enim sunt qui adhuc imitantur tales, qui mendacio potius credunt quam veritati. De quibus dicitur in Psal. iv, 3 : Filii hominum, usquequo gravi corde ? ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ?
« Nec aperiebant iniquitatem tuam. » Ad hoc enim studendum est omni Doctor! et Prædicatori, quod peccatori ostendat peccata sua, et periculum. Psal. xlix, 21 : Arguam te, et statuam contra faciem tuam. Unde, Isa. ix, 15, dicitur : Propheta docens mendacium, ipse est cauda. Cauda enim operit turpitudinem animalis, et ita tales tegunt iniquitatem hominum. Proverb. xvii, 15 : Qui justificat impium, et qui condemnat justum, abominabilis est uterque apud Deum. « Ut te ad pænitentiam provocarent. » Quinimo impunitatem promiserunt. Jerem. xxiii, 21 et 22 : Non mittebam prophetas, et ipsi currebant : non loquebar ad eos, et ipsi prophetabant. Si stetissent in consilio meo, et nota fecissent verba mea populo meo, avertissem utique eos a via sua mala, et a cogitationibus suis pessimis.
« Viderunt autem tibi assumptiones falsas. » Bene dicit assumptiones, quia, sicut dicit Augustinus, « nulla falsa doc- « trina est, quæ non aliqua vera inter- « misceat. » Quæ vera a Deo sunt, a quo omnis veritas est. Sed dum spiritu proprio adhuc assumit falsa, pervertit et mentitur. Joan. viii, 44 : Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est et pater ejus. Jerem. xxiii, 31 : Ecce ego ad Prophetas, ait Dominus : qui assumunt linguas suas, et aiunt : Dicit Dominus. « Et ejectiones, » hoc est, culpas pro quibus ejicientur in captivitatem vel in infernum. Psal. v, 11 : Secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine. Genes. iv, 14 : Ecce ejicis me hodie a facie terræ, et a facie tua abscondar. Jerem. xv, 1 et 2 : Ejice illos a facie mea, et egrediantur. Quod si dixerint ad te : Quo egrediemur ? dices ad eos : Hæc dicit Dominus : Qui ad mortem, ad mortem : et qui ad gladium, ad gladium : et qui ad famem, ad famen : et qui ad captivitatem, ad captivitatem.
<--- Page Split --->
15. SAMECH (D)
« Plauserunt super te manibus. » Tangit hostium derisionem et exsultationem in sequenti versu, et hoc est :
« Plauserunt super te manibus, » non plausu bono, de quo dicitur, Psal. xlvi, 2 : Omnes gentes, plaudite manibus : sed plausu malo, derisionis scilicet et exsultationis de malo tuo. Ezech. xxii, 13 : Complosi manus meas super avaritiam tuam. Ezech. xxi, 12 : Plaude super femur. Et, ibidem, 3. 14 : Percute manu ad manum : et duplicetur gladius, ac triplicetur gladius infectorum. « Omnes transeuntes per viam. » Munitiones enim tuæ, et terra possessionis tuæ communis via facta est : mali enim spiritus omnes per te transeunt. Isa. 11, 23 : Dixerunt animæ tuæ : Incurvare ut transeamus : et posuisti ut terram corpus tuum, et quasi viam transeuntibus. Job, xx, 25 : Vadent, et venient super eum horribiles. « Sibilaverunt, » vocem in derisionem Sibilæres racuentes. Sibilus autem serpentium est : penium quiua serpentini etiam sunt, qui sibilando erident. III Reg. ix, 7 et 8 : Erit Israel in proverbium, et in fabulam cunctis populis. Et domus hæc erit in exemplum : omnis qui transierit per eam, stupebit et sibilabit. « Et moverunt capila sua super filiam Jerusalem, » in signum laetitiae et derisionis. Psal. xxi, 8 : Locuti sunt labiis, et moverunt caput.
« Hæccine est urbs, dicentes, » quasi demonstrando deridentes comparationem miseria ad felicitatem pristinam. Deuter. xxxii, 6 : Hæccine reddis Domino, popule stulte et insipiens ? Urbs autem dicitur propter munitiones quas habere deberet. Isa. xxvi, 1 : Urbs fortitudinis nostra Sion salvator, ponetur in ea murus et antemurale. « [Perfecti decoris, » eo quod omnibus virtutibus abundabat. Ezech. xxviii, 12 et 13 : Tu signaculum
similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti : omnis lapis pretiosus operimentum tuum. « Gaudium universæ terræ. » Materia enim gaudii omnium fuit in Ecclesia. Isa. lx, 15 : Ponam te in superbiam sæculorum, gaudium in generationem et generationem. Psal. lxxxvi, 7 : Sicut lætantium omnium habitatio est in te. Hæc autem omnia in derisionem convertit inimicus. I Machab. i, 42 : Secundum gloriam ejus multiplicata est ignominia ejus.
16. PHE (D)
« Aperuerunt super te os suum omnes inimici tui, » ut aperto ore inclamarent. Isa. lvii, 4 : Super quem lusistis? super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? Ejicere enim linguam omnia loqui est, dilatare os, per omnia deridere. Psal. cxxxix, 4 : Acuerunt linguas suas sicut serpentis : venenum aspidum sub labiis eorum. Psal. cviii, 2 : Os peccatoris et os dolosi super me apertum est. « Sibilaverunt. » Jerem. xix, 8 : Ponam civitatem hanc in stuporem et in sibilum : omnis qui præterierit per eam, obstupescei, et sibilabit super universa plaga ejus. « Et fremuerunt dentibus suis, » præ nimio desiderio devorandi. Isa. v, 29 : Frendet, et tenebit prædam : et amplexabitur, et non erit qui eruat. Et ita facit diabolus ad animam et ad Ecclesiam. Habac. iii, 12 : In fremitu conculcabis terram, et in furore obstupefacies gentes. Psal. cxi, 10 : Peccator videbit, et irascetur, dentibus suis fremet et tabescei.
« Et dixerunt : Devorabimus, » absorbendo quidquid dulcedinis fuit in eo, et in ventrem inferni trajecimus. Isa. ix, 11 et 12 : Inimicos ejus in tumultum vertet : Syriam ab oriente, et Philistium ab occidente : et devorabunt Israel toto
<--- Page Split --->
ore. Syria sublimis interpretatur, quae est in Oriente, hoc est, in splendore vitae praesentis. Philisthiim potione cadentes interpretatur, et inferni poenas significat, quas in Occidente mortis peccatores devorant. Job, xviii, 13: Devoret pulchritudinem cutis ejus, consumat brachia illius primogenita mors. « En ista est dies. » Unus demonstrat alteri in derisionem, et dies significat justitiam condemnantem. Ad Ephes. v, 13: Quae arguuntur, a lumine manifestantur. « Quam exspectabamus. » Ex desiderio enim malum hominis daemones exspectant. Psal. lxxxviii, 43: Lætificasti omnes inimicos ejus. Haec exspectatio in insidiis est. Psal. x sec. Hebraeos, 9 et 10: Insidiatur in abscondito, quasi leo in spelunca sua : insidiatur ut rapiat pauperem. « Invenimus, » ad praedam scilicet : unde, Isa. x, 10, exsultat nimicus dicens: Invenit manus mea regna idoli, sic et simulacra eorum de Jerusalem. « Vidimus, » ut etiam oculis saitemur poenis eorum. Psal. xxxiv, 2: Euge, euge! viderunt oculi nostri. Isa. lxvi, 24: Egredientur, et videbunt cadavera virorum, quae praevaricati sunt in me.
Isa. xxxi, 2: Ipse autem sapiens adduxit malum, et verba sua non abstulit. « Quem praeceperat a diebus antiquis. » Ab antiquo enim ultus est in peccatores. Isa. xxxvii, 26: Ex diebus antiquis ego psalmavi illud : et nunc adduxi.
« Destruxit, » per poenas, « et non pepercit, » per misericordiam liberantem : diu enim exspectaverat et semper monuerat, et converti noluerunt. Ezech. viii, 18: Ergo et ego faciam in furore : non parcer oculus meus, nec miserebor : et cum clamaverint ad aures meas voce magna, non exaudiam eos. « Et lætiffcavit super te inimicum. » Proverb. ii, 14: Lætantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis. Lætari tamen in malis inimici perversum est. Proverb. xxiv, 17 et 18: Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, et in ruina ejus ne exsultet cor tuum : ne forte videat Dominus, et displiceat ei. « Et exaltavit cornu hostium tuorum, » hoc est, exaltari permisit. Daniel. vn, 8: Ecce oculi, quasi oculi hominis, erant in cornu isto, et os loquens ingentia. Et, infra, §. 21: Adspiciebam, et ecce cornu illud faciebat bellum adversus sanctos, et prævalebat eis. Sanctos vocat, qui sanctitatem professi fuerant, et per peccatum ceciderant.
17. AIN (J)
18. SADE (J)
« Fecit Dominus quæ cogitavit. » Diu enim cogitavit exspectans pœnitentiam : quia patiens est. Eccli. v, 4: Altissimus est patiens redditor. Isa. xlii, 14: Tacui semper, silui, patiens fui. Augustinus : « An ideo putandus est non videre, « quia tanto videt patientius, quanto sa- « pientius ? » Psal. cv, 23: Dixit ut disperderet eos, si non Moyses, electus ejus, stetisset in confractione in conspectu ejus. Isa. xiv, 24 et 25: Juravit Dominus exercituum, dicens : Si non, ut putavi, ita erit : et quomodo mente tractavi, sic eveniet. « Completit sermonem suum, » scilicet quem locutus est per Prophetas.
« Clamavit cor eorum ad Dominum. » Tangit hic conversionem ad pœnitentiam, dicens qualiter clamat, et ad quem, ibi, §. 20 : « Vide, Domine. » Et propter quid, ibi, §. 21 : « Jacuerunt in terra. »
In primo dicit, quod flebiliter et instanter clamat, ibi, §. 19 : « Consurge, lauda. »
Et hoc est :
« Clamavit cor eorum ad Dominum, » ut ex intimis clamor procederet. Psal. cxviii, 145: Clamavi in toto corde meo,
<--- Page Split --->
exaudi mé, Domine. « Super muros filiae Sion, » supple, qui dissipatus est. Unde in praehabitis, 7. 8, dicitur : Murus pariter dissipatus est. Muri enim Jericho stare non possunt. Josue, vi, 20 : Muri illico corruerunt. Jericho enim defectus interpretatur. Isa. xvi, 7 : His qui latentur super muros cocti lateris, loquimini plagas suas. Lætari in congerie carnalium delectationum, lætari est in muro cocti lateris.
« Deduc quasi torrentem lacrymas per diem et noctem. » Torrens enim cum impetu, et torrore solis fluit, et vult dicere, quod liquescat calore pœnitentiae, et dimittat habenas lacrymis, et abundanter ploret. I Reg. 1, 7, de Anna : Porro illa flebat, et non capiebat cibum. Et, ibidem, 7. 10 : Cum esset Anna amaro animo, oravit ad Dominum flens largiter. Dicit enim Hieronymus, quod « oratio Dominum ungit, lacryma pun- « git. » Per diem et noctem dicit, ut manifeste et occulte ploret. Manifeste enim læsit proximum, occulte vero peccans læsit seipsum. Jerem. ix, 1 : Plorabo die ac nocte interfectos filiae populi mei. « Non des requiem tibi, » a laboribus scilicet pœnitentiae. Psal. vi, 7 : Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum : lacrymis meis stratum meum rigabo. Isa. lxii, 6 et 7 : Qui reminiscimini Domini, ne taceatis, et ne detis silentium ei. Apocal. iv, 8 : Requiem non habebant die ac nocte, dicentia : Sanctus, sanctus, sanctus.
« Neque taceat pupilla oculi tui. » Pupilla acies oculi est, et purum, ut scilicet tota mentis intentione se videat et deplangat. Psal. xxxviii, 13 : Auribus percìpe lacrymas meas. Poeta :
Interdum lacrymae pondera vocis habent.
Job, xvi, 21 : Verbosi amici mei : ad Deum stillat oculus meus.
19. СОРН (Р)
« Consurge, lauda in nocte. » Docet quam instanter clamare debeat : et hoc est :
« Consurge, » hoc est, totum simul sursum te age. Isa. lii, 1 et 2 : Consurge, consurge, induere fortitudine tua, Sion. Et, post pauca : Excutere de pulvere, consurge, sede, Jerusalem : solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Ad Coloss. iii, 1 et 2 : Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens : quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram. Consurgit enim qui intellectu, et affectu, intentione et opere se agit ad cœlestia. Michææ, vii, 8 : Quia cœcidi, consurgam : cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est. Laudant autem in nocte quando nemo videt, ne pulvere inanis gloriæ oratio sordidetur. Job, xxxiii, 15 et seq. : In visione nocturna, quando irruit sopor super homines, et dormiunt in lectulo, supple, adulatores : tunc aperit aures virorum, et erudiens eos instruit disciplina : ut avertat hominem ab his quæ facit. Vel, « lauda in nocte, » hoc est, de nocte, hoc est, de adversitate. Psal. xii, 9 : In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus. Job, 1, 21 : Dominus dedit, Dominus abstulit : sicut Domino placuit, ita factum est : sit nomen Domini benedictum. « In principio vigiliarum, » supple, consurge. Quatuor enim sunt vigiliæ noctis, conticinium, intempestum, gallicinium, et antelucanum. Marc. xii, 35 et 36 : Vigilate : nescitis enim quando dominus domus veniat : sero, an media nocte, an galli cantu, an mane : ne cum venerit repente, inveniat vos dormientes. Significant autem quatuor ætates, scilicet adolescentiam, juventutem, virilem, et
<--- Page Split --->
senectutem. Et a principio usque in finem vigilare debemus. Psal. lxx, 17 et 18 : Deus, docuisti me a juventute mea, et usque nunc pronuntiabo mirabilia tua. Et usque in senectam et senium, Deus, ne derelinquas me. Thren. III, 27 : Bonum est viro cum portaverit jugum ab adolescentia sua.
« Effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini, » in confessione scilicet. Aqua simplex liquor nec substantiam, nec odorem relinquit in vase unde effunditur : et sic peccatum debet effundi, ut nihil ejus in corde remaneat per delectationem. Psal. xii, 5 : Hæc recordatus sum, et effudi in me animam meam, hoc est, delectationes in quibus fuit anima mea. Retinentes enim saporem peccati et imaginem, sunt de quibus dicitur, Ezech. xvi, 17 : Fecisti tibi imagines masculinas, et fornicata es in eis. Dicit enim Hieronymus, quod « non « licet intueri, quæ non licet concupisce- « re. » Isa. I, 16 : Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. Jerem. iv, 14 : Leva a malitia cor tuum, Jerusalem, ut salva fias. Usquequo morabuntur in te cogitationes noxiae ? Ante conspectum Domini effundit, qui judicio Dei supponit se ante sacerdotem qui vicarius est. Psal. xxxvii, 10 : Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Proverb. xxvii, 13 : Qui abscondit scelera sua, non dirigetur.
Ecclesiae nutriendi et fovendi, pro quibus Prælati orare tenentur. Joan. xvii, 9 : Ego pro eis rogo : non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi, quia tui sunt. II Machab. xv, 14 : Hic est fratrum amator, et populi Israel : hic est qui multum orat pro populo, et universa sancta civitate. « Qui fame pereunt, » spirituali et corporali alimento destituti. Luc. xv, 17 : Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus, ego autem hic fame pereo! Job, xxxviii, 41 : Pulli ejus clamant ad Deum vagientes, eo quod non habeant cibos. « In capite omnium compitorum. » Compita sunt viae in quibus peditantes multi conveniunt, quas necesse est latas esse, et significant vias quæ ducunt ad mortem. Matth. vii, 13 : Lata porta, et spatiosa via est, quæ ducit ad perditionem : et multi sunt qui intrant per eam. Capita harum viarum sunt initia peccatorum. Nahum, iii, 10 : Parvuli ejus elisi sunt in capite omnium viarum. Isa. li, 20 : Filii tui projecti sunt, dormierunt in capite omnium viarum sicut orix illaqueatus : pleni indignatione Domini, increpatione Dei tui.
20. RES (7)
« Leva ad Dominum manus tuas, » in opere scilicet satisfactionis, ut totum scilicet te in cœlum extendas. I ad Timoth. ii, 8 : Volo viros orare in omni loco, levantes puras manus sine ira, et disceptatione. II Paralip. vi, 13 et 14 : Salomon, palmis in cœlum levatis, ait : Domine Deus Israel, non est similis tui Deus in cœlo et in terra. Psal. cxl, 2 : Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. « Pro anima parvulorum tuorum. » Parvuli sunt simplices in sinu
« Vide, Domine. » Tangit ad quem orat, et petit quod oculis misericordiae respiciat : et hoc est :
« Vide, Domine et considera, » distinguendo per differentias dolorem meum. Daniel. ix, 18 : Aperi oculos tuos, et vide desolationem nostram. Sic respexit Petrum, et egressus Petrus flevit amare 1. Sic vidit Agar quando exaudivit eam pro parvo filio 2. Sic vidit Abraham filium immolantem in monte visionis, qui appellavit nomen
<--- Page Split --->
loci illius, Dominus videt1. « Quem vindemiaveris ita, » scilicet quod omne gaudium a me remotum est, quod per vineam significatur. Job, xv, 33 : Lædctur quasi vinea in primo flore botrus ejus. Psal. lxxix, 13 : Vindemiant eam omnes qui prætergrediuntur viam. Job, xv, 30 : Ramos ejus arefaciet flamma.
« Ergone comedent mulieres fructum suum? Ad litteram enim proprios filios coacti sunt comedere. Thren. iv, 10 : Manus mulierum misericordium coxerunt filios suos : facti sunt cibus earum in contritione filiæ populi mei. Hoc specialiter implent mali Prælati, qui matres esse deberent, qui dum necessaria vitæ subditis auferunt, subditos tamquam filios devorant, ut Medea. Matth. xxiii, 14 : Comeditis domos viduarum, orationes longas orantes. Domos viduarum, familiæ Ecclesiæ sunt. Deuteron. xxviii, 57 : Comedunt liberos suos clam propter rerum omnium penuriam. « Parvulos ad mensuram palmæ, » hoc est, recenter natos, et quasi de ventre exortos, sicut Michael Ephesius de lamiiis dicit, quæ habitant in Lydia, quoniam de-
adembria daemonia devorabant. daemonia devorare 2. Sic quidam teneros adhuc in fide devorant, infirmitatibus eorum non condescendentes, sed potius in deliciis expendentes viscera pauperum. Deuteron. xxviii, 56 et 57 : Tenera mulier et delicata, quæ super terram ingredi non valebat, nec pedis vestigium figere propter mollitiem et teneritatem nimiam, invidebit viro suo qui cubat in sinu illius, super filii et filiæ carnibus, et super liberis qui eadem hora nati sunt. In tali enim teneritudine videmus vivere Prælatos de præda subditorum.
« Si occiditur in sanctuario Domini, » in quo quilibet defensionem habere debuit, « Sacerdos et Propheta, » qui speciali debebant gaudere privilegio. Psal.
civ, 13 : Nolite tangere christos meos, et in Prophetis meis nolite malignari. Hos peccato mortuos videmus in sanctuario Ecclesiæ. Hoc significatum est, Levit. x, 1 et 2, ubi dicitur, quod Nadab et Abiu in conspectu Domini in sanctuario mortui sunt igne alieno. Ezech. ix, 6 : A sanctuario meo incipite.
21. sin ( 2 2 )
« Jacuerunt in terra, » prostrati scilicet in terra. In terra jacere spiritualiter est terrenis inhiare : illi enim jacent sicut cadavera, hoc est, vermibus cadentia. Numer. xiv, 32 : Vestra cadavera jacebunt in solitudine. « Fortis, » qui se defendere non potest. Amos, II, 14 : Fortis non obtinebit virtutem suam. « Puer, » qui non tantum ætate, sed defectione sensus puer est. I ad Corinth. xiv, 20 : Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote. « Et senex, » qui malitia consumpsit dies suos. Daniel. xiii, 52 : Inveterate dierum malorum, nunc venerunt peccata tua. Isa. lxv, 20 : Puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit.
« Virgines meæ, » hoc est, illi qui virgineas mentes habere debebant, et infatuati sunt. Eccli. xxvi, 13 : In filia non avertente se, firma custodiam : ne inventa occasione utatur se. « Et juvenes mei, » qui robustæ sunt ætatis, et crescentis virtutis, qui robur convertunt ad peccatum. Isa. xl, 30 : Deficient puri, et laborabunt, et juvenes in infirmitate cadent. « Ceciderunt in gladio, » hostis scilicet vel diaboli. Osee, xiv, 1 : In gladio pereant : parvuli eorum elidantur, et fætæ ejus discindantur.
« Interfecti in die furoris tui. » Nunc enim in gladio suo duro grandi et forti
<--- Page Split --->
visitavit Dominus, sicut dicitur, Isa. xxvii, 1 1. Unde et hostis gloriatur, Juditb, vi, 4 : Gladius militiae meae transiet per latera tua, et confixus cades inter vulneratos Israel, et non respirabis ultra, donec extermineris cum illis. « Percussisti, » tua quidem fortitudine, sed eorum ministerio. Proverb. xix, 29 : Parata sunt derisoribus judicia, et mallei percutientes stultorum corporibus. « Nec miserus es, » misericordia scilicet liberante. Jacob. ii, 13 : Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam.
22. THAU ( 1 )
Vocasti quasi ad diem solemnem. » Ad solemnitatem enim multi veniunt et gaudentes, et ita inimici populi Dei undique fluxerunt gaudentes de interfectione. Joan. xvi, 2 : Venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Unde celebrabant dies interfectionis talium. Isa. xxxiv, 6 : Victima Domini in Bosra, et interfectio magna in terra Edom. Dies enim victime, dies solemnis est : Bosra autem
munita, significat munitos in peccatis : Edom autem sanguinea, peccata carnis et sanguinis. « Qui terrerent me de circuitu. » De facili terretur peccator : quia nequitia timida est, ut dicitur, Levit. xxvi, 36 : Terrebit eos sonitus folii volantis. De circuitu autem dicitur, ut dicit Gregorius, quia « supra judex con- « demnans, infra infernus hians, intra « conscientia urens, extra mundus ar- « dens, a sinistris peccata accusantia, a « dextris infinita daemonia. » Isa. xxix, 3 : Circumdabo quasi sphæram in circuitu tuo, et jaciam contra te aggerem, et munimenta ponam in obsidionem tuam.
« Et non fuit in die furoris Domini qui effugeret. » Amos, n, 14 : Peribit fuga a veloce. Psal. cxxxviii, 7 : Quo ibo a spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam? « Et relinqueretur, » a tanta cæde. Exod. xiv, 28 : Nec unus quidem superfuit ex eis. « Quos educavi, » in disciplina : « et entutrivi, » pabulo temporali et spirituali. Isa. i, 2 : Filios entutrivi et exaltavi. « Inimicus meus consumpsit eos. » Propter peccata scilicet quibus eversi sunt a me. Deuter. xxxii, 24 : Consumentur fame, et devorabunt eos aves morsu amarissimo.