CAPUT XIV.

Fraudes sacerdotum idoli Bel, qui appositos illi cibos occulte auferebant, regi per Danielem detectæ sunt : ipsisque interemptis, idolum una cum templo suo eversum est : similiter et draconem quem colebant Babyloniì, injecta in os massa ex pice, adipe et pilis confecta, Daniel interfecit : quapropter instantibus Babyloniis, missus est in lacum leonum, illæsusque servatus, allato etiam illi per prophetam Habacuc prandio ex Judæa : quod videns rex, adversariis illius a leonibus in momento devoratis, jubet omnes timere Deum Danielis.

comedat hæc, morietur Daniel, quia blasphemavit in Bel. E dixit Daniel regi : Fiat juxta verbum tuum.

<--- Page Split --->

et uxores, et filii eorum, et comederunt omnia, et biberunt.

<--- Page Split --->

causa fuerant, intromisit in lacum: et devorati sunt in mom: n to coram eo.

IN CAPUT XIV DANIELIS

COMMENTARIUS.

« Erat quoque idolum. » Tangitur hic destructio idololatriae, et habet duas partes, scilicet idololatriae destructionem, et Prophetae idololatriam destruentis in constantia persecutionis commendationem, ibi, y. 27 : « Quod cum audissent Babylonii. »

Prima pars habet duas partes. Primo enim ostenditur destructio idololatriae cœelestis : secundo, destructio idololatriae terrestris, ibi, y. 22 : « Et erat draco in illo loco. »

Prima pars dividitur in tres. In prima, argumenta divinitatis idoli ostenduntur : secundo, falsitas accusatur, ibi, y. 6 : « Et ait Daniel arridens: Ne erres, rex. » Tertio, falsitas accusata deprehenditur et condemnatur, ibi, y. 13 : Factum est igitur postquam egressi sunt illi. »

In prima tria sunt, scilicet idoli descriptio, Prophetae ad idololatriam invitatio, et idololatriae a Propheta refutatio.

dum aliam translationem : Omnes dii gentium demonia 2, Dominus autem calos fecit . I ad Corinth. vim, 4 : Scimus quia nihil est idolum in mundo. Et, ibidem, x,20 : Sed quae immolant gentes, damoniis immolant, et non Deo. « Apud Babylonios :» a Babylonis enim et Aegyptiis primo orta est idololatria. Sapient. xiv, 11 : In idolis nationum non erit respectus. Sapient. iii, 10 : Infelices autem sunt, et inter mortuos spes illorum est, qui appellaverunt deos opera manuum hominum. « Nomine Bel, » quod vetustus interpretatur : fuit enim idolum Saturni, qui pater deorum dicitur : unde et caetera idola ab ipso denominantur, sicut Baal, Baalim, Beelphegor, Beelzebuth. Saturnus autem, quia altior erat, princeps deorum dicebatur et pater, et ideo colebatur a gente quae aliis gentibus dominabatur : unde Judaei ad Dominum dicunt, Matth. xii, 24, et Luc. xi, 15 : In Beelzebuth, principe daemoniorum, ejicit daemonia. Sed et usque hodie manet

Et subjungit de signis vita, et divinitatis ejus. Et hoc est :

« Et impendebantur in eo, » idolo scilicet, « per dies singulos, » ut redeunte scilicet comestione frequenter ostenderetur divinitas, « similæ, » hoc est, similaginis panis, « artabæ duodecim. » Arta-

Liber Chat daicus de fundendo capite Saturni.

dents.

2 Hæc est Vulgatae translatio.

Et hoc est :

« Erat quoque idolum : » ab ißoc Græco, quod Latine forma, vel figura sonat, sic dicitur, quia in imaginibus dæmon colebatur. Psal. xcv, 5, secun-

<--- Page Split --->

ba mensura est proportionata ad panis quantitatem, qui forte duodecim erant, propter duodecim horas diei, ut scilicet singulis horis refectionem videretur accipere. Exod. XXXII, 6 : Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Glossa: « Idololatrare. » « Et oves quadraginta, » hoc est, carnes ovium : significant enim gulosos, quorum Deus venter est. Ad Philip. n, 19 : Quorum Deus venter est, et gloria in confusione ipsorum qui terrena sapiunt. Isa. XXII, 13 : Occidere vitulos et jugulare arietes, comedere carnes, et bibere vinum : Comedamus, et bibamus, cras enim moriemur. « Vinique amphore sex. » Amphore vasa sunt liquidorum, et fuerunt magna vasa, ita ut sufficerent multis. Sapient. II, 7 : Vino pretioso et unguentis nos impleamus. Eccle. II, 25 : Quis ita devorabit et deliciis affluet ut ego ?

3

Et subdit de auctoritate:

« Rex quoque colebat eum. » Ac si dicat : Tante venerationis erat, ut etiam rex veneraretur eum. Quod nescio quare fuerit, nisi ne noceret : quia in libris Chaldeorum scriptum est, quod « Sa- « turnus nulli umquam profuit, multis « nocuit : est enim distans altitudine, pi- « ger motione, frigiditate mortificatus, « et siccitate discontinuatus. » « Et ibat per singulos dies, » rex scilicet, « adorare eum, » quasi singulis diebus supplicationes et vota faceret, sicut videmus quod gulosi ventri continuum impendunt cultum. Ad Roman. XVI, 18 : Hujuscemodi Christo Domino non serviunt, sed suo ventri : et per dulces sermones, et benedictiones seducunt corda innocentium. « Porro Daniel, » in abstinentia et jejuniis scilicet, « adorabat Deum suum. » Tob. XII, 8 : Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna. Psal. XXXIV, 13 : Humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertetur.

Et subjungit de invitatione ad idololatriam. Et hoc est :

« Dixitque ei rex : » quia verbum regis majoris effectus est. Osee, VII, 3 : In malitia sua lætificaverunt regem. Et loquitur de lætitia idololatriæ : « Quare non adoras Bel ? » Non cogit amicum, sed ratione nititur inducere : et est, ac si diceret : Cum evidens signum sit vitæ et divinitatis. Joan. IV, 22 : Vos adoratis quod nescitis.

« Qui respondens ait ei, » regi scilicet : « Quia non colo idola manufacta. » Per hoc quod manufacta sunt, ostenditur quod non sunt colenda. Sapient. XIII, 17 et 18 : Non erubescit loqui cum illo qui sine anima est. Et pro sanitate quidem infirmum deprecatur, et pro vita rogat mortuum, et in adjutorium inutilem invocat. « Sed viventem Deum, » qui non participative, sed seipso vita est, et vitæ fons. Joan. I, 4 : In ipso vita erat. « Qui creavit cælum et terram. » Per extrema intelligit etiam media in cælo, et in terra contenta. Esther, XIII, 10 : Tu fecisti cælum et terram, et quidquid cæli ambitu continetur. « Et habet potestatem omnis carnis, » hoc est, viventis in carne. Matth. XXXVII, 18 : Data est mihi omnis potestas in cælo et in terra. Joan. XVII, 2 : Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam æternam.

« Et dixit ad eum rex, » experimento volens convincere : Non videtur tibi esse Bel vivens Deus ? qui scilicet signa vitæ exhibet. Et subdit rationem : « An non vides quanta comedat et bibat quotidie ? » Signa enim vitæ et divinitatis non ostendit, nisi comedendo et bibendo, sicut gulosi. Amos, VI, 4 et 6 : Qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti, ... bibentes vinum in phialis.

<--- Page Split --->

« Et ait Daniel arridens, » ut benigjiel monitate regem faceret attentum,et risu consio repetentlit temneret idolum. Sapient. xiv, 14 et sum. quod «ultum seq. : Supervacuitas hominum intravit num exberet, in orbem terrarum, etc. Opera supervacua, et risu digna. « Ne erres, rex.» Errat, qui huc illucque vagatur, et nescit quo se dirigat. Isa.xix,14 : Dominus miscuit in medio ejus spiritum vertiginis : et errare fecerunt Ægyptum in omni opere suo. « Iste est enim intrinsecus luteus, » super formam enim luteam, idolum fusum erat, « et forinsecus areus. » Videtur tunc idolum factum fuisse, sicut hodie fit : in necromantia enim ita docetur fundi caput Saturni. Isa. xlix, 20 : Pars ejus cinis est : cor insipiens adoravit illud. Baruch, in epist. Jeremie, vi, 19 : Corda eorum dicuntur elingere serpentes. Serpens autem terram comedit, et lutum. « Neque comedit aliquando : » eo quod in eo nullum vitae est principium. Baruch, in epist. Jerem. vi, 31 : Non sunt dii, sed opera manuum hominum : et nullum opus Dei.

gumentum, « morietur Daniel : » ad legem enim talionis testis falsus obligabatur 1. « Quia blasphemavit in Bel. » Non blasphemavit, quia veritatem dixit. « Et dixit Daniel regi, » ex zelo scilicet contra Bel: « Fiat juxta verbum tuum, » sicut Elias ex zelo interfecti sacerdotes et prophetas Baal.

« Erant autem sacerdotes Bel. » Tangit hic multitudinem ministrantium in templo Belis, ut ostendat magnitudinem impensarum Et hoc est :

« Erant autem sacerdotes Bel septuaginta, » templum enim conventuale fuit, « exceptis uxoribus, » libidini scilicet sacerdotum vacantibus, « et parvulis, » nondum in templo ministrantibus, « et filiis, » qui scilicet ministrare cepérunt. Baruch, in epist. Jerem. vi, 32 : Vestimenta eorum auferunt sacerdotes, et vestiunt uxores suas, et filios suos. « Et venit rex cum Daniele in templum Belis, » ut in ipso loco doli melius investigaret veritatem. Genes. xvii, 21 : Descendam, et videbo utrum clamorem qui vent ad me, opere compleverint.

Et subl dit de accusati criminis investigatione :

« Et iratus rex, » commotus scilicet de deceptione, quia credidit Danieli. Proverb. xvi, 14 : Indignatio regis, nuntii mortis. « Vocavit sacerdotes ejus, » hoc est, Belis : illi enim non poterant doli non esse conscii. « Et ait eis, » rex scilicet : « Nisi dixeritis mihi quis est qui comedat impensas has, » ad altare scilicet et mensam Belis impositas, « moriemini, » ut scilicet timore mortis manifestarent. Isa. xxvi, 14 : Morientes non vivant. Ad Roman. 1, 32 : Qui talia agunt, digni sunt morte : et non solum ea qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus.

« Et dixerunt sacerdotes Belis, » ad regem scilicet : « Ecce nos egrediemur foras, » extra templum scilicet, ne aliqua suspicio possit oriri de nobis : « et tu, rex, pone escas, » panum scilicet et carnium, « et vinum misce. » De terra enim calida vinum nocet, si bibatur non mistum. I ad Corinth. vi, 13 : Esca ventri, et venter escis : Deus autem et hunc et has destruet. « Et claude ostium, » scilicet templi, ne aliquis suspicetur ingredi, « et signa, » hoc est, sigilla « annulo tuo, » ne adulterina clave credamur ingredi. Daniel. vi, 17 : Quem obsignavit rex annulo suo, et annulo optimatum suorum.

« Si autem ostenderitis quoniam Bel comedat haec, » ad vitae et divinitatis ar-

<--- Page Split --->

« Et cum ingressus fueris mane, » supple, in templum, « nisi inveneris omnia comesta a Bel, » hoc est, ab idolo, « morte moriemur, » hoc est, eligimus mori, « vel Daniel, » supple, morietur, « qui mentitus est adversum nos. » Proverb. XIX, 5 : Qui loquitur mendacium, non effugiet.

« Et egressi clauserunt ostium, » Daniel scilicet et rex, « et signantes annulo regis, » ostium scilicet, « abierunt, » tanta enim erat potestas regis, ut nulli infringere liceret quod rex sigillaverat. Simile fecerunt Judæi, Matth. xxvii, 66 : Munierunt sepulcrum, signantes lapidem, cum custodibus.

« Contemnebant autem, » hoc est, despiciebant dictum, securi de dolis suis : « quia fecerant sub mensa, » hoc est, sub altari Belis, « absconditum introitum, » ad modum scilicet cuniculorum. « Et per illum, » introitum scilicet, « ingrediebantur semper. » Psal. LXII, 10 et 11 : Introibunt in inferiora terra : tradentur in manus gladii. « Et devorabant ea. » Aviditatem gulae significant : gulosi enim plus intus vorant, hoc est, in voraginem glutiunt, quam comedant. Genes. xLI, 20 et 21 : Quæ, scilicet boves, devoratis et consumptis prioribus, nullum saturitatis dedere vestigium.

« Sacerdotes autem ingressi sunt nocte. » Joan. nI, 20 : Qui male agit, odit lucem. « Juxta consuetudinem suam, » malam scilicet. Jerem. xIII, 23 : Si mutare potest Æthiops pellem suam, aut pardus varietates suas : et vos poteritis benefacere, cum didiceritis malum. « Et uxores, et filii eorum. » Sap. iv, 6 : Ex iniquis somnis filii qui nascuntur, testes sunt nequitiae in parentes in interrogatione sua. « Et comederunt omnia, et biberunt, » delicias vitæ summum bonum reputantes. Psal. LXXVII, 29 : Manducaverunt, et saturati sunt nimis.

« Factum est igitur. » Hic ponitur deprehensio doli, et dicuntur tria, scilicet solertia dolum apprehendendi : deceptio latentis doli, et deprehensio, ibi, 7, 13 : « Surrexit autem rex diluculo. » Et condemnatio dolosi, ibi, 7. 20 : « Tunc apprehendit rex. »

Dicit ergo : « Factum est igitur postquam egressi sunt illi, » sacerdotes scilicet, « rex posuit cibos ante Bel, » supple, super aram, vel mensam : « praeepit Daniel pueris suis, » hoc est, servis suis, « et attulerunt cinerem, » ut solertia dolus apprehenderetur, « et cribravit per totum templum, » ut pavimenti superficies aspergeretur, et vestigia latere non possent. Job, v, 13 : Qui apprehendit sapientes in astulia eorum, et consilium pravorum dissipat. « Coram rege, » ut testis et judex esset rex. Daniel. VI, 22 : Coram Deo justitia inventa est in me : sed et coram te, rex, delictum non feci.

Et subjungit de doli deprehensione : « Surrexit autem rex summo diluculo. » Curiositas enim experiendi incitamentum facit. Isa. xxvi, 9 : Spiritu meo in praecordiis meis demane vigilabo ad te. « Et Daniel cum eo, » qui, supple, esset testis veritatis. Joan. I, 7 : Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine.

« Et ait rex, » potius ab alio volens audire, quam a seipso dubia proferre : « Salvane sunt signacula, Daniel ? » Signa, hoc est, signata, sive sigillata, quae secreta manere debebant. Isa. xxiv, 16 : Secretum meum mihi, secretum meum mihi. « Qui respondit, » scilicet Daniel, « Salva, rex, » sunt signa. Tob. xii, 7 : Sacramentum regis abscondere bonum est.

<--- Page Split --->

« Statimque cum aperuisset ostium, » templi scilicet, « intuitus rex mensam, » hoc est, altare Belis, « exlamavit voce magna. Hieronymus : « Videtur hic fal- « lere quod solet dici, magnam vocem « non esse, nisi in sanctis tantum. » Et solvit dicens : « Sed hæc pericope apud « Græcos non est, hoc est, particula. » Et dicit Hieronymus, quod « istud interpo- « situm sit,et non sit de veritate litteræ. » « Magnus es, Bel, » apparentia scilicet, et non existentia, « et non est apud te dolus quisquam, » per antiphrasim, hoc est, quia omnis dolus apud ipsum est. Psal. xlix, 19 : Lingua tua concinnabat dolos.

Et subdit de vindicta, in malefactores idololtras scilicet :

« Tunc apprehendit rex sacerdotes, » hoc est, apprehendi fecit, « et uxores, et filios eorum : » ut si unus veritatem non diceret, alter confiteretur metu pecnarum : « et ostenderunt ei abscondita ostiola, » in templo scilicet sub altari. Joan. iii, 20 : Qui male agit, odit lucem. « Per quæ ingrediebantur. » Psal. xlix, 18 : Si videbas furem, currebas cum eo. « Et consumebant quæ erant super mensam. » Bene dicit, consumebant : consumpta enim sunt quæ dantur dæmonibus. Luc. xv, 13 : Dissipavit substantiam suam videndo luxuriosc.

15

« Et risit Daniel, » simplicitatem scilicet regis, et stultitiam, « et tenuit regem ne ingredieretur intro, » ne scilicet vestigio suo confunderet vestigia aliena. Ad Ephes. v,13 : Videte, fratres, quomodo caute ambuletis. « Et dixit, » supple, Daniel regi : « Ecce pavimentum, » a te scilicet et a me non calcatum, « animadverte cujus vestigia, » hoc est, quorum vestigia, « sunt hæc ? » vestigia enim non fallunt : vestigia vero dicuntur quasi pestigia, hoc est, stigmata pedis.

« Occidit ergo illos rex. » Psal. c, 8 : In matutino interficiebam omnes peccatores terræ. « Et Bel, » idolum scilicet cum templo, « tradidit in potestatem Danielis, » ut scilicet de eo faceret quod vellet. Luc. x, 19 : Dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes, et scorpiones, etc. « Qui subvertit eum, et templum ejus : » dæmon enim cum cultu suo subvertendus est. Job, xl, 6 : Disperge superbos in furore tuo, et respiciens omnem arrogantem, humilia.

« Et erat draco magnus. » Tangit hic idololatriam de diis terrestribus, veletiam infernalibus : antiqui enim infernales deos coluerunt, sicut Plutonem, et Vulcanum : et in dracone magis videtur coli infernalis deus quam alius deus. Draconem autem quare coluerunt, sicut et Bel, nescitur, nisi quod creditur quod coluerunt, ne noceret.

Dicit ergo primo draconis descriptionem. Et hoc est :

« Erat draco. » Aristoteles vult, quod « draco sit cubitalis serpens, qui propter « hoc quod omne aliud venenosum com- « edit, pessimum habet morsum. » Hic autem draco dicitur magnus serpens extensi corporis et magnorum dentium, ita

19

19

« Et dixit rex, » dolum deprehendens : « Video vestigia virorum, » qui aliter magis concavum, et calceatum habent pedem, « et mulierum, » quæ planum magis subtus, et delicatius calceatum habent pedem, « et infantium, » parvo pede deprehensorum. Job, xxxi, 5 et 6 : Si festinavit in dolo pes meus, appendat me Deus in statera justa, et sciat Deus simplicitatem meam. « Et iratus est rex, » dolo scilicet sacerdotum commotus. Deuter. xxxii, 22 : Ignis succensus est in furore meo.

« Erat draco. » Aristoteles vult, quod « draco sit cubitalis serpens, qui propter « hoc quod omne aliud venenosum com- « edit, pessimum habet morsum. » Hic autem draco dicitur magnus serpens extensi corporis et magnorum dentium, ita

<--- Page Split --->

quod dicit Semirion Philosophus, quod «fossura dentium magna, et profunda in- « fert vulnera : » et hoc est : « Magnus in illo loco. » Ezech. xxix, 3 : Ecce ego ad te, Pharao, rex Ægyti, draco magne, qui cubas in medio fluminum tuorum. « Et colebant eum Babyloni, » credentes virtutem alicujus dei infernalis esse in dracone. Unde et sanctis hæc victoria promittitur in Psal. xc, 13 : Conculcabis leonem, et draconem. Apocal. xii, 9 : Projectus est draco ille magnus, serpens antiquus.

Et petit potestatem a rege super draconem, ut destruatur idololatria.

Et hoc est :

« Tu autem, rex, da mihi potestatem. » Deus non est, quidefensione indiget humana potestatis. Act. xvii, 23 : Deus... nec manibus humanis colitur indigens aliquo, cum ipse det omnibus vitam, et inspirationem, et omnia.« Et interficiam draconem absque gladio et fuste.» Aesi dicat : Vos colitis eum, ne noceat : ego autem provocabo eum, ut noceat contra me, et tamen interficiam. Job, iii, 8 : Parati sunt suscitare Leviathan. Isa. xxvii, 1 : Visitabit Dominus in gladio suo duro, et grandi, et forte super Leviathan, serpentem vestem, et super Leviathan, serpentem tortuosum. « Et ait rex, » ad Danielem scilicet. « Da tibi, » supple potestatem : sanctus enim poterat habere potestatem illam. Marc. xvi, 17 et 18 : In nomine meo dæmonia ejicient : linguis loquentur novis : serpentes tollent. Luc. x, 17 : Damine, etiam dæmonia subjiciuntur nobis in nomine tuo. Et, post pauca, 7. 19 : Ecce dedi vobis potestatem calcandi supræ serpentes, et scorpiones, et super omnem virtutem inimici : et nihil vobis nocebit.

Et subdit de invitatione ad idololatriam. Et hoc est :

« Et dixit rex Danieli, » forte aliquid dicere volens de divinitate draconis : « Ecce nunc non potes dicere, » propter signa scilicet et opera vitæ, quæ vides, « quia iste non sit Deus vivens. » I ad Corinth. viii, 5 et 6 : Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in caelo, sive in terra (siquidem sunt dii multi, et domini multi), nobis tamen unus Deus, supple, est. « Adora ergo eum. » Isa. ii, 8 et 9 : Opus manuum suarum adoraverunt, quod fecerunt digiti eorum. Et incurvavit se homo, et humiliatus est vir.

« Tulit ergo Daniel picem, et adipem, et pilos : » picem, ut viscositate picis intestinum draconis, quod strictum est, conglutinaretur : adipem, ut dulcedine adipis offa desideraretur : pilos, ut adeps cum pice continuitate pilorum contineretur, et massaè digestio impediretur : dicit enim Avicenna, quod2« pili ab ani- « malibus non digeruntur, sed evomun- « tur.» « Et coxit pariter, » ut quodlibet illorum alterum ubique penetraret : « fecitque massas, » offas scilicet in modum massarum,« et dedit in os draconis,» unam scilicet post aliam, ut scilicet massa strictum intestinum scinderetur, pice conglutinaretur, ne transire posset, et horrore pilorum, ad vomitum elevaretur : et sic draco succensus, et singultiens dis-

« Dixitque Daniel regi,» instruens sic regem, sicut amicum : « Dominum Deum meum adoro. » Psal. xliv, 12 : Ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum. « Quia ipse est Deus vivens, » vitam scilicet habens in seipso, et vitæ principium. Joan. v, 26 : Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. « Iste autem non est Deus vivens : » si enim non est Deus, sequitur quod non sit Deus vivens : aliter etiam non vivens vita divina, quæ in omnibus vitæ principium est :

Serpens serpens enim mortis principium est, sicut dicitur, Genes. ii, 1 et seq.

<--- Page Split --->

rumperetur. Et hoc est quod sequitur : « Et diruptus est draco.» Significatautem, quod in os diaboli datur pix concupiscentia. Eccli. xiii, 1 : Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea. Et adeps significat dulcedinem delectabilium hujus vita : delectiones enim sequentes degluttiuntur a dracone. Luc. xvi, 22 : Mortuus est et dives, et sepultus est in inferno. Pili autem significant aridos, et siccos, ad nihil valentes, omni humore pietatis destitutos, quos Dominus praecepit radi a capite Prophetae, et barba. Ezech. v, 1 : Sume tibi gladium acutum, randentem pilos, et assumes eum, et duces per caput tuum, et per barbam tuam. Isti danlur in os draconis.

Et sequitur de idololatria detestatione : « Et dicit : Ecce quem colebatis. » Cum despectu legendum est, ac si dicat, quam vile cadaver est quod Deum esse credehatis. Ad Roman. 1, 23 : Servierunt creatura potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Amen.

occidit. » Jerem. xii, 8 : Hæreditas mea quasi leo in silva:dedit contra me vocem.

« Et dixerunt, cum venissent ad regem : Trade nobis Danielem. » Jerem. xi, 19 : Ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam. « Qui Bel destruxit, » hoc est, idolum Belis, et templum, quod non fuit malum. Idololatria vero destruenda est, eo quod omnis malitia est. Sapient.xiv,27 : Infandorum idolorum cultura omnis mali causa est, et initium, et finis. « Et draconem interfecti.» I Joan.iii,8 : In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli.

« Alioquin interficiemus te. » Minis intendunt inducere. II Machab. vi, 20 : Destinavit non admittere illicita propter vita amorem. « Et domum tuam, » hoc est, familiam tuam. Matth. x, 28 : Nolite timere eos qui occidunt corpus.

« Vidi! ergo rex, » per signa scilicet furoris,« quod irruerent in eum vehementer, » hoc est, animo vehementi, et concitato. Quorum timor bene cadit in constantem virum secundum leges humanas. Judic. xvii, 23 : Cave ne ultra loquaris ad nos, et veniant ad te viri animo concitati, et ipse cum omni domo tua pereas. « Et necessitate, » supple, timoris mundani, et humani, « compulsus, tradidit eis Danielem. » Quod tamen faciendum non erat. Eccli. iv, 33 : Pro justitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro justitia. Sic traditus est Joannes saltatrici 1. Matth. v, 10 : Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam.

« Qui miserunt eum in lacum leonum. » Daniel. vi, 16 : Adduxerunt Danielem, et miserunt eum in lacum leonum. « Et erat ibi sex diebus, » ut cun-

« Quod cum audissent Babylonii. » Tangitur hic virtus constantiae in passione. Et tanguntur tria circa Prophetam, et unum circa inimicos, scilicet in tribulatione constantia, consolationis laetitia, desolati in liberatione gloria, et quarto contra inimicos vindicta.

Dicit ergo : « Quod cum audissent Babylonii. » Bene Babylonii, omni confusione digni. Psal. xxxiv, 4 : Confundantur, et revereantur, quaerentes animam meam. « Indignati sunt vehementer : » quia scilicet a diabolo liberati erant. Isa. xvi, 6 : Superbia ejus, et arrogantia ejus, et indignatio ejus plus

quam fortitudo ejus. « Et congregati adversum regem, » conspirantes scilicet. Psal. n, 1 : Quare fremuerunt gentes. « Dixerunt : Judæus factus est rex, » patrias scilicet leges relinquens. « Bel destruxit, draconem interfecti,et sacerdotes

<--- Page Split --->

ctis patesceret innocentiae virtus : cito enim recedere a leonibus, non multum est, sed diu morari inter eos sine nocumento, mirabile est. Job, v, 23 : Bestiae terrae pacifica erunt tibi. Eccli. xlvii, 3 : Cum leonibus lusit quasi cum agnis.

quia forte pauper erat, paucos habens messores. Matth. x, 10 : Dignus est operarius cibo suo. « Et ibat in campum ut ferret messoribus, » ne scilicet ab opere impedirentur, si domi prandium cogerentur quaerere. Sic laudatur Manasses, vir Judith, quod instabat super alligantes manipulos in agro 1. Significat autem istud, quod Propheta verbi Dei panem ministrant dulcoratum dulcedine gratia, et pulmento virtutis. Psal. lxiv, 10 : Parasti cibum illorum, quoniam ita est praeparatio ejus.

« Porro in lacu erant leones septem, » supple, clausi. Bestiae autem clausae proprium est magis saevire. Amos, iii, 8 : Leo rugiet, quis non timebit ? « Et dabantur eis quotidie duo corpora, » damnatorum scilicet, « et dua oves, » de communibus, vel regalibus expensis : « et tunc non data sunt eis, » ut scilicet edaci fame saeviores essent. Et hoc est quod sequitur : « Ut devorarent Danielem : » et propter hoc mirum fuit, quod mansuetabantur. Daniel. vi, 22 : Deus meus misit Angelum suum, et conclusit ora leonum, et non nocuerunt mihi : quia coram eo justitia inventa est in me.

« Dixitque Angelus Domini ad Habacuc, » forte apparens ei visibiliter : « Fer prandium, » quod quasi prandium dicitur, hoc est, escarum præparationem, « quod habes, » præparatum scilicet, « in Babylonem. » Eccli. xix, 33 : Orna mensam : et quæ habes in manu, ciba cæteros. « Danieli, qui est in lacu leonum : » et ideo sibi præparare non poterit. II Esdræ. vni, 10 : Mititite partes his qui non præparaverunt sibi.

« Erat autem Habacuc. » Tangit hic desolati consolationem, et describit primo consolatorem : secundo, consolatoris adventum : tertio, consolationem.

Et hoc est :

« Erat autem Habacuc Propheta. » A nomine, et gratia describitur : Habacuc enim luctator interpretatur, eo quod cum Angelo in oratione luctabatur. Genes. xxxii, 24 : Ecce vir cum eo luctabatur usque mane. « In Judæa, » ubi locus Prophetarum est. Et est descriptio a patria. Psal. cxiii, 2 : Facta est Judæa sanctificatio ejus. Eccli. xliv, 3 : Homines magni virtute, et prudentia sua præditi, nuntiantes in prophetis dignitatem prophetarum. « Et ipse coxerat pulmentum, » quod panis est dulcoramentum. « Et intriverat panes, » ut scilicet mollificati facilius sumerentur, « in alveolo, » parvulo scilicet vase concavo :

« Et dixit Habacuc, » Angelo scilicet : « Domine, Baylonem non vidi. » Videtur quod iste fuerit de pauperibus terra, qui relicti sunt a Nabuchodosor 2 : « et lacum nescio, » in quod Propheta conclusus habitat. Thren. ni, 53 : Lapsa est in lacum vita mea, et posuerunt lapidem super me.

« Et apprehendit eum Angelus Domini, » virtute potius quam manu, « in vertice ejus, » hoc est, in capillo verticis, « et portavit eum capillo capitis sui, » non quidem manu, sed manus similitudine, ita quod tota portatio facta est virtute : et ideo non est læsus Propheta pendens a capillis. Psal. xc, 12 : In manibus portabunt te, ne forte offendas ad

1 Cf. Judith, viii, 3.

2 Jerem. xii, 15 et 16.

<--- Page Split --->

lapidem pedem tuum. « Posuique eum in Babylone, » de Judæa scilicet transfrerens, « super lacum, » ad consolationem Danielis, « impetu spiritus sui, » Angeli scilicet. Et est sensus, quod Angelus fecit spiritum, hoc est, ventum, ac si Habacuc vento portatus esset : et simile est, Ezech. xi, 24 : Spiritus levavit me, adduxitque in Chaldæam ad transmigrationem.

« Et clamavit Habacuc, dicens. » Clamor devotionem significat. « Daniel, serve Dei. » Ad Roman. 1, 9 : Testis mihi est Deus, cui servio in spiritu meo. « Tolle prandium quod misit tibi Deus. » Psal. cx, 4 et 5 : Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus : escam dedit timentibus se.

« Et ait Daniel, » supple, gratias agens : « Recordatus es mei, Deus.» Isa. xlix, 13 : Numquid potest mulier oblivisci infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui ? et si illa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui. « Et non dereliquisti diligentes te, » supple, numquam. Psal. xxxvi, 23 : Junior fui, etenim senui : et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Josue, 1, 5 : Non dimittam, nec derelinquam te. Eccli. ii, 11 et 12 : Nullus speravit in Domino, et confusus est. Quis enim permansit in mandatis ejus, et derelictus est ?

« Venit ergo rex. » Hic tangitur de 39 liberatione Prophetae. Et hoc est :

« Venit ergo rex die septimo. » Matth. Danielis lixxv, 36 : In carcere eram, et venistis ad me. « Ut lugeret Danielem, » quasi jam mortuum. Job, xxx, 23 : Flebam quondam super eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi. « Et venit ad lacum. » Psal. lxxxvii, 5 : Aestimatus sum cum desgentibus in lacum. « Et introspexit, » per rimas forte, vel per cancellos : ubi enim amor, ibi oculus. Eccle. 1, 8 : Non saturatur oculus visu. « Et ecce Daniel sedens, » quiescens, « in medio leonum : » crudelitas enim hominum major est ferocitate bestiarum. Isa. xi,9 : Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo.

« Et exclamavit voce magna rex, di- 40 cens : » novitas enim facti, vocem magnam fecit. Psal. cxii, 2 : Voce mea ad Dominum clamavi. « Magnus es, Domine Deus Danielis, » virtute scilicet et omnipotentia. Psal xlvii, 2 : Magnus Dominus, et laudabilis nimis. « Et extraxit eum de lacu leonum. » Daniel. vi, 23 : Eductus est Daniel de lacu, et nulla læsio inventa est in eo, quia credidit Deo suo.

« Porro. » Tangit hic de vindicta ma- 41 lefactorum. Et hoc est :

« Porro illos qui perditionis ejus causa fuerant, » quantum in ipsis erat, « intromisit, » hoc est, intromitti fecit, « in lacum, » ut discat in auctorem pena redire suum. Matth. vii, 2 : In quo judicio judicaveritis, judicabimini. « Et devorati sunt in momento coram eo, » rege scilicet. Daniel. vi, 24 : Non pervenerunt usque ad pavimentum laci, donec arriperent eos leones, et omnia ossa eorum comminuerunt.

« Surgensque Daniel comedit. » Cant. v, 1: Comedite, amici, et bibite. Act. ix, 19 : Cum accepisset cibum, confortatus est. « Porro Angelus Domini, » ministerio suæ virtutis,« restituit Habacuc confestim, » sine mora, « in loco suo, » hoc est, in Judæam ad messores. Malach. iii, 1 : Ecce ego mitto Angelum meum, et præparabit vitam ante faciam meam.

« Tunc rex ait, » edictum proponens

<--- Page Split --->

per decretalem epistolam : « Paveant omnes habitantes in universa terra. » Psal. xxxii,8 : Timeat Dominum omnis terra. « Deum Danielis. » hoc enim justum est, Psal. xxiii, 1 : Domini est terra, et plenitudo ejus. « Quia ipse est liberator 1, » in tribulationibus. Psal. xc, 15 : Cum ipso sum in tribulatione : eripiam eum. Et « salvator, » a peccatis scilicet. Matth. 1, 21 : Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum. « Faciens signa, » omnipotentiae scilicet demonstrativa,

« et mirabilia,» corda hominum stupentia. Joel, n, 30 : Dabo prodigia in cælo et in terra. Et hoc est quod sequitur hic : « In terra. » Psal. lxxvi, 15 : Tu es, Deus, qui facis mirabilia. « Qui liberavit Danielem, » Prophetam, et servum suum, « de lacu leonum. » Eccli. li, 4 et 5 : Liberasti me, secundum multitudinem misericordiae nominis tui, a rugientibus praeparatis ad escam : de manibus quærentium animam meam.