DISTINCTIO VIII.

ARTICULUS I.

An Eucharistia sit sacramentum majoris gratiae quam baptismus ?

Et videtur falsum : quia secundum eum videtur baptismus minoris esse gratiae quam Eucharistia :

adeptio est per se bona : remotio autem mali est privatio : ergo minoris gratiae sacramentalis est baptismus quam Eucharistia, quod Magister negavit in præcedenti distinctione.

<--- Page Split --->

Solutio.

Solutio. Dicendum, quod Magistri nostri assignant plurimas utilitates hujus sacramenti.

Prima autem est principalis et propria, scilicet ut sicut homo per e sum pomi vetiti perdidit vitam, ita recuperet per esum ligni vitae spiritualis : et haec pro tanto dicitur propria. Quia homo multipliciter cecidit a vita, scilicet per culpam originalem, et actualem, et per vulnus concupiscentiae debilitantis, et per deperditionem spiritualium in pietate et bonitate, et hujusmodi, quae quasi humor quidam vegetant et infundunt animam. Contra culpam autem sunt baptismus et pecnitentia : et contra debilitatem concupiscentiae est confirmatio. Ad restaurantum autem spirituale robur deperditum, est cibus spiritualis Eucharistia. Et hujus probatio subtilior est supra habita in distinctione sacramentorum 1.

Secunda et quasi propinqua illi, ut sit nutrimentum hominis spirituale. Unde panem Angelorum manducavit homo2. Super quod dicit Augustinus : « Ut manducaret homo panem Angelorum, creator Angelorum factus est homo. » Sapient. xvi, 20 : Paratum panem de cœlo præstitisti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem.

Tertia est, ut uniat membra corporis Christo capiti per charitatem : aliter enim est in hoc cibo, et in aliis : quia alii cibi convertuntur in cibatum : hic autem cibus convertit cibatum ad se, et unit sibi membra cibata : et hujus ratio infra dicetur. Unde, Joan. vi, 37 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Et Augustino dictum est : « Crede, et manducabis me : nec tu me mutabis in te, sed tu mutaberis in me. »

Quarta est non adeo propria et substantialis sacramento, sed consequitur ad ipsum, scilicet ut augeatur meritum fidei

quae in hoc sacramento supra omnia exaltatur, eo quod ratio hic sine fide nihil potest : et hoc tangit Magister infra 3, ubi dicit, quare sub alia specie corpus suum dedit.

Quinta est spei sublevatio. Unde, Matth. xxviii, 20 : Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi.

Sexta est dilatatio charitatis : quia est in memoriam redemptionis et liberationis nostrae. I ad Corinth. xi, 24 : Hoc facite in meam commemorationem 4. Et ibidem, x. 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem Domini bibetis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat.

Septima est diminutio venialium, licet non propter venialia sit principaliter institutum, ut supra probatum est. Et ideo, Matth. vi, 12, post, Panem nostrum supersuhstantialem da nobis hodie, statim sequitur : Dimitte nobis debita nostra.

Potest ergo dici ad primum, quod si remotio a malo et adeptio boni essent termini ejusdem motus, et terminus a quo causaret baptismus, et terminus ad quem causaret Eucharistia : tunc procederet objectio. Sed hoc non est verum : quinimo baptismus removet malum, et inducit bonum. Et confirmatio in tali bono non est terminus baptismi : sed potius in alio bono gratiae quod confert Eucharistia, sicut prius ostensum est : quia sacramentales gratiae non simul habentur.

Ad aliud dicendum, quod confirmatio in bono est duplex, scilicet ex Spiritu sancto dato ad robur pugnae, et hic effectus est confirmationis. Est etiam confirmatio in bono ad restitutionem virtutis deperdita per inobedientiam, et haec confirmatio habet fieri per cibum spiritualem, et est effectus Eucharistiae.

Ad alia omnia est vera solutio, scilicet Ad 3, 4, etc quod est refectio spiritualis cum signo et

<--- Page Split --->

causa cibi, et refectio ista non est nisi Eucharistiae. Est etiam refectio per continteniam virtutis ne decidat, et augmentum ejus sine ratione in signo causat, et haec competit verbo Dei et gratiae. Et de hac loquuntur auctoritates inductae.

ARTICULUS II.

De quatuor figuris Eucharistiae.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium : « Cujus figura praecessit, quando manna pluit Deus Patribus in deserto, etc. »

Hic enim tangit Magister quadruplicem figuram hujus sacramenti, scilicet manna, et sanguinem Christi a latere ejus profluentem 1, et sanguinem agni paschalis qui liberabat ab exterminatore 2, et oblationem Melchisedech 3.

Quest. 1.

QUÆRITUR autem de istis figuris.

Primo quidem, quare baptismus et Eucharistia habent figuras se manifestantes, potius quam alia sacramenta?

Videtur enim, quod alia debent habere sicut et ista : quia dicit Magister Hugo, quod statim ut fuit morbus, conveniebat significari per medicinam : ergo omne sacramentum in figuris præsignari debuit.

Quod autem non statim debuerunt exhiberi sacramenta, satis est supra probatum, et ideo de hoc non est hic disputandum.

PRÆTEREA , Cum sint multæ aliæ figuræ hujus sacramenti, præcipue illæ de quibus fit mentio in canone, sicut oblatio Abel et Abrahæ qua obtulit filium, quare Magister non facit mentionem de illis sicut de istis tribus?

ITEM, Videtur quod manna non sit figura Eucharistiae : quia

ULTERIUS videtur, quod nec sanguis fluens de latere Domini sit signum hujus sacramenti : quia

ULTERIUS quæritur de tertia figura quam inducit, scilicet de sanguine agni paschalis quo liniebantur postes filiorum

<--- Page Split --->

Israel, ut liberarentur ab Angelo exterminatore.

Videtur enim, quod ille non habebat similitudinem aliquam cum sanguine Christi prout sumitur in Eucharistia : quia

ULTERIUS quaeritur de quarta figura quam inducit, scilicet oblatione Melchisedech : in illa enim fuit oblatio facta Abrahæ, non Deo, sicut patet, Genes. xiv, 18, ubi dicitur, quod obtulit ei panem et vinum, scilicet Abrahæ, dicens : Benedictus Abram Deo excelso, quo protegente, hostes in manibus tuis sunt. In Eucharistia autem sumitur panis oblatus Deo. Ergo videtur, quod non habeat hanc figuram.

Quæst. 3. PRÆTEREA quaeritur, Cum forma sit in Eucharistia sicut res et species et situs, et habeamus figuram penes rem et speciem et situm : quare non præcessit aliquid quod significaret quoad formam ?

Videtur enim quod debuit esse figura penes formam : quia in baptismo Joannis quaedam figura præcessit formam baptismatis Christi : ergo etiam debuit præcedere in isto.

Quæst. 4. ULTIMO quaeritur, Penes quid sumitur numerus harum quatuor figurarum ?

Solutio. 1. SOLUTIO. Dicendum ad primum, quod quatuor sunt sacramenta quæ præcipue

sunt Novi Testamenti, scilicet baptismus, confirmatio, Eucharistia, et extrema unctio. Alia tria etiam sunt Novi testamenti, scilicet quia in Novo habuerunt effectus plenitudinem : licet aliquo modo præcesserint in Veteri. Inter quatuor autem quæ sunt Novi Testamenti, sunt duo quæ ita sunt Novi, quod nec figuram aliquam expressam in Veteri habere poterant. Unum quidem propter Veteris Testamenti imperfectionem, ut Confirmatio, in qua Spiritus datur ad robur : et ideo figuram habere non debuit in Veteri Testamento ubi fuit imperfectio status secundum Spiritum. Aliud autem propter statum originalis peccati, cujus pondere ante Christi Passionem omnes trahebantur ad limbum : et ideo non potuit esse figura extrenæ Unctionis, quæ tollit reliquias peccati ad hoc quod evolet statim ad gloriam. Sed Baptismus et Eucharistia sunt sacramenta, quorum unum est directe contra originale, contra quod etiam remedium fuit in Veteri Testamenti, scilicet circumcisio, et habuit multas figuras. Aliud autem in quo nobis conjungitur liberator ille qui operatur in omnibus sacramentis : et ideo etiam conveniebat præcedere figuras illius : et hoc est Eucharistia. Pœnitentia autem est contra defectum actualis peccati, qui singulariter est cujuscumque hominis in quacumque lege : et Matrimonium ad materialem fidelium multiplicationem, quæ etiam semper fuit necessaria : et ideo semper fuerunt illa sacramenta, licet non adeo plena gratiae sicut sub Christo. Ordo autem habet potestatem spiritualem quæ in umbra fuit in Veteri, et in veritate in Novo. Et sic patet qualis differentia est in sacramentis in communi.

Ad aliud dicendum, quod licet alicæ Ad quest. 2. sint figuræ Passionis Christi, vel effectus hujus sacramenti, sicut oblatio quæ repræsentat Passionem Christi secundum naturam humanam in cruce, et sacrificium Abel quod repræsentat oblationem qua se Christus obtulit in cruce : tamen

<--- Page Split --->

ista quatuor specialiter exprimunt non Passionem Christi, sed rem vel speciem sacramentalem, secundum quod sub sacramento accipitur res, vel species refertur ad rem sacramenti. Et hoc satis patet in manna, et oblatione Melchisedech. Sed quod sanguis agni Ægyptiaci vel paschalis non accipiatur simpliciter, sed in usu fidelium, patet ex hoc quod liniuntur postes liberatorum sanguine : et hoc modo Christus passus conjungitur fidelibus, non prout pependit in cruce, sed prout accipitur in sacramento, et linit postes intellectus et affectus. Sanguis etiam effluens de latere Christi, per hoc quod fuit cum aqua fluente quae significat populum, habet relationem ad sanguinem in sacramento, ubi aqua conjungitur populum significans. Nulla autem aliarum figurarum sic exprimit speciem sacramenti, vel rem secundum quod est sub sacramento : et ideo de illis non facit mentionem Magister, sed canon Missæ, eo quod non tantum ponit substantialia sacramento, sed etiam exprimit ea quae facta sunt circa Christum in Passione, ut dicit Innocentius, sicut patena lapidem sepulcri significat, extensio manuum sacerdotis extensionem Christi in cruce. Et ideo etiam facit mentionem de figuris quibusdam significantibus Christi Passionem, secundum quod repræsentabatur in cruce, et non sub sacramento.

Deo ab homine : quod patet in urna aurea, quae plena mannate fuit in arca testamenti posita coram Domino: et ita est in sacramento Eucharistiae, in quantum Deus rem sacramenti offert in edulium, et nos ei in pretium recompensationis delictorum.

Ad id quod ulterius quaeritur, dicenDeum quod nihil prohibet, quod idem in diversis dispositionibus acceptum, sit signum et figura suiipsius, non prout est idem, sed potius prout sumitur conjunctum speciebus diversis: et ita est de sanguine fluente de latere Christi : per hoc ipsum enim quod aquæ conjungebatur, habebat expressionem sui, prout populum sibi unit in sacramento in quo aqua conjungitur vino in sanguinem transferendum. Vel dicatur melius, quod duo sunt in sacramento, scilicet confectio et usus : in usu autem unit sibi hominem, in confectione autem efficitur præsentialiter sub sacramento. Dicatur igitur, quod sanguis Christi junctus aquæ fluenti de latere Christi, habet similitudinem cum usu in quo unit sibi populum, licet identitatem habeat cum sanguine qui est in sacramenti confectione.

Ad aliud dicendum, quod sanguis secundum quod est in potum, est sanguis fluens ad nos. Licet autem in sacramento non sit sine corpore, hoc tamen non est de virtute sacramenti, sed potius de virtute indissolubilitatis sanguinis a corpore glorioso : unde sacramentaliter accipitur ut fluens, licet contentus sit in corpore per unionem ad corpus.

Ad aliud dicendum, quod ut prædictum est, quod sanguis in sacramento in corpore continetur, hoc non est virtute sacramenti, sed potius de natura corporis gloriosi, in quo unum ab alio non potest separari.

Ad id quod ulterius quaeritur de tertia Tori. figura, dicendum quod in veritate illa Ad

Prima figuAd aliud dicendum, quod licet effectus ra. hujus sacramenti proprius non sit nisi gratia una, et unius substantialis actus : tamen id quod in hoc sacramento est res et sacramentum, est totus et perfectus Christus, qui plenus est gratia, de cujus plenitudine nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia 1. Et hanc diversitatem expressit manna in diversitate saporis.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod manna fuit panis oblatus homini a Deo, et oblatus

<--- Page Split --->

figura secundum diversa exprimit duo sacramenta : quia in baptismo sunt tria, scilicet liberatio a daemone, et tinctio in aqua, et remissio peccati. Et primum horum facit Passio Christi, et hoc exprimitur per liberationem ab Angelo exterminatore. Secundum autem exprimebatur per transitum maris Rubri. Et tertium per submersionem Ægyptiorum : quia aliter etiam figura Eucharistiae praecederet figuram baptismi, quod reputo inconveniens : sed non est inconveniens, quod figura Passionis praecedat quae in omnibus sacramentis operatur : sed tamen usus sanguinis et carnium agni usum rei sacramentalis Eucharistiae exprimit.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod sanguis per hoc quod eduxit, figurat Passionem in baptismo operantem : sed usus carnium et sanguinis in quantum confortabat et præparabat ad exitum de Ægypto ad patriam, figura fuit viatici in Eucharistia.

accipi, aut secundum comparationem ad effectum sacramenti quem significat per species : aut potest accipi in materia in comparatione ad effectum et ritum sacramenti. Si primo modo : tunc præfiguratur in manna, quod per speciem panis figurabat materiam, per saporem effectum. Si secundo modo : tunc figurabatur in oblatione Melchisedech : quia ibi fuit utraque species, scilicet vinum et panis, et effectus confortationis cum ritu oblationis et benedictionis. Si autem refertur figura ad rem quae est sacramentum et res : haec iterum est duplex, scilicet prout est in usu fidelium tantum, vel prout unit nos capiti Christo per effectum spiritualis amoris. Et primo modo significatur in comestione agni paschalis, secundo modo in fluxu de latere Christi, ubi unitus fuit sanguis cum aqua quae unionem populi cum capite Christo significat, ut dicit Gelasius Papa.

uarta figura. Ad id quod ulterius quaeritur de quarta figura, dicendum quod secundum praehabita, in Eucharistia est oblatio facta nobis a Deo, et Deo a nobis : et utrumque exprimit Melchisedech : primum in offerendo Abrahae post interfectionem regum per quos peccata significantur : secundum autem per hoc quod benedixit Deo excelso.

Ad aliud dicendum, quod in forma hujus sacramenti Verbum increatum operatur in verbo creato, et non opere ministri sicut in aliis sacramentis : et ideo verba a Sacerdote proferuntur in persona Christi, quod non fit in aliis. Et propter hanc maximam perfectionem non potuit præfigurari forma.

Ad aliud dicendum, quod quatuor figurae dividuntur ita, quod duae referuntur ad rem quae est res et sacramentum, et duae ad speciem sacramenti in materia. Potest autem species in materia absolute

ARTICULUS III.

Quæ sit causa, quare hoc sacramentum viaticum dicatur ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicitur, ibi, A, circa finem : « Unde recte viaticum appellatur, etc. » Supra enim dedit ei aliud nomen, scilicet Eucharistiam.

Et quaeritur ratio horum nominum.

Et dicendum, quod viaticum dicitur tribus de causis, scilicet, quia viatorum est ad viam præparatio, ut dicitur in Littera. Unde, III Reg. XIX, 7 et 8 : Surge, comede, grandis enim tibi restat via, dictum est Eliae : et comedit, et bibit, et ambulavit in fortitudine cibi illius... usque ad montem Dei Horeb.

Secunda ratio est, quia non est sacramentum hoc nisi in via. Et ideo in qua-

<--- Page Split --->

dam Collecta dicit Gregorius : « Præsta, ut quod nunc in specie rerum gerimus, veritate capiamus. » Et Dionysius in Ecclesiastica hierarchia : « Arbitramur Jesu participationis ipsam divinissimæ Eucharistiæ assumptionem esse imaginem 1. »

Tertia causa est, quia est memoriale quoddam via Domini transeuntis ad Passionem pro nobis. Exod. xii, 11 : Est enim phase, (id est, transitus) Domini. Et Dionysius : « Divinissima unius et ejusdem panis et vini et calicis communio et pacifica traditio similem conversationem eis divinam tamquam similiter edentibus promulgat, et dignissimam coenam et principale symbolum perfectionis in memoriam sacram ducit. »

datur anteriora esse sacramenta, etc. »

Aut enim hoc intelligitur quoad speciem, aut quoad rem : quia non sunt plura in sacramento. Si quoad speciem, istud non videtur verum : quia sacrificia quaedam etiam erant in naturali lege facienda ad dimissionem originalis peccati, ut dicit Gregorius, ut supra habitum est in principio hujus libri 3. Si autem quoad rem, tunc plane falsum est : quia res sacramentorum novæ legis non fuit nisi post adventum Christi.

PRÆTEREAquæritur , Qualesicspecia - literfuitinisto , quodistudantiquiusdi - cituretiamsacramentisveterislegis , p o - tiusquamalia ?

Eucharistia autem dicitur tribus de causis. Una est, quia continet illum qui est arca et fons omnis gratiae. Joan. 1, 14 : Plenum gratiae et veritatis. Secunda est diversitas utilitatis quam facit sacramentum : et de hoc in prima quaestione supra habitum est 2. Tertia est, quia principalis gratiae, id est, amoris est sacramentum in hoc quia unit nos capiti Christo, sicut charitas unitiva est.

ARTICULUS IV.

SOLUTIO . Dicendum , quodintelligiturquoadspeciemetritumhujussacra - menti : quiautramquespeciem , e t r i - tumoblationisetusumsacramentiex - hibuitinfiguraMelchisedechantecir - cumcisioneminnaturalilege , a n t e - quaminstituerentursacramentaveterislegis .

ADOBJECTUMautem contra, dicendum quod illa sacrificia non fuerunt sacramenta, nec figurae veteris legis, sed potius figurae Passionis Christi et mortificationis carnis pœenitentium, ut dicit quaedam Glossa super Leviticum.

An sacramenta Christianorum sint anteriora sacramentis Judæorum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius, ibi, A, in fine : « Intelligi

Adaluddicendum , quodilludsacra - mentumspecialemhabetdignitatemsuæreiquæestChristusperfectusindeitateethumanitate , quamperfectionemnonhabentsacramentaalia .

1 S. DIONYSIUS, Lib. de Ecclesiastica hierarchia, cap.. 3. Secundum sensum (Nota edit. Lugd.).

2 Cf. Supra, Dist. VIII, Art. 1. 3 Cf. Supra, Dist. I, Art. 15 et seq.

<--- Page Split --->

B. De institutione sacramenti.

Hic etiam alia consideranda occurrunt quatuor, scilicet sacramentum, institutio, forma, et res. Sacramentum Dominus instituit, quando post typicum agnum corpus et sanguinem suum discipulis in cœna porrexit 1. Unde Eusebius Emisenus : Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die cœnae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret : ut coleretur jugiter per mysterium quod semel offerebatur in pretium 2.

DIVISIO TEXTUS.

tangit quod .primo enumerat, scilicet sacramentum quod refertur ad species materiales hujus sacramenti, quae sunt species panis et vini, ibi, D, § 2 : « Porro illa species visibilis, sacramentum est, etc. »

« Hic etiam alia consideranda occurrunt quatuor, etc. »

Hæc pars dividitur per Magistrum in tres partes : in quarum prima agitur de substantialibus sacramento, quae ante omnia consideranda sunt. In secunda, agit de sacramento ex parte suscipientis, quae incipit in distinct. IX, ibi, A, « Et sicut duæ sunt res istius sacramenti, etc. »

ARTICULUS V.

An sacramentum Eucharistiae sit debito et congruo tempore institutum a Christo ?

In tertia autem agit de sacramento ex parte celebrantis, ibi scilicet distinct. XIII, ibi, F, « Post hæc quæritur, si quod gerit sacerdos, etc. »

Incidit autem quaestio circa primum, scilicet de institutione.

Videtur enim, quod

Residua autem pars illius distinctionis a Magistro dividitur in quatuor partes : in quarum prima agit de institutione : in secunda, de forma, ibi, C, « Forma vero, etc. ». In tertia, quid sit res et sacramentum ? ibi, D, § 1 : « Nunc quid ibi sacramentum sit, etc. » In quarta vero,

<--- Page Split --->

pore primi casus Adæ debuit edulium ligni vitæ præstitisse : hoc autem est in Eucharistia : ergo ex tunc debuit instituisse.

Sed contra.

SED CONTRA videtur, quod

juvat medicina, et nisi cito juvet, ex corruptione principiorum per morbum succumbit natura. Sed, sicut a principio hujus libri quarti dictum est, secus est in morbo spirituali : quia in illo natura non agit per necessitatem, sed per voluntatem : ad voluntatem autem præexigitur cogitatio, et ideo oportuit præsignari morbum et medicinam multis signis et figuris, ut dicit Magister Hugo, ut postea gratia curaret quam juvaret voluntas : et ideo remedium sacramenti novæ legis non statim conveniebat dari.

Ad aliud dicendum, quod verum est, quod non erat reditus nisi per esum ligni vitæ : sed infra habebitur, quod duplex est modus edendi, scilicet spiritualis, et ille semper fuit in fide credentium. Unde Augustinus : « Ut quid paras dentem et ventrem ? crede, et manducasti. » Et per illum fuit reditus quoad satisfactionem, licet non quoad pretii susceptionem. Alius est sacramentalis, et illum non semper conveniebat esse, ut prius habitum est.

Ad aliud dicendum, quod viatoribus eo quod via spiritualis est, sufficiebat esus viatici spiritualis.

Ad aliud dicendum, quod aliud est in isto sacramento, et aliud in baptismo : baptismus enim figura est Passionis, et sepulturae, et resurrectionis : Passionis in subversione peccati, sepulturae in absconsione et mersione triplici sub aqua, et Resurrectionis in nitore abluti : et ideo ille formaliter institui non potuit, nisi post omnia haec : sed Eucharistia est commemoratio Passionis tantum, et ideo immediate ante Passionem debuit institui : licet usus Eucharistiae non detur nisi baptizato. Et ideo nihil habet similitudinis usus horum sacramentorum et institutio.

Ad aliud dicendum, quod non est veAdol rum, quod « sicut se habet perceptio, etc. » Et hujus ratio jam assignata est : et ideo proportio illa nihil valet.

<--- Page Split --->

Ad object. 3. Ad aliud dicendum, quod illae figurae licet sint expressiones quoad species materiales, ut prius dictum est, quae sunt signa tantum : non tamen magis conveniebat post istud quam post illa institui. Aliter etiam potest dici, quod illa fuerunt signa, non sacramenta : et ideo species quae in eis praefigurabatur, non debuit

cessare, sed potius incipere ritus illius speciei : sed sacramenta legalia cessare debuerunt, ut supra in quaestione de legalibus habitum est 1. Et ideo post illud tamquam terminandum, debet institui Eucharistia, non post illa quae per speciem in genere considerata non terminata sunt, sed adhuc frequentantur.

C. De forma.

Forma vero est quam ipse ibidem edidit dicens : Hoc est corpus meum : et post, Hic est sanguis meus 2. Cum enim haec verba proferuntur, conversio fit panis et vini in substantiam corporis et sanguinis Christi : reliqua ad laudem Dei dicuntur. Unde Ambrosius 3 : Sermone Christi hoc conficitur sacramentum, quia sermo Christi creaturam mutat : et sic ex pane fit corpus Christi, et vinum cum aqua in calicem missum fit sanguis consecratione verbi coelestis. Consecratio quibus fit verbis? attende quae sunt verba : Accipite et comedite ex eo omnes : Hoc est corpus meum. Et iterum, Accipite et bibite ex hoc omnes : Hic est sanguis meus. Per reliqua omnia quae dicuntur, laus Deo refertur : oratio praemittitur pro populo, pro regibus. Item, Augustinus 4 : Credendum est, quod in illis verbis Christi sacramenta conficiantur : reliqua omnia nihil aliud sunt quam laudes, vel obsecrationes fidelium, et petitiones.

Ecce quae sit institutio et forma hujus sacramenti. Ubi consideratione dignum est, quare illud sacramentum post coenam dedit discipulis. Dominus igitur Jesus ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium, in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui : in quibus excellit mysterium Eucharistiae. Ideo etiam post alia dedit, ut

<--- Page Split --->

hoc unum arctius memoriae discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur : sed potius a jejunis sumi oportet, sicut Apostolus docet 1, ut singulari reverentia dijudicetur, id est, discernatur ab aliis cibis, quod Dominus Apostolis disponendum reliquit. Unde Augustinus 2 : Apparet, cum primo acceperunt discipuli Eucharistiam, non eos accepisse jejunos : non ideo tamen calumniandum est universae Ecclesiae, quod a jejunis sumitur semper. Placuit enim Spiritui sancto, ut in honore tanti sacramenti, prius in os Christiani Dominicum corpus intraret, quam alii cibi : ideo ubique mos iste servatur. Non enim quia post cibos dedit Dominus, ideo pransi vel coenati illud accipere debent, ut illi faciebant quos Apostolus redarguit 3. Nam Salvator, quomodo 4 vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus et memorie disciplulorum, a quibus ad Passionem digressurus erat. Quo autem ordine deinceps sumeretur, Apostolis per quos Ecclesias dispositurus erat, reservavit docendum.

ARTICULUS VI.

An ista sit debita forma, Hoc est enim corpus meum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicitur in secunda parte, ibi, C, § 1 : « Forma vero est quam ipse ibidem edidit dicens : Hoc est corpus meum, etc. »

Obicitur enim multipliciter contra hanc formam sic :

est corpus meum, non habebit effectum nisi cum exercetur in materia debita sacramento : ergo haec oratio, Hoc est corpus meum, in cena nihil significavit circa corpus Christi in cœlo : et non potest dicere, Hoc est corpus meum, nisi demonstrato corpore in cœlo, quod falsum est : ergo non debuit forma tradi per verbum est, sed potius per verbum notans transitum unius ad aliud et mutationem.

1 I ad Corinth. xi, 20 et seq. 2 S. AUGUSTINUS, Ad Januarium, epist. 118. De consec. dist. II, Liquido apparet (Nota edit.

<--- Page Split --->

duobus modis, scilicet materialiter et significative, sive ut ipsa vox est signum et res : signum secundum quod dico, Homo est animal rationale : res sive materialiter, secundum quod dico, Homo est duarum syllabarum et trium litterarum et aspirationis. Ergo et hac voce, Hoc est corpus meum, non contingit uti pluribus modis. Constat autem, quod non accipitur hic materialiter : ergo significative : ergo demonstratur corpus Christi jam factum, et non quod ipsa ut forma faciat ipsum.

Quest. 1. ITEM, Objicitur de prima particula quae est pronomen, hoc.

Christi : ergo hæc numquam est vera, Panis erit corpus Christi. Causa autem falsitatis est discohærentia prædicati cum subjecto quod notatur cohærere in futuro : ergo cum vicinior cohærentia notetur per verbum præsentis temporis, illa est multo magis falsa quæ est, Panis est corpus Christi : ergo et hæc, Hoc est corpus Christi, sive corpus meum, cum nihil demonstretur per ly hoc, nisi substantia panis ante transsubstantiationem.

<--- Page Split --->

nis, et sua demonstratio non est separanda ab oratione, ideo demonstratur hic quod est ibi in termino finali orationis. CONTRA : Sicut se habet totum ad totum, ita pars ad partem : ergo si totum factum est in termino finali orationis, pars facta est cum profertur pronomen demonstrativum hoc.

tum : praesens autem non est nisi substantia supposita quae fuit ante prolationem orationis, et haec est substantia panis : ergo non supponit nisi pro illa : et tunc locutio est falsa, ut prius probatum est.

ULTERIUS quaeritur de hoc verbo, Est. Quaer 1. Est enim significat rem in praesenti : hoc autem non admittit veritas locutionis, quia panis non est corpus Christi.

<--- Page Split --->

pus Christi: quia sic non significatur transitus panis.

corpus inanimatum et non gloriosum convertitur in corpus animatum et gloriosum unitum divinitati: ergo hic major effectus deberet attribui dignissimo nomini, scilicet Jesus Christus: ergo deberet dixisse, Hoc est corpus Jesu Christi, ut videtur.

ULTERIUS quæritur de his quæ adduntur in Evangelio, de hoc scilicet, Accipite, et comedite, utrum sit de forma?

Videtur, quod sic : quia

Quæst. 3. ULTERIUS quæritur de hac particula, Corpus.

Quæst. 4. ULTERIUS quæritur, Quare dicit, Meum? Videtur enim convenientius dixisse, corpus Christi quia

ULTERIUS quæritur de mutatione, additione, et diminutione, et corruptione: sicut in quæstione de forma baptismi, et confirmationis.

SOLUTIO. Dicendum, quod hæc est forma, Hoc est corpus meum, meo judicio, et non plus.

Ad solutionem autem eorum quæ objecta sunt, notandum, quod illa oratio in triplici vi habet considerari: habet enim unam vim, secundum quod est vox significativa rei: et ex hoc modo facit signum de re aliqua demonstrata. Item, habet vim, secundum quod est forma sacramenti ab institutione divina: et secundum hoc est conversiva panis in corpus Christi, et facit transitum sive panis transsubstantiationem. Tertiam habet vim, secundum quod in ea operatur Verbum increatum, in cujus persona profertur a sacerdote: quia quasi recitative a sacerdote dicta, refertur ad Verbum increa-

<--- Page Split --->

tum, secundum quod ipsum in voce istius orationis operatur. Et hoc modo dixerunt de antiquioribus Theologis, quod vox habet referri ad rem et res indivisibiliter et indivisibili vi operatur cum conjuncto sibi Verbo increato : et non est separare partem a parte, sicut in alia constructione : et licet habeat signare in quantum est vox creata, non tamen habet operationem sacramentalem in quantum hujusmodi, sed in quantum indivisibiliter operatur in ea Verbum increatum signatum, ad quod reduci habet oratio ista unde est, scilicet corpus Christi : licet pluribus vocibus exprimatur secundum modum suppositi et appositi et compositionis.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod ille triplex usus formæ, secundum quod hæc verba accipiuntur cum significatione, institutione, et operatione Verbi increati, non est nisi in sacramento : licet argumentatio illa procedat ac si usus hujus orationis nihil habeat ab institutione et operatione Verbi increati : et hoc non est verum.

Ad ALIUD dicendum, quod etiam illa objectio supponit falsum, scilicet quod oratio non sit nisi insinuativa facti, et non faciens transitionem ex institutione et operatione Verbi increati, in cujus persona verba illa proferuntur. Quare autem Verbum notans transitum vel mutationem, non ponitur in oratione illa, infra, ut poterimus, determinabimus.

Ad ALIUD dicendum, quod hoc est verrum de vocibus ad solum usum significandi institutis, sed non de vocibus quae sunt formæ sacramentorum, in quibus institutio facit voces esse operativas gratiae invisibilis.

Ad ALIUD dicendum eodem modo, quod pronomen habet vires tres, secundum quod tota oratio : et illæ argumentationes quæ fiunt a communi usu loquendi, ad orationes quæ fiunt a communi usu loquendi, ad orationes quæ sunt formæ sacramentorum, nihil valent.

Ad ID quod objicitur de prima parte Ad quæt orationis, scilicet de verbo Hoc, quod est demonstrativum pronomen, sine præjudicio recitabo tres opiniones Magistrorum primo, et postea tangam quod melius mihi videtur.

Prima opinio est eorum qui dicunt, quod ly hoc facit demonstrationem ad sensum, et quod illa cadit super substantiam panis, non simpliciter, sed prout est substantiatus in corpus Christi : et hi dicunt, quod demonstrat contentum panis, prout est terminus transsubstantiationis. Et si objicitur, quod panis transsubstantiatus in corpus Christi, non est panis, sed corpus Christi. Dicunt, quod hoc est verum : sed non simpliciter est corpus Christi, sed prout finis est conversionis sacramentalis. Qualiter autem illa argumenta solvant, patebit posterius : quia una solutio est omnium illorum secundum has omnes opiniones.

Alii dicunt, quod est ibi demonstratio ad intellectum, et cadit demonstratio super accidentia specierum panis et vini prout sunt species sacramentales, et non prout simpliciter species : et ideo sensus est, Signatum sacramentaliter in speciebus panis et vini est corpus Christi. Et isti dicunt, quod talis demonstratio simpliciter non exigit identitatem in specie inter rem demonstratam et intellectam, sed tantum convenientiam quæ est inter signum et signatum sacramentaliter. Et sic solvunt argumenta in contrarium objecta.

Sed contra utramque istarum solutionum et opinionum, videtur objici. CONTRA PRIMAM quidem : quia impossibile est in se, vel ut terminum demonstrari, quod non est ante demonstrationem : corpus autem Christi nec in se, nec in altari, nec ut terminus conversionis, est ante demonstrationem : ergo neutro modo potest demonstrari. CONTRA SECUNDAM autem videtur objici : quia sacramentaliter demonstratur id quod actu est sub sacramento, demonstratione cadente su-

<--- Page Split --->

per species sacramentales : sed corpus Christi non est contentum sub speciebus illis, demonstratione cadente super species illas : ergo non contingit ipsum sacramentaliter demonstrari.

Et ideo videtur mihi tertia via esse probabilior, quod dicatur, quod ly hoc est demonstrativum simul et operativum sive conversivum : et hoc habet in quantum est pars formae sacramentalis, ab institutione, et cum Verbo increato : et ideo non divisim habet, sed potius voces referuntur ad res significatas in vocibus illis, et ad Verbum increatum simpliciter : et ita in virtute unius indivisibilis operantis, operatur oratio illa quae est forma sacramenti, et operando demonstrat, et demonstrando operatur : sicut dicitur de creatione et infusione animae.

Ad id ergo quod primo objicitur, dicendum quod demonstrat corpus Christi sub accidentibus, et faciendo ipsum esse ibi demonstrat : et ideo plus est dictum, Hoc est corpus meum, quam corpus meum est corpus meum : quia sensus est, Hoc est corpus meum, id est, contentum sub speciebus est corpus meum, et virtute hujus orationis ibi factum est ex substantia panis.

Ad aliud dicendum, quod verum est hanc esse falsam, quod panis est corpus Christi : et non est simile nisi nos diceremus, quod hoc verbum, est, non notaret nisi compositionis inhaerentiam cum praesenti tempore consignificato. Nos autem dicimus, quod ab institutione et conjunctione ad Verbum increatum, est conversivum sicut tota oratio : et ideo non notat inhaerentiam hic, sed conversionem et existentiam corporis Christi sub speciebus ejus quod convertitur in ipsum.

Sunt tamen qui dicunt ad sensum esse demonstrationem, eo modo quo res sacramenti sensibilis dicitur sub speciebus sacramentalibus.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Hæc herba crescit in horto meo, non est nisi pars illius demonstrationis : quia ista est tantum ostensiva, illa autem factiva primo, et per consequens ostensiva.

Ad aliud dicendum, quod demonstratio significatur hic ut exercita : sed tamen hæc non est tota virtus ejus, nec est prima : sed potius illa quam habet in quantum est forma sacramenti : et hæc est operativa ejus quod demonstratur, et postea demonstrat. Unde sicut licet anima infundendo creatur, et creando infunditur, tamen creatio secundum intellectum præcedit infusionem : ita hic licet demonstratio pronominis simul faciat demonstrari et demonstret, tamen virtus operativa secundum intellectum præcedit demonstrationem in forma sacramenti : et ideo tales argumentationes nihil valent.

Ad aliud dicendum, quod verum est, quod oratio non est dividenda : et hoc est propter operativam virtutem quam non habet ex constructione vel ordine vel conjunctione partium, sed potius ex institutione divina, secundum quod vox ad sensum refertur, et in sensu verbi Verbum increatum operatur. Et ideo objectio facta in contrarium nihil valet : quia hoc verum est de oratione quae non est nisi significativa : quia constructio illius dependet a modo significandi et significatione partium.

Ad aliud dicendum, quod hoc ideo continet, quia aliae orationes non operantur suum significatum, sed insinuant tantum : et ideo nihil est simile.

Ad aliud dicendum, quod sive dicatur ad sensum demonstratio, sive ad intellectum, semper diminute dicitur : sed si dicatur ad intellectum esse cum vi conversiva demonstranti ad intellectum, tunc erit probabilius : et tamen non sequitur inconveniens quod concludit objectio.

Ad aliud dicendum, quod hoc verum est de demonstratione quae tantum est ostensiva rei, et non factiva virtute operationis in qua ipsa est : hæc autem demonstratio cum virtute aliorum verborum facit id quod demonstratur sub accidentibus, et demonstrando facit ipsum.

<--- Page Split --->

confectio istius sacramenti est ante perceptionem, ut dictum est.

Ad qnæst. 6. Ad aliud quod ultimo quæritur, dicatur sicut in præhabitis.

Ex hoc patet falsitas cujusdam opinionis, et solutio cujusdam quaestionis antiquorum, qui propter hoc nescierunt distinguere inter usum et confectionem sacramenti : dixerunt enim, quod Deus ipse aliis verbis secretis confecit corpus suum, et postea his verbis, Hoc est corpus meum, dedit virtutem conficiendi : hoc enim non est rationabile : sed quod etiam tunc illa verba fuerunt non tantum significativa corporis Domini, sed operativa.

Quæst. SI AUTEM quæritur de ly enim quod in Romanis libris dicitur et in antiquis libris Patrum invenitur, utrum sit de forma ?

Dicendum est, quod tutum est apponere : tamen in Evangelio non invenitur, et magis tangit causam usus qui importatur in verbo accipiendi et comedendi, quam sit de substantia formæ.

ARTICULUS VII.

Quæritur de forma quæ dicitur super vinum, et de singulis verbis in ea positis.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, C, § 1, circa finem : « Accipite et bibite ex hoc omnes, etc. »

Quæritur enim de forma .quæ dicitur super vinum.

Et quæruntur duo, scilicet de verbis in ea positis, et de comparatione ipsius ad formam quæ dicitur super panem.

hæc, « Hic est enim calix sanguinis mei, novi et æterni testamenti : mysterium fidei : qui pro vobis et pro multis effundetur in remissionem peccatorum. » Hoc enim totum ponit Ecclesia : et constat, quod in nullo Evangelistarum invenitur. Cum ergo sacramentum non habeat formam nisi institutam a Deo, videtur hoc non esse de forma : quod patet currenti per singula Evangelia. In Matthæo, xxvi, 27 et 28, habetur sic : Bibite ex hoc omnes. Hic est enim sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. In Marco, xiv, 23 et 24, sic : Et accepto calice, gratias agens dedit illis, et biberunt ex illo omnes. Et ait illis : Hic est sanquis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur. Luca, xxii, 20, sic : Hic est calix Novum Testamentum in sanguine meo, qui pro vobis fundetur. Patet ergo, quod in nullo est Evangelistarum.

<--- Page Split --->

ULTERIUS videtur, quod non convenienter ponitur ibi, Calix sanguinis.

Primum quidem, quia transsumptus intellectus præsupponit sibi alium in quo fundatur qui est proprius : quia prius oportet considerare proprietates rei per quas fit transsumptio, antequam intellectus ad aliud transferatur : ergo simplex nesciens aliquid transferre vel translationes facere, periculose potest se habere in ipso: cum ergo in sacramento isto præcipue debeat caveri periculum erroris, eo quod ratio minime potest se juvare in eo, videtur quod in eo nihil debeat poni translative.

Secundo : quiaomnistranssumptusintellectus, exeoquodsibipræsupponitalium, consistitinquadamintellectuummultiplicitate : sedmultiplicitasintelle - ctuumcausaestevagationis : cumergoinhocsacramentoadquodtotoconatuvixfideattingithomo , necessariumsithominiuttotumseinserecolligat , etnonevagetur , videturquodnihilincodebeatdicipertranslationem .

Tertio videtur, quia translatio fit ab uno ad aliud: ergo aut fit translatio ad corpus, vel ad sanguinem. Si ad corpus: ergo virtute illorum verborum efficitur ibi corpus: et hoc nemo dicit: quia licet sit in calice corpus, tamen non est ibi ex vi sacramenti, sed ex vi connexionis quam habet cum sanguine. Si autem ad sanguinem fit translatio: tunc non potest fieri translatio, nisi ex proprietate illa qua bibitur de calice. Et tunc sensus erit, Calix sanguinis, etc., id est, potus sanguinis, etc.: ergo similiter dixisse debuerat de corpore, Hic est cibus corporis

mei : et hoc non dixit : ergo non hic videtur usus tali modo translationis.

ULTERIUSquæriturdehocquoddicit , Quæst . 2 . Sanguinismei .

ULTERIUSquæriturdehocquoddicit , Quæst . 3 . NovietæterniTestamenti .

<--- Page Split --->

num quod caret initio : cum ergo dicitur, Novi et aeterni Testamenti, opposita videntur poni circa idem.

Quest. 4. ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicit ibi, Mysterium fidei.

omnibus : ergo non est distinctio quoad Apostolos et alios quantum ad causam effusionis.

ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicit, Quæ In remissionem peccatorum.

Quest. 5. ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicit, Qui pro vobis et pro multis effundetur.

Effusio enim potationi contrariatur, ut videtur : ergo non debet poni in sacramento calicis quem juxta corpus potamus in communicatione sanguinis.

Quest. 6. ITEM quaeritur, Quare indistincte ponit, Pro vobis et pro multis effundetur ?

SOLUTIO. Dicendum ad primum, quod Solutio 1.2 licet in Evangelio uno non inveniatur et in loco uno forma ista quam tenet Ecclesia, tamen per partes ex magna parte invenitur. Et præterea tradita invenitur ab Apostolis qui acceperunt eam a Domino. Quod enim dicitur, Hic est calix mei sanguinis, accipitur a Luca 2. Et similiter quod dicitur, Novi testamenti, accipitur a tribus, scilicet Matthæo, Marco et Luca. Quod autem additur,

<--- Page Split --->

Æterni, ex traditione Domini habetur : et similiter illud, Mysterium fidei. Dicit enim Apostolus, I ad Corinth. xi, 23 : Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis. Quod autem Ecclesia ab Apostolis traditum acceperit, dicit Innocentius III sic : « Romana Ecclesia istud integra semper fide servavit, quod ab ipsis Apostolis qui eam praesentialiter sacris instituere doctrinis, et Ecclesiastici ritus regulam docuerunt, accepit : ab ipsis enim Apostolis Petro et Paulo, quos et vivos Doctores habuit et defunctos custodes, hunc ritum sacrificii accepit, quem hactenus inviolabili cultu servavit. » Et hoc est quod communiter dicitur a Magistris, quod licet non sit scripta simul haec forma, tamen intelligitur a Deo Apostolis tradita.

Ad 4.

Et per hoc patet solutio ad tria prima. Ad 10 quod objicitur de Hieronymo, dicendum quod ipse non intendit, quod omnia vera per verba sint scripta in Novo Testamento vel Veteri : sed sicut dicit Augustinus, « Omnis veritas sacrae Scripturae concordat, quae sacra Scriptturae non contradicit. » Istud autem satis consonum est sacra Scripturae, quod hoc frequentet Ecclesia, quod Christus tradidit : et trahitur de illo verbo, I ad Corinth. xi, 23 : Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis. Ubi loquitur de ritu hujus sacramenti. Et de illo, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi1.

Iquest. 1. Ad aliud quod ulterius quaeritur, dicendum quod calix ponitur ibi transsumptive, et transfertur ad passionem : sicut dixit duobus fratribus filiis Zebedaei : Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum 2 ? Et tantum valet calix sanguinis, quantum sacramentum passionis sanguinis, quod in usu fidelium per participationem calicis frequentatur.

Ad 1. Ad id autem quod contra objicitur, est dicendum quod dupliciter aliqua sunt

de essentia, scilicet ut ingredientia rei constitutionem : sicut corpus et sanguis Christi sunt de essentia rei qua est sacramentum in Eucharistia : quaedam autem sunt illis essentialiter conjuncta, ita quod sine his non potest esse res : et hoc modo calix est de essentia ex parte nostra : quia in memoriam fit passionis cum sumitur hoc sacramentum. I ad Corinth. xi, 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat. Et ideo calix in hoc sensu adjungitur forma sacramenti, et est de forma.

Ad aliud dicendum, quod sollicitudo praecipua devotionis et fidei debet esse in hoc sacramento : et ideo mentio calicis fit, ut passio ad memoriam revocetur : et ideo si aliquis errat in significato primo, non excusatur : quia sollicitudo debet inducere collationem : et ideo necessaria ad sacramentum propter alicujus negligentiam omittenda non erant.

Ad aliud dicendum, quod licet multiplicitas intellectuum sit causa cujusdam discursus rationis ab uno in aliud, tamen sollicitudo et devotio quae celebrantibus indicitur, continet eum : et ideo non est ibi periculum, nisi quoad culpabiliter negligentes : sed propter hoc nihil debuit omitti necessarium sacramento.

Ad aliud dicendum, quod jam dictum est, ad quid transfertur ibi calix ad passionem : quia consuetus erat Dominus calicem vocare passionem suam, Matth. xxvi, 42 : Pater mi, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua. Et passio praecipue est, quae recolitur in sacramento, sicut prius dictum est.

Ad id autem quod quaeritur, Quare cum corpore non ponitur in canone commemorialo passionis, sicut cum sanguine, cum in quibusdam Evangelistis adjungatur etiam corpori, Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur 3 : non

<--- Page Split --->

tamen dicitur, Hic est calix corporis mei ?

Dicendum, quod in rei veritate potus calicis magis respondet passioni secundum effusionem sanguinis, quam secundum vulnerationem corporis : et hoc etiam patet ex usu loquendi in Prophetis. Unde, Isa. LI, 22 et 23, ubi consolatur Ecclesiam post tormenta martyrum, dicit : Ecce tuli de manu tua calicem soporis, fundum calicis indignationis meae : non adjicies ut bibas illum ultra. Et ponam illum in manu illorum qui te humiliaverunt. Et in multis aliis locis. Et hoc ideo fit, quia calix inebriat per potum, et ita facit passio per angustiam : et ideo convenientius adjungitur calix potabili, scilicet sanguini, quam esibili quod est corpus.

Ad ALIUD dicendum, quod calix transsumptive refertur ad passionem sanguinis, et sanguis relatus ad passionem, habet aliquam diversitatem rationis ad sanguinem ministratum in potum in sacramento : et illa importatur per obliquum.

ponit Magister esse notam ex frequentatione Ecclesiæ.

Ad in autem quod contra objicitur per Evangelistam, dicendum quod Evangelistæ non intenderunt tradere formam sacramenti scribendo Evangelium, sed simplicem notitiam tradere historiae quoad vera ibi dicta et res gestas : et ideo non est efficax probatio illa.

Ad ALIUD dicendum, quod transitio obliqui non importat hic diversitatem sanguinis et rei sacramenti, sed potius diversam rationem sanguinis prout refertur ad passionem quæ contulit possibilitatem celebrationis sacramenti, et sanguinis prout est in sacramento ministratus ad usum fidelium, ut prius dictum est : et quia utriusque debuit fieri mentio in forma, melius fuit ponere obliquum quam rectum : in corpore autem non est similis ratio, ut dictum est.

Ad in quod ulterius quaeritur de hoc Adquem quod dicitur, Novi et aeterni Testamenti, dicendum quod novum dicitur, quod ad usum rei sacramentalis sub talibus speciebus est.

Ad quest. 2. Ad in quod ulterius quaeritur de sanAd 1. guine, dicendum quod ratio illa dicta est, quare ponitur in obliquo : licet enim efficitur sanguis vi sacramenti, et non calix, tamen ad hoc quod posset effici in sacramento sanguis, oportuit primo effundi in passione : et ideo in ratione primi operantis non ad sanguinem in sacramento, sed ad celebrationem sacramenti secundum se, melius dicitur calix sanguinis quam sanguis calicis.

Ad ALIUD quod objicitur de Magistro in Littera, dicendum quod Magister in pluribus sacramentis non expresse determinat formam : sicut non facit in confirmatione, et in pœnitentia, et in extrema unctione, et in ordine : et ita nec facit hic : quia Magistri intentio est tradere notitiam eorum in quibus consistit sacramentum materialiter : et ideo dicit, quod forma est de sanguine, ante quam determinet formam : quia formam sup-

Ad in autem quod objicitur de ratione Ad 1. ejus quod est novum, dicendum quod Filius Dei aeternus est : sed Filius Dei non est in calice ex vi sacramenti, sed ex connexione corporis et animæ cum deitate et sanguine : et ideo adhuc aliquid remanet, quo usus sanguinis sit sub sacramento novus.

Ad ALIUD dicendum, quod jam patet ad Ad 1. quid refertur novitas : ritus autem tantum in speciebus sine re præcessit in oblatione Melchisedech : et quoad hoc dicit Ambrosius antiquiora esse sacramenta nostra quam Judæorum.

Ad ALIUD dicendum, quod opposita niAd 3e hil prohibet esse circa idem vel poni, dummodo non ponantur circa idem secundum idem : quod enim dicitur novum, dicit quoad usum rei sub sacramento : quod dicitur æternum, dicit quoad personam, ut quidam dicunt : aut quoad prædestinationem tantæ gratiae quam

<--- Page Split --->

Ecclesiae ab aeterno debuit Deus : et hoc probabilius est. Aut quoad utrumque : et tunc nulla restat objectio.

Ad quest. 4.

Ad m quod ulterius quaeritur, Quare ponitur mysterium fidei? Dicendum, quod licet in omnibus sacramentis sit aliquid fidei, tamen in isto, per modum conversionis et sumptionis, et accidentia quae manent sine subjecto aliquo, totum est fidei : quia nihil in eo potest ratio. Quod autem baptismus est fidei, non est ideo quod plus sit ibi agens fides et minus ratio, sed quia confert primum statum fidelitatis. Unde sicut fides quodammodo est janua virtutum, ita baptismus est janua sacramentorum. Istud autem sacramentum ab alio dicitur mysterium fidei, et ab alio sacramentum charitatis : mysterium fidei eo dicitur quod totum est fidei, ut dictum est : sed charitatis propter similitudinem effectus, et signum maximae charitatis qua se dedit nobis. Dico autem similitudinem effectus : quia sicut charitas unit membra, ita illud sacramentum convertit et unit membra capiti.

Et per hoc patet solutio ad omnia quae quaesita sunt circa istam partem.

licet Christi offerentis, et quoad hoc non indiget oblatione pro se : et representat personam propriam, et sic indiget ut pro sua populique indigentia offerat : quia, sicut dicit Apostolus, et ipse circumdatus est infirmitate : et ideo ut notetur illa indigentia, voluit Dominus indigentiam Apostolorum in forma exprimi, qui primi sacerdotes erant, et ritum sacramenti aliis tradiderunt.

Ad aliud dicendum, quod licet sufficienter valeat omnibus, non tamen efficienter : et ideo non dixit, pro omnibus, sed pro multis.

Ad aliud dicendum, quod istud sacramentum non operatur salutem sine alio cooperante : et hoc est fides et devotio quae nobis effectum conjungit : et quia cooperans deficit in quibusdam, ideo ad omnes non potuit determinari : sed secundum maximum suum effectum est pro multis effundi.

Ad aliud dicendum, quod quidam antiquorum dixerunt propter illam objectionem, quod non esset de essentia forme : sed tamen peccaret qui omitteret. Sed alii quidam modernorum probabiliter videntur sentire, quod sit de forma sicut finis : et ratio conjuncta forme facit perfectionem rei.

Ad m quod ulterius quaeritur de hoc quod dicitur, Qui pro vobis et pro multis, etc. Dicendum, quod licet una sit ratio effusionis et sumptionis in omnibus, tamen effusio in qua sanguis separatus est a corpore, operata est ad sacramenti celebrationem : sacramentum enim non facit nisi sanguinem : sed quia quod ita separatus efficere possit id quod non est separatus, hoc facit effusio, et ideo mentionem effusionis oportuit esse in forma sanguinis 1.

Ad aliud dicendum, quod sacerdos in loco illo commemoratur ut offerens : et ideo repræsentat duplicem personam, sci-

Ad 10 quod ulterius ultimo quaeritur, ad quest. 7. dicendum quod meo judicio etiam illud est de forma, In remissionem peccatorum. Et hæc utilitas sanguinis spiritualiter commemoratur in Psalmo xxix, 10, ubi dicitur : Quæ utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem ? Et hoc ideo est, quia sicut anima videtur esse pretium redemptionis oblata Patri, ita tota passio est in extorsione violenta sanguinis : passio autem satisfecit pro nobis, et ideo passio præcipue in sanguinis effusione in quo est vita corporis, secundum naturam significatur : et ideo remissio peccatorum magis retorquetur

<--- Page Split --->

ad sanguinem, quam ad corporis passionem.

Ad 2. Ad ultimum patet solutio per idem.

ARTICULUS VIII.

An forma quæ dicitur super panem exspectat formam quæ dicitur super vinum ?

Secundo, Quæritur de operatione formæ sanguinis, ad formam quæ dicitur supra panem : et hoc propter antiquos qui dixerunt, quod istæ formæ se exspectant in operando.

perfectam, et operatur corpus Christi quale non est : quia constat, quod est cum sanguine. Si autem operatur corpus Christi cum sanguine : ergo ex vi sacramenti est ibi sanguis : ergo superfluit forma postea dicta supra sanguinem : quod est iterum inconveniens : quia si natura non abundat in superfluis nec deficit in necessariis, multo minus facit hoc gratia.

OBJECTUR autem sic :

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

et sanguinem suum dedit Apostolis, ita divisim instituit : ergo nulla potest esse causa dependentiae : ergo patet, quod una non exspectat aliam.

solutio.

Solutio. Dicendum quod istae orationes divisim explent suos effectus, et una non exspectat aliam.

Ad 1.

Ad primum ergo dicendum, quod ut supra dictum est, oratio ista, Hoc est corpus meum, est in triplici vi : unam enim habet ab institutione, et aliam secundum hoc quod profertur in persona Verbi æterni quod in ea operatur, et tertiam habet secundum quod est in ea veritas signi : et quoad primas verum est, quod non extendat se operando nisi super corpus, et non super sanguinem. Tertia autem extendit se ad significandum corpus perfectum, non ex vi sacramenti, sed sub sacramento contentum : et ideo ostendit veritatem et corpus sicut est.

Ad 2.

Ad alud dicendum, quod haec est falsa, quod sicut se habet res ad rem, ita forma ad formam : licet enim forma in sacramento sit effectiva rei, non oportet tamen formam dependere a forma. Et ita dicunt aliqui. Melius tamen potest concedi propositio praemissa in argumento : et potest dici, quod aliud est sanguinem esse simpliciter, et aliud sanguinem esse ex vi sacramenti sub sacramento. Sic autem potest esse absque eo quod est corpus ex vi sacramenti esse sub sacramento : et licet sanguinem simpliciter esse sine corpore sit impossibile, tamen sanguinem ex vi sacramenti esse sub sacramento, potest esse absque eo quod esset corpus ex vi sacramenti sub sacramento : et hoc modo proprie accipitur res sacramenti ut sacramenti : et sic patet, quod sicut res non dependet a re, ita nec forma a forma.

Ad 3.

Ad aliud dicendum, quod sacramentaliter operatur corpus perfectum cum sanguine, ut dictum est : sed illum sanguinem in illo usus fidelium qui est po-

tus redemptionis, non operatur forma dicta super panem, sed dicta super calicem. Et ideo non valet illa objectio : quia licet perfectum corpus sit sub specie panis, tamen non est secundum quod congruit utrique usui fidelium, scilicet cibi et potus. Et ideo communiter dicitur a Doctoribus, quod sanguis est ibi non ex vi sacramenti, sed ex connexione naturali sanguinis et corporis : quia corpus perfectum et vivum sanguinem habet in hepate, et venis, et aliis partibus corporis quæ debent infundi sanguine. Instantia autem ad argumentum est de anima : quia aut operatur corpus et animam, aut non. Si non : ergo imperfectum, et sic non est. Si sic : ergo panis convertitur in animam, quod est impossibile. Et de divinitate est eadem objectio.

Ad aliud dicendum, quod istud sacramentum non est unum ab unitate specierum vel formae verborum, sed potius ab unitate ejus quod est ibi res et sacramentum, et ab unitate ejus quod est ibi res tantum, ut infra probabitur. Et ideo ad argumentum dicendum, quod forma dat esse hoc modo quo est forma : et ideo forma panis dat esse quoad continentiam corporis, et forma vini dat esse quoad continentiam sanguinis. Quia autem Christus est res et sacramentum in hoc sacramento, et ipse vere est unus : ideo sacramentum est unum.

De hoc tamen infra erit disputatio quia magnam habet difficultatem, et diligentia indiget discussione 1.

ARTICULUS IX.

An sacramentum hoc sit frequentandum post cenam sicuti Christus ipsum instituit ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit,

<--- Page Split --->

ibi, C, § 2, circa initium : « Ubi consideratione dignum est, quare illud sacramentum post cenam, etc. »

Videtur enim ex hoc quod etiam celebrandum sit et frequentandum post cenam :

Sed contra.

quisque enim suam cenam præsumit ad manducandum. Ergo Apostolus ponit hoc pro ratione, quod non est manducandum corpus Christi, quia præsumpta est propria cœna ad manducandum : ergo post cibum sumi non debet, ut videtur.

ULTERIUS quæritur hic de causis quas Magister tangit in Littera, quod Christus corpus suum dedit post cenam.

Prima enim non videtur valere, scilicet ut ultimum legalium quod est typicus agnus, terminetur ad Passionem quæ in sacramento isto recolitur :

Secunda causa etiam non videtur valere, scilicet ut arctius discipulorum memoria commendaret :

<--- Page Split --->

solutio.

Solutio. Dicendum, quod in veritate, sicut probat Magister in Littera, aliter est de institutione hujus sacramenti, et aliter de frequentatione fidelium : institutioni enim conveniebat ut post cenam immediate ante Passionem institueretur : frequentationi autem, ut in reverentiam et dijudicationem tanti cibi et sobrietattem devotionis ante prandium percipiatur et celebretur : sicut enim dicit Apostolus, I ad Corinth. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini. Unde ille cibus dijudicandus est, ut dicitur in Littera, et discernendus ab aliis cibis : et ad hoc exigitur vigor et sobrietas rationis : ratio autem post prandium propter fumos ad cerebrum elevatos a loco digestionis oppilatur, et minus potens efficitur in discernendo, et impeditur devotio : et etiam vix potest esse quod non subrepat aliqua delectatio ad minus venialis in cibo, ex qua etiam efficitur homo minus idoneus : et ideo salubriter institutum fuerat, ut ante prandium frequentaretur. Causae autem quare Dominus non tantum post prandium, sed etiam post cenam instituit, sufficienter tanguntur in Littera.

Ad 1.

Ad PRIMUM ergo dicimus, quod Dominus non innuit per hoc, quod post ccenam frequentaretur : sed in Littera hahetur quibus de causis post cenam instituit, ut deinceps ante prandium frequentaretur.

Ad 2.

Ad ALIUD dicendum, quod hoc est verum in illis ubi separatae sunt instructio Magistri et discipuli : sed si Magister in discipulo statuit, ut prima operationi Magistri quam per se facit secundum in-

tentionem non contrarietur, tunc obediendum est discipulo sicut Magistro.

Ad aliud dicendum, quod saturitas contrariatur sumptioni Eucharistiae ex incongruitate et inconformitate : cum autem etiam ante prandium fides supponat non ad nos convertendum corpus Christi, sed nos ad ipsum, satis evidens est quod numquam sumitur propter indigentiam corporalem.

Ad aliud dicendum, quod maxima praeparatio exigitur ad hoc sacramentum : et ideo oportet non tantum abstinere ab illicitis, sed etiam a licitis tanto sacramento non congruentibus : et hoc attendens Ecclesia statuit, ut fideles jejuni ad sacramentum accedant : et ideo peccat pransus accipiens, non quidem prandendo, sed quia contra rationabilem Ecclesiae prohibitionem accipit pransus tantum sacramentum.

Ad m quod ulterius quaeritur de causis datis in Littera, dicendum quod optimae sunt : et una sumitur ex parte ordinis veritatis ad umbram : alia autem ex parte ingratitudinis dilectionis in signo Passionis et Eucharistiae nobis exhibite : de illa enim dilectione qua passus est pro nobis, et seipsum in cibum pro nobis dedit, oblivisci est damnabilis ingratitudinis.

Ad PRIMUM ergo quod contra objicitur, dicendum quod licet baptismus sit primum sacramentum ex parte sui effectus in nobis, non tamen est primus ex parte operantis in sacramentis omnibus : operans enim in sacramentis omnibus est Passio Christi et passus Christus : hoc autem, ut prius dictum est, recolitur in hoc sacramento specialiter.

Ad aliud dicendum, quod baptismus habet rem, quae est novitas vitae spiritualis : et haec exemplariter ostensa est in Resurrectione : et ideo magis conveniebat institui formaliter post Resurrectionem, quam immediate ante Passionem : et de hoc satis quaesitum est in tractatu de baptismo.

<--- Page Split --->

De secunda causa. Ad I.

Ad in autem quod objicitur contra secundam causam, dicendum quod licet baptismus sit necessarius propter hoc quod est sacramentum spiritualis vitæ, et janua sacramentorum, tamen non est frequentandus : quia datur contra originale quod tantum unum est, et semel inficit animam : et ideo non oportuit esse memoriam illius. Sed in hoc sacramento exigitur frequentia, eo quod dicit Bernardus in epistola ad Carthusianos, quod « est memoriale amici nostri abeuntis pro nobis ad Passionem, cujus numquam debemus esse innemores. »

Ad 2. Ad ultimum dicendum, quod notum est quod prima magis profundantur in memoria ad retinendum, sed ad frequentandum super quæ redeat semper animus, commemorantur ultima : quia illa sunt quasi eminentia in mente quæ se memoriae et meditationi per se citius offerunt : sicut in simili possumus videre, quod docet Tullius fortiores allegationes Rhetorum ponendas esse in fine : ut illæ eminentius aliis formis, quæ sunt in anima judicis, magis se præsentent meditationi et rationi judicis.

ideo, quia non conficitur, vel quia non est præsto ad manducandum : ergo videtur, quod non conficitur post prandium.

Sed contra hoc est : quia ad sacramentum non exigitur nisi forma et materia, et ex parte conficientis ordo et intentio : ergo istis suppositis, videtur quod sacramentum conficiatur : ergo post prandium et ante prandium conficitur, ut videtur.

Ulterius quæritur, Quæ comestio arceat a perceptione corporis et sanguinis Domini ?

Dicunt enim medici, quod quædam sunt medicina et non cibus, et quædam cibus et non medicina, quædam autem cibus et medicina simul : quæratur ergo si aliquis sumeret ea quæ sunt medicina et non cibus, quæ potius exhauriunt corpus quam convertantur in corpus, utrum ille possit sumere corpus Domini ?

Et videtur quod sic : quia

ARTICULUS X.

An hoc sacramentum post prandium celebreturi ? et, Quæ comestio sive potatio arceant a perceptione sacramenti ?

Sed contra :

Ex talibus bene provocantur fumi et vapores ad cerebrum : ergo impediunt rationem a discretione et judicio debito huic cibo : ergo videtur, quod impediant a celebratione et communione.

Sed adhuc ulterius quæritur, Utrum post prandium possit celebrari hoc sacramentum ?

Videtur autem, quod non : quia dicit Apostolus, I ad Corinth. xi, 20 et 21 : Jam non est Dominicam cenam manducare : unusquique enim suam cenam præsumit ad manducandum. Aliud autem non est manducare, et aliud non debet manducari : quod enim non est manducare, non contingit manducare : et hoc

Ulterius quæritur de potantibus aquam, utrum ipsi a celebratione et communione arceantur ?

Videtur quod non : quia

Sed contra :

Licet aqua in quantum hujusmodi non

<--- Page Split --->

nutriat, tamen per actum humidì vehiculum est cibi : aut ergo vehit cibum commixta cibo, aut non. Si non commixta : ergo aqua pura flueret et reflueret ad membra, et super illam cibus, quod falsum est et absurdum : ergo vehit cibum commixta ei : commixta autem cibo convertitur ad membra et corpus substantialiter : ergo aqua nutrit : ergo solvit jejunium, et impedit a celebratione et communione, ut videtur.

celebrandum sacramentum : infirmi tamen quibus non est lex posita, possunt in hora necessitatis sumere, sive post prandium, sive ante prandium.

Ad aliud dicendum, quod aliud est de jejunio : quia hoc fit ad corporis afflictionem : et ideo turbatio sensuum jejunio non contrariatur : et ideo conceditur a quibusdam, quod talia jejunium non solvant.

Solutio.

Solutio. Sine praejudicio sententiae majorum dicendum videtur mihi ad primum, quod si aliquis habens ordinem et intentionem servando formam et materiam hujus sacramenti, conficit post prandium quod confectum est : sed peccat mortaliter veniens contra Ecclesiae Catholicæ et Apostolicæ institutionem.

Ad object.

Ad id autem quod contra objicitur, dicendum videtur, quod Apostolus dicit ibi, non est, id est, non debet : et non in eo sensu quod non esset si conficeretur.

Ad quest. 1.

Ad id autem quod ulterius quaeritur, dicendum quod meo judicio omnis cibus quem communiter et usualiter cibum vocamus, hoc est, qui transit in ventrem, etsi non convertatur ad corpus, impedit celebrationem.

Ad 1.

Ad id quod contra objicitur, dicendum quod non est tantum institutum propter refectionem, quia refectio nullum malum est : sed etiam propter corporis vitium et animæ turbationem, quæ tanti sacramenti perceptioni non congruit : corpus autem et vires animæ magis quandoque turbantur in eo quod est medicina et non cibus, quam in eo quod est cibus : et ideo post susceptionem talium non est

Ad id quod ulterius quaeritur de potu Ad quest. 2. aquæ, dicendum mihi videtur, quod non est celebrandum post aquæ potum : quia materialiter etiam convertitur in cibum, et multiplicat fumos ad caput.

Ad id autem quod contra objicitur, dicendum quod simplex aqua manens simplex, non nutrit : sed per calorem digestivum commiscetur cibo qui est in stomacho : et tunc nutrit, sicut ostendunt opera rusticorum qui miscent eam fimo quando volunt irrigare plantas : et tunc, sicut Philosophus dicit, incipit sic immixta esse nutrimento. Et quod in plantis fit extra per artificium, in homine fit intra per naturam melius commiscentem.

Ad aliud dicendum, quod aliud est jejunium simplex, aliud jejunium solita reputatione Ecclesiae : aqua enim absque dubio solvit jejunium simplex : sed quia juvamentum ejus est modicum, ideo ab Ecclesia non solvi jejunium ex potu aquæ reputatur.

Ad aliud dicendum, quod Jurisperiti ad 2. non habent loqui de hoc, sed potius Physicus vel Medicus : sed Theologus hoc accipiens a Medico habet determinare, utrum conficiendum sit post potum aquæ vel non.

D. De sacramento et re.

Nunc quid ibi sacramentum sit, et quid res, videamus. Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Forma ergo panis et vini quæ ibi videtur,

<--- Page Split --->

est sacramentum, id est, signum sacre rei : quia prater speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud facit in cognitionem venire '. Tenent ergo species vocabula rerum quæ ante fuerunt, scilicet panis et vini. Hujus autem sacramenti gemina est res : una scilicet contenta et significata, altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi, quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata et non contenta est unitas Ecclesiæ in prædestinatis, vocatis, justificatis, et glorificatis. Hæc est duplex caro Christi, et sanguis. Unde Hieronymus 2 : Dupliciter, inquit, intelligitur caro Christi et sanguis ejus : vel illa quæ crucifixa est et sepulta, et sanguis qui militis lancea effusus est : vel illa spiritualis ac divina, de qua ipse ait : Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus 3 . Et, Nisiunda cuaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem, non habebitis vitam in vobis 4 . Sunt ergo hic tria distinguenda. Unum, quod tantum est sacramentum : alterum, quod est sacramentum et res : et tertium, quod est res et non sacramentum. Sacramentum et non res, est species visibilis panis et vini. Sacramentum et res, caro Christi propria et sanguis. Res et non sacramentum, mystica ejus caro.

Porro illa species visibilis, sacramentum est gemine rei : quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat : sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat. Unde, Calix meus inebrians quam praeclarus est 5 ! Habet etiam similitudinem cum re mystica, quae est unitas fidelium : quia sicut ex multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in vinum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas Ecclesiastica constat. Unde Apostolus : Unus panis, et unum corpus multi sumus, etc. 6 . Unde Augustinus 7 : Unus panis et unum corpus Ecclesia dicitur, pro eo quod sicut unus panis ex multis granis, et unum corpus ex multis membris componitur, sic Ecclesia ex multis fidelibus charitate copulante connectitur. Hoc mysterium pacis et unitatis nostrae Christus in sua mensa consecravit : qui accipit hoc mysterium unitatis, et non tenet vin-

<--- Page Split --->

culum pacis, non accipit hoc mysterium pro se, sed contra se 4. Cujus etiam sacramentum est corpus Christi proprium de Virgine sumptum : quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas Ecclesiastica ex multis personis a criminali macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis Setim 5, quae sunt imputribilia, et alba spinae similia.

ARTICULUS XI.

An Eucharistia sit etiam sacramentum, an non ?

Dicnde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, Nunc quid ibi sacramentum sit, etc. »

Hic incidunt tria quærenda, quorum primum est, An sit sacramentum ? quia hoc Magister supponit.

Secundum, quid sit ibi sacramentum et quid res, et quid sacramentum et res ? et hoc tangit in Littera.

Tertium est consequens ad hoc, scilicet utrum sit sacramentum unum, vel plura ?

Ad primum proceditur sic :

Omne sacramentum efficit quod figurat : sacramentum in Eucharistia non efficit quod figurat : ergo id quod est signum vel sacramentum tantum (ut dicit in Littera) non est sacramentum novæ legis ad minus. PRIMA supponitur ex habitis supra in principio libri. SECUNDA autem probatur ex hoc quod species panis et vini, quæ sunt signa, nihil efficiunt : ergo videtur, quod sequatur conclusio.

formae : species autem panis et vini materialia sunt in sacramento : et ideo non debetur eis actio, sed formae sacramenti. CONTRA : In baptismo et confirmatione video, quod ad minus materia habet actum corporalem in quo spiritualis actus sacramenti intelligitur : aqua enim sordes lavat, in quo accipitur ablutio peccatorum : et chrisma propter balsamum imputribile reddit id quod se perungitur, in quo intelligitur constantia confirmati : species autem panis et vini cum sint accidentia, nullam habent similitudinem cum actu nutriendi spiritualiter, quia accidens non nutrit : ergo videtur, quod nullo modo sit sacramentum tantum.

ULTERIUS quæritur de corpore Christi vero, Utrum ipsum sit sacramentum ?

Et videtur, quod nullo modo sit sacramentum : quia

<--- Page Split --->

Si autem dicas, quod res est signata, non causata, nec contenta (ut quidam dicunt, et sicut videtur dici in Littera) tunc sequitur, quod respectu illius non debet determinari Eucharistia esse sacramentum novae legis : quia veteris legis sacramenta bene habebant res signatas non contentas, sicut et novae legis sacramenta.

panis corporalis et naturalis, in quo fuit ut in subjecto ante conversionem : et ideo secundum quosdam adhuc retinet post conversionem aliquem actum panis : de quo tamen infra manifesta erit quaestio. Et hoc modo ponit similitudinem ad refectionem spiritualem, quae nos unit corpori Christi mystico.

Ad id quod ulterius quaeritur de corpore Christi vero, dicendum quod est sacramentum et res, et est causa et signum unitatis corporis Christi mystici, et signatum et effectum primi, ut panis et vini cum forma transsubstantiante.

solutio.

Solutio. Absque ambiguitate dicendum, quod Eucharistia non tantum sacramentum est, sed etiam sacramentum sacramentorum, ut consequenter probabitur.

Ad 1.

Ad PRIMUM autem dicendum, quod in veritate, sicut dixit Magister in Littera, et Hugo de sancto Victore, in hoc sacramento tria sunt, quorum primum est sacramentum in ratione signi tantum, scilicet species panis et vini. Secundum est sacramentum et res, et signum et causa tertii, et hoc est corpus Christi verum. Tertium est res tantum, et est virtus secundi, et signatum primi et secundi, et hoc est unitas corporis mystici.

Ad 2.

Ad id ergo quod objicitur, quod species nihil efficit, dicendum quod non oportet quod species materialis sit effectiva, sed significativa, secundum quod dicit solutio posita in objectione.

Ad id quod objicitur contra solutionem hanc, dicendum quod est accipere speciem dupliciter, scilicet secundum id quod est, et in comparatione et relatione ad id quod continet, et cujus fuit ut subjecti. Si primo modo : tunc verum est, quod est accidens, et non nutrit. Sed si secundo modo : tunc continet cibum spiritualem, ad cujus actum ponit signum per hoc quod est accidens proprium

Ad id autem quod contra objicitur, dicendum quod effectus sacramenti hujus non est corpus mysticum (et objectiones illæ proveniunt ex mala intelligentia Litteræ) sed potius unitas corporis mystici. Unitas autem illa efficitur multis modis, scilicet per spiritum unientem, et per effectum virtutum compingentium et connectentium et unientium, sicut tangit Apostolus 1. Et hoc modo unitas corporis Christi mystici præcedit corpus Christi verum. Sed alia est unitas ex gratia sacramentiali secundum quam hoc sacramentum convertit ad se, et unit sibi quodlibet cibatum in isto sacramento : in hoc enim quod unit quodlibet sibi, unit omnes ad invicem : quia quæcumque uniuntur uni et eidem, inter se etiam uniuntur : et hoc modo unitas est effectus corporis Christi veri, et sequitur ipsum sicut effectus suam causam.

Per hoc etiam patet solutio ad ultimum, quod est efficere corpus Christi mysticum dupliciter : scilicet materialiter, et sic non est effectus alicujus sacramenti nisi forte matrimonii. Et est efficere unitatem corporis quoad gratiam spiritualem ratione cibi ad se convertentis : et hoc modo efficitur a sacramento unitas corporis Christi mystici, et dicit gratiam contentam in fidelibus sumentibus corpus Christi verum, et non ipsos fideles.

<--- Page Split --->

genium exprimit compositionem organorum in corpore vero, et unitatem diversorum fidelium in corpore mystico, quorum neutrum videtur esse in corpore homogenio.

ARTICULUS XII.

Quid sit sacramentum ? Quid res ? et, Quid sacramentum et res simul ?

Secundo quaeritur. Quid sit hic sacramentum, et quid res tantum ?

Videtur autem, quod species visibiles panis et vini non possunt esse sacramentum tantum :

SOLUTIO. Dicendum per auctoritatem Damasceni qui dicit, quod quia hominibus moris erat aqua lavari, et oleo ungi, conjunxit oleo et elementis Spiritus sancti gratiam, ut efficeretur sacramentum spiritualiter lavans et spiritualiter ungens. Et quia hominibus moris erat uti pane in cibo, et vino in potu, fecit de his corpus et sanguinem suum unitum deitati, et ministravit in cibum spiritualem. Et ideo in aliis non adeo universaliter et convenienter inveniretur ratio significandi cibum spiritualem.

Ad 11 autem quod objicitur primo, supra etiam objectum et solutum est in quaestione de forma corporis Christi. Et dicendum, quod duo sunt in pane, scilicet ratio cibi, et materia ex qua fit ratio cibi : una est magis in homogenio quam in heterogenio : et quia corpus Christi cibus est universaliter et simpliciter, quoad hoc magis convenit homogenium quam heterogenium. Si autem materialiter consideretur : tunc conficitur ex multis granis discretis, et quoad hoc habet similitudinem cum operatione organorum corporis Christi veri, et cum aggregatione fidelium. Et quia utrumque significari oportet in materia Eucharistiae, propter hoc oportuit habere utrumque quodammodo, scilicet heterogenium in materia panis, et homogenium in esse panis confecti, propter unam in toto Christo rationem cibandi : et eadem ratio est de vino.

Ad hoc autem quod objicitur de artificiali, dicendum quod Christus passus et passione nobis excoctus significatur in Eucharistia. In passione autem fuit opus hominis, et quoad hoc habet similitudinem opus artis, quod est opus voluntatis hominis in quo panis se habet ut patiens : et hanc expositionem tangit

<--- Page Split --->

Magister Hugo de sancto Victore in quadam Epistola ad Bernardum de epistola paschali: et ideo Christus dicitur azymus sinceritatis, eo quod est excoctus in innocentia passionis.

Et per hoc patet solutio et responsio ad totum.

ARTICULUS XIII.

An sacramentum sit unum vel plura ?

Tertio quaeritur, Utrum sit unum sacramentum vel plura ? et hoc est difficilius.

Et obiicitur sic :

Si dicas, quod unum horum sacramentorum ordinatur ad alterum. Contra : Species panis non ordinatur ad speciem vini, licet hæc ambo ordinentur ad corpus et sanguinem Christi : sed species panis et vini sunt plura signa, et corpus Christi verum et mysticum sunt plura signata : ergo plura sacramenta.

Si dicas, quod corpus Christi verum et sanguis non sunt diversa, sed unum : et ideo non respondent eis plura, sed unum, et ab illo uno signato est sacramentum unum, sicut fere ab omnibus dicitur. Contra : Aliud est sanguinem esse simpliciter, et aliud est virtute sacramenti sanguinem Christi haberi in altari : et similiter est de corpore : sed cum fit confectio corporis Christi, virtute sacramenti non habetur sanguis, ut patet ex supra disputatis : et cum conficitur sanguis, virtute formæ sacramentalis non habetur corpus : ergo vernm corpus et verus sanguis, licet unita sint naturaliter, tamen sacramentaliter divisa sunt : et hoc modo sunt signata speciei panis, et speciei vini : ergo hoc modo sunt plura signata, et secundum virtutem sacramentalis formæ divisa : ergo plura erunt signa sacramentaliter : ergo plura sacramenta, ut prius.

<--- Page Split --->

sunt unitates, et plura una, ut ita liceat loqui : sed in hoc sacramento sunt plura esse, quia plures formæ : ergo plura una : ergo plura sacramenta, ut videtur.

Si propter hoc dicatur, quod ista sunt Sed contra. plura sacramenta. CONTRA :

Item, Signata etiam plura sunt. ProBATIO. Id quod est simpliciter unum, non est idem ei quod est unum secundum quid, scilicet aggregatione tantum : sed corpus Christi verum est simpliciter et naturali unitate unum, corpus autem Christi mysticum est unum secundum quid et aggregatione tantum : ergo non sunt idem. Cum ergo nec unitas sit in signis, nec unitas in signatis, videtur sacramentum istud simpliciter esse plura, et non unum.

SOLUTIO. Distinctio quorumdam præseduntium nos Doctorum fuit, quod est aliquid simpliciter unum, sicut id quod unius est formæ et unius materiae et unius effectus, ut baptismus : et est aliud simpliciter multa : ut duo vel tria sacramenta quæ habent differentes formas et materias et effectus. Est autem medium horum unum multipliciter, quod multis materiis et formis efficit unum effectum : et ad hoc reduxerunt istud sacramentum. Sed hæc distinctio non placet, pro tanto quia unus effectus non efficitur a duabus causis æque proximis, nisi altera sit imperfecta : et cum gratia non sit imperfectior quam natura, etiam in gratia mihi videtur absurdum dici, quod unicus omnino effectus a duabus causis æque proximis efficiatur. Et ideo videtur dicendum sine præjudicio, quod istud sacramentum est simpliciter unum, sicut et alia : sed tamen propter modum gratiae quam efficit, sunt in ipso materialiter plura. Et ratio hujus lucidius patebit in solvendo objectiones.

DICENDUM ergo ad prima tria, quod reAd 1, 2 et 3. spiciunt ea quæ materialia sunt in sacramento. Et ideo dicunt sacramenta, pluralem numerum consignificando : non tamen dicunt plura sacramenta, significando pluralem numerum ut conceptum, vel duo, vel tria sacramenta, signando pluralem numerum in distinctione exercita.

<--- Page Split --->

Si autem objicitur, quod Magister Hugo dicit tria in hoc sacramento esse, et ita discretionem exercitam significare, dicendum quod ipse significat eam oblique. Unde dicit, quod cum sit unum sacramentum, tria sunt in eodem discreta : et ideo discreta referuntur ad materiam sacramenti, quae tamen terminantur una forma : sicut etiam distinctio membrorum corporis terminatur unitate forma totius, et corpus ab illa est simpliciter unum : habet tamen in se plura membra materialiter.

mentis, quare significant et causant, habent relationem unam : quia ab institutione sunt instituta ad idem significandum diversimode.

Et per hoc patet solutio fere ad omnia objecta : et haec est radix totius veritatis in hoc articulo quaestionis.

Ad aliud dicendum, quod sacramentaliter non sunt omnino divisa corpus Christi, et sanguis : quia sunt ad idem efficiendum, scilicet corporis mystici unionem, licet diversimode, ut dictum est.

Ad aliud dicendum, quod in veritate esse signi est non ad aliud, sed ad idem : alio tamen modo refertur signum speciei panis et speciei vini, et tamen unica relatione, quod tamen mirabile videtur : sed bene concedo si plura pluribus relationibus referrentur ad idem vel diversa, quod erunt simpliciter plura. Idem autem ad quod refertur, est unitas corporis, sed non eodem modo : quia species panis habet relationem convenientiae ad unionem ad caput, ut membra ad caput colligantur, sicut etiam panis conficitur ex multis granis : species autem vini ad gratiam redemptionis quae nnit per descensum a capite : ut quasi relatio nostri ad caput in pane significaretur, et relatio sui ad nos per redemptionem sanguinis ministrati significaretur in sanguine : et sine his duobus non est perfecta unio. Et hoc notatur cum dicit, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo 1. Una autem relatione referuntur istae species : quia illa relatio est relatio signi : sicut enim dicit Augustinus in libro de Doctrina Christiana : « Signorum autem alia sunt naturalia, et alia ad placitum, et alia ab institutione divina. » Et verum est, quod quantum est ex similitudine naturali non est relatio una in specie panis et vini, quia similitudo illa respondet diverso modo unitati perfectae : sed ab institutione quae principalis causa est in sacra-

Ad aliud dicendum, quod prima non omnino sunt diversa : quoniam in uno sunt quatuor ab institutione quae principaliter prima est : sed notum est, quod si in nullo antecedentium unirentur, tunc non possent uniri in ultimo.

Ad aliud dicendum, quod non est simile de causa particulari et universali : quia illa in nullo uniuntur per substantiam, sed tantum in effectu, qui posterior est utraque causarum : sed haec institutio praeedit omnia, et unit ea in uno.

Ad aliud dicendum, quod non sunt simpliciter plures formæ in hoc sacramento : et ideo sicut alia est forma partis, et forma totius : ita alia est forma totius et alia forma partis sacramenti : utraque enim formarum relata ad unitatem institutionis, simul confert esse completum sacramento : sed quando divisim accipiuntur, sunt materiales, et non conferunt esse completum sacramento secundum quod est sacramentum, licet conferant completum Christum, ut jam inferius patebit. Et ideo relatae ad unitatem institutionis qua Christus intendit unum instituere sacramentum, non conferunt nisi unum esse et unitatem unius sacramenti.

Ad aliud dicendum, quod est accipere id quod facit genus sacramenti et speciem, et est accipere id quod facit genus naturae vel speciem : et de genere natu-

<--- Page Split --->

ræ procedit objectio, sed de faciente esse signi secundum quod est sacramentum non procedit : quia sic sunt in eodem tantum genere et specie, sed etiam numero, ut dictum est prius. Similiter signata non sunt in eodem modo unitatis naturae, sed tantum in esse sacramenti unum ordinatum est ad alterum, sicut signum et causa ad effectum signatum et causatum.

Ad 9. Ad aliud dicendum sine praejudicio, quod duplex est perfectio, scilicet Christi, et sacramenti secundum quod venit in usum fidelium, et perficit et signat perfectam unitatem corporis mystici. Primo modo verum est, quod Christus perfectus est sub utraque specie, scilicet panis, et vini : sed secundo modo videtur mihi falsum : quia non perfecte causatur et signatur usus fidelium et unitas corporis mystici, nisi duplici signo, ut prius dictum est : et ideo virtute sacramenti oportet haberi utrumque : et haec unita in una institutione et uno signo, licet modi unitatis sint diversi, ut prius dictum est.

Ad aliud dicendum, quod non est siAd 10. mile de nominibus, et signis institutis a Deo ad gratias sacramentales significandas : quia licet quandoque idem sit cui imponuntur plura nomina, non tamen instituens imponit ab eodem : quia cum nomen significet substantiam cum qualitate, ad qualitatem respicit instituens, et hoc quoad Grammaticum sufficit, si habeat etiam modum diversum ad diversam institutionem : et ideo plura nomina a talibus modis qualitatum imposita, possunt esse ejusdem : et quia etiam una qualitas et modus est in diversis, fit una institutio ad diversa significata per idem nomen in consignatis variatum, sicut albus, alba, album. Sed non fit sic in institutione signi sacramentalis : ibi enim respicitur perfecta significatio unius gratiae, licet diversus sit modus participandi eam : et ideo est una institutio super omnia illa quae valent exprimere vim illius gratiae : et omnia illa uniuntur in institutione illa.

Et per hoc patet solutio ad omnia.

<--- Page Split --->