DISTINCTIO IX.

Utrum caro Christi sit adoranda adoratione latriae, quod est proprietas divinae naturae ?

A. De adoratione humanitatis Christi, an eadem, sit adoratio humanitatiet deitati exhibenda ?

Præterea investigari oportet, Utrum caro Christi et anima una eademque cum Verbo debeat adoratione adorari, illa scilicet quæ latria dicitur. Si enim animæ vel carni exhibetur latria, quæ intelligitur servitus sive cultus soli Creatori debitus : cum anima Christi vel caro creatura tantum sit, creaturæ exhibetur quod soli Creatori debetur, quod facienti in idololatriam deputatur. Ideo quibusdam videtur non illa adoratione quæ latria est, carnem Christi vel animam esse adorandam, sed illa quæ est dulia, cujus duas species vel modos esse dicunt. Est enim cujusdam modi dulia quæ creaturæ cuilibet exhiberi potest : et est quædam soli humanitati Christi exhibenda, non alii creaturæ : quia Christi humanitas super omnem creaturam est veneranda et diligenda. Non tamen adeo ut cultus divinitati debitus, ei exhibeatur, qui cultus in dilectione et sacrificii exhibitione atque reverentia consistit : qui Latine dicitur pietas, Grece autem δυσάξια, id est, Dei cultus, vel εὐσέξια, id est, bonus cultus.

DIVISIO TEXTUS.

« Præterea investigari oportet, etc. » Hic agit de proprietatibus uniti causatis a natura divina, quæ sunt honor, et debitum adorationis, et hujusmodi.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima tangit opinionem quorumdam dicentium carnem Christi adorandam esse dulia, et non latria. In secunda, tangit eorum opinionem, qui e contrario dicunt latria, non dulia, ibi, B, « Aliis autem placet Christi humanitalem, etc. »

<--- Page Split --->

ARTICULUS I.

Quid sit latria ?

Incidunt autem hic quatuor dubia ante Litteram, scilicet quid sit latria ?

An sit virtus ?

Et si est virtus, cujus principalium virtutum est species ?

Et quarto, cui debeatur. »

Hic autem in Littera habetur diffinitio latriae haec : Latria est servitus vel cultus soli Deo Creatori exhibitus. Et haec diffinito trahitur ab Augustino in libro I de Trinitate, cap. 6. Maxime illo loco satis claret, quod Spiritus sanctus non sit creatura, ubi jubemur servire non creaturas sed Creatori : « Non eo modo quo jubemur per charitatem servire invicem, quod est Graece δοῦλαξεν, sed eo modo quo tantum Deo servitur, quod est Graece λατρεύειν. Unde idololatre dicuntur qui simulacris eam servitutem exhibent, quæ debetur soli Deo. » Ex hoc verbo Augustini prædicta probatur diffinitio.

Sed contra. SED CONTRA diffinitionem sic objicitur :

SOLUTIO. Dicimus, quod latria diffinitur hic per generalem actum, qui tamen per rationem subintellectam ex objecto appropriari potest, scilicet ut sit servitus sive cultus Creatori in quantum Deus est debitus ex reverentia sive honore sibi propio. Proprie enim reverentia sive honor debentur Creatori, quæ non debentur alicui creato,

DICENDUM ergo ad primum, quod non Adobjet est inconveniens, quod virtus diffiniatur per actum : quia sicut ex actibus potentias, ita etiam ex actibus habitus cognoscimus : et illa diffinitio tunc non ponit latriam in genere actus, eo quod non est essentialis nec formalis diffinitio, sed manifestat habitum per actum et objectum.

AD ALIUD dicendum, quod servitus Adobjeti dicitur hic obsequium, non subjectio, sicut est servitus sumpta a conditione servi : sicut etiam patuit in auctoritate Augustini, quod jubemur ex charitate servire invicem, id est, obsequi.

Ad ALIUD dicendum, quod cultus in Adobjeti multis actibus est materialis, sed unus est formalis, scilicet exhibitio cultus in testimonium honoris debiti Creatori : quia ipse Deus est, vel Creator. Illa enim

<--- Page Split --->

ratio in omnibus materialibus actibus una est, et unit omnes.

Ad aliud dicendum, quod Creator in suo nomine dicit distinctionem ad creaturam, quod non facit Deus, vel Dominus : quia creaturae aliquo modo dicuntur dii vel domini. Et quia iste cultus datur Deo secundum quod distinguitur ab omni creato : ideo objectum latria magis exprimitur proprie per Creatorem, quam per aliud nomen. Et bene concedo, quod non debetur Creatori hujus nominis ratione : sed potius ei qui est Creator in hoc quod Creator est distinctus in honore et reverentia ab omni creato.

Ad aliud dicendum, quod credere, diligere, sperare, dicunt actus qui materiales possunt esse in actu istius virtutis, scilicet si credat vel diligat intentione profitendi se in hoc colere Deum in testimonium honoris sibi debiti : sed tamen credere, diligere, sperare nominant actus fidei et charitatis et spei : et sic de aliis. Unde credere de ratione sua non respicit obsequium cultus, sed potius consensum prima veritatis. Similiter charitas prima bonitatis respicit rationem, et sic de aliis. Et tunc distant ab actu latriae : non est enim inconveniens, quod unus actus non proprius, sed communis, diversis informatus differentiis, sit diversarum virtutum.

Ad aliud dicendum, quod aliud est ad gloriam Domini facere, et aliud ad cultum Dei referre : quia primum respicit rectitudinem intentionis tantum, secundum autem rectitudinem cultus et honoris debiti exhibiti.

ARTICULUS II.

An latria sit virtus ?

Secundo quaeritur, An sit virtus ? Et videtur, quod non. Virtus enim est

habitus voluntarius in medietate consistens, quoad nos determinata a ratione, et ut sapiens determinabit. Latina autem non habet hujusmodi medium : quia Deus non potest nimis coli. Ergo latria non est virtus.

Si dicis, quod est virtus theologica .quae non habet medium hujusmodi. Contra : Theologicae virtutes non sunt nisi tres : et ideo assignatae sunt eis species, sicut aliis : ergo si esset virtus theologica, esset fides, spes, vel charitas : nulla autem istarum est : ergo non est virtus.

Sed contra :

SOLUTIO. Concedendum est, quia latria est virtus, et solvendum ad rationem primam quae est contra hoc, quod iste habitus est in medietate consistens. Sed secundum Philosophum non omnes virtutes habent unius rationis medium : non enim habent omnes medium materiavirtutis inter multum et parum, ut dicit Aristoteles in V Ethicorum : sed habent quoddam medium, quod est ratio recta : sicut illae quae sunt in ratione, ut prudentia, et justitia cum suis partibus : et hoc est medium ad quod dirigitur opus, et tale medium habet virtus ista. Bene enim concedo, quod Deus nimis non potest coli. Sunt tamen quidam qui dicunt, quod omnis virtus politica habet medium inter multum et parum : et illi dicunt, quod Deus nimis potest coli, et

<--- Page Split --->

nimis parum. Sed hoc non secundum Philosophum in Ethica nova.

Ad aliud dicendum, quod bene concedo, quod non est theologica virtus, nec aliqua pars alicujus theologicae virtutis.

lus, ad Hebr. xi, 6 : Credere oportet ac- cedentem ad Deum quia est, et inquire- tibus se remunerator sit.

Ad object.

Tamen etiam argumenta in contrarium adducta, licet verum concludant, et sint Magistrorum, non sunt tamen ex pro- priis Ethicae : quia hoc meo judicio non est verum, quod nullus actus sit merito- rius, nisi actus virtutis : quia proprie actus virtutis dicitur qui similis est vir- tuti, et ex hoc generaretur et perficeretur ab assuetudine, sicut aggredi ardua, et subire voluntarie terribilia, sunt fortitu- dinis : et continere a delectabilibus inna- tis, et venereis, et gustabilibus est tem- perantiae : et hujusmodi. Et praeter hoc ire ad Ecclesiam, vel sedere, vel stare, non sunt actus alicujus virtutis : et me- ritorie possunt fieri. Sed Magistri qui inducunt istam propositionem, accipiunt virtutis actum generaliter : quia scilicet elcitur ab aliqua virtute, quocumque modo, et praecipue a charitate quae est quasi motor universalis in omnibus bo- nis operibus.

Eadem dico de illa, quod nihil praeci- pitur nisi virtutis opus, non est vera, nisi intelligatur de actu reducibili ad vir- tutem quocumque modo. Praecipiebatur enim Adae, quod non comederet de li- gno quod erat in paradiso, et non erat secundum se alicujus opus virtutis.

ARTICULUS III.

Latria cujus principalium virtutum sit species?

Tertio quaeritur, cujus principalium virtutum est species ?

Et videtur, quod fidei : quia

Sed videtur, sicut omnes dicunt, quod sit justitiae.

Sed contra :

Justitia reddit debitum, quia debi- tum : cultus autem ex liberalitate impen- ditur, quia aliter non esset meritorius : ergo videtur, quod non sit debitus : ergo non ordinatur sub justitia.

Solutio. Dicendum cum Tullio, quod est pars justitiae, et cadit in partem ju- stitiae quae est religio : ita enim dicit Tul- lus in fine primae Rhetoricae, ubi ponit religionem partem justitiae : quia religio est quae superiori cuidam naturae quam divinam vocant curam cerimoniamea af- fert. Constat autem, quod ipse curam vo- cat rationem debitam, et cerimoniam cul- tum : quia cerimonia vel pietas est mu- nia Cereis, et transsumptum est ad alia obsequia deorum, in quibus colebantur. Hic autem sumitur ad cultum superioris naturae quae divina est. Unde sub illa lo- catur latria : et si exhibetur idolo, erit idololatria.

Dicendum ergo ad primum, quod licet fides ostendat quid colendum, tamen non movet ad colendum, ut proprius ha- bitus hujus actus : sed potius movet ad credendum.

Ad aliud dicendum, quod prudentia non attendit debitum, sed potius ratio- nem eligibilis ad opus. Dicit enim Au- gustinus in libro de Moribus Ecclesiae, quod prudentia est amor ea a quibus ad- juvatur, ab his a quibus impeditur, sa-

<--- Page Split --->

gaciter eligens : et licet quandoque idem sit electum et opus et debitum, tamen alia ratio est eligibilis in quantum hujusmodi, et alia ratio debiti eftiam in eo quod hujusmodi : et per illas rationes distinguuntur.

ARTICULUS IV.

SOLUTIO. Dicendum, quod solus Deus solutio. latria colendus est, ut dicit hic Augustinus.

Cui proprie debetur latria? et, Utrum in qualibet creatura possumus Deum adorare latria?

Quarto quaeritur, Cui debeatur proprie latria ?

Et dicit Littera hic, quod soli Creatori. SED CONTRA :

Ad id autem quod contra objicitur, Adobject.1. dicendum quod Abraham in Angelis mysterium Trinitatis et unitatis cognovit, et ideo in illis Trinitatem adoravit : et hoc bene contingit, quod Trinitas in se vel in signo adoratur.

Ad aliud dicendum, quod Joannes Adobject 2. adoravit Angelum dulia : sed tres sunt rationes, quare eum prohibuit Angelus. Una est : quia natura humana jam in Christo fuit exaltata : unde quod in Veteri Testamento patiebantur fieri sibi Angeli, in Novo non passi sunt. Secunda est species mala : ne forte alicui simplici legenti postea videretur, quod Joannes latria adorasset, et similiter faceret. Tertia ratio est efficacior, ut puto, quod in hoc Angelus ostendit dignitatem Joannis, qui non minoris dignitatis fuit multis Angelis.

Sed ex ista determinatione resultat Quast. 1. quaestio :

Queratur ergo. Utrum in qualibet creatura rationali possum adorare Deum ? Videtur quod sic : quia

<--- Page Split --->

to magis in templo possumus adorare quod ipse fecit.

Sed contra. SED CONTRA :

Angelus prohibuit ne adoraretur a Joanne : ergo nec alii Sancti debent adorari.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod Deus non debet adorari nisi in imagine statuta in memoriam suae figurae, quam pro nobis assumpsit, hoc est in figura crucis et passionis, et aliorum sacramentorum quae pro nobis suscepit, sicut nativitatis, baptismatis, et resurrectionis, et hujusmodi. Hujusmodi enim adoratio in mortua imagine ad prototypum refertur, ut dicit Damascenus. Et hoc concessum est in Novo Testamento, et non in Veteri : quia Deus non adhuc imaginem quae sibi fieret assumpserat.

Similiter, Adhuc idololatriae status fuit fortis. Unde modo in talibus imaginibus potest adorari latria.

Sed nota, quod differt dicere imaginem ut imaginem, et imaginem ut res absoluta, lapidea, vel lignea, vel alterius materiae. Imaginem ut imaginem adorare, est duci per intellectum et intentionem adorationis in eum cujus est imago : et hoc vocat Joannes Damascenus « ad prototypum referre honorem adorationis. » Dicitur enim prototypus a πόθος quod est primus, et τόπος quod est figura, et est principalis figura hominis Christi. Sed imaginem ut est res ex hac materia, nullo modo debemus adorare. Et per hoc solvuntur tertium et quartum argumenta quaestionis principalis. Unde si crux solvatur, ita quod non repraesentet liguram passionis ,non debeo adorare adoratione latriae.

Ad quaest. Ad primum ergo dicendum, quod in Ad 1.

tribus viris quos Abraham adoravit, quoad numerum repraesentabatur distinction personalis, et quoad consensum unitas essentiae : sed hoc non sufficiebat adhuc : sed quia apparilio eorum fuit ad hoc, ut talis distinctio Trinitatis et unitatis Abraham in eis innotesceret. Et ideo si nobis tres apparerent non ad hoc missi, non debemus adoratione latriae adorare.

Si autem quaeras, Unde Abraham hoc sciret? Dico, quod per revelationem, et donum illud gratiae quod discretio spirituum vocatur.

Ad aliud dicendum, quoniam Deum latria non possumus adorare in imagine quae homo est, propter periculum adjunctum : quia vana gloria prope est nobis : et ideo ille homo cito crederet se propter suam dignitatem adorari : sed ex contemplatione imaginis in ipso, et praecipue ex gratia quae apparet in eo bene possumus excitari ad adorandum Deum, sicut laudamus Deum in sanctis suis.

Ad aliud dicendum, quod in templo materiali non est periculum conjunctum sicut in templo spirituali. Et si tu dicas, Ego adorabo occulte ita, quod ille nesciat. RESPONSO, quod adhuc non est faciendum, eo quod sua imago non est ad hoc statuta, ut referatur ad prototypum : sed sicut ante dixi, tu potes ab ipsius similitudine quam habet ad Deum in naturalibus et in gratia excitari ad adorandum.

ARTICULUS V.

Dulia quid sit?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Est enim cujusdam modi dulia, etc. »

<--- Page Split --->

Hic enim quæritur, Quid sit dulla, et utrum una et eadem virtus sit cum latria, et cui debetur?

Ex superius autem inducta auctoritate ex primo de Trinitate et ex Littera hic trahitur diffinitio quam dant Magistri, quod « dulla est honor vel servitus vel cultus creaturae debitus. »

Videtur autem, quod creaturae nullus debeatur honor ex quo cecidit homo, nisi forte Angelis et Sanctis : quia

ipse adhuc secundum possibilitatem et ordinem via possit pertingere ad summum honorem beatitudinis æterna 3.

Ad aliud dicendum, quod non est simile : quia latria in se habet honorem divinum, qui maximus est : sed non dulia : et ideo honor dullæ non elevat hominem super se, ut elevetur cor ejus in superbiam sicut latriæ : nulla enim superbia est si homo recipit hoc quod debetur ei : sed si sibi propter se attribuit, hoc est superbia.

ARTICULUS VI.

An dulla sit eadem virtus cum latria? et, An dulla et hyperdulia sunt communis una species ?

Ad contra. Sed contra :

Genes. xxiii, 7, Abraham adoravit coram populo terra, et populum adoravit : et non est reprchensus, cum tamen illi essent peccatores.

Secundo quæritur, Utrum sit eadem virtus cum latria ?

Videtur, quod sic : quia

Solutio. Solutio. Dico, quod creaturae quæ est imago Dei, nisi sit depravata vitio confirmationis in malo, cultus debetur et honor : et hoc est quod dicit Apostolus, ad Roman. xii, 7 : Cui honorem, honorem. Et alibi, Honore invicem praevenientes 2. Et religiosorum quorumdam mos est omni fratri inclinare cum obvius fuerit.

Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii, Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad i. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii.

Sed contra :

Infinita est distantia inter honorem

4 Genes. xxiii, 7 : Surrexit Abraham, et adoravit populum terrae, fitos videlicet Heth.

2 Ad Roman. xii, 10.

3 Vide Capreol. hic.g.unica,a.3 ad 3 (Nota E.L.)

<--- Page Split --->

Deo debitum, et inter honorem debitum creaturae : sed inter ea quae sunt unius speciei non est distantia infinita : ergo virtus movens ad reddendum Deo cultum, et virtus movens ad reddendum homini cultum, non erit unius speciei.

quod meipsum, hoc est, ad Deum : et sic dilectio stat in Deo, licet materiam accipiat in proximo. Sic autem non est hic : quia cultus debitus creaturae, non stat in cultu divino.

Et si objicias, quod omnia ad unum finem referuntur, scilicet ut sint propter Deum. RESP0NS10, quod hoc est verum de fine intentionis universalis, sed non est verum de fine actus hujus vel illius : sicut enim in natura videmus, quod ipsa intendit duplicem finem : unum per generationem, et ille finis est forma adepta in generatione hujus : et alium quem non intendit per hanc generationem, sed per omnem generationis successionem, qui est perpeluitas esse in generabilu et corruptibili : ita etiam est in operibus moralibus. Intentio enim operis est in quo terminatur actus efficientis, et ille est in opere justitiae debitum reddere, et in opere fortitudinis sustinere gratia boni, et in opere charitatis dilectio summi boni, et non boni cujuscumque, et in opere latriae cerimonia divina, et in opere duliæ reverentia debita creaturae. Alia est intentio quae est actus universalis ad hoc quod per omnia ista debet acquiri, scilicet beatitudo aeterna et felicitas. Unde patet, quod charitas diligendo Deum et proximum habet unum finem operis, sed non dulia et latria. Iste autem finis est a quo trahitur virtus in speciem.

Ad in quod objicitur de lide, dicendum quod nihil est simile : quia in omni articulo fidei subjicitur una veritas divina, quae tamen recipit determinationem per speciales articulos : et ideo una ratio credendi est in omnibus, scilicet propter summam veritatem : et ideo fides est species una virtutis : non tamen credimus in pœenas aeternas, nec in unam Ecclesiam : sed in Deum judicantem per pœenas, et in Deum unientem Ecclesiam : et sic de alus. Sic autem honor divinus et humanus non reducuntur ad idem.

Ad aliud dicendum, quod honor humanus reducitur ad idem, scilicet ad signum imaginis Dei, non depravatae per confir-

Quæst. Juxta hoc ulterius quaeritur, Utrum hyperdulia et dulia sint communis una species virtutis ?

Videtur quod non : quia

Solutio. Dicendum de primo, quia latra etdulia sunt diversas species virtutis : convenientes tamen in genere proximo, quod tamen innominatum est, sicut multarum virtutum nomina non habemus.

Ad 1. Ad in quod objicitur de dilectione : dicendum, quod non est simile : quia in dilectione idem est finis, et materia : et finis est ei pro ratione differentiae formalis. Unde cum charitas non differat in Deo et proximo nisi penes materiam, et non penes finem qui est ratio actus et differentia trahens in speciem : non differt dilectio proximi a dilectione Dei nisi per materiam et actum, et non per habitum. Cum enim diligo proximum, Deo diligo eum sicut meipsum, id est, ad

<--- Page Split --->

mationem peccati. Id autem quod in aliis similitudinibus additur, non variat nisi penes quantitatem : ut rex qui in imagine habet Dei similitudinem, et in gradu locum Dei, et judicis, et sic de aliis : et ideo major cultus debetur ei, non autem alus secundum speciem. Sed in divino honore et humano non est talis convenientia : quia nos nihil sumus ad Deum comparati : et per eum sumus, quidquid sumus : et ideo adorando Deum hoc profitemur : non autem hoc profitemur honorando regem vel simplicem hominem, sed potius simile illi remotum in imagine, vel locum illius in gubernatione justitue et prælationis.

Tertio quæritur, Cui debetur dulia ? Et videtur secundum determinata, quod omni creaturæ. Ex hoc sequitur, quod etiam peccatoribus, præcipue cum Abraham peccatores adoravit, quando voluit emere speluncam duplicem in jus sepulcri 1.

SED TUNC quæritur, Utrum debetur diablo et animabus damnatorum ?

Et videtur, quod sic : quia in eis est imago, sicut dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Data eis naturalia dona nequaquam mutata esse dicimus : sed sunt integra et splendidissima 2. »

JUXTA HOC ulterius quæritur, Utrum debetur illis quos videmus in actu peccati, dum sunt in ipso peccato et actu : ut si viderem Prælatum fornicari, utrum in illo actu quando transirem, deberem ei per duliam recognoscere honorem sui gradus ?

Et videtur, quod non : quia dicit Gregorius in Pastorali, quod « in exemplum culpa vehementer extenditur, dum per reverentiam gradus peccator honoratur. »

ITEM ulterius quæritur, Utrum irrationali creaturæ debebatur honor talis ?

Et videtur, quod non propter speciem idololatriæ : non enim est fugiendum malum tantum, sed etiam species mali.

Item, Inferiores sunt nobis hujusmodi creaturæ : et quod inferius est, a superiori non debet honorari.

mationem peccati. Id autem quod in aliis similitudinibus additur, non variat nisi penes quantitatem : ut rex qui in imagine habet Dei similitudinem, et in gradu locum Dei, et judicis, et sic de aliis : et ideo major cultus debetur ei, non autem alus secundum speciem. Sed in divino honore et humano non est talis convenientia : quia nos nihil sumus ad Deum comparati : et per eum sumus, quidquid sumus : et ideo adorando Deum hoc profitemur : non autem hoc profitemur honorando regem vel simplicem hominem, sed potius simile illi remotum in imagine, vel locum illius in gubernatione justitue et prælationis.

Ad ALIUD jam patet solutio per ante dicta : quia ostensum est, quod non differant per materiam tantum, sed etiam per finem proximum actui qui est forma in moralibus.

Ad m quod ulterius quæritur, respondeo quod omnis dulia cum omni dulia est ejusdem speciei, sicut prius explanatum est : et quod Magister hic dicit, dicit propter specialitatem materiae, et accidentis inseparabilis. Unde sunt species accidentales, sicut aqua sulphurea, et dulcis, et salsa, diversae sunt species aquae.

Ad ALIUD dicendum, quod in justitia ratio debiti variatur, non tantum materia. Alia est enim ratio debiti quod debetur inferiori, et alia quod debetur superiori : sed haec super honorem coniunuem non ponitur nisi differentia accidentali.

Ad ALIUD dicendum, quod talis differentia non faciens nisi majus et minus, non variat speciem : sed accidens, et proprietatem aliquam eorum quae sunt in specie, attendit.

cap. 4.

<--- Page Split --->

Solutio. Solutio. Dico, quod dulia debetur rationali creaturae, non depravatae per peccatum irremediabiliter, in qua non apparet actus indignitatis : et ita non debetur eis qui sunt in actu peccati, quia apparet in eis actus contrarius honoratiori et reverentiae : quia honor est exhibitio reverentiae in testimonium virtutis, et in illo apparet actus iniquitatis. Sed postea nescimus, nec scire possumus in quo statu sit : et ideo tunc honorandus.

« oratio est pius affectus mentis in Deum directus : » et illa significatio non cadit in aliquam significationem determinatam.

ARTICULUS VIII.

Utrum pietas univoce conveniat Deo et creaturis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, sub finem : « Qui Latine dicitur pietas, etc. »

Pietas enim donum est Spiritus sancti. Pietas etiam secundum Tullium species est virtutis justitiae per quam sanguine conjunctis patriaeque benevolis officium, et dignus tribuitur cultus. Pietas etiam dicitur cultus Dei.

PRÆTEREA quaeritur, Qualiter dilectio Quest et sacrificium sint de cultu divino ? Dilectio enim est actus specialis virtutis quae est charitas : et ideo non videtur pertinere ad latriam. Similiter sacrificium est actus oblationis exterioris : quare ergo magis in eo consistit cultus Dei, quam in thurificatione, prostratione, et genuflexione ?

Quest . 1 .

Et quaeritur, Utrum univoce vel æquivoce ?

Videtur, quod æquivoce : quia

Solutio. Dicimus ad primum, quod Solut pietas secundum Augustinum dicitur Ad quæs multipliciter, et non æquivoce, nec univoce, sed secundum prius et posterius. Dicitur enim cultus Dei, et imaginis Dei : sed quædam est imago Dei in sanguine conjunctis et patriæ benevolis, ex eo quod per eos quodammodo sumus, sicut

<--- Page Split --->

per Deum simpliciter sumus. Et ratio imaginis etiam invenitur in omnibus : et sic cultus et obsequium invenitur in dono pietatis ad omnes. Pictas autem quae est affectus in oratione, dicit dispositionem tendentis per obsequium et cultum in Deum, in liquescente affectu per amorem ejus qui colitur. Et per hoc patet solutio ad duo prima.

Ad aliud dicendum, quod religio et cultus Dei non sunt idem : sed religio est observantia colentium derivata ex cultu, et propter cultum observata. Unde dicitur religio quasi reliqatio : et ligat colentem ad vitam quae cultura concordat. Et hoc notat Augustinus distincte dicens, quod latria est cultus qua colitur Deus : religio autem quae in nobis est erga Deum. Et si objicitur quod Augustinus dicit quod ducitur a religendo : dicendum quod utrumque dicit Augustinus, eo quod unum est causa alterius : cum enim religimus Deum nobis colendum, religamus nos ad observantias in quibus culturae suae concordemus.

Ad aliud dicendum, quod dilectio est Ad quest.2. de cultu materialiter, et sicut movens. Sacrificium autem per se ut actus cultus. Unde dicit Augustinus, quod sacrificium non offertur nisi Deo : et Angeli apparentes, si boni fuerunt, non petierunt ut sibi sacrificium offerretur : quia honorem Dei non usurpabant.

Ad in quod contra objicitur, dicendum quod ille actus magis profitetur honorem divinum quam aliquis alius, eo quod soli illi debetur a quo omnia habemus quae offerimus, et qui sacrificium pro nobis obtulit : sed alias operationes etiam hominibus exhibemus.

Et nota, quod aliud est sacrificium, aliud oblatio : quia oblatio fit ad usum ministrorum, ut habeant cibum in domo Dei. Sacrificium autem offertur soli Deo tantum : licet a determinatione sua postea, vel ad usum, vel ad aliud quid convertatur.

Et per hoc patet solutio ad totum.

B Aliorum sententia qui unam adorationem ulrique exhibendam tradunt.

Aliis autem placet Christi humanitatem una adoratione cum Verbo esse adorandam : non propter se, sed propter illum cujus scabellum est, cui est unita. Neque ipsa humanitas sola vel nuda, sed cum Verbo cui est unita : nec propter se, sed propter illum cui est unita, est adoranda. Nec qui hoc facit idololatrie reus judicari potest : quia nec soli creaturæ, nec propter ipsam, sed Creatori cum humanitate et in humanitate sua servit. De hoc Joannes Damascenus ita ait : Duæ sunt naturæ Christi, ratione et modo differentes, unitæ vero secundum hypostasisim. Unus ergo Christus est Deus perfectus, et homo perfectus : quem adoramus cum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus. Non inadorabilem carnem dicentes : adoratur enim in una Verbi hypostasi : quæ hypostasis generata est. Non creaturæ venerationem præbentes. Non ergo ut nudam carnem

<--- Page Split --->

adoramus, sed ut unitam deitati in unam hypostasisn Dei Verbum duabus reductis naturis. Timeo carbonem tangere propter ligno copulatum ignem. Adoro Christi Dei mei simul utramque naturam, propter carni unitam deitalem. Non enim quartam appono personam in Trinitate, sed unam personam confiteor Verbi et carnis ejus 1. His verbis insinuari videtur Christi humanitatem una adoratione cum Verbo esse adorandam. De hoc etiam Augustinus ait ex sermone Domini, ubi dicit, Non turbetur cor vestrum 2, ita dicit: Dicunt hæretici Filium non natura esse Deum, sed creatum. Quibus respondendum est, quia si Filius non est Deus natura, sed creatura: nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt creaturæ potius quam Creatori 3. Sed illi ad hoc replicabunt, et dicent: Quid est quod carnem ejus, quam creaturam esse non negas, simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem ideo adoro, quod a divinitate suscepta et deitati unita est, ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Filium Dei esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, illi nunquam credo, nec servio: velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveuit, numquid ea conabitur adorare? Cum vero eis rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempscrit. Ita et in Christo Domino humanitatem non solam, vel nudam, sed divinitati unitam, scilicet unum Filium Deum verum et hominem verum si quis adorare contempserit, æternaliter morietur 4. Idem, super Psalmum xxvur, ubi dicitur: Adorate scabeitum pedum ejus, quoniam sanctum est 5. Sciendum quia in Christo terra est, id est, caro quæ sine impietate adoratur. Suscopit enim de terra terram: quia caro de terra est, et de carne Mariæ carnem accepit. Hæc sine impiotate a Verbo Dei assumpta adoratur a nobis: quia nemo carnem ejus manducat, nisi prius adoret: sed qui adorat non terram intuetur, sed illum potius cujus scabellum est propter quem adorat.

His auctoritalibus præmissæ investigationis absolutio expiicatur.

<--- Page Split --->

Præterea circa hoc quæritur, Qua adoratione adoranda sit gloriosa mater Verbi quod carnem assumpsit?

Et videtur, quod latria : quia honor matris ad regem refertur.

SED CONTRA :

Sed contra.

An humanitas Christi sit adoranda latria ?

Quia ipsa est simplex creatura : ergo non debetur ei honor divinus : nec ipsa, cum sit optima et justissima, quæret eum tamquam usurpando alienum.

Deinde quæritur de hoc quod dicit : « Aliis autem placet, etc. »

Videtur enim, quod Christi humanitas non debeat adorari latria : quia

SED contra

SED CONTRA :

Rabanus dicit : « Caro Christi latria est adoranda sicut Verbum Dei : sed non omni specie latriæ : quia non adoramus cam prostrati in terram : sicut nec credimus, quod nos creavit : nec sacrificamus ei sicut Deo : sed adoramus eam, quia per ipsam redempti sumus, sicut per Deum : » ergo videtur, quod latria sit adoranda.

Ad idem valent similia indueta a Damasceno et Augustino, quæ jacent in Lutera.

Sed hic incidit dubum de dicto Rabani : quia videtur ponere diversas species latriæ, et videtur dicere, quod non adoramus prostrati : tamen etiam homines frequenter prostrati adoramus : sicut dixit Jacob filius centubus in Ægyptum : Itc ad dominum terræ, et cum inveneritis eum, adorate eum super terram 1.

SOLUTO. Dicendum, quod caro Christi dupliciter consideratur, scilicet ut suppositum est quod est hic homo et Christi : et cum ille sit Deus, non nisi latria adoratur sicut Deus, quia vere Deus est secundum opinionem secundam supra tactam, quæ sola vere Catholica est. Et per hoc accipitur caro, quando dicitur, Verbum caro factum est 2 : quia per synedochen pars ponitur pro toto.

Alio modo consideratur ut pars hujus hominis : et tunc quia actu unita est deitati, et nihil sui separatum est a deitate, sicut nihil carbonis separatum est ab igne : ideo adhuc latria est adoranda.

Tertio, consideratur vage secundum solum intellectum denudata a deitate : et sic adoranda est hyperdulia, ut dixit prius inducta opinio.

Ad id quod primo objicitur, dicendum quod licet humanitas sit distincta a natura suis proprietatibus, non tamen est separata a societate et unione.

Ad aliud dicendum, quod licet sit homo verus, non tamen homo purus. Non tamen nego quin et Christo et Deo hyperdulia exhibeatur : quia non tantum uno honore, sed omni honore dignus est : sed non debet adorari dulia tantum. Unde Glossa super illud Psalmi LXVII, 27 : In ecclesiis benedicite Domino Deo : dicit Deo, quia adoratur latria : et Domino, quia adoratur dulia.

Ad aliud dicendum, quod sunt species Ad object. materiales et accidentales, ut prius dictum est de dulia, eo quod Deus ado-

<--- Page Split --->

ratur in se et in assumpta humanitate.

Ad dubium. Ad aliud dicendum, quod prostratio dupliciter fit, scilicet in testimonium honoris, vel signum attributi quod est nobis causa venerationis in illo modo adorationis. Primo modo prostrati adoramus omnem quem colimus. Secundo modo prostrati adoramus Creatorem qui ex nihilo in aliquid erexit, et genuflexio est quasi ad casum Redemptorem qui de casu peccator relevavit.

ARTICULUS XI.

ARTICULUS XII.

An Christus plus adoretur aliqua trium personarum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa finem : « In Christo Domino humanitatem non solam, vel nudam, etc. »

Sed Ad hoc respondere leve est: quia non sequitur si plura adorantur in ipso, quod propter hoc plus adoretur: et mutatur ibi discretum quasi in continuum. Vel dicatur, quod adoratio humanae naturae non addit novam adorationem, sed novam materiam, in qua deitas adoratur: quia adoratio non sistit in humana natura per se, sed refertur ad unitam sibi naturam divinam: et sic una est adoratio trium, sicut una divinitas trium.

ARTICULUS XIII.

An sit una adoratio trium personarum ?

Sed tunc quaeritur ratione hujus, Utrum una adoratione adorentur tres persona?

<--- Page Split --->

Et videtur, quod non : quia fides distinguit inter eas : et adoratio sequitur fidem : ergo adoratio erit distincta.

Sed contra. SED CONTRA :

SOLUTIO. Bene concedo, quod una est adoratio trium quoad rationem adorationis : quia illud quod et propter quod adoramus, unum est in tribus.

Ad in quod contra obiicitur, dicendum Ad obiquod licet fides distinguat, tamen unit etiam personas, et dicit unum esse in tribus in quantum adorandae sunt. Sed si fides poneret rationem adorationis in proprietatibus distinguentibus, sequeretur argumentum quod non facit fides : quin potius ponit in eo quod personas unit, quod est natura divinitatis una in tribus.

<--- Page Split --->