CAPUT XIII.
Cum fuerit fons patens domui David in ablutionem peccatoris, tollentur idola : et pseudopropheta a sibi charissimis lapidabuntur : qua sint plagæ in medio manuum : percutiendus pastor, et oves dispergenda : dua partes hominum dispergentur in omni terra, et tertia per ignem probabitur.
In die illa crit fons patens domui David et habitantibus Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae.
Et erit in die illa, dicit Dominus exercituum, disperdam nomina idolorum de terra, et non memorabuntur ultra : et pseudoprophetas, et spiritum immundum auferam de terra 1.
Et erit cum prophetaverit quispiam ultra, dicent ei pater ejus et mater ejus, qui genuerunt eum : Non vives, quia mendacium locutus es in nomine Domini : et configent eum pater ejus et mater ejus, genitores ejus, cum prophetaverit.
Et erit : in die illa confundentur
prophetae, unusquisque ex visione sua cum prophetaverit : nec operientur pallio saccino, ut mentiantur :
Sed dicet : Non sum propheta : homo agricola ego suin, quoniam Adam exemplum meum ab adolescentia mea.
Et dicetur ei : Quid sunt plagæ istae in medio manuum tuarum? Et dicet : His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me.
Framea, suscitare super pastorem meum, et super virum coharentem mihi, dicit Dominus exercituum : percute pastorem, et dispergentur oves 2 : et convertam manum meam ad parvulos.
<--- Page Split --->
Et erunt in omni terra, dicit Dominus : partes duæ in ea dispergentur, et deficient ; et tertia pars relinquetur in ea.
Et ducam tertiam partem per ignem, et uram eos sicut uritur
argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse vocabit nomen meum, et ego exaudiam eum. Dicam : Populus meus es : et ipse dicet : Dominus Deus meus.
IN CAPUT XIII ZACHARLÆ
ENARRATIO.
intelligitur originale peccatum. Psal. L, 9 : Lavabis me, et super nivem dealbabor. Isaie, iv, 4 : Si abluerit Dominus sordes filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem laverit de medio ejus in spiritu judicii, et spiritu ardoris.
« In die illa. » Hic tangit de ablutione pœnitentium per fontem gratiae sacramentalis. Dividitur autem pars ista in tres partes. In prima agit de ablutione peccatorum. In secunda de purificatione populi a malis, ibi, y. 2, in fine : « Et pseudoprophetas. » In tertia de zelo religionis, ibi, y. 3 : « Et erit cum prophetaverit qui spiam. »
« Et erit. » Confirmatio sequentium 2 est. « In die illa, » lucente scilicet gratia, « dicit Dominus excercituum. » Isaie, 1vni, 10 : Orietur in tenebris lux tua. « Disperdam nomina idolorum de terra, » quæ scilicet quilibet sibi finxit ad colendum, avarus nummum, luxuriosus Venerem, gulosus ventrem, superbus Jovem, iracundus Martem, immundus Saturnum, acediosus Dianam. Isa. ii, 17 et 18 : Elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur. « Et non memorabuntur ultra, » in ore scilicet cujusquam. Osee, ii, 17 : Auferam nomina Baalim de ore ejus. Ezechiel. xxxvi, 25 : Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris, et ab universis idolis vestris mundabo vos. Et de separatione malorum hominum subdit : « Et pseudoprophetas. » Isa. ix, 13 : Propheta docens mendacium, ipse est cauda : operit enim turpitudines aliorum. Jeremie, xxiii, 15 : Hæc dicit Dominus exercituum ad Prophetas : Ecce ego cibabo eos absinthio, et potabo eos felle : a Prophetis enim Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram. Significant autem eos, qui temporiculis vulgo non inponendum.
1 « In die illa, » clarente scilicet luce veritatis. Ad Roman. xiii, 12 et 13 : Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis. Sicut in die honeste ambulemus. « Erit fons patens, » nulli scilicet vetitus, nulli negatus. Isa. lv, 1 : Omnes sitientes, venite ad aquas. « Domui David, » Ecclesiae Christi scilicet. Isa. xii, 3 : Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. Fontes enim isti manant aquas absolutionis in gratia sacramentorum, et [aquas doctrinae in verbo Doctorum, et aquas refrigerii in consolatione tentatorum, et aquas humectantes in rigatione ardorum. Genes. ii, 10 : Fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita. « Et habitantibus Jerusalem, » hoc est, totam Ecclesiam. Numer. xx, 6 : Aperi eis thesaurum tuum fontem aquæ vivæ, ut satiati, cesset murmuratio eorum. « In ablutionem peccatoris, » qui actualiter peccavit, « et menstruatæ, » per quod
<--- Page Split --->
II Paral. xvm, 21 : Ero spiritus mendax in ore omnium Prophetarum ejus.
Et subdit de zelo religionis :
« Et erit » Confirmatio est. « Cum prophetaverit quispiam, » pseudopropheta scilicet, « ultra, » hoc est, deinceps, « dicent ei pater ejus et mater ejus, » plus diligentes legem quam affectum carnalem. Deuter. xxi, 18 et seq.: Si genuerit homo filium contumacem et protervum, qui non audiat patris aut matris imperium, et coercitus obedire contempserit : apprehendent eum, pater ejus scilicet et mater ejus, et ducent eum ad seniores civitatis. Et, post pauca, 7. 21 : Lapidibus eum obruet populus civitatis. Maxime autem contumax est, qui ab haresi compesci contempserit. Et hoc est quod hic sequitur : « Qui genuerunt eum : Non vives. » Glossa, « ardore divinæ ser- « vitutis non exspectantes publicum judi- « cium. » Hæreticis enim parci non debet: morte enim dignus est qui Deo fidem et animam furatur. Deuter. xvm, 20, præcipitur interfici propheta qui mendacium loquitur in nomine Domini. Matth. vn, 15 : Attendite a falsis Prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium. Et hoc est quod sequitur hic : « Quia mendacium locutus es in nomine Domini, » usurpato scilicet. Jerem. xxm, 16 : Nolite audire verba Prophetarum qui prophetant vobis, et decipiunt vos : visionem cordis sui loquuntur, non de ore Domini. « Et configent eum, » verberibus scilicet, et puncturis tribulationum, « pater ejus et mater ejus, genitores ejus, » affectum scilicet religionis affectui naluræ præponentes. Genes. xxii, 12 : Non pepercisti unigenito filio tuo propter me. « Cum prophetaverit, » mendacium scilicet contra religionem. In signum hujus Elias occidit quadringentos viros prophetas Baal 1.
Et subdit quod ex hoc cavebunt de futuro, et dolebunt de præterito :
« Et erit, » cum scilicet falsa prophetans judicio parentum condemnabitur : « In die illa confundentur Prophetæ, » hoc est, erubescent de falso vaticinio, « unusquisque ex visione sua, » mendaci scilicet, « cum prophetaverit, » supple, mendacium. Jerem. xxm, 14 : In Prophetis Jerusalem vidi similitudinem adulterantium, et iter mendacii : et confortaverunt manus pessimorum, ut non converterentur, unusquisque a malitia sua. « Nec operientur pallio saccino : » usurpabant enim habitum verorum Prophetarum, ut sub hoc pallio simplices deciperent. Et hoc est quod sequitur : « Ut mentiantur, » hoc est, ut mentiri facilius possent. Tria enim faciebant : usurpabant enim habitum Prophetarum, revelationem jactabant divinam, et in dolo quandoque veritatem dicebant ut mendacium protegerent. Apoc. xvi, 13 : Vidi de ore draconis, et de ore bestiæ, et de ore pseudoprophetæ spiritus tres immundos in modum ranarum.
« Sed dicet, » scilicet pseudopropheta convictus et pœnitens : « Non sum propheta, » confitens scilicet veritatem. Amos, vn, 14 : Non sum propheta, et non sum filius Prophetæ. « Homo agricola ego sum, » hoc est, laborator, et de labore vivens. Psal. cxxvii, 2 : Labores manuum tuarum quia manducabis. Job, v, 7 : Homo nascitur ad laborem. « Quoniam Adam, » hoc est, labor indictus Adæ, Genes. iii, 19 : In sudore vultus tui vesceris pane : « exemplum meum, » in memoria scilicet mea, « ab adolescentia mea, » ut scilicet de labore et non de mendacio vivam. Eccli. vii, 16 : Non oderis laboriosa opera, et rusticationem creatam ab Altissimo. Ad Ephes. iv, 28 : Qui furabatur, jam non furetur : magis autem laboret, operando manibus suis
<--- Page Split --->
quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti.
« Et dicetur ei, » qui scilicet fuerat pseudopropheta : « Quid sunt, » hoc est, quid significant « plagæ istæ ? » hoc est, signa plagarum, « in medio manuum tuarum ? » Hebræus habet, « in terminis tuis, » hoc est, ubique per corpus. Hieronymus : « Quid commisisti ut manus « tuæ configerentur ? » Isa. 1, 6 : Vulnus, et livor, et plaga tumens, non est circumligata. Quasi dicat : Malefici signa in te apparent. « Et dicet, » pseudopropheta scilicet punitus. Hieronymus : « In « tantum fugabitur mendacium et veritas « obtinebit locum, ut etiam ipse qui suo « punitus est vitio, juste perpessum se « esse fateatur. » Luc. xxii, 41 : Nos quidem juste, nam digna factis recipimus. « His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me. » Hieronymus : « Hæc vulnera recepi judicio parentum « condemnatus, qui non oderant me, sed « diligebant, etiam dum punirent.» Deuter. xxxii, 9 : Qui dixit patri suo et matri suæ : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos : et nescierunt filios suos. Hi custodiverunt eloquium tuum, et pactum tuum servaverunt.
« Framea . » HicincipitageredeChri - stiPassione , eteffectuPassionis : undeinduodividitur . PrimoenimagitdePas - sione . Secundodeeffectuejus , infra , x i v , 1 , i b i , « Eccediesvenient . »
In prima tria sunt, scilicet Christi Passio, Apostolorum dispersio, dispersorum probatio.
« Framea , » vocativicasus . Passioquæfremerefacit , diciturframea . Matth . x x v i , 3 8 : Tristisestanimameausqueadmortem . J o a n . x i , 3 3 : Infremuitspiritu , etturbavitseipsum . « Suscita - r e , » hocest , evigilaadpuniendum , « superpastoremmeum , » Christumsci - licet . J o a n . x , 1 1 : Bonuspastoranimam
suam ponit pro ovibus suis. « Et super virum,» qui solus vir inter omnes est viros. Eccle. vii, 29 : Virum de mille unum reperi. « Coharentem mihi, » per unionem divinitatis. Joan. xiv, 10 : Ego in Patre, et Pater in me est. Joan. x, 30 : Ego et Pater unum sumus. « Dicit Dominus exercituum, » cujus scilicet voluntate Passio Christi perfecta est. Christus voluntarie Unite Dominus dixit Petro prohibenti passus. Passionem, Matth. xxvi, 52 : Converte gladium tuum in locum suum. Joan. xviii, 11 : Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum ? Et revertitur loquens ad frameam : « Percute pastorem.» Ac si dicat : O framea, ita suscitare, quod percutias pastorem, et occidas. Isaie, liii, 8 : Propter scelus populi mei percussi eum. Daniel. ix, 26 : Occidetur Christus : et non erit ejus populus qui eum negaturus est. « Et dispergentur oves.» Glossa inducit illud Matth. xxvi, 56 : Tunc discipuli omnes, relicto eo, fugerunt. Hoc testimonio usus est Dominus, Matth. xxvi, 31 : Omnes vos scandalum patiemini in me, in ista nocte. Scriptum est enim : Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis.
Et subdit aliquid de consolatione : « Et convertam manum meam, » collectionis scilicet, « ad parvulos, » pauculos scilicet, et humiles fideles. Hieronymus : « Relictis superbis Judæis, humilis Ma- « gister colligit humiles discipulos, et « adducit illud Lucæ, xii, 32 : Nolite « timere, pusillus grex, quia complacuit « Patri vestro dare vobis regnum. » Matth. xix, 14 : Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire : talium est enim regnum cœlorum. Sapient. iii, 1 : Justorum animæ in manu Dei sunt. Deutet. xxxiii, 3 : Dilexit populus, omnes sancti in manu illius sunt.
Ex quibus autem colliguntur, subdit : « Et erunt in omni terra, » hoc est, in toto mundo. Isa. xxiv, 16 : A finibus terræ laudes audivimus, gloriam justi.
<--- Page Split --->
« Dicit Dominus : Partes duæ, » Judæorum scilicet, et gentilium : tota enim terra tunc divisa fuit in hos duos populos : « dispergentur, » per mundum, scilicet Apostoli. Tob. xiii, 4 : Ideo dispersit vos inter gentes, quæ ignorant eum, ut vos enarretis mirabilia ejus, et faciatis scire eos, quia non est alius Deus omnipotens præter eum. « Et defieient, » supple, duæ partes, a gentilitate scilicet, et a judaismo. Psal. cut, 35 : Deficiant peccatores a terra, et iniqui ita ut non sint. « Et tertia pars relinquetur, » Christianorum scilicet credentium, « in ea, » hoc est, in terra sive Ecclesia. Isaie, vi, 12 et 13 : Multiplicabitur quæ derelicta fuerat in medio terra. Et adhuc in ea decimatio, et convertetur, et erit in ostensionem sicut terebinthus, et sicut quercus, quæ expandit ramos suos : semen sanctum erit id quod steterit in ea.
tur. Et quod, Act. ii, 4,'Apostoli baptizati in Spiritu Dei et igne dicuntur 1. « Et uram eos sicut uritur argentum, » ut scilicet idonei sint ad eloquium. Psal. xi, 7 : Argentum igne examinaturn, probatum terræ, purgatum septuplum. « Et probabo eos sicut probatur aurum, » ut scilicet idonei sint ad recipiendum sapientia thesaurum. Sap. ii, 6 : Tamquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausti hostiam accepit illos, et invenit eos dignos se.
« Ipse, » populus scilicet tertiæ partis, « vocabit, » hoc est invocabit « nomen meum, » sibi in gratia notum. Sophon. iii, 8 et 9 : In igne zeli mei devorabitur omnis terra : quia tunc reddam populis meis labium electum, ut invocent omnes in nomine Domini, et serviant ei humero uno. « Et ego exaudiam eum. » Jeremiæ, xxxiii, 3 : Clama ad me, et exaudiam te : et annuntiabo tibi grandia, et firma quæ nescis. « Dicam : Populus meus es, » mihi scilicet serviens. Deuter. vii, 6 : Te elegit Dominus Deus tuus, ut sis ei populus peculiaris de cunctis populis, qui sunt super terram. « Et ipse dicet : Dominus Deus meus, » supple, es. Apoc. xxi, 3 : Et ipse Deus cum eis erit eorum Deus. Joan. xx, 28 : Dominus meus, et Deus meus.
Et subdit de probatione illorum :
« Et ducam tertiam partem, » supple, relictam, « per ignem, » tribulationis scilicet, et martyrii, vel charitatis. Psal. xvi, 3 : Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas. Glossa inducit illud Lucæ, xii, 49 : Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accenda-
<--- Page Split --->