D. ALBERTI MAGNI, EPISCOPI RATISBONENSIS, DOCTRINA TOTO ORBE CELEBERRIMI, ORDINIS PRAEDICATORUM, IN SOPHONIAM PROPHETAM
ENARRATIO.
Prologus divi Hieronymi in Sophoniam prophetam 1.
Tradunt Hebræi, cujuscumque prophetæ pater aut avus ponatur in titulo, ipsos quoque prophetas fuisse. Unde et Amos, unus de duodecim prophetis, qui dixerat : Non sum propheta, nec filius prophetae, sed pastor caprarum vellicans sycomoros 2, patris nomen in titulo non habet 3. Hoc si verum est, Sophonias propheta, nomine (ut ita dicam) prophetico, et gloriosa majorum suorum stirpe generatus est : habuit enim patrem Chusi, avum Godoliam, proavum Amariam, atavum Ezechiam : et talem quadrigam ipse, velut extremus auriga, complevit.
Nomen Sophoniae, alii speculam, alii arcanum Domini transtulerunt. Sive igitur specula, sive absconditum Domini interpretatur, utrumque prophetae convenit. Dicitur enim ad Ezechielem : Fili hominis, speculatorem te posui domui Israel 4. Iste ergo propheta qui erat in specula et in sublimibus constitutus, et noverat mysteria Domini, filius erat Chusi, qui interpretatur humilitas. Habebat quoque avum Godoliam, qui dicitur magnitudo Domini : et proavum Amariam, qui et ipse vertitur in sermonem Domini : et atavum Ezechiam, qui sonat fortitudo Domini. De fortitudine itaque Domini natus est sermo Domini : et de sermone Domini nata est magnitudo Domini : et de magnitudine nata est humilitas : ut cum pervenerit aliquis ad perfectum, dicat : Quia non sum dignus vocari apostolus 5. Et illud in Psalmis : Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei 6.
<--- Page Split --->
licet præ manibus habemus, « nonnur (ut ita dicam) prophetico » hoc est, præsago ad gratiam prophetalem. Simile. Genes. xxvii, 36 : Juste vocatum est inmen ejus Jacob : supplantavit enim nur en altera vice. « Et gloriosa majorum suorum stirpe, » patris scilicet, et avurum, « generatus est, » in paternam scilicet, et avitam gratiam et dignitatem. Et attende, ubi nos habemus, qui nomine 1, Hieronymus in originali ponit, quinone, intendens quod quinario nominisui et quatuor patrum nominibus pravignatus est ad prophetandum. Quinum enim tantum valet quantum quinario. Quinonem autem hunc exponens, subdit : « Habuit enim patrem Chusi, » supple, nomine, « avum Godoliam, » patris patrem, « proavum Amasiam, » avi patrem, « atavum Ezechiam, » patrem scilicet proavi, « et talem quadrigam, » qua scilicet vecta est ad eum gratia prophetalis. Isa. xvi, 20 : Et adducent omnes fratres vestros de cunctis gentibus donum Domino in equis, et in quadrigis, et in lecticis, etc. « Ipse, » scilicet Sophonias, « velut extremus, » id est, optimus : extremum enim in bonis, optimum est. « Auriga » hoc est, sicut auriga avitam gratiam ad finem deducens, « complevit. » IV Reg. 11, 12 : Pater mi, pater mi, currus Isræl, et auriga ejus.
Et rationem dictorum ex nominum interpretatione ostendit, subdens :
« Nomen Sophoniae, alii, » supple, interpretes, « speculam, » supple, interpretati, « alii arcanum Domini transtulerunt » in latinum. Et utramque adaptat interpretationem, subdens : « Sive igitur specula, » supple, transferatur, « sive absconditum Domini, » hoc est. arcanum « interpretetur, utrumque Prophetæ convenit, » hoc est, gratiam prophetalem designat. Et probat primum : « Dicitur enim ad Ezechielem : « Fili hominis speculatorum domui Israel te
PROLOGI DIVI HIERONYMI IN SOPHONIAM PROPHETAM EXPLANATIO.
« Tradunt Hebræi. » Iste Prologus in duas partes dividitur. Prima est de commendatione Prophetae. Secunda, de tempore prophetiæ ipsius et materia, ibi, « Josiam regem. »
Prima pars duas habet commendationes, scilicet a genere, et a nomine. A nomine incipit, ibi, « Nomen Sophoniae. »
« Tradunt Hebrei. » Traditio est veridica patrum relatio. « Cujuscumque Prophetae pater aut avus, » propinquus scilicet, vel remotus, « in titulo ponatur, » ipsius scilicet Prophetae, « ipsos quoque, » patres scilicet, et avos, » Prophetas fuisse. » Hujus rationem dicit Augustinus esse, « quia tunc cum propa- « gatione seminis fiebat propagatio reli- « gionis. » Eccli, xliv, 11 et 12 : Cum semine ipsorum permanent bona. Hæreditas sancta nepotes eorum, et in testamentis stetit semen eorum.
Hoc autem probat persignum, subdens: « Unde et Amos, unus de duodecim Prophetis, » tertius scilicet, « qui dixerat, » Amos, vii, 14 : « Non sum Propheta, heque filius Prophetae, » hoc est, ex Prophetis genealogiam non duxi, « sed pastor caprarum, » translatio Septuaginta : nostra habet, armentarius, vellicans sycomoros, a σύκον Graeco, quod est ficus ; et μόρον quod est fatua. Et est sensus, quod fructus ruborum in deserto vellicatos comedere cogebatur. « Patris nomen in titulo non habet, » inspirationem enim propheticam habuit, et non genealogiam.
Ex hoc arguit, subdens :
« Hoc si verum est, » imo quia verum est, « Sophonias Propheta, » quem sci-
<--- Page Split --->
posui 4. Nostra littera habet, dedi te. Speculator enim est enuntiatione, arcanum vero Domini per inspirationem.
Et de interpretatione nominum paternorum, subdit :
« Iste ergo Propheta, » Sophonias scilicet, « qui erat in specula, et, » id est, « in sublimibus, » contemplationis scilicet, « constitutus. » Isa. xxi, 8 : Super speculam Domini ego sum, stans jugiter per diem. IV Reg. ix, 17 : Speculator qui stabat super turrim Jezrael. Et hoc quoad primam interpretationem dictum est. « Et noverat mysteria Dei, » quoad interpretationem secundam. I ad Corinth. ii, 10 : Spiritus omnia scrutatur, etiam profunda Dei. « Filius erat Chusi, » qui interpretatur humilitas. Jacob. iv, 6 : Humilibus dat gratiam. « Habehat quoque avum, » patrem patris scilicet, « Godoliam, qui dicitur magnitudo Domini. » Matth. v, 19 : Qui fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno caelorum. « Et proavum Amariam, » avi scilicet patrem, « qui et ipse vertitur, » scilicet per interpretationem, « in sermonem Domini. » Et nota quod in originali Hieronymus dicit, « Amariam » et non Amasiam, unde et in interpretationibus Hebraicorum nominum Amarias verbum Domini, Amasias vero indignans Domini dicitur interpretari. « Et atavum Ezechiam, » supple, habuit, « qui sonat, » per interpretationem scilicet, « fortitudo Domini. » Psal. xxvii, 8 : Dominus fortitudo plebis suae, et protector salvationum Christi sui est.
debat ut facula 2, dicitur, Eccli. xlviii, 13 : Potentia nemo vicit illum. « Et de sermone Domini nata est magnitudo Domini, » quia sermo Domini magnum facit. Unde Virgo qui Verbum Domini concepit, dixit, Luce, 1, 49 : Quia fecit mihi magna qui potens est. « Et de magnitudine Domini nata est humilitas. » Eccli. iii, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus. Et quod quionnis dicti finis sit humilitas, probat, subdens : « Ut cum pervenerit aliquis ad perfectum, » magnitudinis scilicet in virtute, « dicat » cum Apostolo, I ad Corinth. xv, 9 : Ego sum minimus Apostolorum, qui non sum dignus vocari Apostolus. « Et » supple, dicat « illud Psal. cxxx, 1 : Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei. »
In originali Hieronymus, non ponit plus de prologo. Unde quae sequuntur ex Glossa addita sunt, et tangunt tempus prophetiae et materiam.
« Josiam, regem Judae, » hoc est, duarum tribuum, « cujus temporibus Sophonias prophetasse invenitur 3, Deo prae omnibus regibus Judae placuisse, » propter religionem scilicet, « historia quarti libri Regum, » ubi sic dicitur, xxii, 2 : Fecit Josias quod placitum erat coram Domino, et ambulavit per omnes vias David patris sui, « et secundi Paralipomenon demonstrat, » ubi sic dicitur xxxiv, 2 : Fecit Josias quod rectum erat in conspectu Domini, et ambulavit in viis David patris sui : non declinavit neque ad dexteram, neque ad sinistram. Quare autem Deo placuerit, subdit : « Josias simulacra, quae pater suus Amon, » de quo II Paral. xxxii, 20 et seq., « et avus Manasses, » de quo ibidem, « in templo Dei collocaverant, » ut scilicet
Et haec quae dicta sunt recolligit, incipiens a primo, qui narratione ultimus fuit :
« De fortitudine itaque Domini natus est sermo Domini. » Sermonem enim Dei non pronuntiat, nisi quem spiritus confortat. Unde de Elia cujus sermo ar-
<--- Page Split --->
templum profanarent, sicut dicitur Ezech. vni, 6 et seq., « dejecta, » supple, de aris, « comminuisse monstratur 1 : « in quibus, » hoc est, inter quae idola, « etiam serpentem aneum a Moyse factum 2 confregit : » « cui, » scilicet serpenti, « errore inductus populus, » quia serpentem pro Deo venerabatur, « superstitione idolorum detentus, » facilis enim erat ad idololatriam, « admiserat, » hoc est, super errorem serpentis admiserat idolorum venerationem. « Idem, » scilicet Josias, « custodisse Pascha, » et iterum, scilicet custodisse, « intermissa ab aliis » scilicet regibus de solemnitatibus et cultu, « temporibus multis, » quibus scilicet regnaverunt Amon et Manasses « solus celebrasse fertur 3.
« Ideo Deus, » hoc est, merito tanli viri, « temporibus memorati regis, » ho est, Josiae, « quae proventura erant, o tendens » per propheticam revelationem. « Gentibus quidem lectione comprehensis, » Æthiopibus scilicet, Aquilonaribus. Assyriis, et Ninivitis, quos secundo capite nominat, « affuturum judicium, » supple, prophetat, hoc est, damnationem : « populo vero Israel, » decem tribuum, « salutem » supple, promittit, « et civitati Jurusalem, » metropoli duarum tribuum. « restaurationem, » hoc est, reædificationem, « tunc temporis, » scilicet, quando regna Gentium damnabuntur, « tribuendam textu lectionis, » in tertio scilicet capitulo, « denuntiavit, » quod non nisi prophetico spiritu cognoscere poluit.