CAPUT V.

Imminens urbis Jerusalem vastatio ostenditur, et Christus in Bethlehem nasciturus; reliquiæ Israel exaltabuntur, devictis inimicis, et ablata ab ipsis idololatria.

<--- Page Split --->

IN CAP. V MICHAEÆ ENARRATIO.

Auferam equos tuos de medio tui, et disperdam quadrigas tuas.

et statuas tuas de medio tui, et non adorabis ultra opera manuum tuarum :

IN CAPUT V MICHAEÆ

ENARRATIO.

« Et tu, Bethlehem. » Tangitur hic de liberatore, et habet partes duas. Primo enim tanguntur proprietates liberatoris, secundo, proprietates liberationis, ibi, y. 7 : « Et erunt reliquiæ Jacob. »

In prima determinantur duo, scilicet modus ortus sive nativitatis, et modus pacis quam faciet, ibi, « Et erit iste pax. »

In prima tria sunt, scilicet modus ortus ex patria, et modus ortus ex patre et matre, et magnificentia præsentantis.

hem

e.

« Et tu, Bethlehem Ephrata ». Ephrata Bethlehem dicitur ab uxore Caleph ibi sepulta, et non ex hoc quod in sorte Ephraim fuerit, vel ex hoc, ut dicunt quidam, quod cum primo esset ibi fames, quoniam Noemi inde peregrinata est 2, tanta ubertas facta est postea ibi, quod et Bethlehem et Ephrata dicta est. Bethlehem enim domus panis, Ephrata fructifera interpretatur. Bethlehem enim secundum veritatem in sorte Judæ fuit. Unde Matth. ii, 5 et 6, Sacerdotes et Scribæ dixerunt Herodi scisciantii ubi Christus nasceretur : In Beth-

lehem Judæ : Sic enim scriptum est per Prophetam : Et tu, Bethlehem, terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda. Ab eventu ergo Ephrata dicebatur. « Parvulus es in millibus Juda, » hoc est, parvulus viculus es, quantitate scilicet, « Juda, » hoc est in sorte, ubi tot sunt millia civitatum, oppidorum, et viculorum. Et licet sis parva quantitate, magna tamen eris dignitate, supple, quia « ex te mihi, » hoc est, ad honorem meum, « egredietur, » quantum ad nativitatem terrenam, « qui sit dominator in Israel, » Christus scilicet de quo dicitur in Psal. lxxi, 8 : Dominabitur a mari usque ad mare. Ille enim vere dominator est, qui per naturam divinam auctoritatem habet omnis dominii, eo quod omnibus superponitur ; et per naturam humanam natus est in dominium regni, sicut Christus fuit. Sapient. vi, 8 : Non subtrahet personam cujusquam Deus, qui est omnium dominator, nec verebitur magnitudinem cujusquam. Sapient. xii, 18 : Tu dominator virtutis, cum tranquillitate judicas. Unde etiam Dominus dominorum dicitur, I ad Timoth. vi, 15 : Rex regum, et Dominus dominantium. Apocal. xix, 16 : Habet in vestimento, et in femore suo scriptum : Rex regum, et Dominus dominantium.

Hieronymus objicit contrarietatem ex Matth. ii, 6,. ubi dicitur : Nequaquam minima, hic autem,« Parvulus es. » Sol-

1 Expositio y. 1 Vulgata, « Nunc vastaberis, filia latronis. Obsidionem posuerunt super nos, in virga percutient maxillam judicis Israel, facta fuit a B. Alberto in fine capitis praecedentis.

nam in versione hebraica, ad hoc caput pertinet iste versiculus.

2 Cf. Ruth. 1, 1. et 6.

<--- Page Split --->

vit autem sic : « Dictum est quod par- « vulus fuit viculus quantitate, ne- « quaquam autem parvulus dignitate. Si « tunc vellemus hoc quod hic dicitur : « Parvulus es in millibus Juda, inter- « rogative legere sic : Parvulus es, « hoc est, parvulus es in millibus ? Qua- « si diceret : Non. Quia ex te mihi egre- « dietur. Tunc concordaret prophetia « cum Evangelio, et in hoc sensu videtur « ab Evangelista inductum esse. »

Et subdit de modo generationis a Patrc :

« Et egressus ejus, » per divinam scilicet generationem, supple, est « ab initio, » hoc est, a Patre qui omnium initium est, et qui principium est totius divinitatis, ut dicit Augustinus. In ipso enim est initium Filii per generationem activam, et initium Spiritus sancti per activam spirationem, qui sunt dies æternitatis. Sunt enim prima lux omnia illustrans, qui nec principium durationis habent nec finem. Psal. cix, 3 : In splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te. Eccli. xxiv, 6 : Ego feci in caelis ut oriretur lumen indeficiens. Sap. vii, 26 : Candor est lucis æterna, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Et cum sit una lux trium, tamen propter distinctionem personarum et attributorum, pluraliter significantur, cum dicitur : « A diebus æternitatis. » Luces enim singularium personarum in Christo homine apparuerunt, Paterscilicet in potentia, Joan. xiv, 10 : Pater in me manens ipse facit opera : Filius ipse in sapientia, Eccli. 1, 5 : Fons sapientiae verbum Dei in excelsis : Spiritus sanctus in distributione charismatum et gratiarum, Joan. 1, 16 : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Eccli. xliii, 4 : Tripliciter sol exurens montes, radios igneos exsuflans.

Et subjungit de ortu ex matre, et do conversione facta ad ipsum :

« Propter hoc, » quia scilicet talis est liberator, « dabit eos, » supple, Deus nunc, hoc est, Judæos tradet in manus hostium et contrariorum, ut afflictis per pœnam dulcior et appetibilior sit liberatio. Psal. xliii, 12 : Dedisti nos tamquam oves escarum, et in gentibus dispersisti nos. Et hoc est quod sequitur : « Usque ad tempus, in quo parturiens pariet. » Parturiens parere dicitur Beata Virgo, vel Ecclesia, quia sola peperit perfectum : omnes autem aliae quasi informes genuerunt. Et quia sola, sicut sine concupiscentia concepit, ita sine dolore peperit.

Isaie, lxvi, 7 et 8 : Antequam parturiret, peperit : antequam veniret partus ejus, peperit masculum. Quis audivit umquam tale ? et quis vidit huic simile? Jerem. xxxi, 22 : Creavit Dominus novum super terram, femina circumdabit virum. Hæc est generatio quarta, de qua dicitur, Genes. xv, 16 : Generatione quarta revertentur huc. Humanas enim generationes quatuor legimus : Adæ de terra, formante Deo : Evæ virginis de Adam virgine, item Deo formante : Abel et Cain de Adam et Eva corruptis, quæ sicut, dicitur, Genesv, 1, non fuit ad imaginem Dei perfectam 1, sed ad imaginem Adæ corruptam. Quarta autem fuit Christi virginis deVirgine Maria, non ad imaginem hominis, nec ad imaginem Dei, quia præpositio ad notat diversitatem et remotionem, sed fuit generatio ipsius Dei imaginis. Unde sicut in integritate natus est ex Patre, sic in integritate natus est ex matre. Ad Hebr. i, 3 : Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus. Ad Coloss. 1, 15 : Qui est imago Dei invisibilis.

et Cain de Adam et Eva corruptis, quæ sicut, dicitur, Genesv, 1, non fuit ad imaginem Dei perfectam 1, sed ad imaginem Adæ corruptam. Quarta autem fuit Christi virginis deVirgine Maria, non ad imaginem hominis, nec ad imaginem Dei, quia præpositio ad notat diversitatem et remotionem, sed fuit generatio ipsius Dei imaginis. Unde sicut in integritate natus est ex Patre, sic in integritate natus est ex matre. Ad Hebr. i, 3 : Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus. Ad Coloss. 1, 15 : Qui est imago Dei invisibilis.

Et quia quarta generatio reducit, ideo sequitur :

« Et reliquiae fratrum ejus » hoc est, qui reliqui fuerunt, quos gladius et fa-

<--- Page Split --->

mos non consumet, et error infidelitatis non obcecabit, « convertuntur. » Fratres autem vocat Judæos, quia ex eis secundum carnem natus est. Joan. xx, 17 : Dic fratribus meis : Ascendo ad Patrem næum, et Patrem vestrum. Ad Hebr. iii, 11 et 12 : Non confunditur fratres eos vocare, dicens : Nuntiabo nomen tuum fratribus meis. « Ad filios Israel, » hoc est, ad fidem Patriarcharum et Prophetarum, qui fide et operibus prænuntiaverunt Christum, et credendum esse in eum. Sic enim corda patrum sunt in filiis per fidei unitatem. Luc. 1, 17 : Ut convertat corda patrum in filios 1, et cor filiorum ad patres eorum. Isa. x, 21 : Reliquiæ convertentur : reliquiæ, inquam, Jacob ad Deum fortem.

Erat enim docens eos, sicut potestatem habens. Act. vi, 10 : Non poterant resistere sapientiæ, et Spiritui qui loquebatur. Joan. vii, 46 : Numquam sic locutus est homo, sicut hic homo. « Et convertentur. » Alia littera, « hæreditabunt. » Isa. xlv, 22 : Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terræ. « Quia nunc magnificabitur, » potestate scilicet, et veneratione, « usque ad terminos terræ, ut scilicet in toto mundo sit potestas et venerationi ipsius. Isa. xxiv, 16 : A finibus terræ laudes audivimus, gloriam justi. Psal. lxxi, 8 : Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum Isa. xlix, 6 : Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ.

« Et stabit, » rectitudine scilicet vitæ, doctrinæ, et judicii. Joan. i, 26 : Medius vestrum stetit, quem vos nescitis. Cantic. ii, 9 : En ipse stat post parietem nostrum. Solus enim in rectitudine stetit post corporis parietem : « et pascet » conversos scilicet ad se verbo, et exemplo, et temporali subsidio. Joan. vi, 5 : Unde ememus panes, ut manducent hi ? Sap. xvi, 20 : Angelorum esca nutrivisti populum tuum, et paratum panem de cælo præstitisti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. Et hoc est quod sequitur : « In fortitudine Domini. » Panis enim ille confortat virtute Domini. Act. ix, 19 : Cum accepisset cibum, confortatus est. Psal. ciii, 13 : Panis cor hominis confirmat. In fortitudine hujus cibi ambulavit Elias quadraginta diebus et quadraginta noctibus usque ad montem Dei Horeb 2. « Et in sublimitate nominis Domini Dei sui. » Hoc dicit, quantum ad perfectionem sapientiæ. Matth. vii, 28 et 29 : Admirabantur turbæ super doctrina ejus.

Et subdit de effectu pacis : « Et erit iste pax, » hoc est, causa pacis. Ad Ephes. ii, 14 : Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum. « Cum venerit Assyrius in terram nostram. » Assyrius interpretatur sustollens vigilias, et significat diabolum qui semper vigilat ad nocendum. I Petr. v, 8 : Adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quærens quem devoret. Gregorius : « Sicut non dormitabit ne- « que dormiet qui custodit Israel 3, ita « non dormitabit neque dormiet qui im- « pugnat Israel. » Hic intrat in terram nostram, quando potestatem accipit in nos. Job, ix, 24 : Terra data est in manus impii. « Et quando calcaverit in domibus nostris. » Domus nostrae sunt cor, concientia, spiritus, sensus, corpus, et hujusmodi : in quibus calcare diabolus dicitur, quando vestigia pedum suorum imprimuntur. Isa. vii, 25 : Erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Psal. lv, 3 : Conculcaverunt me inimici mei tota die. « Et suscitabimus super eum. » Connumerat se membris

<--- Page Split --->

Christus, et quod ipse facit, attribuit sibi in membris : et dicit se suscitaturum, quia in prælatione non vivit, sed mortuus est, qui a Deo ad prælationem non vocatur. Deut. xvii, 13 : Prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus. Jerem. xxii, 5 : Suscitabo David germen justum. « Septem pastores, » qui Sanctos significant Veteris Testamenti, qui hebdomadi, hoc est, septenario serviebant. Septimum enim diem, septimam septimanam, septimum mensem, et septimum annum observabant. « Et octo primates homines. » Septuaginta : « Octo «morsus hominum, » hoc est, patres Novi Testamenti, qui octoadi, hoc est, octonario deserviunt, ut mordeant per reprehensionem, et expellant verbo Dei Assyrium. Hieronymus inducit illud Eccle. xi, 2 : Da partes septem, necnon et octo. Verbis enim et exemplis patrum Veteris Testamenti et Novi, et pascuntur fideles, et expellitur diabolus.

nibus : et si quis tangere voluerit eas, armabitur ferro et ligno lanceato, acumine scilicet zeli. Joel, in, 10 : Concidite aratra vestra in gladios, et ligones vestros in lanceas. Tunc enim tempus est preliandi in verbo gladii Domini, et compungendi conscientias ad pœenitentiam. Nemrod autem interpretatur tyramus vel tentatio descendens, et significat eos qui tentationem diaboli sustinuerunt, et tyrannide ejus oppressi sunt. De una enim terra, sicut dicitur Genes. x, 8, 9 et seq., exivit Nemrod et Assur, quia Assur fuit de filiis Nemrod. Nemrod enim, sicut ibidem dicitur, ccepit esse robustus venator coram Domino.

« Et liberavit ab Assur, » supple, terram nostram, « cum venerit in terram nostram, » conculcando scilicet et tentando. Luc. i, 14 : Ut sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi. II ad Corinth. i, 10 et 11 : De tantis periculis nos eripuit, et eruit : in quem speramus quoniam et adhuc eripiet, adjuvantibus et vobis in oratione pro nobis. « Et cum calcaverit in finibus nostris. » Hæc est vera littera, ut dicit Hieronymus, et hæc falsa : « Et conculcaverit in monte sancto nostro. » Montem enim sanctum nostrum Christum non conculcavit Assur ; sed nos humiles non conculcat, quando ungularum suarum vestigia nobis imprimit in tentatione, et peccato. Psal. lv, 3 : Conculcaverunt me inimici mei tota die.

« Et erunt reliquiæ Jacob. » Tangit hic Christi successorum in Apostolis et Apostolicis viris fecunditatem et audaciam, et ideo duo dicunturhic, primo,« In medio populorum. » Secundo, « In gentibus. » « Et erunt reliquiæ Jacob. » De Judæis scilicet conversis « in medio populorum multorum. » Populi multi dicuntur omnes diversitates populorum ex

« Et pascent terram Assur in gladio. » Terra Assur terra diaboli est, ubi scilicet homines diaboli, vel diabolici habitant. Gladius autem est gladius Spiritus sancti, quod est verbum Dei. Pascere autem de pascere est, hoc est, lacerare et vastare : lacerabunt enim comminationibus, et vastabunt increpationibus, sicut dictum est Petro, Act. x, 13 : Occide, et manduca. Osee, vi, 5 : Occidi eos in verbis oris mei. « Et terram Nemrod, » supple, pascent « in lanceis suis. » Lacea zelum animarum significat, in quo zelo perfodiuntur animæ conversorum per verbum Dei. Job, xvi, 14 : Circumdedit me lanceis suis, convalneravit lumbos meos. Vulneratur enim lanceis qui zelo animarum perfoditur. II Regum, xxin, 6 et 7 : Prævaricates quasi spinæ evellentur universi, quæ non tolluntur ma-

<--- Page Split --->

quibus aliqui conversi sunt ad Dominum. Isaiæ, 1, 9 : Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus. « Quasi ros a Domino, » hoc est, nuissus a Domino ad fecunditatem scilicet cordium seminatorum per verbum Dei. Job, xxix, 19 : Ros morabitur in messione mea. Osee, xiv. 6 : Ero quasi ros, Israel germinabit sicut lilium Isa. xxvi, 19 : Ros lucis ros tuus, et terram gigantium detrahes in ruinam. Cantic. v, 2 : Caput meum plenum est rore. « Et quasi stillæ super herbam. » Stillæ sunt ordinata eloquia, corda infundentia. Psal. lxiv, 11 : In stillicidiis ejus lætabitur germinans. Job, xxix, 22 : Super illos stillabat eloquium meum. Herbæ autem sunt corda recenter virorem virtutis emittentia. Deut. xxxii, 2 : Quasi imber suber herbam, et quasi stillæ super gramina. « Quæ non exspectat virum, » hoc est, auxilium viri. A Deo enim accipit incrementum. I ad Corinth. iii, 7 : Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat : sed qui incrementum dat, Deus. « Et non præstolatur filios hominum. » Non enim separat in homine, sed in solo Deo. Jerem. xvii, 3 : Maledictus homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum. Econtra, y. 7 : Benedictus vir qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus. Psal. cxliv, 2 et 3 : Nolite confidere in principibus : in filiis hominum, in quibus non est salus. Omnia enim virtute Dei faciebant Apostoli.

« animalia silvestria figunt gressum : ita « prædicantibus Apostolis et Apostolicis « viris, silvestres homines gradum fixe- « runt, et ad leonem rugientem treme- « bundi conversi sunt. » Amos, iii, 8 : Leo rugiet, quis non timebit ? Amos, i, 2 : Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam. « Et quasi catulus leonis in gregibus pecorum. » Catuli leonis successores sunt Apostolorum qui pecorinos homines a peccatis converterunt. I Machab. iii, 4 et 5 : Similis factus est leoni in operibus suis, et sicut catulus leonis rugiens in venatione. Et persecutus est iniquos perscrutans eos. « Qui, » scilicet leo vel catulus leonis, « cum transierit, » discursu scilicet prædicationis, « et conculcaverit, » superbos scilicet humilitate pœnitentiae. Eceli. xxiv, 11 : Excellentium et humilium corda virtute calcavi. « Et ceperit, » tenendo scilicet per consensum fidei et devotionem. Isa. v, 29 : Rugitus ejus ut leonis, rugiet ut catuli leonum : et frendet, et tenebit prædam : et amplezabitur, et non erit qui eruat. « Non est qui eruat. » Tanta enim devotione adhærebunt Domino, quod nec prosperis nec adversis separabuntur ab eo. Joan. x, 28 : Non rapiet eos quisquam de manu mea. Proverb. xxx, 30 : Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum.

Et apostrophat, ad Deum convertens sermonem :

Et subdit de audacia, et determinat audaciam in idololatriis et in idolis :

« Et erunt reliquiæ Jacob, » hoc est, Apostoli et Apostolici viri, « in gentibus, » dispersi scilicet propter prædicationem, « in medio populorum multorum, » ut omnes scilicet diversitates populorum ad Dominum convertantur, « quasi leo in jumentis silvarum, » hoc est, in jumentis silvestribus. « Leone « enim rugiente (ut dicit Hieronymus)

« Exaltabitur manus tua, » supple, sic o Deus, « super hostes tuos, » ut manui tue subjiciantur, hoc est, operibus et præceptis. I Petr. v, 6 : Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in die visitationis, Isa. xxvi, 11 : Domine, exaltetur manus tua, et non videant : videant, et confundantur zelantes populi : et ignis hostes tuos devoret. Et hoc est quod sequitur : « Et omnes inimici tui interibunt, » ab inimicitia scilicet et si non a natura : convertentur enim ad

<--- Page Split --->

amicos. Psal. lxxvii, 3 : Sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Item, ibidem, §. 23 : Dixit Dominus : Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Quia ex confusione peccatorum, convertit in amaritudinem pœenitentiae.

« Et erit in die illa, dicit Dominus. » Tangit hic destructionem idolorum in ritu et idolis.

« In die illa, » quando clara erit lux scilicet veritatis. Psal. cxvii, 24 : Hæc est dies, quam fecit Dominus. « Auferam equos de medio tui, » hoc est, de corde tuo quod in medio tui est. In Ægypto equis abundaverant, et illos semper desideraverunt,qui lascivos impetus et ad concupiscentiam significant. Isa. xxxi, 1 : Væ qui descendant in Ægyptum ad auxilium, in equis sperantes! Psal. xxxi, 9 : Nolite fieri sicut equus et multus. Tobiæ, vi, 17 : Hi namque qui conjugium ita suscipiunt, ut Deum a se, et a sua mente excludant, et suæ libidini ita vacent, sicut equus et multus, in quibus non est intellectus, habet potestatem dæmonium super eos. Osee, xiv, 4 : Super equum non ascendemus. Amos, ii, 15 : Ascensor equi non salvabit animam suam. « Et disperdam quadrigas tuas, » quæ scilicet fiunt cogitatione, libidine, consensu, et opere. Vel consensu, opere, consuetudine, præsumptione peccati. Vel forte quatuor passionibus inordinatis. Josue, xi, 6 : Equos eorum subnervabis, et currus igne combures.

« Et perdam civitates terræ tuæ, » ædificatas scilicet contra Deum infidelium congregationes. Josue, xi, 11 et 12 : Ipsam urbem peremit incendio. Et omnes per circuitum civitates, regesque earum cepit, percussit atque delevit, sicut præceperat ei Moyses,famulus Domini. « Et destruam omnes munitiones tuas, » de-

fensiones scilicet quibus in errore te defendas. II ad Corinth. x, 4 : Arma militiae nostræ non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitinum, consilia destruentes. « Et auferam maleficia de manu tua. » Maleficia sunt veneficia quibus homines decipiuntur in operibus necromanticis et idolorum. Exod. xxi, 18 : Maleficos non patieris vivere. Deuter. xvii, 10 et 11 : Ne inveniatur in te qui sit maleficus, nec incantator, nec qui pythones consulat. « Et divinationes non erunt in te, » quibus scilicet per responsa dæmonum, et alias artium illicitarum conjecturas futura tibi pruphetabas. Numer. xxni, 23 : Non est augurium in Jacob, nec divinatio in Israel.

« Et perire faciam sculptilia tua. » Sculptile est quod homo fingit ad vonerandum, sive hoc sit de divitiis, vel deliciis, et honoribus. Exod. xx, 4 : Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem. « Et statuas tuas de mediu tui, » supple, conteram. Statuæ sunt idola sive cordis statua, quæ sibi præponit homo ad adorandum in vita, et quæ veneratur sicut idola, sicut ille dives, Luc. xii, 19, qui dixit : Animu, habes multa bona posita in annos plurimos. Genes. xxxv, 2 : Abjicite deus alienos qui in medio vestri sunt, et mundamini, ac mutate vestimenta vestru. De medio autem tui dicit, quia in cordustatuuntur quod in medio est Oseo, n, 2 : Auferat fornicationes suas a farir sua, et adulteria sua de medio uberum suorum. « Et non adorabis ultra operu manuum tuarum. » Osee, xiv, 4 : Nerdicemus ultra : Dii nostri opera manuum nostrarum. Opera manuum suarum adorat qui operibus suis gloriatur, et quærit honorari. Job, xxxi, 27 : Si... osculatus sum manum meam ore meo.

« Et ewellam lucos tuos de medi» tui. » Lucus dicitur quasi minime lucens,

<--- Page Split --->

ot est locus arboribus amœnis et umbrosis consitus, ubi (sicut dicit Vitruvius in Architectura) « Veneri sacrificabatur ut « amœnitate ad libidinem incitaret, et « umbrositate turpitudinem tegeret. » Heuteron. xvi, 21 : Non plantabis lucum, et omnem arborem juxta altare Domini Dei tui. Lucum plantat qui amœna mundi diligit, et in concupiscentiis obscœnis ambulat. Judicum, vi, 23 : Destrues aram Baal, quæ est patris tui : et nemus, quod circa aram est, succide. Jerem. ii, 20 : Sub omni ligno frondoso prosternebaris meretrix. « Et conteram civitates tuas, » hoc est, impias impiorum congregationes. Psal. liv, 10 : Vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate. Josue, vi, 17 : Sit civitas hæc anathema. Isaie, xxv, 2 : Posuisti civitatem in tumultum, urbem fortem in ruinam.

« Et faciam in furore. » Furor est in 14 interminatione æternæ pœnæ. Psal. vi, 2, et xxxvii, 2 : Domine, ne in furore tuo arguas me. « Et in indignatione, » quantum ad gratiae subtractionem, Thren. u, 4 : Effudit quasi ignem indignationem suam. Psal. xxix, 6 : Ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus. « Ultionem, » ut scilicet furore puniantur, et indignatione bonis priventur. Deuter. xviii, 19 : Ego in tempore ultor existam. Psal. xxii, 1 : Deus ultionum Dominus. Joel, ni, 4 : Cito velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum. « In omnibus gentibus, quae non audierunt » per obedientiam scilicet vocem meam. Ad Hebr. ii, 2 : Omnis pravaricatio, et inobedientia accepit justam mercedis retributionem.