CAPUT III.

Minatur Dominus afflictionem magnam gentibus, quæ populum suum afflixerunt, seque omnes in valle Josaphat judicaturum: fons de domo Domini egredietur, et Judæa in æternum inhabitabitur, sanguine ipsius emundato.

<--- Page Split --->

et Dominus spes populi sui, et fortitudo filiorum Israel.

IN CAPUT III JOEL

ENARRATIO.

« Quia ecce in diebus illis. » Tangit hic de judicio et retributione meritorum, et habet partes duas. Primo enim dicit de retributione malorum, et postea de retributione bonorum, ibi, y. 17 in medio : « Et erit Jerusalem sancta. »

Prima in duas dividitur. Primo ostendit qualiter ad judicium congregabuntur: secundo, qualiter condemnatio eorum perficietur, ibi y 9 : « Clamate hoc in gentibus. »

Adhuc in prima duo sunt, scilicet judicium generaliter contra omnes, et specialiter contra finitimos, ibi, y. 4 : « Verum quid mihi et vobis. »

In primo quatuor sunt. Dicit enim primo redemptionem Sanctorum, secundo congregationem malorum, tertio disceptationem judicis contra peccata eorum, quarto propalat turpitudines eorum.

« Quia ecce : » jam enim demonstrabile est in mea ordinatione. Simile, Jerem. xxiii, 13 : Ecce dies veniunt. « In diebus illis. » Dies dicuntur (sicut saepe dictum est) propter justitiae splendorem quae tunc splendebit. Matth. xiii, 43 : Tunc

<--- Page Split --->

justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum. « Et in tempore illo, » quod ad retributionem pertinet. Psal. lxxiv, 3 : Cum accepero tempus, ego justitias judicabo. Act. xvii, 31 : Statuit diem, in quo judicaturus est orbem in æquitate. « Cum convertero captivitatem Juda. » Formale pro materiali ponitur, hoc est, captivos. Et Judam dicit, propter regnum, « et Jerusalem, » propter populum. Convertitur autem captivitas per reditum ad patriam, quia ille est debitus ordo : avertitur autem per pulsionem in exsilium. Juda autem confitens Deum, Jerusalem visio pacis interpretatur. Confitens Deum fide, et videns in pace et tranquillitate conscientiae, servientes Deo significant, quorum captivitas convertitur, quando a diabolo et ab oppressione malorum liberantur. Psal. cxxv, 1 : In convertendo Dominus captivitatem Sion : facti sumus sicut consolati. Jerem. xxx, 3 : Convertam conversionem populi mei Israel et Juda, ait Dominus : et convertam eos ad terram, quam dedi patribus eorum : et possidebunt eam.

1

Et subjungit de congregatione peccatorum ad judicium :

« Congregabo, » corporali scilicet congregatione, non in unum cor et in unam animam, « omnes gentes, » gentiliter viventes scilicet. Matth. xxv, 31 et 32 : Sedebit super sedem majestatis suæ : et congregabuntur ante eum omnes gentes. Isa. xxiv, 22 : Congregabuntur in congregatione unius fasci in lacum, et claudentur in carcere. « Et deducam eas, » id est, de statu pristino divitiarum, deliciarum, et honorum deponam. Job, xl, 6 : Disperge superbos in furore tuo, et respiciens omnem arrogantem humilia. « In vallem Josaphat, » quod judicium Domini interpretatur : vallis autem depressionem signat, qua etiam coacti humiliabuntur sub judicio Domini. Isa. n, 11 : A facie Domini, et a gloria majestatis ejus. Oculi sublimes

hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum.

Et disceptabo cum eis ibi. » Septuaginta : « Et judicabo eos. » Disceptatio autem ista quantum ad omissionem describitur, Matth. xxv, 42 : Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, etc. Quantum autem ad injuriam illatam proximo, describitur, Isa. ut, 13 : Stat ad judicandum Dominus, et stat ad judicandos populos. Et ibidem, y. 14 : Vos depasti estis vineam meam, et rapina pauperis in domo vestra. « Super populo meo, » oppresso scilicet et spoliato, vel malo exemplo et mala doctrina subverso. Isa. iii, 12 : Populum meum exactores sui spoliaverunt. Isa. lii, 5 : Ablatus est populus meos gratis. « Et hæreditate mea Israel. » Israel rectissimus vel videns Deum interpretatur, et Sanctorum congregationem significat qui adhærent Deo. Isa. xix, 25 : Hæreditas mea Israel. Psal. xv, 6 : Hæreditas mea præclara est mihi. « Quos, » populum scilicet et hæreditatem, « disperserunt, » hoc est, malo exemplo et tyrannide dispergi fecerunt, « in nationibus, » hoc est, ad ritus nationum. Psal. cv, 35 et 36 : Commisti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum : et servierunt sculptilibus eorum. « Et terram meam » a sanctis scilicet possessam, « diversurnt, » supple, inter se. Exod. xv, 9 : Dixit inimicus : Persequar et comprehendam, dividam spolia, implebitur anima mea.

« Et super populum meum, » captivum, « miserunt sortem : » quis scilicet quem captivum haberet in servum et ancillam. Prov. i, 14 : Sortem milte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum. Sic videmus quod quasi sortiuntur dæmones de hominibus, quis quem ad fornicationem vel avaritiam vel ad superbiam possideat, quod signatur, Joan. xix, 23 et 24, milites diviserunt sibi vestimenta Jesu, sortem mittentes,

<--- Page Split --->

quis quid tolleret 1. Psal. xxi, 19 : Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Hoc Judaei referunt ad Gog et Magog et alios inimcos eorum, quos dicunt congregandos esse in vallem Josaphat, quæ juxta Jerusalem est, et ibi a Domino judicandos. Nostri autem quidam dicunt, in ultimo judicio, Dominum in aere contra vallem Josaphat cum Sanctis sessurum, et peccatores in terra versus vallem Josaphat congregandos, ut terrae scilicet adhareant quam dilexerunt, et sic peccatores in depressione esse quadam respectu Sanctorum quæ vallis vocatur. I ad Thess. iv, 17 : Nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis, sanctis scilicet qui dormierunt, in nubibus, obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus. Et dicunt quod ibi erit disceptatio et forma judicii in quatuor ordinibus, scilicet judicantium et judicandorum.

Et objicit turpitudinem :

« Et posuerunt puerum, » masculum scilicet captivum, « in prostibulo, » lupanari epheborum, de ignominioso concubitu quæstum facientes. II Machab. iv, 9 et seq. : Jason... promittebat centum quinquaginta argenti talenta, si potestati ejus concederetur gymnasium et ephebiam sibi constituere... Etenim ausus est sub ipsa arce gymnasium constituere, et optimos quosque epheborum in lupanaribus ponere. Ad Rom. 1, 27 : Exarserunt in desideriis suis in invicem, masculi in nasculos turpitudinem operantes. « Et puellam vendiderunt, » prostituendo scilicet, « pro vino ut librrent, » hoc est, pretio scorti vinum emerent quo se inebriarent, Isa. 1, 1 : Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis. Terribile verbum dicit Hieronymus : « Hic « Prælatus puerum in lupanari ponit et « puellam vendit pro vino, qui videt im-

« plicitos luxuria et aliis, et non arguit « turpis lucri gratia. » Isa. v, 23 : Væ qui justificatis, impium pro muneribus, et justitium justi aufertis ab eo ! II Petr. ii, 18 : Superba vanitatis loquentes, pelliciunt in desideriis carnis luxuriae eos, qui paululum effugiunt.

Et subdit de judicio contra finitimos : « Verum quid mihi et vobis, » hoc est, quid causæ habetis ad me et ad meos, « Tyrus et Sidon, » vocalivi casus, « et omnis terminus Palestinorum, » hoc est, Philisthinorum ? Iste enim terrae conjunctæ erant Judæis, et cum omnibus affligentibus eos confederatæ, semper adjuverunt in malum. Zachar. 1, 15 : Ira magna ego irascer super gentes opulentas : quia ego iratus sum parum, ipsi vero adjuverunt in malum. Tyrus autem interpretatur angustia, et significat superbos et tyrannos proximos angustiantes. Sap. v, 1 : Stabunt justi in magna constantia adversus eos, qui se angustiaverunt. Sidon interpretatur venatio, et signat avaros qui injustis lucris animas pauperum venantur. Thren. iii, 52 : Venatione ceperunt me quasi avem. Palæstini polione cadentes, gulosos, et luxuriosos signant, qui rebus pauperum ad suas concupiscentias abutuntur. Sap. ii, 7 : Vino pretioso, et unguentis optimis nos impleamus. Amos, vi, 6 : Bibentes vinum in phialis, et optimo unguento delibuti : et nihil compatiebantur super contritione Joseph. Hi cum Deo nihil habent commune. II ad Corinth. vi, 15 : Quæ autem conventio Christi ad Belial ? « Numquid ultionem vos reddetis mihi ? » hoc est, estne aliquid injurie quod fecerim, quam ulciscendo semper contra me pugnabitis ? Ad hanc quæstionem respondet Pilatus, Joan. xix, 6 : Ego non invenio in eo causam. Mich. vi, 3 :

« Prælatus puerum in lupanari ponit et « puellam vendit pro vino, qui videt im-

<--- Page Split --->

Popule meus, quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi ? responde mihi. « Et si uleiscimini vos contra me, » supple, injuste, sicut facitis : multi enim impugnant Deum. Psal. LV, 2 : Tota die impugnans tribulavit me. « Cito velociter. » Cito dicit, quia breve tempus erit : velociter, quia hoc ipsum breve continuo succedit. Isa. V, 26 : Ecce festinus velociter veniet. « Reddam vicissitudinem vobis, » penea scilicet contra culpam, « super caput vestrum, » hoc est, in penam capitis, quae est mors. Isa. III, 11 : Vae impio in malum ! retributio enim manuum ejus fiet ei. Deuter. XXXIII, 41 : Si arripuerit judicium manus mea, reddam ultionem hostibus meis, et his qui oderunt me retribuam. Psal. XXIII, 2 : Exaltare qui judicas terram : redde retributionem superbis. II Reg. I, 16 : Sanguis tuus super caput tuum : os enim tuum locutum est adversum te. Habac. III, 13 : Percussisti caput de domo impii.

rum et argentum sibi thesaurizant, in quo confidunt homines, de spolio subditorum et quaeque desiderabilia a paupéribus abstrahunt, et Deo ventri vel Veneri sacrificant, vel etiam Jovi in ambitione, sicut miser populus conqueritur, Jerem. LI, 34 : Absorbuit me quasi draco, replevit ventrem suum teneritudine mea.

« Et filios Juda, » confitentes scilicet Christum, « et filios Jerusalem, » in pace conscientiae Deo servientes, simplices scilicet, « vendidistis filiis Graecorum. » Cum immernet captivitas, quidam hostes volentes fugere, fugerunt ad finitimos populos, sicut etiam Isa. XVI, 3, dicitur : Absconde fugientes et vagos ne prodas : quos illi captivantes Graecis vendiderunt. Et subdit malam intentionem hujus sceleris : « Ut longe faceretis eos, » hoc est, removeretis, « de finibus suis, » hoc est, de possessionibus patriis, vobis eas usurpantes. Jerem. XLIX, 1 : Numquid non filii sunt Israel ? aut hæres non est ei ? Cur igitur hæreditate possedit Melchom, Gad, supple, populum Dei. Melchom rex eorum interpretatur, et significat eos qui spoliati populi Dei possessiones sibi usurpant. Graecis autem vendunt filios Juda, qui simplices et spirituales viros sapientiæ sæculari implicant, quæ in negotiationibus est et lucris : Graeci enim talem sapientiam quærunt. II Machab. IV, 15 et 16 : Patrios quidem honores nihil habentes, Graecas glorias optimas arbitrabantur : quarum gratia periculosa eos contentio habebat. Jacob. III, 13 : Non est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica :

Et subdit de consolatione afflictorum et retributione malorum :

Et objicit spolium, subdens :

« Argentum enim meum, et aurum tulistis, » scilicet exspoliando populum et templum, « et desiderabilia mea, » vasa scilicet concupiscibilia, « et pulcherrima mea, » ad ornatum scilicet populi et templi pertinentia, « intulistis in delubra vestra. » Thren. I, 10 : Manum suam misit hostis ad omnia desiderabilia ejus. Delubrum dicitur a diluendo, templum scilicet in quo fons est de quo diluuntur intrantes. Diis enim suis consecrabant quæ a populo Dei et templo spoliabant. Daniel. V, 23 : Vasa domus Dei allata sunt coram te : et tu, et optimates tui, et uxores tuæ, et concubinæ tuæ vinum bibistis in eis : deos quoque argenteos, etc. qui non vident, neque audiunt, neque sentiunt, laudasti. Hoc potest dici Prælatis et tyrannis nostris, qui (sicut dicitur Baruch, III, 18 1) au-

<--- Page Split --->

« Ecce ego suscitabo eos. » Loquitur de captivis tamquam sopitis, ligatos sensus habentibus, sicut dicitur de Petro, Act. xii, 6 et 7 : Erat Petrus dormiens inter duos milites, vinctus catenis duabus... Et ecce Angelus Domini adstitit... percussoque latere Petri, excitavit eum, dicens : Surge velociter. « De loco, in quo vendidistis eos, » captivitatis scilicet vel peccati. Isa. xxvi, 19 : Expergiscimini, et laudate qui habitatis in pulvere. Isa. lii, 3 : Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini. « Et convertam, » per poenam scilicet, « retributionem vestram, » hoc est, peccatis vestris dignam, « in caput vestrum, » hoc est, supplicium capitis. Apoc. xvii, 6 : Reddite illi sicut et ipsa reddidit vobis : et duplicate duplicia secundum opera ejus : in poculo, quo miscuit, miscete illi duplum.

« Et, » supple, tunc, « vendam filios vestros et filias vestras, » orphanos scilicet a vobis, « in manibus filiorum Juda, » hoc est, per manus filiorum Juda qui capient eos. « Et venumdabunt eos, » levi scilicet pretio, « Sabæis, » quasi diceret illud Satyrici » Ultra Sauromatas. » Sabæa enim regio est ultra Indiam, unde thus et aromata veniunt, quod sequitur : « Genti longinquæ. » Unde III Reg. x, 1 et seq., Regina Saba quæ venit audire sapientiam Salomonis, de finibus terræ dicitur venisse 1. Spiritualiter autem hæc venditio in bono intelligitur, qua scilicet filii peccatorum ad bonam vitam venduntur. Genes. xxvii, 19 : Eme nos in servitutem regiam. 1 ad Cor. vi, 20 : Empti estis pretio magno. I Petr. i, 18 et 19 : Non corruptibilibus auro, vel argento redempti estis a vana vestra conversatione paternae traditionis : sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi. Hi venduntur Sabæis.

Sabæa enim clamor vel conversio interpretatur, et regio thuris est : viri enim boni clamant in oratione et laude, quique conversi sunt in ordinem vitæ, thus offerunt in devotione. Isa. lx, 6 : Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. Hæc gens longinqua est, a congregatione peccatorum elongata. Prov. xxxi, 10 : Procul, et de ultimis finibus pretium ejus. « Quia Dominus locutus est : » confirmatio est dictorum. Tob. xiv, 6 : Non enim excidit verbum Dei. Ad Tit- 1, 2 : Quam promisit qui non mentitur, Deus.

« Clamate. » Tangit hic qualiter ista perficientur, et duo dicit : primo judicium, secundo judicii terrorem, ibi, « Sol et luna. »

In prima tria dicit, scilicet, judicandorum congregationem, loci in quo judicabuntur determinationem, et sententiae promulgationem.

« Clamate hæc in gentibus. » Versus, et est quasi titulus sequentium, et injunctio officii Prophetis et Prædicatoribus ut annuntient judicium Domini. Isa. xl, 6 : Vox dicentis : Clama. Isa. lii, 8 : Vox speculatorum tuorum : levaverunt vocem. Isa. lviii, 1 : Clama, ne cesses. Quid autem clament, subdit : « Sanctificate bellum. » Sanctificare confortare est, et hoc fit quando congregantur duces et cohortatores ad prælium magnum Domini contra malos. Sap. v, 21 : Pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos. Zach. xiv, 3 : Egredietur Dominus, et præliabitur contra gentes illas, sicut præliatus est in die certaminis. Sic enim præliatus est in Passione vincens mortem et peccatum. Sic præliabitur in die judicii, vincens dæmones et peccatores. Judic. v, 8 : Nova bella elegit Dominus. Isa. xxx,

1 Matth. xii, 42 : Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam :

quia venit a finibus terræ audire sapientiam Salomonis, etc.

<--- Page Split --->

32 : In tympanis et citharis, et in bellis præcipuis expugnabit eos. Citharæ sunt consonæ voces Sanctorum : tympanum autem resonantia eorum qui pellem mortalitatis hujus jejuniis et abstinentiis arefecerunt. « Suscitate robustos. » Robusti sunt robore virtutis divinæ confortati. Isa. xxv, 4 : Spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem. Propter hoc (Numer. ii, iii et iv) robusta ætas a viginti annis et supra eligitur ad prelium Domini. Propter hoc etiam in Ecclesia in confirmatione, Spiritus datur ad robur pugilibus fidei. Josue, i, 6 : Confortare, et esto robustus. « Accedant, ascendant omnes, » de virtute scilicet in virtutem. Isa. xl, 31 : Qui sperant in Domino, mutabunt fortitudinem. Psal. lxxxiii, 8 : Ibunt de virtute in virtutem. « Viri bellatores, » hoc est, viriles ex arte scientes bellum, experientiam scilicet rei militaris habentes, quales sunt Sancti qui semper Deo militaverunt. Job, vii, 1 : Militia est vita hominis super terram. Tales viri significantur, II Reg. xvii, 8 : Tu nosti patrem tuum, et viros, qui cum eo sunt esse robustissimos et amaro animo, veluti si ursa raptis catulis in saltu sæviat : sed et pater tuus vir bellator est. Isti sunt (sicut dicit Beatus Gregorius) viri bellatores, de quibus dicitur, Job, iii, 8 : Maledicant ei qui maledicunt diei, qui parati sunt suscitare Leviathan.

in quo dejicies adversarios populi mei Israel. Psal. xliv, 4 : Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. « Et ligones vestros in lanceas, » supple, aptate. Ligones rastra sunt quibus vineæ fodiantur. Lanceæ autem armatura feriendi longe et pugnandi, unde ligones sententias comminatorias significant quæ corda terrena confodiant per timorem, quæ tunc in lanceas aptantur, quando de ultimo judicio, quod longe est, peccatores expugnant, et corda eorum compungunt per timorem. Job, xvi, 14 : Circumdedit me lanceis suis, convalneravit tumbos meos. Sap. v, 21 : Acuet diram iram in lanceam. Dira enim ira est, quæ in die judicii ostendetur. II Machab. xi, 8 : Cumque pariter prompto animo Jerosolymis procederent, ad bellandum scilicet, apparuit præcedens eos eques in veste candida, armis aureis hastam vibrans.

Et subdit de confortatione omnium Sanctorum ad bellum illud :

« Infirmus dicat : Quia fortis ego sum, » id est, ad bellandum convalescat : et infirmus (ut dicit Glossa) est humilis, mitis, et pauper. II ad Corinth. xii, 10 : Cum enim infirmor, tunc potens sum. Esther, xi, 11 : Lux et sol ortus est, et humiles exaltati sunt, et devoraverunt inclytos.

Et subjungit de vocatione mortuorum ad bellum :

Et subdit de instructione armorum ad bellum :

« Concidite aratra vestra. » Glossa : « Perfecti omne studium quo animas » suas excolebant ad pugnandum pro « aliis præparent. » Secundum hoc, aratrum est studium verbi Dei, per quod cor excolitur : illud conciditur quando ad impugnandos peccatores aptatur. Et hoc est quod sequitur : « In gladios. » Ad Ephes. vi, 17 : Et gladium spiritus (quod est verbum Dei). II Mach. xv, 16 : Accipe sanctum gladium munus a Deo,

« Erumpite, » de sepulcris scilicet, divina virtute resurgentes. Ezech. xxxvii, 12 : Ecce ego aperiam tumulos vestros, et educam vos de sepulcris vestris, populus meus. Judas autem in epistola, yv. 14 et 13 : Prophetavit autem et de his septimus ab Adam Enoch, dicens : Ecce venit Dominus in Sanctis millibus suis : scilicet, facere judicium contra omnes, et arguere omnes impios de omnibus operibus impietatis eorum, quibus impie egerunt, et de omnibus duris, quæ locuti sunt contra Deum peccatores impii.

<--- Page Split --->

Et hoc est quod sequitur :

« Et venite, omnes gentes de circuitu,» ad judicium scilicet, et bene dicit, Gentes, quia super corruptam generationem nihil habuerunt de lege ordinante vitam, vel de virtute ordinante passiones et opera. Et dicit, de circuitu, quia numquam recta via ambulaverunt. Psal. xi, 9 : In circuitu impii ambulunt. Job, 1, 7 et n, 2 : Circuiti terram, et perambulavi eam. « Et congregamini, » sicut condemnandi congregantur ut simul intereant. Isa. xxiv, 22 : Congregabuntur in congregatione unius fascis. « Ibi, » hoc est, in illo judicio, « occumbere faciet Dominus, » per mortem scilicet æternam, « robustos tuos, » peccatores scilicet. Amos. ii, 14 : Fortis non obtinebit virtutem suam, et robustus non salvabit animam suam.

12 Et determinat locum quo congregentur, subdens :

« Consurgant, » hoc est, simul surgant boni scilicet. I ad Corinth. xv, 51 : Canet enim tuba, et mortui resurget incorrupti : et nos immutabimur. « Et ascendant gentes, » mali scilicet : superbi enim corde semper ascendunt, et ascensio illa est ut profundius cadant. « In vallen Josaphat, » hoc est, in judicii divini depressionem. Ibi enim judicio divino in vallem voraginis æternæ deprimentur. Psal. lxxii, 18 : Dejeecisti eos dum allevarentur.

Et subjungit dispositionem judicis : « Quia ibi sedebo, » tranquillus scilicet, et justus, « ut judicem omnes gentes in circuitu. » Isa. xvi, 5 : Sedebit super solium in veritate, in tabernaculo David, judicans et quærens judicium, et velociter reddens quod justum est.

sententias præcisionis, « quoniam maturavit messis, » antiqua grammatica. Dicitur autem matura messis, quando iniquitas germinavit, et increvit ita ut ulterius sustineri non potuerit. Ezech. vii, 10 et 11 : Floruit virga, germinavit superbia : iniquitas surrexit in virga impietatis. Apoc. xiv, 13 : Mitte falcem tuam, et mete, quia venit hora ut metatur. Ad quod faciendum adhuc ulterius invitat sanctos, subdens : « Venite, » o sancti, scilicet consensu animi. Psal. lvii, 11 : Lætabitur justus cum viderit vindiclam. « Et descendite, » peccatorum scilicet consideratione et discussione quid meruerint. Genes. xvii, 21 : Descendam, et videbo utrum clamorem qui venit ad me, opere compleverint. « Quia plenum est torcular, » quo impii scilicet premi et calcari debent : non enim amplius locum habebit iniquitas. Apoc. xix, 19 : Misit Angelus falcem suam acutam in terram, et vindemiavit vineam terræ, et misit in lacum iræ Dei magnum. « Exuberant torcularia. » Exuberare enim torcularia, est exuberare peccata, ut necesse sit quod per sententiam comprimantur. Jerem. vi, 9 : Converte manum tuam, quasi vindemiator ad curtallum. Cartallum est calathus sive vas, in quo reponuntur uvre præcisæ, et signat infernum, in quo præcisi reponentur. Isa. lxiii, 3 : Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum : calcavi eos in furore meo, et conculcavi eos in ira mea. Et hunc intellectum innuit, cum subdit : « Quia multiplicata est malitia eorum, » hoc est, in tantum increvit, quod præcisione opus sit. Genes. vi, 5 et 6 : Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum omni tempore, pænituit eum quod hominem fecisset.

Et subdit de sententiae promulgatione et loquitur ad Sanctos qui secum judicabunt:

« Mittite falces, » extremas scilicet

Et propter hoc citatione peremptoria, subdit :

« Populi, populi, » hoc est, o populi,

<--- Page Split --->

populi : et propter geminationem populi notat diversitatem judicandorum. « In valle concisionis » congregamini, ubi concedimini gladiis sententiarum, et conceditis in infernum : « quia juxta est dies Domini, » vindictae scilicet, « in valle concisionis : » omne enim tempus respectu aeternitatis parvum est. Ezech. vii, 3 : Nunc finis super te, et immittam furorem neum in te : et judicabo te juxta vias tuas.

Et subdit de judicii terrore :

« Sol et luna obtenebrati sunt. » Solem vocat splendorem saeculi in dignitatibus, divitiis, et deliciis saeculi ; lunam vero splendorem fortunae. Job, xxxi, 26 et 27 : Si vidi solem cum fulgeret, et lunam inceden:em clare : et letatum est in abscondito cor meum. Quasi diceret, Male mihi accidat. Isa. xiii, 10 : Stellae caeli, et splendor carum non expandent lumen suum : obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non spiendebit in lumine suo. Non enim volunt videre luminaria cedi iniquitates impiorum : « et stellae retraxerunt splendorem suum, » quia etiam inferiores dignitates deficient. Apoc. vi, 13 : Stellae de caelo ceciderunt super terram. Splendor enim nullus erit, nisi splendor Dei.

 Et subdit terrorem ex parte sententiae divinae :

« Et Dominus de Sion rugiet. » De praepositio notat causam, hoc est, pro Sion, quia pro injuria fidelibus facta rugiet in speculatione constitutus. Amos, iii, 8 : Leo rugiet, quis non timebit ? Prov. xx, 2 : Sicut rugitus leonis, ita et terror regis : qui provocat eum, peccat in animam suam. « Et de Jerusalem dabit vocem suam, » hoc est, pro Jerusalem, simplicibus scilicet qui in pace Deo serviunt, qui a tyrannis afflicti sunt. Osee, xi, 10 : Quasi leo rugiet : quia ipse rugiet, et formidabunt filii maris, hoc

est, filii amaritudinis saeculi. Amos, i, 2 : Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam. « Et movebuntur caeli, et terra, « hoc est, cœelestes et terreni. In condemnatione enim impiorum (ut dicit Hieronymus) etiam sancti contremiscent. Job, xli, 16 : Cum sublatus fuerit, timebunt Angeli. Per terram autem terrestres intelliguntur, qui merito contremiscent. Psal. lxxv, 9 et 10 : Terra tremuit et quievit, cum exsurgeret in judicium Deus.

Quare autem Sancti non contremiscant in desperationem, subdit : -

« Et Dominus spes populi sui. » Ad Roman. v, 3 : Spes non confundit. « Et fortitudo, » supple, contra adversarios deprimendos, « filiorum Israel, » videntium scilicet Deum per fidei devotionem. Psal. xxvii, 8 : Dominus fortitudo plebis sua, et protector salvationum Christi sui est.

« Et scietis » tunc, supple, o electi, « quia ego Dominus Deus vester, » experimento scilicet gratiae et gloriae. Joan. xx, 28 : Dominus meus, et Deus meus. « Habitans in Sion, » hoc est in eminentia contemplationis speculativa, « monte sancto meo, » hoc est, in eminentia virtutis activae. Psal. lxxv, 3 : Habitatio ejus in Sion. Mons autem eminentia est sanctitatis activae. Psal. lxvii, 17 : Mons, in quo beneplacitum est Deo habitare in eo. Jerem. xxxi, 23 : Benedicta tibi Dominus pulchritudo justitiae, mons sanctus. Haec omnia Judaei et nostri judaizantes exponunt de aurea Jerusalem, contra quam Gog et Magog, et alia gentes venient tamquam a Deo concitatae, et congregata contra pugnam Sanctorum Domini, ut corruant coram aurea Jerusalem in valle Josaphat, quae parum distat a Jerusalem : quae expositio quam falsa est et probari non potest per Scripturam, a nobis refutatur.

« Et erit Jerusalem sancta. » Tangit consolationem Sanctorum, primo quidem

<--- Page Split --->

in separatione bonorum a malis, secundo in consolatione bonorum, tertio in depressione inimicorum, quarto in perpetuitate consolationis Sanctorum.

« Et erit Jerusalem sancta, » enundatis scilicet peccatoribus. Isa. 1, 26 : Post hæc vocaberis civitas justi, urbs fidelis. « Et, » id est, « alieni, » supple, a Deo peccatores, « non transibunt per eam amplius. » Transitus peccatorum est ubi relinquuntur vestigia peccatorum, testante Domino, qui de diabolo ad beatum Job, xli, 23, loquitur dicens : Post eum lucebit semita 1. Et quia tunc non habebitlocum peccatum, propter hoc dicitur, quod peccator non transibit. Isa. lii, 1 : Non adjiciet ultra ut pertranseat per te incircumcisus et immundus. Bernardus : « Felix anima in qua non resultat vesti- « gium peccatoris. »

sicut innocentes faciunt. Rivi autem Juda sunt omnia receptacula animæ et corporis. « Ibunt aquæ, » quibus influuntur aquæ vitæ æternæ. Ezech. xlvii, 9 : Omnis anima vivens, quæ serpit, quocumque venerit torrens, vivet. « Et fons de domo Domini egredietur, » hoc est, de thesauris omnipotentis Dei. Psal. xxxv, 9 : Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ : et torrente voluptatis tuæ potabis eos. « Et irrigabit, » irrigatione scilicet voluptatis, et felicitatis. Eccli. xxiv, 42 : Dixi : Rigabo hortum meum plantationum, et inebriabo prati mei fructum. « Torrentem spinarum, » hoc est, pœnitentium qui compuncti sunt spina peccatorum. Psal. xxxi, 4 : Conversus sum in ærumna mea, dum configitur spina. Ærumna enim configitur spina, quando compunctione peccati, ærumna, hoc est, pœnitentia peccator configitur. Non tantum enim innocentes, sed etiam pœnitentes salvabuntur. Iste est fons, de quo dicitur, Genes. ii, 6 : Fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. Iste sunt aquæ egredientes de templo a latere dextro 2. Parum enim esset si irrigaret tantum lilium innocentium, et non spinas pœnitentium.

« Et erit : » pro certitudine prophetali dictum est. « In die illa, » claritatis scilicet, et gloriae sempiternæ, « stillabunt montes dulcedinem. » Montes dicuntur vertices trium personarum in sancta Trinitate, vel etiam vertices Apostolorum in gratia. Psal. lxxv, 5 : Illuminans tu mirabiliter a montibus æternis. Hæc enim illuminatio dulcior est melle. Eccli. xxiv, 27 : Spiritus meus super mel dulcis. « Et colles, » hoc est, vertices Angelorum et Sanctorum ad Angelos assumptorum, « fluent lacte, » in veritate candida, et puritate dulcissimæ doctrinae humanitatis Christi, quam per illuminationem omnium ingerunt. Cantic. v, 1 : Comedi favum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo.

Quid autem in planis campis efficiat, subdit, primo quantum ad innocentcs, secundo quantum ad pœnitentes.

« Et per omnes rivos Juda, » hoc est, confitentium Deum corde, ore, et opere,

Et ut elucescat magis damnatio impiorum ex comparatione bonorum, subdit :

« Ægyptus in desolationem erit. » Ægyptus mæror vel tenebræ interpretatur, et spiritualia peccata signat, superbiam scilicet, invidiam, inanem gloriam, iram et etiam avaritiam, quæ tunc erunt in desolationem condemnationis perpetuæ. Isa. 1, 7 : Desolabitur sicut in vastitate hostili. Sap. v, 24 : Ad eremum perducet omnem terram iniquitas illorum, et malignitas evertet sedes potentium. « Et Idumæa, » quæ sanguinea interpretatur, et carnalia peccata significat, « in desertum perditionis, » sup-

<--- Page Split --->

ple, erit, ubi scilicet nec Deus nec Sancli de cætero habitabunt.Matth. xxiii,38 : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. « Et subjungit causam : « Pro eo quod inique egerint in filios, » hoc est, contra filios « Juda, » confitentes scilicet, et glorificantes Deum. Isa. xxvi, 10: In terra sanctorum iniqua gessit, et non videbit gloriam Domini. « Et effuderint sanguinem innocentem in terra sua, » martyrum scilicet, quos vel malo exemplo, vel gladio, vel subtractione necessariorum interimunt. Psal. lxxviii, 3: Effuderunt sanguinem sanctorum tuorum, tamquam aquam in circuitu Jerusalem. Eccli. xxxiv, 25: Panis egentium vita pauperum est: qui defraudat illum, homo sanguinis est.

Et subjungit per contrarium de consolatione bonorum :

« Et Judæa in æternum habitabitur. » Judæa confessio Domini interpretatur, et significat Ecclesiam. Psal. cxiii, 2 : Facta est Judæa sanctificatio ejus, hoc est, habitabitur ab Angelis, et Deo, et Sanctis. Isa. lxii, 4 : Quia complacuit Domino

in te, et terra tua inhabitabitur. « Et Jerusalem, » supple, habitabitur « in generationem » innocentium, « et generationem » penitentium. Psal. xxiii, 6 : Hæc est generatio quærentium Dominum. Item, Psal. lxxxvi, 7 : Sicut lætantium omnium habitatio est in te.

« Et mundabo, » hoc est, vindicabo « sanguinem eorum, » Sanctorum scilicet, « quem non mundaveram, » hoc est, vindicaveram usque ad diem judicii scilicet. Apocal. vi, 10 : Usquequo, Domine, (sanctus et verus) non judicas, et non vindicas sanguinem nostrum de iis qui habitant in terra ? Psal. lxxxvii, 10 : Innotescat in nationibus... ultio sanguinis servorum tuorum, qui effusus est. « Et Dominus commorabitur in Sion, » inter sanctos scilicet, influens eis semper beatitudinis dulcedinem in speculatione felicitatis æternæ. Ezech. xlviii, 35 : Nomen civitatis ex illa die, Dominus ibidem. Psal. cxxiv, 2 : Dominus in circui tu populi sui, ex hoc nunc et usque in sæculum.

<--- Page Split --->