Caput XI

In Caput XI Joannis — Enarratio

Hic agitur qualiter Verbum incarnatum per virtutem (quæ probata est), et illuminationem (quæ in ante habitis ostensa est), potenter est vivificativum.

Dividitur autem capitulum hoc in duas partes : in quarum prima ostenditur vivificativum esse Verbum cum omnibus ad hoc pertinentibus. In secunda autem, ostenditur qualiter ex hoc ædificata est fides devotorum : et incitata in pejus malitia excæcatorum, ibi, ℣. 45 : « Multi ergo ex Judæis, qui venerant ad Mariam. »

Prima autem istarum partium dividitur in quatuor : in quarum prima po[434]nitur infirmi suscitandi descriptio, et infirmitatis ejus facta ad Christum enuntiatio : in secunda, ex infirmitate sumpta, apostolorum et discipulorum instructio, ibi, ℣. 7 : « Deinde post hæc dixit discipulis suis : Eamus in Judæam iterum. » In tertia, ponuntur ea quæ faciunt ad istius miraculi impetrationem, ibi, ℣. 18 : « Erat autem Bethania juxta Jerosolymam, etc. » In quarta autem, tanguntur ea quæ faciunt ad miraculi perfectionem, ibi, ℣. 39 : « Ait Jesus : Tollite lapidem. »

Prima harum partium dividitur in duas, scilicet, in infirmantis descriptionem, et infirmitatis denuntiationem, ibi, ℣. 3 : « Miserunt ergo, etc. »

Describitur infirmus a nomine, ab infirmitatis qualitate, a patria, a parentela, a cognatorum devotione.

Dicit ergo :

« Erat autem quidam languens, etc. »

« Erat autem, » dum Dominus juxta Jordanem maneret, absens a Lazaro : cujus absentia multis est causa infirmitatis : sicut absentia medici multis in corpore est causa periculi. Psal. XV, 1, secundum translationem Hieronymi : « Serva me, Domine, quoniam speravi in te : quoniam bene mihi non est sine te⁶. » Deuter. IV, 4 : Vos qui adhæretis Domino Deo vestro, vivitis universi.

« Quidam, » specialis familiaritatis cum Domino. Joan. XII, 2 : Lazarus unus erat ex discumbentibus cum eo, scilicet cum Domino.

« Languens. »

Qualitas notatur infirmitatis. Languor enim longus angor est : quia et angustia angit, et diuturnitate corpus alterit, et vires consumit : et hoc dicitur ad magnitudinem miraculi notandam : quia non attritum et consumptum facilius esset suscitare. Eccli. X, 11 : Languor prolixior gravat medicum. III Regum, XVII, 17 : Erat languor fortissimus, ita ut non remaneret in eo halitus.

« Lazarus. »

Descriptio est a nomine, cujus significatio ab effectu non est vacua : quia Lazarus adjutus a Deo interpretatur. Psal. IX, 10 et 11 : Adjutor in opportunitatibus, in tribulatione. Et sperent in te qui noverunt nomen tuum. Item, Psal. XCIII, 17 : Nisi quia Dominus adjuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea.

« A Bethania. »

Describitur a patria, in qua dignitas sua cognoscitur. Legitur enim castellum hoc et vicum quemdam in Jerusalem, ad eum et sorores pertinuisse jure hæreditario, et ideo de castello illo fuisse dicitur : sicut nobiles more vulgari de castris suis nati esse dicuntur. Aliter autem de castello, et non de villa vel rure dicitur esse : ut civilis ad virtutem, et non rusticus esse credatur. Unde et nomen castelli Bethania vocabatur, hoc est, domus obedientiæ : quia legibus ibi et urbanitatibus respublica fuit obedienter ordinata. Et ideo dicitur « a Bethania. » Proverb. XXI, 28 : Vir obediens loquetur victorias. I Regum, XV, 22 : Melior est obedientia quam victimæ, et auscultare magis quam offerre adipem arietum. Ex loco enim honorem habuit propter obedientiam præceptorum legis, et virtutis civilitatem. Psal. LXXXVI, 3 : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei.

« De castello Mariæ et Marthæ. »

« De castello Mariæ et Marthæ, » quia mino : Deus meus es tu, etc. [435] in veritate in divisione paternæ hæreditatis, Martha castellum hoc in sortem hæreditatis acceperat : Lazarus autem hæreditatem paternam in Jerusalem acceperat : Maria autem Magdalum tenebat castellum. Sed tamen propter dilectionem sororis et hospitalitatis gratiam, tres simul cum Martha manebant : quia ipsa prudentior fuit ad dispensandum. Et ideo etiam in receptione Domini, sola aliquando Martha nominatur. Luc. X, 38 et 39 : Intravit Jesus in quoddam castellum : et mulier quædam, Martha nomine, excepit illum in domum suam. Et huic erat soror nomine Maria. Joan. XII, 1 et seq. : Jesus ergo, ante sex dies Paschæ, venit Bethaniam, ubi Lazarus fuerat mortuus, quem suscitavit Jesus. Fecerunt autem ei cœnam ibi : et Martha ministrabat, Lazarus vero unus erat ex discumbentibus cum eo. Maria ergo accepit libram unguenti, etc. Quod autem dicitur, quod Martha ministrabat, non tam intelligitur de diligentia obsequii quam de sumptuum administratione.

« Sororum ejus, » quæ speciali gratia conjunctæ erant Domino. Maria enim sequens in via, ministrabat ei de facultatibus suis cum Joanna et Susanna : sicut legitur, Luc. VIII, 2 et seq., et XXIII, 35. Martha autem ministrabat ei de via venienti in domo : Lazarus autem erat de amicis cum eo discumbentibus.

Adhuc autem, ut dicit Ambrosius, Dominus Lazarum a mortuis suscitavit : in Martha sanguinis fluxum restrinxit ⁷ : de Maria autem septem dæmonia expulit ⁸. Et sic specialis amicitia erat inter illos et ad Dominum.

Ad hæc autem spiritualiter Lazarus a Deo adjutus, pœnitentiæ signat vitam. Isa. XLIX, 8 : In die salutis auxiliatus sum tui. II ad Corinth. VI, 2 : In die salutis adjuvi te, hoc est, in die pœnitentiæ, quando tibi sol verus illuxit. Martha autem provocans interpretatur, quæ signat vitam activam : in qua tam virtutis delectatione in spe mercedis quam exempli boni ostensione, semper homo ad meliora provocatur. II ad Corinth. IX, 2 : Vestra æmulatio provocavit plurimos. Ad Hebr. X, 25 : Non deserentes collectionem nostram, sicut consuetudinis est quibusdam, sed consolantes, et tanto magis quanto magis videritis appropinquantem diem. Maria autem interpretatur illuminatrix, et signat vitam contemplativam qua homo illuminatur. Apocal. XII, 11 : Mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus. Quia luminare noctis hujus vitæ (quod splendorem hujus mundi significat) projicit sub pedibus sororis ejus. Hæc enim tria sunt quæ Dominus libenter visitat : pœnitentes, activos, et contemplativos : pœnitentes in gratia compunctionis, activos in profectu virtutis, et contemplativos in puritate veritatis. Eccle. IV, 12 : Funiculus triplex difficile rumpitur.

« Maria autem erat, quæ unxit Dominum unguento, et extersit pedes ejus capillis suis : cujus frater Lazarus infirmabatur. »

Describitur hic a devotione cognatorum : et inducitur illud memorabile factum quod fecit Maria.

Exponitur istud dupliciter, scilicet, primo quod Evangelista dicit his quibus scribit Evangelium per anticipationem : quasi ne ignorent quæ sit ista Maria, quod ipsa erat, quæ in cœna unxit Dominum unguento, ante sex dies Paschæ : quod tam pretiosum erat quod multo æstimabatur pretium ejus. Joan. XII, 3 : Et domus impleta est ex odore unguenti. Et hæc videtur esse intentio Chrysostomi, qui dicit, quod non fuit illa peccatrix quæ erat in civitate famosa in peccatis, quæ unxit pedes Jesu ⁹ : sed alia et honesta XVI, 9. [436] de qua videntur dicere Origenes et Chrysostomus et Ambrosius, quod honesta fuerit semper et virgo, et merito castitatis Domino familiaris. Alii autem sicut Augustinus, Gregorius et Beda dicunt, quod non est exponendum per anticipationem, sed quod Evangelista describit eam per hoc quod fuit pœnitens¹⁰ : maxime propter hoc quod dicitur, Luc. VIII, 2, quod de Maria, quæ vocatur Magdalene, de qua septem dæmonia exierant. Super quod dicit Gregorius : « Septem dæmonia Maria habuit, quæ universis vitiis plena fuit. Sed ecce quia turpitudinis suæ maculas adspexit, lavanda ad fontem misericordiae cucurrit. » Quod autem isti peccatrici Dominus familiaris fuit, dicunt quod ut spem pœnitentibus ingereret, hoc fecit quod merito pœnitentiæ ad gratiam familiaritatis divinæ peccator redire possit. Et hanc sententiam tota tenet occidentalis Ecclesia. Nec est magnum si de nominibus et qualitatibus personarum diversa sentiunt Doctores.

Hoc est ergo quod dicit secundum utrumque sensum : « Quæ unxit unguento » pœnitentiæ Dominum¹¹. Vel, unguento devotionis¹². De istis unguentis vide quæ notata sunt, Luc. VII, 38.

« Et extersit pedes ejus, » lacrymis rigatos, « capillis suis. » Hoc maxime concordat cum eis qui dicunt eam peccatricem fuisse, quia hoc non legitur nisi in Evangelio Lucæ, VII, 37. Et hæc ibidem exposita sunt.

« Cujus frater Lazarus infirmabatur. »

Hæc omnia propter sequentia dicuntur, ut sciatur quod rationem habuit Dominus faciendi pro illis. Unde etiam in fratre sorores infirmari insinuantur. II ad Corinth. XI, 29 : Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? De Domino autem fiducialiter senserunt quod secum portaret infirmitates earum : sicut dicitur, Isa. LIII, 4 : Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit.

« Miserunt ergo sorores ejus ad eum, dicentes : Domine, ecce quem amas infirmatur. »

Hic tangitur infirmitatis denuntiatio.

Et dicuntur duo, scilicet, sororum ad Dominum consolatorem de fratre infirmante facta denuntiatio, et responsio Domini ad sorores consolatio, ibi, ℣. 4 : « Audiens autem Jesus, etc. »

In prima harum sex notantur, scilicet, quod non per se venientes per nuntium Domino de fratre nuntiaverunt, quod ex sororio affectu ad infirmum hoc fecerunt, quod ad eum a quo consolationem sperabant miserunt, quod mittentes potentiam sanandi in eo professæ fuerunt, quod amorem quem ad infirmum habuit allegaverunt, quod infirmantem denuntiaverunt.

Dicit ergo : « Miserunt ergo, » non per seipsas venientes : ut et sexum recognosceret, quem per terras discurrere non decebat : quia vagari putatur qui discurrit. Proverb. VII, 10 et 11 : Mulier garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis. Unde, Genes. XXXIV, 1 et seq., Dina quæ egressa est de domo patris Jacob patriarchæ, ut consideraret mulieres regionis illius, oppressa est ab Hemor, filio Sichem. Et ideo etiam miserunt ut Domino reverentiam facerent, et inquietudinem et gravamen non procurarent si per seipsas venirent : quia Dominus de hospitiis eorum fuisset gravatus. Act. IX, 38 : Miserunt duos viros ad eum, scilicet Petrum, rogantes : Ne pigriteris venire usque ad nos.

Sed objicitur contra hoc, quod supra, IV, 46 et seq., regulus increpatur, quia non credidit quod absens curare posset, sed oporteret eum ad infirmum descendere.

Ad hoc dicendum, quod isti non rogaverunt ut veniret, sed tantum ut infirmitas sibi innotesceret humano modo, ut sanaret si vellet.

Sed adhuc objicitur, quia si Deum credebant, sciverunt quod absens hoc sciret sine nuntio.

Ad hoc dicit Chrysostomus, quod non adhuc plenam fidem habebant de deitate ipsius, sicut nec Apostoli. Vel dicendum, quod humano modo extrinsecus hoc agebant : ut citius ad misericordiam flecteretur.

Sic ergo miserunt « sorores ejus, » quibus hoc ex sororio affectu competebat. Isa. LVIII, 7 : Carnem tuam ne despereris, ad eum quem consolatorem et salvatorem elegerant. Habacuc, III, 18 : Ego autem in Domino gaudebo : et exsultabo in Deo Jesu meo.

« Domine, etc. »

Professio est potestatis sanandi si vult. Sapient. XII, 18 : Subest tibi, cum volueris, posse. Unde Augustinus : « Posse habes arbitrii tui sic utrum sanare velis. » Et ideo etiam non rogant, sed innotescunt tantum, sibi quod utilis videtur relinquentes. Ad Roman. VIII, 26 : Quid oremus, sicut oportet, nescimus : sed ipse Spiritus postulat pro nobis, hoc est, docet nos postulare.

Et hoc est : « Ecce. » Quasi dicerent : In evidenti est, non fingit infirmitatem.

« Ecce quem amas, » nec amares nisi dignus esset amore. Proverb. VIII, 17 : Ego diligentes me diligo, et qui mane vigilant ad me, invenient me. Alia etiam ratione, quia non tantum te amat : quia hoc non satis dignum est ut ex hoc tuam dilectionem mereatur, sed quia opus tuum et creatura tua est, cujus tu es factor, dilector, et reparator. Sapient. XI, 25 : Diligis omnia quæ sunt, et nihil odisti eorum quæ fecisti : nec enim odiens aliquid constituisti, aut fecisti.

Hic ergo talis « infirmatur. » Psal. VI, 3 : Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum : sana me, etc. Infirmitas enim amici ad misericordiam flectit. Psal. XC, 15 : Cum ipso sum in tribulatione.

« Audiens autem Jesus dixit eis : Infirmitas hæc non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam. »

« Audiens autem Jesus, » quia humano modo audire voluit quod semper per deitatem scivit, « dixit eis, » ad consolationem earum per nuntium mandando : « Infirmitas hæc, etc. »

Quatuor dicit ad consolationem sororum, et infirmi, scilicet, quod liberandus sit ab infirmitate, et quod gloria Filii Dei reveletur ex liberatione, et quod hujus meritum constituatur in dilectione, et quod tardat venire pro miraculi glorificatione.

Dicit ergo : « Infirmitas hæc. » Ac si dicat : Multis de causis, et multis generibus differunt infirmitates.

Est enim infirmitas quæ est in genere honestatis, et hæc est appetenda : et est quadruplex, scilicet, humilitatis, de qua, Proverb. XXX, 25 : Formicæ, populus infirmus, qui præparat in messe cibum sibi, hoc est, hoc tempore quamdiu licet mereri. I ad Corinth. I, 27 : Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Est infirmitas pænitentiae. Eccli. XXXI, 2 : Infirmitas gravis sobriam facit animam. Psal. CXLVI, 3, secundum litteram Aquilæ : Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum¹³. Est infirmitas [438] patientiæ. II ad Corinth. XII, 9 : Virtus in infirmitate perficitur. Quia dicitur, Jacobi, I, 4 : Patientia opus perfectum habet. II ad Corinth. XII, 9 : Libenter gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi. Est etiam infirmitas compassionis. II ad Corinth. XI, 29 : Quis infirmatur, et ego non infirmor? I ad Corinth. IX, 22 : Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem.

Adhuc autem, est infirmitas perversitatis culpæ detestanda : et hæc iterum est quadruplex, scilicet, cupiditatis. Eccle. V, 12 et 13 : Est et alia infirmitas pessima quam vidi sub sole : divitiæ conservatæ in malum domini sui. Pereunt enim in afflictione pessima. Est iterum carnalis voluptatis. Isa. XXIV, 7 : Luxit vindemia, infirmata est vitis, ingemuerunt omnes qui lætabantur corde. Tertia est elationis. Isa. XXIV, 4 et 5 : Luxit, et defluxit terra, et infirmata est : ... et terra infecta est ab habitatoribus suis. Est quarto infirmitas obstinationis. Deuter. VII, 15 : Auferet Dominus a te omnem languorem : et infirmitates Ægypti pessimas, quas novisti, non inferet tibi. Pessima autem infirmitas sæculi est obstinatio in malis.

Adhuc autem, est infirmitas sequelæ peccati, quæ infirmat hominem ad vitanda mala : et hæc iterum est quadruplex, scilicet, ad resistendum malo culpæ. Thren. I, 14 : Infirmata est virtus mea : dedit me Dominus in manu de qua non potero surgere. Isa. XL, 30 : Juvenes in infirmitate cadent. Secundo, ad sustinendum malum pœnæ. I ad Thessal. V, 14 : Consolamini, pusillanimes, suscipite infirmos. Ezechiel. XXXIV, 4 : Quod infirmum fuit non consolidastis. Quia tales consolandi et juvandi sunt. Tertio, est infirmitas ad bene agendum. Unde, Eccli. XXXI, 27 : In omnibus operibus tuis esto velox, et omnis infirmitas non occurret tibi. Ad Roman. XIV, 1 : Infirmum autem in fide assumite. Est quarto ad perseverandum in bono. I Regum, II, 5 : Quæ multos habebat filios infirmata est. Omnes autem hæc infirmitates sunt per Deum relevandæ. Ad Roman. VIII, 26 : Similiter et Spiritus adjuvat infirmitatem nostram.

Est autem infirmitas alia, scilicet, passibilitatis pœnæ, et est supportanda : et est quadruplex. Est enim pœnae contractæ propter primam prævaricationem. Psal. CII, 3 : Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Ad Roman. XIV, 2 : Qui infirmus est, olus manducet, hoc est, quem infirmitas fomitis deprimit, non incentiva libidini procuret, sed ad modum oleris infrigidativa. Est iterum infirmitas assumpta ad nostram reparationem. Isa. LIII, 3 : Vidimus eum, ... novissimum virorum, virum dolorum, et scientem infirmitatem. Tertio, est infirmitas inflicta ad purgationem. Psal. XV, 4 : Multiplicatæ sunt infirmitates eorum, postea acceleraverunt. Et quarto, infirmitas immissa ad gloriæ Dei manifestationem : sicut hic, et Joan. IX, 3 : Neque hic peccavit, neque parentes ejus : sed ut manifestentur opera Dei in illo.

Propter hæc ergo dicit : « Infirmitas hæc. » Aliæ enim multis fiunt et multis de causis.

« Non est ad mortem, » secundum quod mors est omnimoda privatio vitæ : quia ad gloriam Dei vivet. Ad Galat. II, 20 : Vivo autem, jam non ego : vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me. Isa. XL, 29 : Qui dat lasso virtutem, et his qui non sunt fortitudinem et robur multiplicat.

Sed qualiter hæc dixit Dominus, cum infirmitatem mors sit secuta?

Adhuc autem, Qualiter non scandalizatæ fuerunt contra Christum sorores, videntes quod contra verbum Christi mortuus fuit infirmus?

Ad hæc et similia dicit Chrysostomus, quod cum dicit : « Non est ad mortem, » [439] intelligitur de vera morte quæ est privatio vitæ cum impotentia redeundi. Ab ista autem morte præordinatus fuit reditus ad vitam, ad gloriam Dei manifestandam.

Ad aliud dicendum, quod fœminæ non scandalizabantur, quia sciverunt quod posset suscitare eum. Ad Hebr. XI, 19 : Arbitrans quia et a mortuis suscitare potens est Deus. Unde etiam infra dicit Martha, ℣. 22 : Nunc scio quia quæcumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus.

Sic ergo dicit quod infirmitas hæc non est ad mortem.

« Sed pro gloria Dei : » non quidem in seipso secundum deitatem, sed « ut glorificetur Filius Dei per eam, » qui infirmus ex carne assumpta videtur. Tob. XI, 17 : Benedico te, Domine, Deus Israel, quia tu castigasti me, et tu salvasti me. Visa enim resuscitatione, erit apud homines Filius Dei gloriosus, qui tam magnifica facit opera. I Regum, II, 6 : Dominus mortificat et vivificat, deducit ad inferos et reducit.

6 Ut ergo audivit quia infirmabatur, tunc quidem mansit eodem loco duobus diebus. »

Tangitur hic dilectio, quæ maxime hoc miraculum promeruit.

Unde dicit : « Diligebat autem Jesus, » propter specialem profectum fidei in eis et devotionem, « Martham, » actuosam, « et sororem ejus Mariam, » contemplativam, « et Lazarum, » in figura pœnitentium. Sapient. VII, 28 : Neminem diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia inhabitat. Et, ibidem, ℣. 27 : Per nationes in animas sanctas se transfert, amicos Dei et prophetas constituit. Et hæc dilectio ad compassionem secundum humanam naturam eum provocabat. II Regum, I, 26 : Doleo super te, frater mi Jonatha, decore nimis et amabilis super amorem mulierum. Sicut mater unicum suum amat filium, ita ego te diligebam.

« Ut ergo audivit quia infirmabatur, etc. »

Hoc est quartum quod dispensative factum est, ut mors ejus certificaretur : ne si brevi tempore fuisset mortuus, stupidus et non mortuus esse putaretur : sicut in syncopi aliquando accidit, et syncopizantes post spatium quadraginta duarum horarum revertuntur. Et ideo, « tunc quidem mansit in eodem loco, » in quo comprehendit eum nuntius, « duobus diebus, » postquam nuntius recessit ab eo, et in die tertia a recessu nuntii cepit iter ad ipsum. Exod. XIX, 10 et 11 : Sanctifica illos hodie et cras, laventque vestimenta sua : et sint parati in diem tertium. Ista ergo fuit mansionis ratio, scilicet, quia hoc ad sanctificationem fidei ordinabatur.

Et sic terminata est prima pars de infirmi descriptione et infirmitatis denuntiatione.

« Deinde post hæc dixit discipulis suis : Eamus in Judæam iterum. 7

Dicunt ei discipuli : Rabbi, nunc quærebant te Judæi lapidare, et iterum vadis illuc? 8

Respondit Jesus : Nonne duodecim sunt horæ diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt. 9

Si autem ambulaverit in nocte, offendit, quia lux non est in eo. 10

Hæc ait. » 11

Hæc est secunda pars, in qua in[440]struuntur discipuli de istius infirmitatis dispensativa immissione.

Et habet duas partes : in quarum prima discipulos instruit de itinere ad infirmum : in secunda autem, instruuntur de infirmitate, ibi ℣. 11 : « Post hæc dixit eis : Lazarus amicus noster dormit. »

Prior autem harum dividitur in tres partes : in quarum prima discipulis eundum esse in Judæam proponitur : in secunda, de hoc illuminatio a discipulis expetitur : in tertia autem, de hoc plena ratio aperitur.

Dicit ergo : « Deinde post hæc, etc. » « Deinde, » postquam duos dies post recessum nuntii ibidem manserat, « dixit discipulis, » quia de omnibus actibus Christi erant instruendi. Dicit enim Gregorius, quod omnis Christi actio nostra est instructio.

« Eamus iterum in Judæam. »

Sicut enim prius ivimus in Judæam ad erudiendum per verbum, ita iterato eamus et ad sanctificandum et signum vitæ ostendendum. Psal. CXIII, 2 : Facta est Judæa sanctificatio ejus, Israël potestas ejus. II Paralip. XX, 17 : O Juda et Jerusalem, nolite timere, neque paveatis : cras egrediemini contra eos, et Dominus erit vobiscum. Tunc enim in processione cum palmis, cum turbis quæ egressæ fuerant in occursum sibi, intravit de Bethania, ad quam nunc ire disposuit.

« Dicunt ei discipuli : Rabbi, etc. »

« Dicunt ei discipuli, » illuminationem expetentes : « Rabbi, » qui es magister docens nos de omnibus, « nunc, » hoc est, jampridem. Et significat nunc propinquum in præterito.

« Quærebant, » secundum suæ malitiæ intentionem, « te Judæi. » Apocal. II, 9 : Qui se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanæ.

« Lapidare, » hoc est, ad lapidandum. Joan. X, 31 : Sustulerunt ergo lapides Judæi, ut lapidarent eum.

« Et iterum vadis illuc? » Non contradicunt, sed inquirunt ut illuminationem accipiant. Psal. CIV, 4 : Quærite Dominum, et confirmamini : quærite faciem ejus semper. Quæritur enim facies Domini, quando quæritur veritas in dictis et factis.

« Respondit Jesus : Nonne duodecim sunt horæ diei? »

« Respondit Jesus, » desiderantibus discipulis lumen doctrinæ impendens : « Nonne duodecim sunt horæ diei? » Quasi diceret : Sic sunt. Quia, sicut diximus in ante habitis, sex signa emergunt in die inter occasum et ortum, et quodlibet habet gradus triginta, qui sunt sexies duodecim. Quindecim autem gradus ascendendo, horam faciunt. Et sic duodecim horæ diei artificialis fiunt.

Hæ autem horæ etiam in die spirituali quo Sol justitiæ diem perficit, erunt inter ortum suum et occasum suum : de quo dicitur in Psalmo CXII, 3 : A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini.

Prima hora, naturæ sanctificatio in assumpta natura.

Secunda hora, mundi illustratio in nativitate ex utero Virginis : de quibus duabus dicitur in Psalmo XVIII, 6 : In sole posuit tabernaculum suum, in assumendo plenam lumine naturam : et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo, in nativitate de Virginis utero.

Tertia fuit, concupiscentiæ repressio in circumcisione : et ideo tunc vocatus est Jesus, quia salvum fecit jam in signo populum suum a peccatis eorum¹⁴, quæ ex fomitis concupiscentia contracta sunt.

Quarta fuit, sui pro nobis oblatio, per [441] quam in sancta sumus introducti in Ipapanti Domini. Malach. III, 1 : Statim veniet ad templum sanctum suum Dominator quem vos quæritis. Psal. XLVII, 10 et 11 : Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tui. Secundum nomen tuum, etc.

Quinta fuit, cœlestis illuminatio fidei, in nos transfusa, et nos ducens ad ipsum in stella quæ duxit Magos in ejus radiosa illuminatione. Matth. II, 2 : Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus, scilicet cum muneribus, adorare eum.

Sexta fuit in ablutione peccatorum per baptismum, quando aquas sanctificavit nobis. Joan. I, 33 : Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat.

Septima hora est victoria super tentatorem in jejunio et tentatione. Ad Hebr. IV, 16 : Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiæ ejus. Et ibidem supra, ℣. 15 : Non enim habemus Pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris : tentatum autem per omnia pro similitudine, absque peccato.

Octava hora est Verbum erudiens et illuminans. Psal. CXVIII, 130 : Declaratio sermonum tuorum illuminat.

Nona est factum exempli et miraculi fidem confirmans. Matth. V, 16 : Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, etc. Proverb. IV, 18 : Iustorum semita quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectam diem.

Decima est hora Passionis ad vesperum declinans. Psal. XXIX, 6 : Ad vesperum demorabitur fletus.

Undecima est hora mortis, quando obtenebrari mundus incepit, nisi quod tunc divinitas fortissime coruscavit. Matth. XXIV, 27 : Sicut exit fulgur ab oriente et paret usque in occidentem, ita erit et adventus Filii hominis.

Duodecima est hora sepulturæ. Eccli. XXIV, 45 : Penetrabo omnes inferiores partes terræ, et inspiciam omnes dormientes, et illuminabo omnes sperantes in Domino. Hujus diei aurora ante diem fuit annuntiatio facta ad Beatissimam Virginem, Cantic. VI, 9 : Quæ est ista quæ progreditur quasi aurora consurgens?

Istæ ergo sunt duodecim horæ diei, in quibus illuminamur, in quibus homo ad opera illuminatur. Psal. CIII, 22 et 23 : Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubiculis suis collocabuntur : quia lucem mundi non sustinent bestiales. Exibit homo ad opus suum, qui rationalis est : et ad operationem suam usque ad vesperum.

« Si quis ambulat in die, »

Hoc est, proficit in luce harum horarum, intelligens quid, quando operandum est vel agendum, « non offendit, » pedes ad offendiculum impingendo : quia videt quo pedem ponat. Sapient. XVII, 19 : Omnis enim orbis terrarum limpido illuminabatur lumine, et non impeditis operibus continebatur. Exod. X, 23 : Ubicumque habitabant filii Israel, lux erat.

Et hoc est quod sequitur : « Quia lucem hujus mundi videt, » quæ eum dirigit. Corporalis quidem corporaliter, et spiritualis spiritualiter. Proverb. IV, 11 et 12 : Ducam te per semitas æquitatis : quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui, et currens non habebis offendiculum.

« Si autem ambulaverit in nocte, etc. »

« Si autem ambulaverit, » proficiendo in pejus. II ad Timoth. III, 13 : Mali homines, et seductores, proficient in pejus : errantes, et in errorem mittentes.

« In nocte, » quæ a nocendo dicitur. Jerem. XIII, 16 : Date Domino Deo vestro gloriam antequam contenebrescat, et antequam offendant pedes vestri ad montes caliginosos : qui sunt offendicula pecorum ex timore procedentes. Sa[442]pient. XVII, 20 : Solis autem illis, scilicet impiis, superposita erat gravis nox, imago tenebrarum quæ superventura illis erat. Psal. XXXIV, 6 : Fiat via illorum tenebræ, et lubricum : et Angelus Domini persequens eos. Proverb. IV, 19 : Via impiorum tenebrosa : nesciunt ubi corruant. I Joannis, II, 9 : Qui odit fratrem suum in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat, etc. : quia ille lumen spirituale non videt.

Et « offendit. » Sapient. XVII, 2 : Vinculis tenebrarum et longæ noctis compediti, etc.

« Quia lux in eo non est, » quæ illuminet gressus suos. Joan. III, 19 : Dilexerunt homines magis tenebras quam lucem : erant enim eorum mala opera. Et sensus est : Quia ego sum lux, et ideo video gressus meos : nec vos offenditis, mecum euntes et me sequentes.

« Hæc ait. »

« Hæc ait, » ad instructionem suscipiendo.

« Et post hæc dixit eis : Lazarus amicus noster dormit : sed vado ut a somno excitem eum.

12 Dixerunt ergo discipuli ejus : Domine, si dormit, salvus erit.

13 Dixerat autem Jesus de morte ejus : illi autem putaverunt quia de dormitione somni diceret. »

Hic instruit discipulos de infirmitate et morte Lazari.

Et habet duas partes. Primo enim instruit eos de morte sub somni similitudine. Secundo, accipit causam instructionis aperte, ibi, ℣. 14 : « Tunc ergo Jesus dixit eis manifeste, etc. »

In prima harum tria continentur, scilicet, dictum Domini, expetitio illuminationis de dicto, et interpretatio Evangelistæ.

Dictum Domini est : « Lazarus amicus noster dormit. » Et quod dicit : « Lazarus, » signat ipso nomine a Deo esse adjuvandum. Psal. LXXXV, 17 : Fac mecum signum in bonum, ut videant qui oderunt me, et confundantur, quoniam tu, Domine, adjuvisti me, et consolatus es me.

Ex hoc autem quod dicit : « Amicus, » dicit adjuvandi voluntatem. Quoniam quia amicus, voluntas est ad hoc quod adjuvetur amicus : quia amicorum est idem velle et idem nolle. Eccli. VI, 15 : Amico fideli nulla est comparatio, et non est digna ponderatio auri et argenti contra bonitatem fidei illius.

« Dormit, » quia quod naturæ est mors, hoc est Christo somnus : quia ita de facili sicut a somno suscitantur homines, ita de facili de morte per Christum homines suscitantur. Unde, Matthæi, IX, 24, quando de morte suscitare vellet puellam, dixit : Non est mortua puella, sed dormit. Est enim dormitio sive somnus ligamentum sensuum in primo sensitivo, a quo sensus et motus in omnia organa sensus et motus diffunditur. Et ideo dormitio, licet vitam ponat interioribus, hæc non est vita nisi vegetabilis in quibusdam partibus suis, sicut in nutrire et augere. Sed tamen immobilitas est vitæ sensibilis et motivæ de loco ad locum : qui motus vocatur processivus. Et ideo similitudo est mortis, per hoc quod est stupor quidam : sicut mors et sicut epilepsia. Sicut autem ratio obedientialis remanet in organis exterioribus ad vitam, quæ fluit a primo sensitivo, recipiendam in vigilia : ita in corpore toto remanet ratio obedientialis in mortuo ad vitam, quæ a primo fonte vivit, recipiendam quando Deus imperaverit. Et ideo mors ipsa, dormitio est quantum ad auctorem primum vitæ. I Regum, II, 6 : Dominus mortificat et vivificat, deducit ad inferos et reducit. Sapient. XVI, 13 : Tu es, Domine, qui vitæ et mortis habes potestatem. Isa. XXVI, 19 : Expergiscimini, et laudate, qui habitatis in [443] pulvere, quia ros lucis ros tuus, et terram gigantum detrahes in ruinam.

Et hoc est quod sequitur: « Vado ut a somno excitem eum. » Ac si dicat: Hæc est mihi causa reditus: non ut vadam ad lapidantes sicut vos putatis. Et ideo confidite, quia nec modo ad malignantes vado, quos vos timetis: et tale facio signum ex quo confunduntur et malignari non audebunt. Psal. LXXXV, 17: Fac mecum signum in bonum, ut videant qui oderunt me, et confundantur.

« Dixerunt ergo discipuli ejus, etc. »

Hæc est ergo expetitio illuminationis. « Domine. » Profitentur Dominum qui curandi habet potestatem. Et allegant signum curationis naturale: ut non sit opus ire, propterea ut Christus curet ipsum: quia vehementer timuerunt illuc ire et venire.

Et hoc est: « Si dormit, etc. » Non multam angustiam patitur intus, quia materialis magna febris resolveret somnum et induceret insomneitatem. Nunc autem somnus ligavit humidum nutrimentale, et nutrit membra: et sic confortata digestione humoris, et confortato corpore, sanatur infirmus. Et hoc modo istud discipuli inducunt. Ac si dicant: Non est periculosa infirmitas, et signa jam apparent convalescentiæ: nec oportet quod eamus iterum istius infirmitatis occasione. Unde Dominus cum vellet a labore recreari corpora discipulorum, dicit, Matth. XXVI, 45: Dormite jam, et requiescite. Psal. IV, 9: In pace in idipsum dormiam, et requiescam.

« Dixerat autem Jesus, etc. »

« Dixerat autem Jesus, » intendendo, « de morte ejus, » quem dormire dixerat. Act. VII, 60: Cum hoc dixisset, obdormivit in Domino. Psal. CXXVI, 2: Cum dederit dilectis suis somnum.

« Illi vero, » scilicet discipuli, « putaverunt, » adhuc carnales existentes, intentionem Christi in verbis suis non considerantes, « quia de dormitione somni » naturalis « diceret. » Matth. XV, 16: Adhuc et vos sine intellectu estis. I ad Corinth. XIII, 11: Cum essem parvulus, loquebar ut parvulus, sapiebam ut parvulus, cogitabam ut parvulus.

« Tunc ergo Jesus dixit eis manifeste, » hoc est, sine metaphora.

Et incipit hic instructionis de morte pars secunda, et dividitur in tria. Quia primo declarat mortuum, et quod ex hoc instruendi sunt discipuli ad veritatis intellectum. Secundo dicit, quod nec adhuc invenit promptos ad eundum. Tertio, tangit qualem veniens invenit defunctum.

Dicit autem in primo duo, scilicet, quod declarat Lazarum mortuum, et ex hoc instruendos discipulos ad intelligendum.

Dicit ergo: « Lazarus mortuus est, » morte corporis, defunctus vita naturæ. Psal. LXXXI, 7: Vos autem sicut homines moriemini. II Regum, XIV, 14: Omnes morimur, et quasi aquæ dilabimur in terram.

« Et gaudeo propter vos, »

Hoc est, quamvis mortuo per compassionem condoleam, tamen propter vestram gaudeo ædificationem. Ad Philip. [444] II, 17 : Et si immolor supra sacrificium, et obsequium fidei vestræ, gaudeo, et congratulor omnibus vobis. Exod. XVIII, 9 : Lætatus est Jethro super omnibus bonis, quæ fecerat Dominus Israeli.

Gaudeo autem « ut credatis, » hoc est, ad fidem instructionem habeatis et accipiatis, « quoniam non eram ibi : » et cum revelo vobis absentia, a nullo mihi revelata, incipiatis credere quod nihil me latet : et sic ædificamini ad fidem meæ divinitatis. Et sic exponit Glossa. Job, XLII, 2 : Scio quia omnia potes, et nulla te latet cogitatio.

Vel, « Gaudeo propter vos quoniam non eram ibi, » ut videatis quid facit spiritualis hominis a me elongatio. Psal. CXVIII, 155 : Longe a peccatoribus salus. Illi enim qui a vita se elongant moriuntur. Deuter. IV, 4 : Vos qui adhæretis Domino Deo vestro, vivitis universi.

Vel, « Gaudeo propter vos quoniam non eram ibi, » ut viso affectu meo ad resuscitationem, ædificemini ad charitatem : et visa potestate in miraculo, ædificemini ad fidem majestatis. De primo, Proverb. VIII, 17 : Ego diligentes me diligo, et qui mane vigilant ad me, inveniunt me. De secundo, Esther, XIII, 9 : Domine, rex omnipotens, in ditione tua cuncta sunt posita, et non est qui possit tuæ resistere voluntati, si decreveris salvare Israel.

« Sed eamus ad eum, »

Ut loci approximatio in corpore meo ostendat habitare deitatem. Aliter enim ita absens ut præsens miraculum perficerem. Joan. XIV, 23 : Ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Deuter. IV, 7 : Non est alia natio tam grandis, quæ habeat deos approximantes sibi, sicut Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris.

« Dixit ergo Thomas qui dicitur Didymus, »

Hoc est, geminus sive dubius : quia qui in fide non est solidatus, semper corde in duo contradictoria geminat, et trepidat inter duo : neutri adhærens plene, sed semper timens contrarium eventum. Iste enim plus aliis solitus erat timere, et plus in fide dubitabat. Et ideo hunc describit ab eo quod in corde patiebatur : tamen pro se et aliis loquebatur.

Dixit autem Thomas « ad condiscipulos, » quia propter reverentiam ad Christum non dixit, timens reprehendi : « Eamus et nos, ut moriamur cum eo. » Ac si diceret : Satis non est quod ille mortuus est, nisi et cum illo per manum persequentium moriamur. Et sic dixit ex timore. Et hæc est expositio Chrysostomi, et vera secundum litteram : quia et, Joan. XX, 25, dixit : Nisi videro in manibus ejus fixuram clavorum, et mittam digitum meum in locum clavorum, et mittam manum meam in latus ejus, non credam. Glossa tamen dicit quod hoc dixit ex affectu. Unde dicit : « Ecce verus amantium affectus : vel cum amico vivere, vel cum amico mori. » II Regum, XVIII, 33 : Quis mihi tribuat ut ego moriar pro te? Et hæc est lectura Augustini.

« Venit itaque Jesus, etc. »

Hic tangit qualem defunctum invenit. « Venit itaque Jesus, » appropinquans per misericordiam. Matth. VIII, 7 : Ego veniam, et curabo eum.

« Et invenit, » non tam exterius quam interius in compassionem, « eum, » miserum defunctum et fœtentem. Deuter. XXXII, 10 : Invenit eum in terra deserta, scilicet ab omni bono derelicta : in loco horroris, in morte : et vastæ solitudinis, a Sanctorum societate.

« Quatuor dies jam in monumento habentem, » quia primo die venit nuntius, et duobus sequentibus mansit ibidem, et die quarto venit Jesus. Et isti sunt quatuor dies, ut dicit Chrysostomus.

Significant autem hi quatuor dies, [445] quatuor peccati aggravationes, scilicet, consensus, operis, consuetudinis, et blandimenti quo peccator fovetur in peccatis, quæ sunt mors animæ. Job, II, 11 et 12 : Quare non in vulva mortuus sum? egressus ex utero non statim perii? Quare exceptus genibus? cur lactatus uberibus? In vulva enim mori, est mori per peccatum in consensu et delectatione antequam procedat in publicum. Mori egressum ex utero, est deleri peccatum in opere, antequam procedat ad consuetudinem. Exceptum autem genibus mori, est peccatum deleri, quando jam per consuetudinem et scandalum excipitur genibus multorum. Lactari autem uberibus præsumptionis et desperationis, est blandiri sibi in peccatis. Vel ideo, quia magna Dei misericordia hoc indulgeat, et hoc est verbum præsumptionis. Vel ideo, quia magna justitia hoc non indulgeat, et ideo in dulcedine peccati sit remanendum : quia alia spes boni post hanc vitam non habeatur. Et tunc quadriduanus est, et fœtet mortuus.

Hoc est ergo quod dicit.

19 Multi autem ex Judæis venerant ad Martham et Mariam, ut consolarentur eas de fratre suo. »

Hic incipit pars, quæ est de hujus miraculi impetratione.

Dividitur autem in tres partes : in quarum prima describitur impetrantium multitudo : in secunda autem, describitur impetrantium devotio fidei, ibi, ℣. 20 : « Martha ergo, ut audivit, etc. » Tertio autem ponit impetrandi modum, ibi, ℣. 33 : « Jesus ergo, ut vidit eam plorantem, etc. »

In prima duo dicuntur, scilicet, locus unde multæ solemnes personæ convenire poterant ad impetrandum miraculum, et multitudo eorum qui convenerant.

Dicit ergo : « Erat autem Bethania, » locus in quo defunctus fuit, « juxta Jerosolymam, » quæ erat metropolis, in qua multæ erant personæ solemnes, coram quibus facere miraculum multum fuit utile ad fidem.

« Quasi stadiis quindecim. » Stadium autem est octava pars milliarii. Et ideo non distabat ad duo milliaria passuum, et erat valde propinquum : et ita de facili etiam delicatæ personæ poterant convenire ad spectaculum. Joan. XII, 9 : Cognovit turba multa ex Judæis quia illic est, scilicet Jesus : et venerunt, non propter Jesum tantum, sed ut Lazarum viderent, quem suscitavit a mortuis.

Et hoc est quod sequitur :

« Multi autem ex Judæis venerant, etc. »

« Multi autem ex Judæis venerant, » ab Jerusalem et ab aliis vicinis locis, « ad Mariam et Martham, » sorores defuncti, « ut consolarentur eas de fratre suo. » Eccli. VII, 38 : Non desis plorantibus in consolatione. Nobiles enim erant personæ : et ideo plures convenerunt. Ad Roman. XII, 15 et 16 : Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Idipsum invicem sentientes. Jerem. XXXI, 16 : Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrymis, quia est merces operi tuo. Sic amici Job condixerant ut pariter venientes visitarent eum, et consolarentur¹⁵.

« Martha ergo, ut audivit quia Jesus venit, occurrit illi : Maria autem domi sedebat. »

Describit hic devotionem fidei impetrantium : primo Marthæ, deinde Mariæ, [446] ibi, ℣. 29 : « Illa autem ut audivit, etc. »

Devotio Marthæ describitur in tribus, scilicet, in occursu, in fidei profectu, in sororis in adjutorium vocatione.

Dicit ergo : « Martha autem, » quæ semper sedula in obsequio Domini fuit, « ut audivit. » Facile enim auditur quod desideratur audiri. Job, IV, 16 : Vocem quasi auræ lenis audivi. III Regum, XIX, 12 : Et post ignem sibilus auræ tenuis, ibi enim erat Dominus.

« Quia Jesus venit. » Aggæi, II, 8 : Veniet Desideratus cunctis gentibus.

« Occurrit ei, » quia nihil est satis festinum desideranti. Et ideo occurrit et introitum in domum non exspectavit. Amos, IV, 12 : Præparare in occursum Dei tui, Israel.

« Maria autem domi sedebat. »

« Maria » nesciens quia Jesus in veniendo erat, quia soror fuit ita festina ad occurrendum quod hoc non indicabat sorori, nisi prius occurreret. « Sedebat autem domi, » ne discursus esset sibi causa lasciviæ sicut fuerat : et ut sequestrata a tumultu, melius verborum Domini memoriam habere posset : quia aliam consolationem præter quam in verbis Domini non habebat. De primo dicitur, Thren. III, 28 : Sedebit solitarius, et tacebit, quia levavit super se. De secundo, Genes. XXV, 27 : Jacob, vir simplex, habitabat in tabernaculis. De tertio dicitur, Osee, II, 14 : Ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus. Jerem. XXXI, 22 : Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga? Quievit enim in contemplatione. Sapient. VIII, 16 : Intrans in domum meam, conquescam cum illa : non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec tædium convictus illius.

Sed et nunc scio quia quæcumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. » 22

Hic ostenditur devotio impetrantium.

Habet autem tres paragraphos : in quorum primo ostenditur fides imperfecta quæ est incipientium sive incipiens : in secundo, ostenditur fides proficiens : in tertio, fides perfecta ad impetrandum.

In primo horum duo sunt, in quorum primo proponitur fides præsentiae Christi mortem fratris excludentis : in secundo, fides etiam post mortem quod voluerit, impetrantis.

Dicit ergo : « Domine, si fuisses hic, » localiter præsens, « frater meus non fuisset mortuus, » Patet, sicut dicit Chrysostomus, quod non sensit de eo nisi sicut de viro sancto cujus præsentiae nocumentum non appropinquat. Hoc signatum est, Exod. XII, 23, ubi præsens fuit sanguis agni, dixit Moyses : Transcendet Dominus ostium domus, et non sinet percussorem ingredi domos vestras, et lædere. Ezechiel. IX, 6 : Super quem videritis thau, ne occidatis. Et si ita defendit signum Christi, credebatur quod multo magis defenderet præsentia Jesu Christi.

« Sed et nunc scio quia, etc. »

« Sed et nunc scio, » fidei certitudine, et experimenti probatione per alia signa quæ fecisti, « quia quæcumque poposceris a Deo, » scilicet Patre, « dabit tibi Deus. » Attende autem quod modica adhuc in fide, putabat Filium Dei postulatione indigere, ut Patris virtute perficeret quod a seipso non posset. Ad Hebr. V, 7 : Exauditus est pro sua reverentia. III Regum, III, 5 : Postula quodvis ut dem tibi.

« Dixit illi Jesus : Resurget frater tuus. » 23

Dicit ei Martha : Scio quia resurget in resurrectione in novissimo die. » 24

Ecce de fidei profectu.

Et duo dicuntur : excitatio scilicet ad fidei profectum, et fidei profectio.

De primo dicit : « Resurget frater tuus. » I ad Corinth. XV, 22 : Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Job, XIV, 7 et seq. : Lignum habet spem : si præcisum fuerit, rursum virescit, et rami ejus pullulant. Si senuerit in terra radix ejus, et in pulvere emortuus fuerit truncus illius, ad odorem aquæ germinabit. Lignum autem homo præcisus per mortem, quod germinat ad vitam ad odorem gratiæ divinæ, quæ per aquam signatur.

« Dicit ei Martha : Scio quia resurget, etc. »

« Dicit ei Martha, » per fidem resurrectionis excitata et proficiens : « Scio, » fidei certitudine, « quia, » scilicet cum aliis, « resurget in resurrectione » omnium communi, « in novissimo die » hujus mundi. Job, XIV, 12 : Donec alteratur cœlum, non evigilabit, nec consurget de somno suo. Job, XIX, 25 : In novissimo die de terra surrecturus sum, etc. Et est ac si dicat, ut dicit Glossa : Communem resurrectionem scio.

De hac autem incerta,

26 Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in æternum. Credis hoc?

27 Ait illi : Utique, Domine : ego credidi quia tu es Christus, Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti. »

Hic tangit de fide perfecta ad impetrandum. Et excitatio ad talem fidem primo ponitur, et postea fides perfecta describitur.

Dicit ergo in primo quatuor : in quorum primo, causa perfecta resurrectionis et vitæ in Christo esse dicitur : in secundo, credenti hoc, possibilitas impetrandi resurrectionem mortuorum ostenditur : in tertio, præmium talis fidei signatur : in quarto, Marthæ consensus ad talem fidem requiritur.

Dicit ergo Jesus : « Ego sum, » per causam, « resurrectio et vita, » hoc est, sum causa resurrectionis et vitæ. I ad Thessal. IV, 13 : Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum adducet cum eo. Ideo enim dicitur primogenitus mortuorum¹⁶ : quia sua resurrectio in fide credita, causa est resurrectionis mortuorum, ut dicit Augustinus. Apocal. I, 5 : Primogenitus mortuorum, et princeps regum terræ. Sic etiam est causa vitæ. Joan. X, 10 : Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant.

« Et omnis qui vivit, etc. »

Tangit hic fidei illius præmium : quia enim jam perfecta, vivit. Habacuc, II, 4 : Justus autem meus in fide sua vivet.

« Et credit in me, » hoc est, credendo tendit in me, « non morietur in æternum : quia etsi corporaliter moritur ad tempus, non tamen moritur sic ut in æternum moriatur. Sic enim moriuntur damnati in æternum, ut numquam permoriantur. Joan. VIII, 52 : Si quis sermonem meum servaverit, non gustabit mortem in æternum. Joan. III, 15 : Ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam æternam. Osee, XIII, 14 : De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos.

« Credis hoc? »

Elicit ad hanc perfectam fidem con[448]sensum, cui fidei nihil est impossibile impetrare. Marc. IX, 22 : Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Matth. XVII, 19 : Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic : Transi hinc illuc, et transibit : et nihil impossibile erit vobis.

« Ait illi : Utique, etc. »

Hic in fidem perfectam præbet consensum jam sufficienter per eruditionem elevata.

« Utique, Domine. » Matth. XV, 28 : O mulier, magna est fides tua : fiat tibi sicut vis.

Et explicat hanc fidem, dicens : « Ego credidi, » firmiter credens et simpliciter confitens, « quia tu es, » qui in natura humana lates, « Christus, » unctione deitatis unctus, « Filius Dei, » a Patre natus ante omnia sæcula, « qui » natus ex muliere Virgine, factus sub lege, « in hunc mundum » visibilem « venisti, » per carnis assumptionem. Et hæc est fides perfecta quantum ad hunc articulum : et ideo ipsa ulterius ad fidem non instruitur. Matth. XVI, 16 : Tu es Christus, Filius Dei vivi. Et ideo sicut Petro istius confessionis dantur claves, contra quas non prævalent portæ inferi : ita claustra mortis quæ defunctum detinebant, adversus istam fidem nihil potuerunt, sed defunctum quem absorbuerant reddiderunt. Psal. CVI, 16 et 17 : Contrivit portas æreas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum.

Tertium est in quo ostenditur devotio Marthæ : quia non sola voluit esse in consolatione Dei, sed et sororem vocat ut secum consoletur.

Et hoc est : « Et cum hæc dixisset, » apud Dominum fideliter deponens suæ fidei confessionem, « abiit, » a Domino ut etiam soror consolaretur, « et vocavit Mariam, » quæ domi sedebat, « sororem suam. » Isa. XL, 2 : Loquimini ad cor Jerusalem, et advocate eam. Apocal. XXII, 17 : Qui audit, dicat : Veni.

« Silentio, dicens : » quia non decet mulieres clamosas esse. Adhuc autem, quia Judæi præsentes erant, et noluit ut audirent : ne per eos præsentia Jesu denunciaretur. Isa. XXX, 15 : In silentio et in spe erit fortitudo vestra. Thren. III, 26 : Bonum est præstolari cum silentio salutare Dei.

« Magister adest, etc. »

Malach. III, 1 et 2 : Ecce venit, dicit Dominus exercituum. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus?

« Et vocat te. » Quamvis enim non sit scriptum, tamen ex imperio Domini intelligitur Marthæ esse injunctum : quia noluit quod Judæi infideles gaudio illius visitationis interessent vocati, quia vocatione Domini non erant digni. Malach. III, 1 : Statim veniet ad templum suum Dominator quem vos quæritis, etc. Quia ille vere est Dominus, qui vitæ et mortis habet potestatem.

« Illa, ut audivit, surrexit cito, et venit ad eum. 29

Nondum enim venerat Jesus in castellum : sed erat adhuc in illo loco ubi occurrerat ei Martha. 30

Judæi ergo qui erant cum ea in domo, et consolabantur eam, cum vidissent Mariam quia cito surrexit et exiit; secuti sunt eam, dicentes : Quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. 31

Maria ergo, cum venisset ubi erat Jesus, videns eum, cecidit ad pedes ejus, et dixit ei : Domine, si fuisses hic, non esset mortuus frater meus. » 32

Tangit hic devotionem Mariæ.

Dicuntur autem hic tria, scilicet, devotio in occurrendo, compassio Judæorum in comitando, et fides perfecta in adorando.

In primo duo sunt, scilicet, quod velociter occurrit, et locum in quo occurrit describit.

Dicit ergo : « Illa, » Maria scilicet, « ut audivit, » hoc est, postquam a Martha nuntium de vocatione accepit, « surrexit, » a quiete contemplationis, « cito, » per desiderii velocitatem. Psal. CXVII, 32 : Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Isa. XL, 31 : Current et non laborabunt, ambulabunt et non deficient.

« Et venit ad eum. » Isa. XXVI, 9 : Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te. Psal. XLI, 3 : Quando veniam? et apparebo ante faciem Dei?

« Nondum enim venerat Jesus in castellum, etc. »

Scilicet ut ex distantia loci ubi occurrerunt probaretur devotio feminarum sanctarum : « sed erat adhuc in illo loco, » stans et exspectans, « ubi occurrerat ei Martha. » Psal. CXXXII, 6 : Invenimus eam in campis silvæ. Cantic. II, 1 : Ego flos campi. In latitudine enim campi, extra Judæos, paganorum incolas se præsignavit vocaturum. A pagis enim pagani vocantur. Ideo etiam extra portam passus est. Ad Hebr. XIII, 12 et 13 : Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Exeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus portantes.

« Judæi ergo qui erant cum ea in domo, etc. »

Describitur hic comitantia compatiendum : et illi erant Judæi vicini et amici et cognati (quia nobiles erant) qui venerant ad domum ejus, « et consolabantur eam. » Job, II, 11 : Condixerant enim ut pariter venientes visitarent eum, et consolarentur. Item, XXIX, 25 : Eram mærentium consolator.

« Cum vidissent Mariam, » tristem, « quia cito surrexit, » desiderio occurrendi. Psal. LIV, 7 : Quis dabit mihi pennas sicut columbæ, et volabo, et requiescam? Isa. LX, 8 : Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbæ ad fenestras suas? Quia ferventi desiderio omnis velocitas tarda videtur.

« Secuti sunt eam, » Mariam, « dicentes, » compatiendo ei. Job, XXX, 25 : Flebam quondam super eo qui afflictus erat.

« Quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. » Genes. L, 1 : Cernens Joseph, scilicet patrem suum esse mortuum, ruit super faciem patris flens, et deosculans eum. Talem enim affectum voluit Deus impendi sanctis patribus, ut sciretur quam utilis fuit vita eorum, cujus privatio tanto luctu plorabatur.

« Maria ergo, cum venisset, etc. »

« Maria ergo » Magdalena, « cum venisset » extra castellum, « ubi erat Jesus, » expectans ad se venientes sorores, ostendens fidei suæ devotionem, « videns eum, cecidit ad pedes ejus, » prona adorans eum, in recognitionem suæ divinitatis. I ad Corinth. XIV, 25 : Cadens in faciem adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit. Psal. CXXXII, 7 : Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus.

« Et dixit ei : Domine, si fuisses hic, etc. » Idem est quod dixit Martha, eadem fide et simili devotione : « frater meus non fuisset mortuus, » quia in præsentia vitæ locum mors habere non potest. I ad Corinth. XV, 54 : Absorpta est mors in victoria. Et est sensus ac si dicat. Aliqua indignitas nostra tuam demeruit præsentiam : et ideo mors ingressum ad nos habere potuit : quia propter nostrum [450] aliquod malum meritum tu elongatus a nobis fuisti. Thren. I, 16 : Idcirco ego plorans, et oculus meus deducens aquas, quia longe factus est a me consolator, convertens animam meam.

34 Et dixit : Ubi posuistis eum? Dicunt ei : Domine, veni et vide.

35 Et lacrymatus est Jesus. »

Tangitur hic modus quo impetratum est miraculum.

Tanguntur autem hic tria : compassio plorantium, et plangentium defuncti amicorum, quibus compassus est Dominus : ædificatio adstantium, et dispositio loci sepulcri visi a Domino.

In primo horum dicit tria : lacrymationem ex compassione, quæstionem de loco sepulcri ex suscitandi voluntate, et fremitum et turbationem sui ipsius ex mortis horrore.

Dicit ergo : « Jesus ergo ut vidit, » affectu humano, quod ante noverat ex deitatis virtute, « eam plorantem, » Mariam quæ eum diligebat, et ideo diligebatur ab eo. Luc. VII, 47 : Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum.

« Et Judæos, » amicos ejus, « qui erant cum ea, » in dolore, « plorantes. » Genes. VI, 6 : Tactus dolore cordis intrinsecus. Osee, XI, 8 : Conturbata est pænitudo mea.

« Infremuit spiritu. » Infremere spiritu, est fremere dolendo intus in spiritu et compatiendo. Genes. XLV, 1 : Non se poterat ultra cohibere Joseph multis coram adstantibus. Sic enim iste verus Joseph, humanum demonstrans affectum, et veram naturam passibilem in luctu amicorum. Genes. XLV, 2 : Elevavitque vocem cum fletu, quam audierunt Ægyptii, omnisque domus Pharaonis.

« Et turbavit semetipsum, » quia contra rationem in ipso nullus motus fuit : et ideo molestia eum non vicit : sed ipse in se turbationem fieri voluit, ut humanum ostenderet affectum ad amicos. Genes. XLIII, 30 : Commota fuerant viscera ejus super fratre suo.

« Et dixit : Ubi posuistis eum, etc?

« Dixit, » jam inclinatus ad voluntatem suscitandi : ut luminosos oculos dirigeret ad mortuum, et sic suscitaret eum. Eccli. XXIV, 45 : Inspiciam omnes dormientes, et illuminabo omnes sperantes in Domino. Michææ, VII, 8 et 9 : Cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est. Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei. Sic clamavit ad primum in peccatis mortuum, dicens, Genes. III, 9 et 10 : Adam, ubi es? Qui ait : Vocem tuam audiui in paradiso : et timui eo quod nudus essem, et abscondi me, quasi in spelunca sepultum.

« Dicunt ei » intercessores ejus : « Domine, veni et vide. » « Veni, » per compassionem accedens, « et vide, » tenebras miseriæ sublevans. Exod. III, 7 : Vidi afflictionem populi mei in Ægypto : et clamorem ejus audiui. Isa. LXIV, 12 : Numquid super his continebis te, Domine : tacebis, et affliges nos vehementer?

« Et lacrymatus est Jesus. »

Psal. XLI, 4 : Fuerunt mihi lacrymæ meæ panes die ac nocte. Thren. I, 2 : Plorans ploravit in nocte, etc. Luc. XIX, 41 et 42 : Videns civitatem flevit super illam, dicens : Quia si cognovisses et tu, etc. Magis enim, ut dicit Hieronymus, flevit miseriam conditionis humanæ quam mortem amici. Jerem. IX, 1 : Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos filiæ populi mei?

37 Quidam autem ex ipsis dixerunt : Non poterat hic, qui aperuit oculos cæci nati, facere ut hic non moreretur?

38 Jesus ergo rursum fremens in semetipso, venit ad monumentum : erat autem spelunca, et lapis superpositus erat ei. »

Tangit circumstantium ex pietate sua ædificationem.

Primo autem tangit ædificationem bonorum dicentium : « Ecce quomodo amabat eum, » hoc est, quanta pietate. Hic est enim verus amicitiae affectus, affligi in malis amici. Osee, XIV, 5 : Diligam eos spontanee, quia aversus est furor meus ab eis. Joan. XV, 15 : Vos dixi amicos, quia quæcumque audiui a Patre meo, nota feci vobis.

« Quidam autem ex ipsis dixerunt, etc. »

Quidam ex minus bene affectis circa fidem majestatis ejus : « Non poterat. » Glossa : « Potuit, sed noluit : quia plus est mortuum suscitare, quam ne moretur facere. » Unde etiam dubitando per modum quæstionis hoc proponunt, et allegant potentiam ejus in miraculis.

« Hic qui aperuit oculos cæci nati. » Joan. IX, 39 : In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiant.

« Facere, » præservando a morte, « ut et hic, » scilicet hic Lazarus, « non moreretur. » Minus enim est præservare eum a morte qui vivit, quam reddere et restituere membrum quod jam periit. Et hoc modo carnales argumentabantur qui virtutem ejus limitatam esse putabant, et facilius facere quod minus est quam id quod majus est. Et hic est error. Unde Augustinus : « Qui voluit facere ut moreretur, plus factum est ut mortuus suscitaretur. Per hoc enim probatur quod eum quem amabat, mori non permisit nisi dispensative, et mortuum suscitavit in declarationem suæ gloriæ. » Osee, XIII, 14 : Ero mors tua, o mors! morsus tuus ero, inferne!

« Jesus ergo rursum fremens in semetipso, etc. »

Fremebat, extra sonum lugentis emittens. Turbatur intus, miseriam conditionis humanæ considerans, in quam incidit ex peccato : et rursus lacrymatur, quæ lacrymæ de interioribus ad exteriora prorumpunt. Job, III, 24 : Tamquam inundantes aquæ, sic rugitus meus. II Regum, XVIII, 33 : Rex flevit. Et sic loquebatur vadens : Fili mi Absalom! Absalom fili mi! Quis mihi tribuat ut ego moriar pro te, Absalom fili mi! fili mi Absalom!

« Venit ad monumentum, » hac motus misericordia, et impulsus compassione.

Quærit Chrysostomus : Quare non absens curavit sicut supra, Joan. IV, 49, filium reguli?

RESPONDET : « Si absens curasset, non constaret per ipsum factum miraculum. Et ideo veniens et præsens curavit. Et quod dicitur de filio reguli, hoc factum fuit ad erudiendam et elevandam ad fidem reguli incredulitatem. »

Sed adhuc objicitur, quia, Isa. XLII, 4, dicitur : Non erit tristis, neque turbulentus.

Sed ad hoc dicendum est sicut sæpe responsum est, quod est tristitia passio, et tristitia propassio, sicut dicit Hieronymus. Propassio est quæ afficit naturam, sed non abjicit rationem : et hæc cecidit in Christum, qui vere et veram habuit naturam humanam. Ea autem quæ passio est, alterat naturam, et abducit, et ejicit rationem : et hæc in Christum non cecidit : et de illa dictum Isaiæ intelligitur.

SED CONTRA hoc iterum objicitur, quia [452] hic dicitur, ℣. 33 : « Turbavit semetipsum : » ergo videtur quod turbatus fuit intus : et non est turbatio nisi quando ratio obnubilatur : ergo ratio a luce sua abducta fuit, quia omne quod turbatur quietem amittit et serenitatem.

Ad hoc autem iterum secundum Hieronymum est dicendum, quod falsum supponitur in objectione : quia turbatio propassio rationis serenitatem non impedit nec abducit, sed afficit sensibilem animam in sensum doloris vel compassionis.

Et si quæritur, Quare tunc vocatur turbatio? Dicendum, quod serenum sensibilis est in continua jucunditate dulcedinis, et affectio contrarii illam turbat serenitatem.

Si autem quæritur, Utrum hæc turbatio ad rationem devenit? Dicendum, quod ad rationis judicium devenit, et ad ordinem : quia nihil præter rationis ordinem potuit esse in Christo, sed affectus ejus fuit in ratione : ut est in natura ejus quod erat passibile. Et ex hoc nihil sequitur inconveniens. Et quia a ratione ordinata fuit, ideo dicitur quod seipsum turbavit. Hæc autem alibi a nobis determinata sunt.

Attende autem, quod primo fremit et turbatur, secundo dicitur quod lacrymatur, et tertio, quod iterum fremit : sed non dicitur quod turbetur. Primo enim docet fremitum ad cordis compunctionem et turbationem. Joel, II, 12 et 13 : Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et fletu, et in planctu. Ecce fremitus. Et scindite corda vestra. Ecce turbatio compunctionis. Secundo lacrymatur, ad delicti expiationem et ablutionem. Psal. VI, 7 : Lavabo per singulas noctes lectum meum : lacrymis meis stratum meum rigabo. Tertio fremit, ad indignationem reliquiarum peccati. Habacuc, III, 12 : In fremitu conculcabis terram, hoc est, fumantem terrenitatem in vapore peccati : in furore, hoc est, in indignatione contra peccatum, obstupefacies montes, hoc est, superbiæ tumores, quibus contemnitur præceptor et præcepta. Et sic armatus contra peccatum venit ad monumentum ejus qui est suscitandus. Unde Glossa : « Fremas et tu in te, si vis reviviscere. »

Attende etiam, quod ter Dominus flevisse legitur. Luc. XIX, 41, super civitatem vanitatis flevit : hic super Lazari suscitationem. Flevit in compassionem sui in sacrificii oblatione pro totius mundi redemptione : docens nos deflere peccati occasionem, quæ est mundi vana concupiscentia : docens nos deflere privationem vitæ, quæ est vitæ æternæ per separationem a Deo carentia : docens nos flere in devotione orationis, cum offerimus Deo spiritum contribulatum. De primo, Luc. XIX, 41 : Videns civitatem, scilicet Jerusalem, flevit super illam. Psal. CXXXVI, 1 : Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion. De secundo, Joan. XI, 35 : Lacrymatus est Jesus. Job, XVI, 17 : Facies mea intumuit a fletu, et palpebræ meæ caligaverunt. De tertio, ad Hebr. V, 7 : In diebus carnis suæ, preces supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte, cum clamore valido et lacrymis offerens, exauditus est pro sua reverentia. Isa. XXXVIII, 5 : Audivi orationem tuam, et vidi lacrymas tuas. Osee, XII, 4 : Flevit, et rogavit eum.

Adhuc attendendum, quod Dominus tres mortuos suscitavit : unum in domo, puellam : unum in porta civitatis coram turba, filium viduæ : tertium in sepulcro quatriduanum. Quod signat tria genera peccatorum. Mortuus enim in domo, significat peccatum in cordis delectatione et consensu : mortuus autem in porta civitatis, significat peccatum in opere quod per organa sensus in scandalum procedit proximorum : tertius autem significat peccatum in consuetudine, quod jam fœtet et oppressum mole ponderata malæ consuetudinis. De primo, Exod. XII, 30 : Neque enim erat domus in qua non jace-

ret mortuus¹⁷. De secundo, Isa. III, 5 : Irruet populus, vir ad virum, et unusquisque ad proximum suum. De tertio dicitur in Psalmo V, 11 : Sepulcrum patens est guttur eorum. Matth. XXIII, 27 : Similes estis sepulcris dealbatis, quæ a foris parent hominibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia : quia ab omni peccato potest suscitare Deus, et potens est gratia Dei. Isa. XXVI, 19 : Vivent mortui tui, interfecti mei resurgent.

« Erat autem spelunca, etc. »

Tangit hic sepulcri dispositionem.

Quod autem dicit : « Erat autem spelunca, » ideo dicit, ne suffossum sepulcrum putaretur in quo alius vivus subintraverit : ut sic sophisticum miraculum crederetur.

Et quod dicit : « Et lapis » grandis « superpositus, etc., » ideo dicit, ne alius superius, lapide remoto, subintrasse credatur. Spelunca autem hæc, barathrum signat desperationis, in eo qui spiritualiter est mortuus. Proverb. XVIII, 3 : Impius, cum in profundum venerit peccatorum, contemnit. Isa. XXIV, 17 : Formido, et fovea, et laqueus super te, qui habitator es terræ. Formido conscientiæ ad aperiendum : fovea, barathrum desperationis ad absorbendum : laqueus, virtus sententiæ finalis ad tenendum in pænis : et lapis superpositus, ut exspirare fœtor non posset, qui in morte spirituali obdurationem signat cordis ad non pænitendum. Thren. III, 53 : Lapsa est in lacum vita mea, et posuerunt lapidem super me. II Regum, XVIII, 17 : Et tulerunt Absalom, et projecerunt eum in saltu in foveam grandem, et comportaverunt super eum acervum lapidum magnum nimis. Ad Hebr. III, 13 : Ut non obduretur quis ex vobis fallacia peccati. Psal. XCIV, 8 : Nolite obdurare corda vestra.

« Ait Jesus : Tollite lapidem. Dicit ei Martha, soror ejus qui mortuus fuerat : Domine, jam fœtet, quadriduanus est enim. » 39

Dicit ei Jesus : Nonne dixi tibi quoniam si credideris, videbis gloriam Dei? 40

Tulerunt ergo lapidem. » 41

Hic tanguntur ea quæ ad hujus miraculi faciunt perfectionem.

Dividitur autem hæc pars in quatuor partes : in quarum prima ostenditur quia is qui suscitandus est, vere est defunctus et corruptus : in secunda, proponitur suscitandi modus, ibi, ℣. 41 : « Jesus autem, elevatis sursum oculis, etc. » In tertia, ponitur suscitationis effectus, ibi, ℣. 44 : « Et statim prodiit, etc. » In quarta autem et ultima, ponitur hujus miraculi fructus, ibi, ℣. 45 : « Multi ergo ex Judæis, etc. »

In prima harum tanguntur quatuor, scilicet, demonstratio defuncti fœtidi per lapidis sublationem, ut prius videatur corruptus, et sic idem sciatur suscitatus et non alter : in secundo, per suggestionem Marthæ ostenditur esse corruptus et ideo fœtidus : in tertio, ostenditur in his major gloria in visa suscitatione : in quarto, ponitur sublatio lapidis, ut corruptus omnibus ostendatur ad miraculi commendationem.

Dicit ergo : « Tollite lapidem, » ut omnes videant fœtidum mortuum et corruptum. Ad hoc enim fœtet secundum litteram, ut omnes corruptum oculata fide viderent. Secundum autem mysterium significat ablationem obdurationis cordis, qui a Domino est suscitandus. Ezechiel. XXXVI, 26 : Auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Hoc etiam signat, ut dicit Glossa, onus veteris legis esse removendum, et gratiam esse prædicandam. II ad Corinth. III, 3 : Non in tabulis lapi-

deis, sed in tabulis cordis carnalibus.

« Dicit ei Martha, soror ejus qui mortuus fuerat. »

Hoc dicitur, ut ostendatur ut illa de defuncto talia nequaquam diceret, nisi vera essent.

« Domine, jam fætet, » eo quod intus corruptus est.

« Quatriduanus est enim. » Tantum enim tempus in terra calida, magnam interiorum adducit corruptionem. Interioribus autem corruptis, non est possibilitas aliqua ad vitam : quia interiora sunt vasa vitæ, et non exteriora in quibus forte adhuc figuram mortuus retinebat. Isa. XIV, 19 : Tu autem projectus es de sepulcro tuo, quasi stirps inutilis pollutus, et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio, et descenderunt ad fundamenta laci, quasi cadaver putridum. In mortuo autem spiritualiter signat fœtor malum odorem opinionis. Quatriduanum enim esse, est in delectatione et consensu et completa voluntate, quæ sunt una dies mortis : secunda autem, mala operatio : tertia vero, in corruptione aliorum propalatio : quarta autem, consuetudinis obduratio. Joel. II, 20 : Ascendet fœtor ejus, et ascendet putredo ejus. Amos, IV, 10 : Ascendere feci putredinem castrorum vestrorum ad nares vestras : et non redistis ad me, dicit Dominus. Hoc autem dixit Martha, et non Maria : quia activæ plus competit curam habere conversionis animarum quam contemplativæ.

« Dicit ei Jesus, etc. »

Tertium est, in quo ostenditur quod totum hoc ordinatur ad gloriam Dei manifestandam : « Nonne dixi tibi, » supra parum¹⁸, « quoniam si credideris, » quia nihil est impossibile credenti¹⁹, « videbis gloriam Dei, » quia hoc totum ordinatur ad gloriam miraculi. Et hoc ideo volui primum fieri, Joan. IX, 3 : Ut manifestentur opera Dei in illo. Eccli. XXXVI, 7 : Glorifica manum et brachium dextrum. Joan. I, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre.

« Tulerunt ergo lapidem. »

« Tulerunt lapidem, » ut omnibus dispositio defuncti revelaretur. Psal. xcviij, 2 : Notum fecit Dominus salutare suum : in conspectu gentium revelavit justitiam suam.

« Jesus autem, elevatis sursum oculis, dixit : Pater, gratias ago tibi quoniam audisti me.

Ego autem sciebam quia semper me audis : sed propter populum, qui circumstat, dixi, ut credant quia tu me misisti. 42

Hæc cum dixisset, voce magna clamavit : Lazare, veni foras. » 43

Hic secundo dicit suscitandi modum. Dicuntur autem duo, scilicet, concordia Filii ad Patrem in operibus miraculorum, et vox habens virtutem suscitandi.

Dicit ergo in primo horum, quatuor : oculorum enim elevatione ostendit quod omnia sua refert ad Patrem : in secundo, de hoc quod secundum humanam naturam a Patre habet, gratias agit : in tertio, certitudinem omnium quæ operari vult facienda ostendit : in quarto, finem hujus gratiarum actionis aperit.

Dicit ergo : « Jesus autem, » auctor salutis, « elevatis oculis, » ut se et sua ad Patrem dirigere se ostenderet, « sursum, » in cœlum : ut ostenderet se in nullo cœlestibus obviare. II Paralip. XX, 12 : Hoc solum habemus residui, ut ocu-

los nostros dirigamus ad te. Job, XVI, 21 : Ad Deum stillat oculus meus. Daniel. XIII, 35 : Quæ flens suspexit ad cœlum : erat enim cor ejus fiduciam habens in Domino.

« Pater, gratias ago tibi, etc. »

I ad Thessal. V, 18 : In omnibus gratias agite.

« Quoniam audisti me. » Ad Hebr. V, 7 : Exauditus est pro sua reverentia. Joan. III, 35 : Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Et ideo Filium semper audivit : quia Filius non fecit in opere redemptionis nisi quod Pater præordinavit.

« Ego autem sciebam, etc. »

« Ego sciebam, » ab æterno, « quia semper me audis. » Et ostendit miraculi certitudinem. Ostendit enim in hoc quod non tantum habuit potestatem faciendi quod volebat, sed etiam scientiam quid facturus esset antequam faceret. Joan. VI, 6 : Ipse enim sciebat quid esset facturus.

« Sed propter populum, qui circumstat, dixi. » Aperit quare sic gratias agit, quia ad nostræ fidei ædificationem. I Joannis, II, 1 et 2 : Advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum iustum : et ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Ad Roman. VIII, 34 : Christus Jesus, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis.

« Ut credant » virtutem tuam in me, videntes « quia tu me misisti, » ad voluntatem tuam in mundo peragendam. Eccli. XXXVI, 4 et 5 : In conspectu nostro magnificaberis in eis : ut cognoscant te, sicut et nos cognovimus te. Isa. XL, 5 : Videbit omnis caro pariter quod os Domini locutum est. Et, Luc. III, 6 : Videbit omnis caro salutare Dei.

« Hæc cum dixisset, etc. »

Hic ostendit vocem quæ suscitandi habet virtutem.

Dicit autem : « Voce magna, » potius virtute, quam clamoris intensione, « clamavit. » Psal. LXVIII, 4 : Laboravi clamans, raucæ factæ sunt fauces meæ. Hæc vox dicitur vox tubæ, I ad Thessal. IV, 15 : In voce Archangeli, et in tuba Dei descendet de cœlo : et mortui qui in Christo sunt, resurgent primi.

« Lazare, veni foras. »

Loquitur sicut ad vivum : quia ipse est cui omnia vivunt, et cui non pereunt moriendo corpora, sed mutantur in melius. Ad Roman. IV, 17 : Vocat ea quæ non sunt, tamquam ea quæ sunt. Vocat autem nominatum, in signum gratiæ. Exod. XXXIII, 17 : Teipsum ipsum novi ex nomine, etc. Vocat ad se, in signum familiaritatis et clementiæ. Matth. XI, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Vocat extra clausuram sepulcri : ut sciat se vocari ad libertatem. Ad Galat. V, 13 : Vos autem in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne libertatem in occasionem detis carnis. Sic ergo jam incipit impleri quod dixit, Joan. V, 28 : Venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, etc. Luc. VII, 14 : Adolescens, tibi dico, surge. Act. IX, 40 : Tabitha, surge.

Objiciunt tamen hic, ut dicit Chrysostomus, hæretici Ariani dicentes, quod non virtute propria, sed virtute orationis suscitavit Lazarum : et sic inferior est Patre, a quo hoc impetravit per orationem.

Sed ad hoc respondet Chrysostomus, quod ex littera hoc ostenditur non esse verum. Sed in oratione ostendit quod ad Patrem (sicut dictum est) omnia dirigit. Et hoc patet, quia nemo gratias agit de hoc quod adhuc non recepit : Christus autem hic ante miraculum gratias agit.

Adhuc autem, Nemo scit ante orationem se exauditum esse : Christus au[456]tem ante orationem se exauditum dicit.

Adhuc autem, Nemo scit se semper fore exaudiendum. Et hoc etiam Christus hic dicit.

Patet ergo quod virtute propria suscitavit : et ideo dicit : « Veni foras. » Non dicit : Rogo, Pater, ut eum resuscites. Sed ista fecit ut diximus, ut se concordem Patri in omnibus demonstraret.

44. « Et statim prodiit qui fuerat mortuus, ligatus pedes et manus institis, et facies illius sudario erat ligata. Dixit eis Jesus : Solvite eum, et sinite abire. »

Tangitur hic miraculi quod fecit Dominus effectus.

Dicuntur autem tria, scilicet, quod prodiit, qualis prodiit, et quibus solvendus exhibetur.

De primo dicit : « Et statim, » quia sicut dicit Ambrosius supra Lucam : « Nescit tarda rerum molimina Spiritus sancti gratia. » In hoc enim differt miraculum ab eo quod sensim sine sensu fit per naturam.

« Prodiit qui mortuus fuerat, » ad vocationem Domini. Job, XIV, 15 : Vocabis me, et ego respondebo tibi : operi manuum tuarum porriges dexteram.

« Ligatus pedes et manus institis, » ut sciatur idem esse in eisdem paramentis quibus erat sepultus. Et ideo addit : « Et facies ejus sudario erat ligata : » quæ signa cognoscebant qui eum sepeliverant. Spiritualiter autem, quando Dominus per gratiam suam hominem a morte suscitavit, adhuc ligatus est ad poenam expiationis. Pedes autem sunt affectus, et intellectus : et horum ligamen, difficultatem significat cognoscendi verum, et amandi sive volendi bonum. Manus autem signant potestatem operandi opera virtutis : et harum ligatio signat difficultatem ad opera virtutum. Sudarium autem super caput signat velamen faciei animæ ad contemplationem cœlestium. Istæ enim sunt reliquiæ peccatorum, in quibus homo est, etiam postquam resurgit a peccato per vitam gratiæ remissionis peccatorum. Proverb. V, 22 : Funibus peccatorum suorum constringitur. Isa. V, 18 : Væ qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. His difficultatibus ligatus homo et permanens in peccato non dissolvitur : sed sententia fertur in eum, qua dicitur, Matth. XXII, 13 : Ligatis manibus et pedibus ejus, mittite eum in tenebras exteriores : ibi erit fletus et stridor dentium. Similiter sudarium non aufertur a cordibus eorum qui a peccato non resurgunt. II ad Corinth. III, 15 : Velamen positum est super cor eorum. Ad Hebr. IX, 8 : Hoc significante Spiritu sancto, nondum propalatam esse sanctorum viam.

« Dixit ei Jesus, etc. »

Dixit discipulis suis, quibus in Petro dixit, Matth. XVI, 19 : Quodcumque ligaveris super terram, erit, etc.

« Solvite eum. » Hoc est ministerium sacerdotum. Christus enim a morte absolvit, ligando ad poenam expiationis quam non determinavit. Sacerdotes autem ligant ad poenam satisfactionis, absolventes a parte poenæ qua ligatus ad eos prodiit. Matth. XXI, 2 : Solvite, et adducite mihi. Quia tamen non solvunt aliquem, nisi prius eum ligent ad satisfactionem : quia per satisfactionem in usu bonæ operationis, solvuntur vincula difficultatum ad operandum, et intelligendum, et volendum, et contemplandum : ideo dicitur, Isa. XLV, 14 : Vincti manicis pergent, et te adorabunt, teque deprecabuntur. Psal. CXLIX, 8 : Ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Ferrum enim domat, et similiter poena satisfactionis injuncta a sacerdote : et quando sacerdos ligat aliquem illa poena, statim absolvit eum a poena difficultatum præ[457]dictarum. Hinc est quod Dominus, Luc. XVII, 14, dixit leprosis jam mundatis : Ite, ostendite vos sacerdotibus. Et, Matth. VIII, 4 : Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod præcepit Moyses, in testimonium illis. Beda dicit : « Potuit ligamenta solvere qui mortuum suscitavit : sed propter unitatem Ecclesiæ et individuam charitatem, dixit ministris : Solvite eum, quia sine unitate Catholicæ fidei, et charitatis Ecclesiasticæ, peccata non solvuntur. »

« Et sinite abire, » liberum in vinculis, tamen obedientiæ Catholicæ Ecclesiæ (ne amplius peccet) custoditum. Luc. VII, 50 : Fides tua te salvam fecit : vade in pace. Dixit autem hoc ne putetur phantastice surrexisse, sed vere, quando libertatem sui haberet ad opera vitæ. Psal. CXXIII, 7 : Laqueus contritus est, et nos liberati sumus.

46 Quidam autem ex ipsis abierunt ad Pharisæos, et dixerunt eis quæ fecit Jesus. »

Tangitur hic fructus miraculi : primo in devotis, et secundo in indevotis.

Dicit ergo : « Multi ergo ex Judæis, » quia non omnes, « qui venerant ad Mariam et Martham, » sorores, causa consolationis, « et viderant » mirabilia « quæ fecit Jesus. » Job, IX, 10 : Qui facit magna, et incomprehensibilia, et mirabilia, quorum non est numerus.

« Crediderunt in eum. » Act. XIII, 48 : Crediderunt quotquot erant præordinati ad vitam æternam. Et istis signum fuit causa salutis.

« Quidam autem ex ipsis, »

Scilicet Judæis, invidi, et exploratores existentes, qui falsa simulatione consolationis venerant ut explorarent Christum : quia sæpe illuc venire consueverat ipse et discipuli. Ad Galat. II, 4 : Propter subintroductos falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram quam habemus in Christo Jesu.

« Abierunt, » in viam erroris, « ad Pharisæos » malignos et invidos.

« Et dixerunt eis, » tristi vultu ac lacerato corde, « quæ fecit Jesus, » quia in hoc tam magnifico facto multum confusi fuerunt : et sic inviti magnalia Christi prædicaverunt. Isa. XII, 4 : Notas facite in populis adinventiones ejus : mementote quoniam excelsum est nomen ejus.

« Collegerunt ergo Pontifices et Pharisæi concilium, et dicebant : Quid facimus, quia hic homo multa signa facit?

Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum : et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. »

Hic tangitur persecutio facta in Christum propter miraculum.

Dividitur autem hæc pars in quatuor partes : in quarum prima de interfectione Domini quæritur consilium, et concilium colligitur : in secunda autem, datur a Caipha consilium, et proposito eorum satisfaciens, et saluti omnium expediens, ibi, ℣. 49 : « Unus autem ex ipsis, etc. » In tertia autem, omnium unanimis consensus fit ad consilium illud perficiendum, ibi, ℣. 53 : « Ab illo ergo die, etc. » In quarta et ultima parte ostenditur, qualiter student perficere in opere quod malo consilio deliberaverant, ibi, ℣. 56 : « Quærebant ergo Jesum. »

Prima harum partium subdividitur in quatuor : in quarum prima concilium colligitur : in secunda, consilium in communi concilio quæritur, et ratio quod de hoc sit ipsis necessarium consi[458]lium allegatur : in tertia, ratio amissionis obedientiæ populi ad Christum conversi, proponitur : in quarta, timor quem ad Romanos habebant describitur.

Dicit ergo : « Collegerunt ergo Pontifices, » in quibus fuit auctoritatis præeminentia, « et Pharisæi, » qui alios excellebant signo religionis ut ex zelo boni facere viderentur. Isti ergo collegerunt « concilium. » Concilium a conciliando dicitur, quia conciliati erant in unum malum consensum. Isa. VIII, 10 : Inite consilium et dissipabitur : loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum Deus. Hoc concilium fuit synagoga Satanæ. Apocal. II, 9 : Se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanæ. Eccli. XXI, 10 : Stuppa collecta synagoga peccantium. Psal. XV, 4 : Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus (adversus Jesum). Act. IV, 27 : Convenerunt vere in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, ... facere quæ manus tua decrevit fieri. Psal. II, 1 : Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania?

« Et dicebant, » quærentes consilium. Genes. XLIX, 6 : In consilium eorum non veniat anima mea. Isa. 1, 13 : Iniqui sunt cætus vestri.

« Quid facimus? »

Ecce inquisitio mali consilii in communi proposita. Est autem verbum angustii dicere : Quid faciam? Vel, quid faciemus? Angustia autem hæc provenit ex tribus, scilicet, avaritia : quia lucrum in populo amittere timuerunt. Unde ille avarus dixit, Luc. XII, 17 : Quid faciam, quia non habeo quo congregem fructus meos? Secundo, provenit ex timore amittendi administrationem officii et dignitatis. Unde, Luc. XVI, 3, dixit villicus iniquitatis, videns se esse destituendum a potestate administrationis rerum domini sui : Quid faciam, quia dominus meus aufert a me villicationem? Tertio, provenit ex angustia invidiæ, quæ Christo in gratia miraculorum florenti, Judæi invidebant. Act. IV, 16 : Quid faciemus hominibus istis? quoniam quidem notum signum factum est per eos omnibus habitantibus Jerusalem : manifestum est, et non possumus negare. Omnibus istis de causis isti contristati, et constricti et angustiati dicunt : « Quid facimus? » Ac si dicerent : In gloria istius nos et depauperati, et destituti propriis officiis, et sine gloria apud homines effecti sumus. Sapient. II, 21 : Hæc cogitaverunt, et erraverunt : excæcavit enim illos malitia eorum. Psal. LXIII, 7 : Defecerunt scrutantes scrutinio.

« Quia hic homo, etc. »

Rationem proponunt quare necessarium sit consilium : « Quia hic homo multa signa facit. » Quem in tanto miraculo Deum esse cognoscere poterant, adhuc excæcati hominem vocant. II ad Timoth. III, 8 : Homines corrupti mente, reprobi circa fidem.

« Multa signa facit. » Ecce Christum vere facere signa cognoscunt : et ideo per invidiam quærunt occidere. Joan. III, 2 : Nemo potest hæc signa facere quæ tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ex his enim signis credere debuerunt : et ipsi econtra contra corde pessimo occisionem ipsius machinati sunt. Ad Hebr. II, 4 : Contestante Deo signis et portentis, et variis virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem.

« Si dimittimus eum sic, etc. »

« Si dimittimus eum sic » libere procedere miraculando.

Et assignatur hujus perversitatis ratio ex amissione lucri, et dominationis eorum in populo. Et hoc est : « Omnes credent in eum, » et avertentur a nobis. Jerem. XXXVIII, 4 : Rogamus ut occidatur homo iste : de industria enim dissolvit manus virorum bellantium qui reman-

serunt in civitate hac, et manus universi populi, loquens ad eos. Hoc istos in corde angustiavit : quia illi qui pugnaverant pro eis, loqui pro Christo incipiebant, et ab eis recedebant. Joan. XII, 19 : Videtis quia nihil proficimus? ecce mundus totus post eum abiit.

« Et venient Romani, » qui edictum posuerant quod nulla gens sibi regem vel deum constituat sine auctoritate ipsorum : « et tollent » in pœnam nostræ præsumptionis si in regnum per favorem populi proficiat, « nostrum locum, » in quo nos dominamur, « et gentem, » quæ nobis modo obedit. Proverb. XXIX, 25 : Qui timet hominem cito corruet. Et hoc factum est istis, ut dicit Augustinus, quia occiderunt Christum, ne locum et gentem amitterent. Et ex ipso per Titum et Vespasianum romanos principes, et locum et gentem amiserunt. Numer. XXIV, 24 : Venient in trieribus de Italia, superabunt Assyrios, vastabuntque Hebræos, et ad extremum etiam ipsi peribunt, Matth. XXIII, 38 : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. Proverb. X, 24 : Quod timet impius veniet super eum : desiderium suum justis dabitur.

50 Nec cogitatis quia expedit vobis ut unus moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat.

51 Hoc autem a semetipso non dixit : sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit quod Jesus moriturus erat pro gente :

52 Et non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum.

53 Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. »

Tangitur hic consilii datio in quo omnes concordaverunt.

Dicitur autem hic tria : descriptio dantis, consilium datum, et divina dispositio ordinans ut talibus verbis formaretur.

Dicit autem : Unus autem ex ipsis, » singularis dignitatis, et singularis astutiæ, et singularis malitiæ. Ezechiel. XXI, 25 : Tu autem, profane, et impie dux Israel, cujus venit dies in tempore iniquitatis præfinita.

« Caiphas nomine : » qui investigator interpretatur : quia majoris fuit astutiæ ad investigandum qualiter malum conceptum perficeretur. Job, V, 27 : Ecce hoc, ut investigavimus, ita est. Quod auditum, mente pertracta. Ad hoc enim proposuit, ut omnes in communi hoc mente perficiendum pertractarent.

« Cum esset pontifex anni illius. »

Attende quod primo constituit Deus ut unus esset summus Pontifex, cui mortuo alius succederet : sicut legitur, Numer. XX, 25 et seq., de Eleazaro, qui ipsi Aaron primo et summo sacerdoti est substitutus. Deinde, crescente ambitione eorum, et non sustinente principatum unius, fecit David ut essent viginti quatuor summi sacerdotes, qui per vices ministrarent, ne contentio et schisma fieret inter eos : sicut legitur, I Paralip. XXIV, 3, ubi sic legitur : Et divisit eos David, id est Sadoc de filiis Eleazari, et Ahimelech de filiis Ithamar, secundum vices suas in ministerium. Postea vero, quando revertentes de captivitate Babylonica, emptium fecerunt sacerdotium : sicut legitur, I Machab. VII, 5, quod Alcimus erat dux eorum, scilicet impiorum, qui volebat fieri sacerdos. Tunc emerunt a potestate publica sacerdotium, sive a regibus Syriæ, sive a Romanis : et tunc emerunt ad tempus annum, vel plus secundum quod cum potestate pangere potuerunt. Et tunc propter cognationem Annas et Caiphas sacerdotium emptum admini[460]strabant : quia unus erat socer alterius, et unus uno anno, et alter alio anno administrabat : lucrum habentes commune, et consilium facientes in unum. Anno ergo passionis Dominicæ principabatur Caiphas.

Et hoc est quod dicit : « Cum esset pontifex anni illius. » Dicit autem hoc tribus rationibus : quarum una et prima est, ut intelligatur quod ex hoc primam vocem habuit in consilio, et ideo primum proposuit. Secunda causa fuit, quod vox sua magis authentica fuit et facilius alios in consensum attraxit. Osee, XIII, 1 : Loquente Ephraim, hoc est, rege, horror invasit Israel : et deliquit in Baal. Eccli. XIII, 28 : Dives locutus est, et omnes tacuerunt, et verbum illius usque ad nubes perducent. Tertia causa est spiritualis, quia propter figuram qua pontificatus ejus pontificatum Ecclesiæ figurabat, reverentiam habuit pontificatus synagogæ apud Deum, quamvis esset simoniacus : et ideo honore pontificii dedit ei Deus proferre talem sermonem, qui significaret utilitatem passionis Dominicæ. Unde etiam, Act. XXIII, 5, cum Paulus summum sacerdotem se jubentem percutere maledixisset, excusabat maledictum propter reverentiam sacerdotii, dicens : Nesciebam, fratres, quia princeps est sacerdotum. Saul etiam, I Regum, XIX, 24, prophetavit non ex vitæ merito, sed per reverentiam regalis dignitatis ad quam unctus fuit. Et hoc est ergo quod dicit : « Cum esset Pontifex anni illius. »

« Dixit eis, » malo quidem animo, et ignorans quod verba salutis omnium proferret :

« Vos nescitis quidquam, nec cogitatis, etc. »

More superborum, aliorum inventa vituperando annihilat primo, et tunc suis influere conatur consilium. Isa. V, 21 : Væ qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes! Item, XXIX, 15 et 16 : Væ qui profundi estis corde, ut a Domino abscondatis consilium : quorum sunt in tenebris opera, et dicunt : Quis videt nos? et quis novit nos? Perversa est hæc vestra cogitatio. Psal. LXXXII, 5 : Nescierunt neque intellexerunt : in tenebris ambulant.

« Quia expedit vobis, » id est, intentioni vestræ, « ut unus moriatur homo, » qui (ut dicebant) omnes commovet, et a nobis avertit, « pro populo, » qui moriturus et disperdendus foret si iste proficeret : « et, » sic mortuo illo, « non tota gens pereat, » scilicet per Romanos. Jerem. XI, 19 : Cogitaverunt super me consilia, dicentes : Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius. Genes. XXXVII, 20 : Venite, occidamus eum... : et tunc apparebit quid illi prosint somnia sua. Quæ enim dixerunt Prophetæ de ipso, somnia reputabant.

« Hoc autem non dixit a semetipso, etc. »

Verbum est Evangelistæ ostendentis, quod etiamsi mala intentione hoc dixerit, Spiritus sanctus tamen in verbum prophetiæ consilium inflexit et formavit.

Unde dicit : « Hoc a semetipso, » hoc est, a spiritu proprio suæ malignitatis, « non dixit, » in ea verborum significatione qua protulit. « Sed cum esset pontifex anni illius, » ob reverentiam pontificatus, « prophetavit, » hoc est, verba prophetiæ protulit, quamvis inspirationem propheticam non acceperit, « quia Jesus, » auctor salutis, « moriturus erat pro gente » tota Judæorum, ne originalis peccati reatu periret. II ad Corinth. V, 15 : Pro omnibus mortuus est Christus, ut et qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est. Apocal. I, 5 : Dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo.

« Et non tantum pro gente, etc. »

« Pro gente » illa Judæorum. Isa. XLIX, 6 : Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas : ecce dedi te in lucem Gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ.

Et hoc est quod sequitur : « Sed ut filios Dei » omnes in toto mundo ad gratiam prædestinationis, quos Deus in filios adoptionis formandos, prævidit conformes futuros Filio suo. Ad Roman. VIII, 29 et 30 : Quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ... hos et vocavit.

« Qui erant dispersi, » in multos cultus, et in multos deos, et diversas voluntates, et modos vivendi, « congregaret in unum, » per fidem religionis Christianæ. Psal. CV, 47 : Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus : ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua. Ezechiel. XXXVI, 24 : Tollam vos de gentibus, et congregabo vos de universis terris, scilicet in quibus dispersi estis, et adducam vos in terram vestram. Jerem. XXIII, 7 et 8 : Non dicent ultra : Vivit Dominus qui eduxit filios Israel de terra Ægypti, sed : Vivit Dominus qui eduxit et adduxit semen domus Israel de terra aquilonis, et de cunctis terris ad quas ejeceram eas illuc, et habitabunt in terra sua. Joan. X, 16 : Alias oves habeo, etc. Isa. xI, 12 : Congregabit profugos Israel, et dispersos Juda colliget a quatuor plagis terræ.

Hic oritur quæstio. Et videtur, quod Caiphas hoc consilio meruit, ex quo non a seipso, sed a Spiritu sancto hoc dixit.

Adhuc autem, quia consilium hoc utile fuit ad totius mundi salutem.

Quæritur etiam ulterius, in quo genere prophetiæ iste prophetavit. Iste enim non habuit visionem sensibilem : quia illa in littera fuisset expressa. Nec habuit visionem imaginariam propter eamdem rationem. Visionem autem intellectualem penitus nullam habuit : quia nescivit quod verba ejus ad mundi salutem utilia fuerunt. Et sic videtur quod nullo modo prophetavit.

Ad hoc dicendum, quod iste peccavit tale dando consilium : quia verba quæ protulit ad duo referri poterant, et duas causas habebant veritatis. Una erat, quod expediebat ad malitiam Judæorum consequendam, et ad tollendam occasionem Judæorum, propter quam Romani si vellent, possent tollere locum et gentem, sicut supra verba illa exposita sunt. Secunda erat, quod ad salutem mundi expediebat, sicut verba illa Evangelista exposuit. Caiphas autem in sensu et intentione prima ista verba protulit, et ideo peccavit.

Ad aliud dicendum, quod utilitatem redemptionis in verbis illis Caiphas non intellexit, nec intendit.

Ad id quod ulterius quæritur, dicendum quod Caiphas prophetavit : et tamen propheta non fuit in aliquo genere prophetiæ, sicut probat objectio : sed habuit actum prophetæ in annuntiando gratiam futuram. Et ideo sicut linguæ asinæ Balaam motor fuit Spiritus sanctus, quando voluit ut annuntiaret de futura gratia : ita linguam istius movit ad verba quæ pronuntiaret de gratia redemptionis. Et talis propheta qui nihil inspirationis vel visionis habet, propheta vocatur stultus et insanus. Osee, IX, 7 : Scitote, Israel, stultum prophetam, insanum virum spiritualem, propter multitudinem iniquitatis tuæ, et multitudinem amentiæ. Deus enim sæpe utitur malis actibus hominum in bonum : et ita fecit hic, sicut Balaam libenter populo maledixisset verbis suis, quæ Deus semper præter suam intentionem ad bonum inflexit²⁰. Numer. XXIV, 13 : Non potero præterire sermonem Domini Dei mei. Usque enim ad linguam in talibus operatur Spiritus sanctus : et non operatur ad sensum, vel imaginationem, vel intelle[462]ctum : ideo non sunt prophetæ, quamvis prophetent. Psal. XLIV, 2 : Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis.

« Ab illo ergo die, etc. »

Ecce consensus in consilium.

« Ab illo ergo die, » quo datum est consilium et consensus in ipsum, « cogitaverunt, » vias quærentes « ut interficerent eum. » Ante quidem etiam cogitaverant, sed non unanimiter consenserant : sed modo omnes cogitaverunt, et vias ad hoc quæsierunt. Isa. VIII, 12 : Omnia quæ loquitur populus iste, conjuratio est. Unde et Dominus improperat principibus totum malum quod fecit populus, Jerem. XXIII, 22 : Si stetissent in consilio meo, et nota fecissent verba mea populo meo, avertissem utique eos a via sua mala, et a cogitationibus suis pessimis.

Hoc est secundum istius partis, in quo exemplo suo nos docet Christus quod in personali persecutione declinemus rabiem furentium contra nos, quando grex non quæritur.

Et dicit tria, scilicet, Christi occultationem, Christi declinationem, et discipulorum consolationem.

Dicit ergo : « Jesus ergo jam, » dato consilio, « non palam apud Judæos » illos qui consenserunt illis, « ambulabat ». In figura hujus, Josue, II, 6, legitur quod Rahab fecit ascendere viros, scilicet nuntios Dei, in solarium domus suæ, et abscondit eos. Isa. XVI, 3 : Absconde fugientes, et vagos ne prodas.

« Sed abiit in regionem » ubi amicos habuit, « juxta desertum, » ubi non erat frequentia insidiantium. I Regum, XXIV,

12 : Tu insidiaris animæ meæ ut auferas eam.

« In civitatem quæ dicitur Ephrem, » vel Ephrata, secundum Chrysostomum : quia ab ubertate terræ locus nomen accepit : quia Ephrem vel Ephrata frugifera vocatur. Ibi enim Christus verbo pavit incolas, et facile cum tanta multitudine discipulorum, corporalem pastum invenit.

« Et ibi morabatur, » ad tempus, « cum discipulis suis, » quos desolatos in tribulatione dimittere noluit. I Regum, XXII, 2 : Convenerunt ad eum, scilicet David, omnes qui erant in angustia constituti et oppressi ære alieno et amaro animo : et factus est eorum princeps. Isa. VIII, 18 : Ecce ego et pueri mei quos dedit mihi Dominus.

« Proximum autem erat Pascha Judæorum, et ascenderunt multi Jerosolymam de regione ante Pascha, ut sanctificarent seipsos. 55

Quærebant ergo Jesum, et colloquebantur ad invicem, in templo stantes : Quid putatis, quia non venit ad diem festum? Dederant autem Pontifices et Pharisæi mandatum, ut si quis cognoverit ubi sit, indicet, ut apprehenderent eum. 56

Incipit hic quarta pars, in qua ostenditur qualiter hoc quod diffinitum erat consilio, perficere conati sunt

Dicit autem tria : temporis scilicet opportunitatem, Judæorum machinationem, et malitiæ auctoritatem.

Dicit ergo : « Proximum erat autem Pascha Judæorum, » quod quartadecima die ab Apostolis ad vesperum celebrabatur. Dicit autem « Judeorum, » ad differentiam Paschæ Christianorum, quod non semper illo die celebratur. Matth. XXVI, 2 : Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradetur ut crucifigatur. Hæc ergo solemnitas Pas[463]chæ fuit proxima, quando jam homines ascendere ad festum inceperunt.

Et hoc est quod sequitur : « Et ascenderunt multi Jerosolymam ». Psal. CXXI, 4 : Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, etc.

« De regione » illa, ubi morabatur Dominus Jesus « ante Pascha, » hoc est, ante festum solemnitatis forte per octo dies, vel plures : « ut sanctificarent, » hoc est, mundarent « seipsos » ante festum : ut purificati festum possent celebrare. Nullus enim immundus Pascha comedere audebat. Numer. IX, 10 et 11 : Homo qui fuerit immundus super anima, sive in via procul in gente vestra, faciat Phase Domino in mense secundo. Et ideo præveniebant festum, ut mundati ante in festo apparerent. Et inter illos quærebat Jesus et discipuli ejus : quia sciebat quod ipse præcipue mundus inter alios apparere solebat.

Et hoc est quod sequitur :

« Quærebant ergo Jesum, etc. »

« Quærebant ergo, » inter illos ante festum ascendentes, « Jesum, » ut occiderent, festis sanguinem innocentem miscere cogitantes : ut impleretur quod dicitur, Tob. II, 6 : Dies festi vestri convertentur in lamentationem et luctum. Unde Chrysostomus : « Hi venerant in exterioribus se mundare, et interioribus per homicidium et sanguinem se coinquinare. » Et hoc est quod dicit : « Quærebant ergo » ut inventum tenerent, et ut occiderent : non ut invento crederent, et inventum sequerentur. Et ideo de talibus dicit Isaías, LXVI, 3 : Qui immolat bovem, quasi qui interficit virum : qui mactat pecus, quasi qui excerebrat canem : qui offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat : qui recordatur thuris, quasi qui benedicat idolo. Jerem. XI, 15 : Numquid carnes sanctæ auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es?

Sic ergo quærebant « Jesum. » III Regum, XIX, 10 et 14 : Derelictus sum ego solus, et quærunt animam meam ut auferant eam.

« Et colloquebantur ad invicem, in templo stantes, » in quo debebant liberari etiam nocentes, tractabant ibi de occisione innocentis. Matth. XXI, 13 : Domus mea domus orationis vocabitur : vos autem fecistis illam speluncam latronum. Isa. I, 15 : Manus vestræ sanguine plenæ sunt. Et præcedit : Cum extenditis manus vestras, avertam oculos meos a vobis : et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam.

« Quid putatis, quia non venit ad diem festum? »

Ita inter se tractabant. Erat enim consuetus quod ante alios horam prævenit, ut prodesset de longe venientibus, qui ante festum ad festum properabant.

Et hoc est quod dicunt : « Quia non venit, » hoc est, quia non prævenit sicut alia festa prævenire consueverat. Volebant enim ante festum, antequam conveniret populus, Christum occidisse. Unde, Matth. XXVI, 5, dicebant : Non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. Proverb. I, 11 et 12 : Veni, insidiemur sanguini, abscondamus tendiculas contra insontem frustra : deglutiamus eum sicut infernus viventem, et integrum quasi descendentem in lacum.

« Dederant enim Pontifices et Pharisæi mandatum, etc. »

Et in hoc habebant auctoritatem ut quilibet apprehenderet eum : sicut Saul de David²¹, et sicut Aman de Mardochæo²².

« Ut si quis cognoverit ubi sit : » quia timebant quod in aliam formam arte necromantica se transformaret, et sic evaderet. Marc. XIV, 44 : Quemcumque oscu-

latus fuero, ipse est, tenete eum et discute caute.

« Indicet, » potestati publicæ, « ut apprehenderent eum » ministri publicæ potestatis. I Regum, XXIII, 23 : Considerate et videte omnia latibula ejus in quibus absconditur... Quod si etiam in terram se abstruserit, perscrutabor eum in cunctis millibus Juda. III Regum, XVIII, 10 : Non est gens aut regnum quo non miserit dominus meus, scilicet Achab, te requirens.