TRACTATUS VIII
DE MAGIS ET MINUS.
CAPUT I.
De opinionibus Antiquorum de eo quod est magis et minus.
Quia vero in hac scientia et de formis accidentalibus in genere, et de principiis quae in pluribus forma sunt assistentes, quae secundum singula secuti sumus : formis autem accidentalibus quibusdam convenit magis et minus suscipere : ideo bene se habet de magis et minus determinare, ut eorum quae dicta sunt in Prædicamentis et hic, facilior sit doctrina. De contrarietate et oppositione quae causa est ejus quod est magis et minus suscipere, in Prædicamentis satis determinatum est. Sicut autem dicit Boetius ab Alexandro affirmans, tres apud Antiquos de magis et minus susceptæ sunt opiniones. Eorum quidem una qui dicebant quod in omni in quo invenitur magis et minus, invenitur aliquo modo materia cujus quantitas, ut dicunt, ex indivisibilibus consistit, ubi plura similia in uno conveniunt, id dicunt intendi, et ubi pauciora sunt, illud dicunt remitti, et ideo albissima sunt in quibus plura indivisibilia concurrunt albedinis : remitti autem ubi conveniunt pauciora. Et hæc quidem opinio, ut dicit Boetius, fuit Platonis. Videtur autem ab antiquo Anaxagora derivata, qui dixit simile simili generari, et omnia esse in omnibus, sed latere : et ideo etiam intendi et remitti, quodcumque secundum quod plus et minus apparet de ipso simili.
Secundi dixerunt quod forma neque crescunt, neque decrescunt, nec intenduntur, neque remittuntur, sed potius sumunt subjectorum crementa vel decrementa: quod enim est in partibus bene digestis puris et luminosis crescit, et quod tales ad augmentum recipit, hoc intenditur ad albedinem, et quod tales partes ad augmentum sui non recipit, hoc remittitur.
Tertii vero dicebant non omnibus fornio. mis fieri intensiones et remissiones, sed in his quae mediae sunt : et ideo dicunt certissimas scientiarum vel artium et virtutum non intendi nec remitti, sicut est grammatica perfecta vel justitia : sed medio modo non perfecte habitas intendi, sicut de dispositione fit habitus medius.
Ista ergo fuerunt opiniones de magis et minus Antiquorum, et ad harum imitationem opinionum dixerunt etiam Posteriores, quod de magis et minus suscipere tripliciter aiunt : quidam quod ea qua magis et minus suscipiunt secundum eorum subjectorum augmentum (qua substantia dicuntur) magis et minus suscipiunt : et hoc est juxta modum secundum qui dictus est in opinionibus Antiquorum, et hoc est intelligendum sicut ante est expositum.
Aliter autem et alii dicunt ipsas formas qua in subjecto suscipiuntur, in ipso quidem suscipiente subjecto secundum seipsas minui et crescere, non crescente vel diminuente subjecto : et hæc opinio sumpta est juxta primam Platonis et Anaxagoræ opinionem : et hoc maxime dicebant in qualitatibus incorporeis, ut scien-
<--- Page Split --->
tia, et virtute, quae dona deorum esse dicebant : et in his primo data per secundo addita auget, et hanc esse intensionem et remissionem.
Alii autem videntes intendi multas qualitates ex causis mutantibus subjectum, dicebant intensionem et remissionem, et magis et minus fieri secundum utrumque istorum, ut quidam asserunt secundum subjecti incrementum et decrementum : et illam superius inductam opinionem conantur imitari, quia motus aliquis et subjecti est et formae quae in subjecto : subjecti quidem ut ejus quod movetur, formae autem ut ejus quod accipitur in motu.
Inchoantes a primis debemus igitur manifestare quae istarum sententiarum rata sit in veritate, et firma argumentationis confirmatione : sic enim melius sciemus quod verum sit de istis. Hoc tamen praesciendum, quod si quis primam et secundam dextruxerit opinionem, tunc etiam destructa est tertia opinio quae etiam nihil est nisi duarum, primae scilicet et secundae conjunctio vel compositio.
Dico ergo quod non dicuntur formae vel cum magis et minus dici sine intensione et remissione : quod est valde inconveniens : quia substantia nec recipit nec magis nec minus, ut in Prædicamentis dictum est : hæ enim frequenter in partibus substantiæ incrementum et diminuttionem recipiunt. Amplius autem equus et alia animalia et augmenti et diminutionis motus frequenter sustinent : et lapis quidem non suscipit augmentum vel decrementum, nisi numeri : et tunc dicitur equus major vel minor lapide, qui nunquam accipit augmentum : et hoc non fieret si secundum hoc fieret intensio, quae secundum corporum duorum ad invicem non est in eo nisi quod non est in ambobus. Et ideo si intensive diceretur equus major lapide, oporteret quod utrumque secundum eamdem rationem acciperet magnitudinem , quod falsum est : hoc igitur falsum est, quod per subjecti incrementum aliquid recipiat inten-
sionem et remissionem vel magis et minus. Adhuc autem mons unus alio monte major et minor dicitur, cum neuter per augmentum vel decrementum crescat vel decrescat. Amplius quidem margarita albior equo dicitur, qui tamen pedem album habet, qui est major quam margarita : hoc autem non ideo dicitur, quod in quantitate essentiae vel in subjecto equus a margarita superetur, cum etiam pes major est quam tota margarita, sed quia margaritae albedo plus candet quam albedo equi vel pedis equi. Ex his autem oportet colligi per rationem, quod vel pronuntietur quod margarita equo albior sit in eo quod vincat equum in magnitudine subjecti, quod falsum est, cum e converso equus quantitate subjecti vincat margaritam : vel dicatur quod non est verum, quod margarita sit albior equo, quod est contra sensum : vel dicatur quod nihil omnino dicitur magis et minus, sive secundum intensionem et remissionem secundum magnitudinem subjectorum vel parvitatem, neque secundum incrementum vel decrementum. Et hoc est verum : palam enim quod secundum magnitudinem subjecti margarita non dicitur albior quam equus : et tamen non est falsum, quod margarita sit albior equo. Relinquit igitur, quod nihil dicitur secundum magis et minus secundum subjecti magnitudinem vel parvitatem, et constat primam opinionem falsam, et non veram causam ejus quod est magis et minus assignasse.
Amplius autem nec secunda opinio vera est : non enim magis potest dici et minus secundum quantitatem qualitatum quae inficiunt subjectum vel afficiunt. Si enim secundum magnitudinem albedinis vel alicujus accidentis exterioris (quae formae sunt corporales et in minori majores et minori minores) aliquis diceretur albior alio, vel propter parvitatem albedinis diceretur minus album alterum altero, vel quomodolibet aliter diceretur secundum comparationem formae, sic procul dubio diceretur
<--- Page Split --->
homo vel equus vel aliquid aliud album magnum magis album vel albius quam margarita : accidit enim major quantitas albedinis equo quam margarita . Amplius magis et minus dicitur alterum altero non secundum subjecti vel secundum accidentis decrementum, vel quod majus et parvius dicitur in formis secundum intensionem et remissionem. Quia enim non secundum subjecti crementum vel decrementum vel magnitudinem vel parvitatem aliquid alio magis vel minus dicatur, manifestum est in his quæ dicta sunt. Potest etiam patere ex dictis, quod unum non magis et minus dicitur ad aliud propter ampliorem accidentis quantitatem quam forma corporalis habet in subjecto : quantitas enim forma e corporalis ultra subjectum protendi non potest : quia tunc accidens non esset in subjecto, quod est impossibile : quod patet in quantitate, quæ tamen videtur esse per se magis quam aliquod aliorum accidentium : et illa non potest : ergo nulla alia forma accidentalis . Quod autem quantitas sine subjecto non sit, hoc patet ex hoc, quia terminus quantitatis est corpus cui inest quantitas, ita quod de quantitate nihil invenitur extra corpus quantum : quod patet ex hoc quod omne quantum magnum vel parvum est : parvitas autem quantitatis tota supponitur in parvo corpore, et ultra subjectum parvum nihil dictæ parvitatis porrigitur : quanto igitur subjectum quod est substantia quanta, parvius efficitur, tanto etiam parvitas quantitatis (quæ in subjecto est) minoratur. Patet itaque quod nihil cum magis et minus prædicatur, neque secundum subjecti vel accidentis solum augmentum vel diminutionem.
Improbatio Propriet quod concluditur, quod neque minus fit secundum utrumque istorum modorum simul, sicut tertia dixit opinio.
CAPUT II.
De causa intensionis et remissionis.
Reprobatis igitur opinionibus et refutatis tanquam non veris, alia invenire oportet de his quæ cum magis et minus dicuntur secundum intensionem et remissionem. Hujusmodi vero sunt ea quæ sunt in voce, sive nomine imposito illi forma, quæ dicitur cum magis et minus. Formæ enim quæ adveniunt substantiæ et accidentales sunt, nominibus propriis designantur, tunc magis et minus non contingit illis formis secundum augmentum subjecti mobilis vel diminutionem, sed potius secundum impositionem nominum illorum quæ in voce sunt illarum formarum significativa. Omnis enim impositio nominis est a forma : et ideo nomen significat positivam formam, ut album primum significat albedine coloratum : unde quæcumque priori et principali nominis impositioni significatione propinquiora sunt, magis simplicitatem et veritatem illius attingunt, et illa cum magis dicuntur et minus : cum minus autem forma illa prædicatur de his quæ a primaria nominis impositione remotiora sunt, ut album quodcumque magis est quod nomine significante quod album est similitudine propinquius est : minus autem quod talis naturae dissimilius est : album autem simpliciter dicitur in quo est pura albedo : quanto igitur ad vocis primam et nominis impositionem aliquod accidens puriori albedine inficitur vel afficitur, tanto etiam candidius et albius esse pronuntiatur et judicatur vel assignabitur : et hoc quidem est in omnibus formis advenientibus substantiæ quæ cum magis et minus dicuntur. Quantitas autem quæ cum magis et minus non dicitur, excipitur ab hac, quia parvius secundum quantitatem esse dicitur id quod aliis secundum quantitatem statuere comparatum, ipsis in quantitate deficere dicitur : quidquid igitur est quod
<--- Page Split --->
quantitatis mensura superatur, id continuo parvius pronuntiatur secundum quantitatis in corpore et quantitate decrementum. Et similiter est in aliis secundum quantitatem comparatis sive secundum longitudinem, sive secundum latitudinem, sive secundum profunditatem. In omnibus autem aliis quae intensionem et remissionem habent, est intensio et remissio secundum accessum vel recessum ad veram nominis impositionem, ut paulo ante dictum est.
Scicndum autem multos esse modos intentionis et remissionis. Et ideo notandum quod quaecumque ad invicem comparantur secundum magis et minus, comparantur secundum quod sunt unum aliquo modo, aut genere, aut specie, aut analogia sive proportione: unum quidem specie, ut album quidem in quo unum albius est quam reliquum: unum autem analogia ad unum, sicut intellectuale, unum enim intellectualius est alio, sicut intelligentia per essentiam est intelligentior quam intelligentia per adeptionem intellectus: intellectualius et rationalius est id quod per essentiam est rationale, quam id quod participando dicitur rationale, ut dicit Aristoteles in tertio Ethicorum. Sic igitur oportet unum semper esse unitate secundum analogiam, quae comparantur ad invicem secundum magis et minus. Sed ea quae sunt unum genere vel specie, comparantur secundum unam formam quae est in illis: quae autem sunt unum secundum analogiam, non habent quidem unam formam, sed per formam dictam secundum prius et posterius comparantur secundum magis et minus ad unum actum, qui est intelligere in intellectualibus, vel ratiocinari in rationalibus. Comparatio enim fit etiam secundum duo non in genere dicta, scilicet secundum purius et minus purum : participare formam simpliciter, vel participare formam secundum comparationem ad actum. Et primo quidem modo est intensio secundum accessum ad veram nominis impositio-
nem. Et hoc idem est quod secundum recessum contrarii permixtione, sicut cum dicitur album albius. Aut fit ad actus expeditionem : et hoc modo intensio fit secundum quod subjectum magis fit dispositum ad actum, et secundum hoc solum secundum subjecti dispositionem fit intensio vel remissio.
His igitur modis cum fiat intensio (secundum omnem modum simul dicendo) fit intensio vel remissio secundum hoc quod res in qua est intensio fit vel in effectu vel in forma accedente ad veram nominis impositionem : quia impositio nominis nominat formam quae sine impedimento expedita est ad agendum illius formae proprium actum et effectum. Fit autem comparatio ad veram nominis impositionem duobus modis, scilicet secundum recessum quidem a contrario in his quae non habent ad quod accedant, vel secundum accessum, vel secundum utrumque istorum simul. Secundum accessum quidem in eo quod non habet contrarium, sicut bonum melius : non enim bonum vere habet contrarium, sed privative oppositum. Si enim haberet contrarium, tunc esset illud in aliquo termino in quo esset status. Sed nihil summum est malum aut in quo sit status mali. Secundum recessum autem a contrario fit status mali, nam secundum recessum a contrario comparatur secundum magis et minus, scilicet malus, pejor, pessimus. Non enim aliquid est in mali termino ad quod ista comparentur, sed secundum recessum ab optimo talem accipiunt comparationem.
Secundum autem istorum utrumque simul est comparatio in qualitatibus accidentis, sive sint per se activae et passivae, sive secundum suas causas, ut calidius et frigidius, humidius et siccius, albius et nigrius, et hujusmodi in saporibus et odoribus. Haec enim omnia simul in saporibus et odoribus secundum recessum a contrario, et secundum accessum ad veram nominis impositionem tractantur. Comparatur enim in talibus
<--- Page Split --->
omnibus recessus a contrario secundum eumdem modum, sicut accessus ad veram nominis impositionem.
CAPUT III.
De causa quare quædam non comparantur secundum magis et minus.
Dubitabit autem aliquis quamobrem quædam cum magis et minus dicuntur et comparantur, sicut quædam qualitates, et quædam alia, ut actio et passio, et quidam habitus, substantiæ vero minime : quia substantia secundum totum suum genus nec magis nec minus suscipit. Hoc autem contingit quia substantiarum nomina omnia in termino imponuntur, ultra quem transire impossibile est : forma enim substantiæ quæ in ipso nomine significatur, ut actus materiæ est quæ totam imperfectionem terminat materiæ : et ideo quod totam terminat, terminus est in ipsa forma, et nihil manet de materia quod interminatum sit, et ideo magis habere non potest : propterea acceptio ipsa etiam ipsius formæ in momento est, et magis finis motus quam mutatio est. Forma autem accidentalis substantiæ advenit jam existenti, et non terminat potentiam subjecti, ut non sit susceptibile magis et minus secundum quod ejus quod est magis et minus est susceptibilis : et ideo in forma accidentali comparatio est semper secundum magis et minus.
Sicut autem in substantiis est, quod impositio earum in termino est : ita est de quibusdam accidentibus, quæ ideo sine magis et minus dicuntur, quia in termino est eorum impositio, ut in quarta specie qualitatis quadrangulum et triangulum, et similia : non enim dicitur unum altero magis et minus secundum hoc quod in figuræ nomine sunt, in quo est nominum impositio : convenit tamen unum esse quadrangularius altero : sed hoc non secundum quod sunt nomina figurarum, sed secundum quod denomi-
nativum et designativum est substantiarum : quia quadrangulatum corpus dicitur, et quadrangulum qualitas nuncupatur, quæ est forma, vel circa aliquid constans figura : sed cum dicitur quadrangulum est figura vel qualitas, species recipit sui generis prædicamentum. Dicitur etiam corpus quadrangulum quadrangulariter : et hoc dicitur per denominationem et secundum subjecti dispositionem majorem vel minorem : unde quadrangula alteratio est in his accidentibus quæ non recipiunt compositionem.
Eadem ratio vetat et impedit, quæ dicta superius est : quia si impositio hujusmodi nominum in termino facta est, ultra quem transgredi non licet (quadrangulum enim et quadratum non nisi tamen positis lateribus et angulis formatur æqualibus : et hoc non est nisi uno et eodem modo, quo scilicet minus vel plus habeat) nec triangulum quadratum, nec quadrangulum esse dici potest. Et similiter est in aliis accidentibus quæ comparationem cum magis et minus habere non possunt : et ideo non comparantur cum magis et minus. Hujusmodi autem signum est, quod etiam in his quæ comparantur, si quid comparationem notat in termino, excessu hujus ulterius comparari non potest, sicut est videre in superlativis, albissimus et nigerrimus : et omnia scilicet quæ secundum superabundantiam dicuntur, uni soli conveniunt, et sine magis et minus dicuntur. Impositio enim superlativorum cum sit in termino, ultra quem terminum (quia indivisibilis est) porrigi ulterius in aliquod secundum id in quo est comparatio participans, impossibile est : falso enim et non impossibili posito nullum sequitur impossibile. Unde si possibile esset istud quod est in termino porrigi ulterius in aliquid ejusdem naturæ secundum magis, quod ex hoc sequeretur esset falsum et non impossibile. Est autem terminus omnis indivisibilis. Sic ergo id quod est in termino, ulterius porrigitur ut divisibile. Sed per indivisibile nihil
<--- Page Split --->
additur et nihil intenditur secundum magis et minus : quia si omnia puncta componantur, nullam magnitudinem faciunt : eo quod punctum puncto compositum, nihil auget : et punctum a puncto demptum, nihil diminuit. Et similiter cum terminus alicujus ulterius dicitur porrigi, nil auget de forma vel minuit : quia terminus est indivisibilis, cui nec addi, nec diminui potest. Et haec igitur causa est intensionis et remissionis.
CAPUT IV.
De distinctione generationis ab alteratione per quam intensio et remissio fit.
Ad sciendum autem quod magis et minus non est ejus quod in ipso est termino, oportet scire distinctionem generationis ab altera generatione, quae causa est ejus quod est cum magis et minus. Dicimus igitur quod est generatio simpliciter in substantia, et etiam corruptio simpliciter. Sed generatio simpliciter non fit congregatione atomorum simpliciter indivisibilium, ex quibus fiant accidentia quae magis et minus suscipiant : nec etiam corruptio in talibus fit segregatione atomorum, ex quibus causatur remissio intensorum, sicut dicebant Democritus et Leucippus, qui formas accidentales secundum substantiam intendi et remitti dicebant, et generari et corrumpi congregatione et segregatione atomorum : et sic dicebant intendi cum procedit ad esse, remitti autem quando recedit ab esse formae. Et hoc dicebant atomorum congregatione et segregatione, quamvis non sic fiat intensio et remissio, nec etiam generatio et corruptio1.
Sed potius generatio est et corruptio, quando totum compositum ex materia et forma transmutatur in totum, sicut est videre in aere specificato, hoc est, per
formam quae est species determinata 2. Quando igitur totum compositum transmutatur in aliud compositum, sicut aer secundum speciem et materiam in aquam, tunc est generatio simpliciter. Quamvis enim materia secundum quod est materia vel substantia quaedam, non immutetur, ut dicit Aristotetes 3, tamen secundum quod ipsa stans modo sub hac forma mutatur, quia efficitur sub alia : et sic forma corrupti mutatur, dum abjicitur : materia autem ejusdem corrupti mutatur, dum transit ad aliam formam : et sic totum mutatur. In subjecto enim quod, ut dicit Avicenna, est ens in se completum, et secundum esse substantiae factum, sunt duo, quorum unum est forma quae est species secundum rationem, hoc est, secundum quam^accipitur esse in se completum, et secundum esse substantiale perfectum, hoc est, secundum quam accipitur diffinitio. Aliud autem est ens secundum subjecti naturam. Subjectum est enim quod substat, sed quod subsistendi naturam non habet nisi ab eo quod primum subsistit, et haec est materia. Quando igitur in his duobus substantialibus modo praedicto est transmutatio, tunc fit generatio et corruptio secundum veritatem et simpliciter.
Tamen simplex generatio dicitur duobus modis. Uno quidem modo secundum quod simpliciter opponitur ad secundum quid : et sic simpliciter generatio dicitur substantiae, et secundum quid generatio dicitur secundum accidens. Aut alio modo dicitur simplex generatio simplicis generatio, non quidem simpliciter simplicis, quia hoc immobile est, sed simplicis secundum quod spirituale respectu incorporati dicitur simplex, sicut ignis primo et aer secundo simpliciter dicuntur respectu aquae et terrae. Et hoc modo dicitur simplex vel simpliciter generatio hujus generati, ut ignis, hoc est, quod est
<--- Page Split --->
ignis, magis est spirituale aliquid et species et simplex, quam terra 1. Et hoc modo generatio simplex opponitur materiali et composita. His ergo modis generatio dicitur simplex. Secundum autem quod generatio simplex opponitur generationi secundum quid, sic est generatio, sicut dicimus quando de musico per musicae oblivionem fit immusicum, quod musicum corruptum est ; est hoc modo immusicus est generatus salvato subjecto uno et eodem in utroque : hoc enim secundum subjectum manet idem. Siquidem igitur in his musica et oppositum ejus immusica (inter qua est motus) non esset passio et qualitas secundum seipsam, sed essent forma substantiales, procul dubio in his esset generatio simplex et substantialis, in aliis autem corruptio esset : generatio enim quando ex immusico fieret musicus, corruptio autem quando ex musico fit immusicus. Ideo autem quia hoc non est, sed musica est quaedam omnis passio sive qualitas accidentalis, ideo hominis musici generatio est generatio et non simplex, et corruptio ad immusicum est corruptio quaedam et non simplex. Nunc enim quia hominis manentis in subjecto uno et eodem musica est passio et immusica similiter, ideo tales motus alterationis et non generationis sunt. Hoc autem ex hoc probatur, quod hyle maxime est subjectum generationis et corruptionis susceptibile, sed subjectum alterationis non est hyle, sed potius substantia individua composita ex materia et forma sive hyle et specie. Et quia subjecta sunt diversa, ideo etiam mutationes genere diversa sunt. Et propter hoc discens musicam vel aliam scientiam, non dicitur generari simpliciter, sed secundum quid generari dicitur : disciplinabiliter enim generatur, et non simpliciter.
Hæc autem quæ de speciebus nominum dici videbantur ad intentionem logicam facientia, satis determinata sunt
in Prædicamentis : dictum est enim quod quaedam significant hoc aliquid et substantiam, quaedam autem significant quale in genere qualitatis. Quæcumque igitur non substantiam, sed accidentia significant, non dicuntur in suis mutationibus simpliciter generari vel corrumpi secundum illa, sed secundum quid, ut dictum est : et in his potest esse magis et minus secundum aliqua accidentium genera, cum in his accidentibus in quibus non generatio sed alteratio est, aliquid est quod inest secundum naturam, sicut igni inest secundum naturam sursum moveri, et sicut calidum inest igni. Et in his talibus mutatio qualitatis inducit substantia mutationem, et ideo in illis mutatio facit generationem quæ simpliciter est generatio : sed hæc generatio alterationi est immixta et complementum illius generationis est finis alterationis. In omnibus autem aliis generationibus non est generatio nisi secundum quid.
CAPUT V.
De causa quæ movit Auctorem hujus libri, et de formis assistentibus ac de inhærentibus.
Ad omnium autem eorum quæ dicta sunt intelligentiam, sciendum quod Gilbertus Porretanus propter hoc compilavit scientiam Sex principiorum : quia vidit quod ea quæ ad substantiam referuntur ut accidentia, duobus modis referuntur ad ipsam : quaedam enim ipso nomine dicunt aliquid quod est substantiae et non substantia, sicut qualitas quæ ipso nomine dicit substantiae dispositionem, quantitas autem quæ dicit ipso nomine substantiam solam modificatam sensibus, nunquam invenitur. In multis qualitatibus disponitur cœlum, et elementa et mixta in quantitatibus debitis descendunt. Quædam autem alia quæ ipso nomine nihil dicunt in substantia,
<--- Page Split --->
sed dicunt quod ipsa substantia aliquo modo ad aliquid se habet : et quia haec nihil nomine suo prædicant substantiae inhaerens, dicebat quod illa dicunt formas assistentes substantiæ, et quasi extrinsecus respicientes substantiam ex quodam alio ad substantiam comparato. Et ideo harum formarum mutatio nec alterationem nec generationem simpliciter inducit, sed tantum alium modum ad aliquid se habendi. Est igitur generatio simpliciter in substantia ; in qualitate quæ contrarium habet et magis et minus suscipit, est alteratio. In aliis autem neutrum simpliciter, sed mutatio in his alium inducit modum se habendi ad aliquid.
Quod autem has formas dicit assistere et non inesse, non intellexit quod non essent accidentia, sed quod non esset accidens secundum quod accidens est id quod simpliciter est in alio, non sicut
pars quaedam : sic enim sunt accidentia quantitas et qualitas. Sed dixit accidentia esse secundum quod accidens est quocumque modo ad substantiam. Et sic relatio et alia accidentia sunt : quia non dicunt nisi ad aliquid comparationem, et non dicunt aliquid quod insit simpliciter : propter quod has formas assistentes potius quam inhaerentes vocavit. Actio enim comparatio est agentis ad patiens, et passio comparatio patientis ad agens, ubi comparatio locati ac locum, et quando comparatio temporalis ad tempus vel differentiam temporis, positio autem comparatio partium ad totum et ad locum totius, habitus autem comparatio habentis ad circumdans habitum. Hoc igitur modo posuit formas assistentes. Et de his propter hoc quod alium modum habeant prædicationis, complevit scientiam Sex principiorum.
<--- Page Split --->