CAPUT XXIII.

De cantu Communionis, de postcommunione, de salutatione ad populum ac conclusione Missæ.

Hoc facto, cum laetitia et voce jubilo cantatur Communio, quae antiquitus an-

tiphona dicebatur, hoc est, circularis sonus : quia sicut Introitus, ita et Commu-

<--- Page Split --->

nio iterabatur. Hic autem cantus est in signum laetitiae infra viscera suscepti Dei, et ideo cum laetitia cantabat illum cantum unus ad alium quasi nuntians qualiter Deus susceptus sit ab eo : et haec iteratio cantus significabatur. Psal. xli, 5 : In voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Et hoc signatum est, Luc. xv, 25, ubi cum magnus pater occideret vitulum saginatum, fecit chorum et symphoniam in signum laetitiae : quia dulcedine divinae pinguedinis infusa sunt intima. Psal. lxii, 6 : Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, supple, refectione sacramenti, et labiis exsultationis laudabit os meum : in canto semper post communionem. Eccli. xlix, 2 : In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria, et ut musica in convivio vini. Modo autem iste cantus non iteratur, ne ex prolixitate taedium generetur : et ideo nunc Communio non antiphona consuevit nominari.

Quod autem quidam hic dicunt, quod Communio cantetur in memoriam et gaudium Dominicae resurrectionis, et quod iteratio ipsius significet gaudium quod unus Apostolorum vel discipulorum alii nuntiabat, sicut ad duos qui Dominum cognoverunt in fractione panis revertentes in Jerusalem, quia surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni, et ipsi narraverunt ea quae gesta erant in via, et quomodo cognoverunt eum in fractione panis 1, hoc ego non puto esse verum : quia nec nomen hoc ostendit quo cantus iste communio vocatur : quia in gaudio et sensu infusae dulcedinis in communicando cantatur : et quia nulla in plerisque Missis in cantu isto de resurrectione mentio habetur. Verumtamen est, quod antiqui quidam monachi hoc tradiderunt, cujus aliam non puto causam esse, nisi quia melius aliquid tradere nescierunt. Hac igitur de causa, et sic cantanda est Communio.

Hoc autem gaudio ex parte spiritualiter

communicantis populi audito, laetus et hilaris perfector sanctitatis ab altari se convertit ad populum salutans eum et dicens : Dominus vobiscum, et supplendum est, maneat in aeternum visceribus vestris infusus, sicut dicitur, Joan. xiv, 16 : Alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum. Joan. xvii, 23 : Et ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Et respondet populus latanter : Et cum spiritu tuo, intendens quod in spiritu sacerdotis remaneat, quem pro omnibus accipit, sciens quod parum valet sacramentum corporaliter accipere, nisi remaneat in penetralibus cordis et in intima spiritus devotione. Joan. iv, 23 et 24 : Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Spiritus est Deus : et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. I ad Corinth. xiv, 15 : Orabo spiritu, orabo et mente : psallam spiritu, psallam et mente Isa. xxvi, 9 : Spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilabo ad te. Spiritualis enim cibus in spiritu et non in corpore est conservandus.

Hoc completo, sacerdos laeto vultu et expansis manibus se ad altare convertit, et orationem quae postcommunio vocatur, perficit : quae ideo postcommunio vocatur, quia in ea perfectio communionis oratur. Perfectio autem est duplex. Una quidem gratiae quam perficit in anima. Alia autem figurae quam perficit Deus in beatitudine. Dat enim gratiam refectionis in anima in praesenti ad gratiam, sicut dicitur in Psalmo lxxvii, 29 et 30 : Manducaverunt, et saturati sunt nimis, hoc est, affluent er, et desiderium eorum attulit eis, scilicet Dominus : non sunt fraudati a desiderio suo. Id autem quod signat in coelesti beatitudine, est quod sicut nunc percipitur in specie panis et vini, ita percipietur in patria perceptum in divinitatis dulcedine et

<--- Page Split --->

veritate : et sicut hic sub medio se cooperiente et abscondente percipitur, ita sine medio aperte in cœlo aliquando in beatitudine percipietur. Hæc autem perceptio quæ fit hic, læcit perfectionem gratiae. Illa autem faciet gloriæ pertectionem, ut sic verum sit quod dicit Psalmista, Psal. LXXXIII, 12 : Gratiam et gloriam dabit Dominus. Hoc autem planum est videre in omnibus postcommunionibus per totum annum, si quis eas diligenter inspiciat : omnes enim illas ordinavit Gregorius ad orandum ea quæ dicta sunt. Et hoc sæpe expressit etiam in ipsa verborum significatione, sicut hic : « Perficiant, Domine, tua sacramenta quod continent, ut quod nunc specie gerimus, rerum veritate capiamus. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum, etc., in unitate Spiritus sancti Deus. »

Peractaautempostcommunione , s a - cerdositerumquasilicentianspopulum , seadpopulumconvertit , iterumdicens : Dominusvobiscum , optansutreceden - tesatemplononrecedantaDomino , selsatagantutDominussempercumcisinomnibusagendismaneat , etnum - quamabeisrecedat , quodetfacitsinoscumipsomentisdevotionemaneamus . IRegum , x , 7 : Quandoergoeveneriutsignahæcomniatibi , facquæcumqueinvene - ritmanustua : quiaDominuslecumest . E t , IIRegum , v u , 3 : Omnequodestincordetuo , v a d e , f a c , quiaDominuste - cumest . Populusautem , hocest , chorusproseetpropopuloiterumrespondet : Etcumspiritutuo : quianonnisispi - ritusintenditurinsacramento , etper - fectorsancilitatisspiritualiascemperetnoncorporaliaetiampostMissamsemperoperaturinpopulo : etideoorandumestsemperutcumspiritusuoDominusmaneatetoperetur . AdGialat . v , 1 6 : Spirituambulute , etdesideriacarnisnonperfecietis . AdRoman . v u t , 2 : LexenimspiritusvitæinChristoJesulibe - ravitnealegepeccatietmortis , e t e . I I

ad Corinth. iii, 6 : Littera occidit, spiritus autem vivificat. Et sic mutua salutatione communionem indicantes, Missa perfecta est.

Quo perfecto, diaconus, vel alius vice diaconi, clamat in festis diebus : He, missa est. Vel, in protestis : Benedicamus Domino. Vel, in Missis defunctorum : Requiescant in pace. Quod autem dicit : He, hoc est, ad propria redite, et de virtute in virtutem proficite. Psal. LXXXIII, 8 : Ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion. Sicut enim dicit Augustinus, duo sunt quæ nos in duobus motibus moveri compellunt. Unum est charitas veritatis, quæ abjecta vel deposita sollicitudine curæ rei familiaris facit nos recedere a proprio ad templum et ad Deum ire. Isa. ii, 3 : Ibunt populi multi, et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Jacob : et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus. Et ibidem, y. 3 : Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Aliud est necessitas charitatis, quæ nos redire et ad propria et ad curam rei familiaris compellit. In hac enim necessitate ordo charitatis, in quo nos primo et postea proximum suum secundum gradum suæ conjunctionis per effectum operis, et exhibitionem necessariorum diligere oportet : et ideo ut illa paremus quæ necessitati tali exhibeamus, oportet sollicitare et laborare. Luc. x, 40 : Martha autem saragebat circa frequens ministerium. Ibidem, y. 41 : Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga plurima. Istud ire ad Deum et redire ad propria significatur, Genes. xxii, 5, ubi servis suis dixit Abraham patriarcha : Exspectate hic cum asino, ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, reverentur ad vos. Servi enim domus et curae familiaris et necessitatis hujus vitæ signant ministros, qui sunt sollicitudines et cogitationes et labores, qualiter acquirantur hujus vitæ misere adminicula : asinus autem asinimum sen-

<--- Page Split --->

sum signat hujus animalis corporis. Hæc enim familia relinquenda est quando itur ad templum, ad Missam, et ad Deum. Post adorationem autem et sacriticium quod cum puero, hoc est, cum puro spiritu faciendum est, permittitur ad familiam reversio : quia ad propria redire oportet propter vitæ hujus multiplicem necessitatem. Hac ergo de causa dicit diaconus : Ite.

Quod autem addit : Missa est, intendit quod hostia oblata est, jam consumptis sacramentalibus speciebus, jam ad dexteram Patris missa sit, ut ibi nos Patri in se offerat, et ibi nos incorporatos sibi societ et locum paret, sicut dicitur, Joan. xiv, 2 : Vado parare vobis locum. Et hoc facit diaconus, ut omnes se sciant in sacra communione missos et commissos esse Domino, et omnes studeant in Domino permanere, quasi dicentes illud Apostoli, ad Philip. uu, 20 et 21 : Nostra conversatio in coelis est : unde etiam salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suæ. Et sic vadit quilibet ad propria.

In profestis autem diebus dicit : Benedicamus Domino, et est gratiarum actio pro perfecto Missarum mysterio. Ac si dicat illud Deuteronomii, xxxii, 3 et 4 : Date magnificentiam Deo nostro, hoc est, magnificas gratias : quia Dei perfecta sunt opera.

Ad utramque autem istarum diaconi

acclamationem chorus pro populo respondet : Deo gratias, supple, referimus : quia de tanto percepto sacramento ab omnibus gratiae sunt agendae, ne dicatur nobis illud Luce, xvii, 18 : Non est inventus qui rediret, et daret gloriam Deo.

In Missa autem defunctorum, quia illis in omnibus et cito subveniendum est, dicit : Requiescant in pace, docens quod omnia quae in Missa defunctorum acta sunt, ad pacem defunctorum ordinata sunt. Psal. iv, 9 : In pace in idipsum dormiam, et requiescam. Et respondetur : Amen, hoc est, fiat ut totum dirigatur ad remedium defunctorum. II Machab. xii, 46 : Sancta et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a peccatis solvantur. Sic ergo omnes ad propria revertuntur.

In quibusdam autem Missis, sicut in illa quae est de scrutinio in feria quarta post mediam quadragesimam, post Evangelium clamat diaconus : Catechumeni exeant : hoc ideo fit, quia catechumenus instruitur, et ideo ad illam partem Missæ quam de instructione esse diximus, admittitur : quia vero catechumenus nondum est baptizatus, et ideo non est Christianus, ideo ad illam partem Missæ quæ de communicatione fidelium est, non admittitur, sed exire præcipitur.

Hoc igitur est quod de Missarum peractione breviter et grosse videbatur esse dicendum, alia subtilia melioribus relinquendo.