TRACTATUS I

DE LONGITUDINE ET LATITUDINE LOCI PER DISTANTIAM AB ORBE.

CAPUT I.

Quod naturam loci scire oportet in scientia naturali, et quod peccant qui de hoc non quaerunt.

De natura locorum tractaturi quae

provenit ex habitudine loci ad cœlum, primo faciemus mentionem de his quae in Physicis determinata sunt 1. In his enim probatum est, quod locus est generationis principium activum, ut quidam putant. Cujus causa est, quia omne locatum se habet ad locum suum sicut materia ad formam : et quia superiora ad inferiora se habent sicut formae ad materias suas, sicut in libro de Cœlo et Mundo diximus 2, oportet quod superiora semper sint loca inferiorum : et ideo principium formationis inferiorum ex superioribus influitur eis sicut ex principiis activis.

Haec autem et alia ratio est : quia transmutatio omnis contenti est per continens : locus autem continens est : et ideo

1 IV Physic. tract. 1, cap. 1.

2 IV de Cœlo et Mundo, tract. II, cap. 7.

<--- Page Split --->

principium ex ipso est transmutationis ejus quod continet : putrescunt namque ea quae putrescunt et conservantur conservata per virtutem continentium corporum, sicut probari habet in IV Meteororum 1 : et ideo locum habere virtutem activam in locato non est ambiguum.

Amplius autem omnia corpora rectarum dimensionum moventur ad loca sua sicut ad generationis ipsorum principium aliquod, et sicut ad principium conservationis ipsorum aliquod. Ideo oportet scire naturam locorum et causam diversitatis ipsorum. Hanc enim naturam videmus in parvo mundo qui est quodlibet animatum. Cibum enim in animato moveri videmus ad quodlibet membrum sicut ad locum proprium in quo formam et esse accipit membri a virtute quae est in membro ad quod movetur : nec umquam ante valet cibus operationem suam perficere proprie, nisi sit perfecte virtutem membri ad quod movetur, adeptus, cujus perfectionis principium est membrum. Et similiter est absque dubio in quolibet corpore quod movetur ad locum secundum naturam.

Propter quod etiam a Peripateticis probatoriibus locus inter principia naturæ enumeratur. Dixerunt etiam propter eamdem causam loci naturam esse mirabilem. Et præcipue propter hoc : quia cum motor primus nobilitatem suam largiatur omni ei quod formatur ad esse, absque dubio non largitur distanti esse vel formam, nisi per quod sibi est propinquius : est autem propinquius continens quam contentum : et sic per locum continentem largitur locato et esse et formam. Est autem etiam hujusmodi simile in dialecticis et probabilibus, in quibus illatio et confirmatio conclusionis est ex loco propter similitudinem quæ sumitur ex loco naturali, et habitudinem ipsius

ad locatum, sicut diximus. Cum autem nullus omnino locus (proprie sumptus ut locus) sit mobilis, oportet ipsum esse omnino absque indigentia naturali : eo quod omnis motus physicus rectus est per indigentiam, cum omnino sit sequestratus ab omni indigentia privationis et materiæ, oportet ipsum esse in ratione alicujus divini et optimi, ad quod et propter quod est motus, et in quo accipitur esse rei et salus ejusdem.

Testificatur etiam ad hoc, quod videQuinta ratio, mus omnia corpora quæ diu sunt extra locum suæ generationis, eo quod elongata sunt a principio suæ conservationis et sui esse (et hoc non tantum modo videmus in hominibus et aliis animalibus, sed etiam in plantis quæ multum in diversa loca transferuntur) est similiter lapides propriis virtutibus destruuntur, quando diu sunt extra locum suæ generationis : et quamvis forte teneant colorem et figuram per tempus longum propter similitudinem corporum suorum, tamen, ut diximus, virtutem paulatim amittunt : et cum virtus ipsorum sit a tota specie ipsorum, et sit sequela complexionis ipsorum, constat quod etiam nomen speciei non retinet nisi æquivoce : et sunt sicut mortui qui propter desiccationem corporum longo tempore figuram retinuerunt.

Indicant autem hæc omnia quæ extra Sexta ratio. loca sua non natura, sed vi retinentur. In omnibus enim his inclinatio naturalis invenitur ad locum, qua in loca propria ferantur non prohibita : quod probatur etiam, quia, sicut in Physicis dictum est, non indigent motore ad ipsum locum nisi accidentali, quod scilicet removet obstaculum quod retinet locatum infra terminos alienos, et suæ naturæ non congruos.

Ex omnibus his igitur satis liquet, Quod oporlet scire na-

<--- Page Split --->

quod oportet scire naturam loci, nec sufficit tractatus qui in Physicis 1 habitus est de ipso, eo quod ille non nisi universaliter certificat de ipso : sed oportet nos scire diversitates locorum in particulari, et causas diversitatis ipsorum, et accidentia diversorum locorum : tunc enim perfecte sciemus ea quae generantur et corrumpuntur in locis. Et sicut non sufficit determinare naturam animalis in communi, et secundum genus, nisi sciantur etiam animalium diversitates in generatione, cibo, et moribus : ita non sufficit universaliter tradere de loco nisi tradatur diversitas locorum, et innotescant accidentia diversorum locorum, et causa accidentium. Propter quod tradentes scientiam naturalem, et non inducentes aliquid de diversitate locorum, peccant : et solatium quaerunt suae imperitiae, si dicunt non oportere de ipso quaerere. Non enim sufficit quod in mathematicis traditum est de hujusmodi diversitate, ubi traditur quae stellae, super quae loca, hoc vel illo modo oriantur, vec occidant, utrum scilicet oblique vel recte, et quae stellarum nec oriantur nec occidant, sed semper appareant, vel quae numquam, et quae oriantur et occidant aliquando : quia licet ex his sciatur situs climatum, non tamen per eadem sufficienter scitur natura locorum et diversitas complexionis eorum. Et ideo sicut in aliis naturis oportet scientiam naturalem usque ad specialia deducere, ita et in locis. Si enim nos considerationem ponimus in mixtis tantum non complexionatis, non sciemus perfecte naturam ipsorum, nisi sciamus omnes istorum differentias in metallis et lapidibus. Simile est de consideratione complexionatorum

et animatorum. Oportet igitur, quod etiam sic sit de scientia locorum. Et ideo præcipuos viros in philosophia, sicut fuit

Aristoteles et Plato, tractasse videmus de hujusmodi : licet libri eorum non integri, sed per partes ad nos venerint.

Sunt autem quidam dicentes locum non conferre nisi ad figuram, et non ad esse locati : eo quod est extrinsecum ambiens undique terminans, et tangens figuram locati : et ideo non oportere tradere dicunt scientiam diversitatis locorum in speciali scientiae naturalis : eo quod non operatur nisi ad accidens rei naturalis, et non per modum naturae quae est intrinsecum principium, sed, sicut dicunt, extrinsecus et per accidens continendo. Et horum errorem facile est refellere per ea quae dicta sunt.

Cum enim a cœelo sit omnis virtus factiva et operativa, nec derivetur haec virtus in extremum nisi per medium : medium autem est corpus locans, sicut ostendimus supra : oportet quod virtus rei faciens et terminans sit in loco : locus igitur ad esse operatur.

Amplius autem figura continens est esse et speciem in omnibus generans : qualiter igitur intelligi potest, quod locus operetur ad id quod est consequens, et nihil conferat ad antecedens? licet enim in libro de Cælo et Mundo dictum sit, « simplicia corpora habentia motum rectum esse rotunda per accidens, eo scilicet quod locantur in rotundo : » tamen hoc non est verum in compositis quae secundum naturam differunt propriis figuris, sicut differunt propriis speciebus : et ideo quod est in talibus causa figurae, est per prius causa speciei sic vel aliter figurate. Et etiam ipsa elementa per alium modum dicta natura sunt naturaliter rotunda, sicut nos in scientia Cæli et Mundi ostendimus.

His igitur de causis, postquam nos de mobilibus ad locum determinavimus, oportuit nos tangere de diversitate natu-

<--- Page Split --->

ræ locorum, et de causa diversitatis et de accidentibus, ut perfecta sit doctrina de mobilibus ad locum, quando in speciali scitur locorum diversitas. Et hunc librum per tres distinctiones dividimus. In prima enim ostendemus omnes diversitates ex orbe procedere in omnem loci differentiam. Et in secunda accidentia locorum diversorum. Et in tertia determinabimus particularia loca fluminum et civitatum et montium : hoc enim modo in hac scientia processerunt Aristoteles et Plato.

CAPUT II.

De distinctione locorum, ut sciatur cujus loci hic investigetur diversitas.

talibus non proprie, nec secundum naturam debetur locus : materia enim talium corporum prius habet formam substantialem quæ est indivisibilis et impartibilis, quam habeat quantitatem : et ideo perpetuitatem habent hujusmodi corpora secundum naturam : et forma in ipsis Formæ corporum cornon movetur, nec par se, nec per accilestium non movetur, ne per se, ne per se, habitis Cæli et Mundi, et Physicorum, nec per accidens.

aliquis secundum naturam suæ essentie, sicut debetur formis aliorum corporum. Sed quod sint in loco sic ordinata, deBetu eis ex ordine dignitatum suarum, rum cælesSeundum quem ordinem sunt causæ eorum, quæ fiunt in natura : in quo ordine universalius causans est ultimum ambiens alia. Et ideo oportet quod sit altius in loco secundum distantiam a centro, et claudens in se undique per circuitum alia : quia aliter non ubique per circuitum æqualiter efflueret virtutem ad esse eorum quæ naturaliter sunt. Talia igitur corpora proprie loquendo non locum habent, sed locus sunt corporum aliorum.

Corpora vero simplicia quæ rectum simplicia potius sunt loca aliorum quam quod habeant locum. Simplicium corporum est simplex locus, compositorum vero compositus.

Primum autem quod scire convenit, est quod locus dupliciter sumitur. Uno enim modo dicitur locus communiter omne corpus ambiens extrinsecus alterum corpus ratione superficiei continentis et tangentis ipsum. Alio autem modo locus dicitur concavum superficiei ad quod est motus alterius corporis. Primo autem modo nec generabilia nec corruptibilia sunt in loco : omnia autem corpora præter primum corpus habent extra se aliquod ambiens corpus, circa quod circumscribitur quantitas ipsorum. Cum autem hæc corpora quæ nec generantur nec corrumpuntur, tangunt se, non contingunt se nisi per modum mathematicum, quo nec immutat unum eorum alterum, nec immutatur ab ipso : et ideo

<--- Page Split --->

cus ignis, et attingit ipsum undique, sicut Peripatetici tradiderunt.

Est autem ratio ad hoc ex motu et subtilitate et caliditate ignis, et levitate et perspicuitate et aliis proprietatibus ignis. Ex motu quidem : quoniam sicut in Cælo et Mundo dictum est, ignis mo-

Locus autem qui simpliciter est super omnia tria elementa, concavum est orbis luna. Ex subtilitate autem : quoniam licet omne corpus secundum rationem divisibile sit in infinitum, tamen materia quatuor elementorum non potest subtiliari amplius quam subtilita sit sub forma ignis 1. Est autem locus connaturalis locato, sicut ante diximus. Non potest igitur locari ignis in corpore grossioris superficiei quam sit ipsum, cum locus formalior sit in omnibus quam locatum. Oportet igitur quod in ultima orbis superficie locetur, eo quod haec sola formalior est ipso. Ex ratione vero caliditatis hoc idem probatur : quia caliditas in summo clarificat et subtiliat. Caliditas autem in summo est propinquissima causae caliditatis, quae est motus materia superiorum, et vicinitas lucis eorum. Materia igitur vicinissima orbi, calida est in summo : et ideo concavum orbis ultimi proprius locus est eisdem.

Amplius autem hoc ostenditur ex levitatis et simplicitatis diffinitione, quam in Cælo et Mundo determinavimus : si enim levitatis comparatae est moveri super corpora quaedam, levitatis simplicis erit moveri super omnia generabilia corpora. Est autem motus ad locum connaturalem et proprium. Locus igitur ignis erit in concavo luna super omnia corpora habentia motum rectum. Perspicuus etiam est ignis sicut apparet ex eo quod non tegit nobis corpora quae sunt super ipsum : et est inter caetera elementa magis perspicuus, eo quod est oinnibus subti-

lior et rarior : perspicuum autem in omni corpore est ex convenientia cum perpetuo superius corpori cœlesti, sicut dicit Aristoteles in secundo libro de Anima. Cum igitur convenientia et generalitas sit inter locum et locatum, et ignis inter elementa magis convenit cum cœlo, oportet quod inter elementa ignis in concavo ultimo orbis locetur.

Propter hoc autem et his similia multa videtur et est irrationalis opinio quorumdam dicentium nullum superius esse ignem, sed aerem usque ad sidera extendi : et est inconveniens ratio quam ad hoc inducunt dicentes esse inutilem, cum ad mixtionem aliorum faciendam corporum et generationem perficiendam non possit descendere : eo quod secundum naturam semper sit superius : nec videmus animal quod ipsum per violentiam possit inclinare deorsum. Inducunt etiam, quod cum ignis in se lux sit, ut videntur quidam Philosophi dicere, quod deberet videri et apparere, præcipue nocte quando non tegitur radio solis.

Sed ad hoc facile est respondere, quod ignis ad vicariam facit elementorum generationem in contactu aeris ad ipsum, sicut ostendi habet in libro Peri geneses. Ad aliorum autem generationem virtus ejus adducit per radios solis, et quarumdam aliarum stellarum, sicut ostendemus in libro Meteororum : et quia nos hunc errorem in aliis locis destruximus et in aliis libris adhuc destruemus, convertamus nos nunc ad alia quae de distinctione locorum dicere intendimus.

Ostendemus autem quod centrum est locus terrae : et centrum illud quod est locus terrae, est mundi centrum, ad quod secundum naturam movetur terra. Hoc enim monstratur multis rationibus : est enim hoc simplex deorsum : et sic grave simpliciter habet moveri ad ipsum sicut ad locum proprium : est enim terra

<--- Page Split --->

spissius et inferius secundum naturam : et ratione istius proprietatis debetur ei locus remotior a loco ignis : et sic debetur ei centrum. Licet enim idem subjecto sit medium terræ et medium mundi, non tamen in quantum est medium terræ, est medium mundi, sicut in Cælo et Mundo ostendimus. Cum autem determinamus centrum mundi esse locum terræ, non excludimus per hoc quin etiam ultimum concavæ superficiei aquæ sit locus terræ 1. Et licet aqua descendant ad locum terræ, si terra detrahi intelligatur : tamen hoc non facit in ea motum generationis et formæ, sed potius corruptionis et transmutationis ejus in formam terræ sicut et transfertur ad locum ejus.

Loca vero media sunt duorum elementorum mediorum, quæ sunt per comparationem levia, et per comparationem gravia. Et locus quidem in concavo ignis est aeris, et locus in concavo aeris est aquæ. Sed in his locis elementorum magna est differentia : quia cum locus ignis sit concavum superficiei orbis lunæ usque ad convexum aeris, non est hoc spatium totum æqualiter locus ignis, sed quasi principaliter et per posterius. Cum enim ignis sit ascendere sursum, verissime et principalissime attingit illa pars materiae formam ignis, quæ usque ad altissimum loci elevatur. Est autem altissimum loci ignis in concavo orbis ultimi. Ergo ibi locatur quod verissime est ignis : quod autem in medio et infimo est ejusdem spatii, non adeo attingit ignis naturam, sed secundum minus. Hoc autem declaratur per hoc quod ignis est clarissimum et subtilissimum corpus specie. Ex utroque enim locorum probatur, quod vera natura ignis est, quæ concavum orbis ubique tangit. Per oppositum autem se habet in terra : quoniam ideo quod terra est simpliciter gravis, et se-

cundum hoc sub omnibus descendit, erit verissime natura terræ locata in centro : et secundum quod partes terræ plus vel minus elongantur a centro, sic plus vel minus attingunt veram naturam terræ. Accidit autem eidem, quod remotissime sub alia descendit in medio terræ : quia secundum quod locus ignis et terræ contrarii accipiuntur, sunt extrema in quæ sunt motus contrarii, et alteri horum extremorum accidit quod sit medium, per hoc quod ipsum est medium mundi et non medium motus.

In locis autem mediorum elementorum omnino dissimile est : verior enim aer non est qui tangit ignem in sui loci summo, neque qui tangit aquam in infimo sui loci, sed potius qui locatur in medio spatio sui loci. Ignis enim tangens aerem facit ipsum æstuosum siccum, cum de natura sua aer sit calidus et humidus. Similiter et aqua tangens ipsum in infimo facit ipsum nebulosum et incorporatum et grossum, et alienam humiditatem habentem, cum aer de natura sua sit humidii spiritualis. Eodem autem modo nec aqua verissima est quæ tangit aerem, nec illa quæ tangit terram, sed media inter hæc. Tangens enim aerem in summo loci sui dulcis et subtilis est propter aeris admixtionem, et tangens terram in infimo loco sui turbulenta est valde et forte pontica vel salsa propter terrestre quod commixtum est ei, sed media insipida est veram habens aquæ naturam. Hoc autem rationabiliter accidit aquæ et aeri propter hoc quod non simpliciter gravia sunt elementa, neque simpliciter levia : horum enim est moveri ad medium sui loci, et declinare ab extremis secundum naturæ convenientiam. Hæc igitur sub orbe sunt loca simplicium.

1 Ex quibus patet, quod locus terræ non est locus aquæ, licet aqua descendant ad locum

terra, si terra detrahatur.

<--- Page Split --->

Propter quod etiam quidam Antiquorum dixerunt solum ignem esse primum elementum, et alia per compositionem ipsius et coacervationem partium ignis.

Hic autem error est sicut in libro de Cælo et Mundo diximus. Et ideo cum Avicenna et quibusdam aliis Philosophis dici oportet, quod locus naturalis qui virtutem habet inducendi formas in materia corporum simplicium, est superficies corporis continentis cum distantia sui ab orbe : hæc enim distantia causat calidum et frigidum, humidum et siccum, quæ sunt virtutes naturales elementorum : hæc enim si nulla sit, ex motu et lumine inducit calidum in sumno et subtile et siccum, quæ omnino non sunt nisi formæ ignis. Si autem sit distantia prima, in qua remissa est virtus motus, disgregabitur virtus elementalis contra statum formæ ignis, et inducitur calidum non omnino extrahens, sed spirituale humidum permittens, et causas in materia : et distantia ulterior causabit ampliorum partium materiae grossitiem, in qua humidum tantum partes materiae faciet fluere ad invicem : et distantia prima causabit formam aeris : distantia autem secunda formam aquæ : perfecta autem distantia quæ est omnino cum defectu caloris, sed potius habet frigus partes materiae constringens, causat siccum per omnimodam humidi expressionem, et inducit formas terræ : et hoc ulteriori manifestatione in secundo Peri geneseos, et in libro Meteororum manifestabitur.

Hæc enim quæ hic inducta sunt de generatione elementorum, non ob aliud inducta sunt, nisi ut sciatur distantia loci ab orbe secundum suas differentias, cum locus causet formas elementorum, et ad locum sub tali vel tali distantia motus est ipsorum. Duo tamen istorum locorum sunt extremi, et duo sunt medii : medium tamen propter facilem elementorum admixtionem a physicis intertitia dicti sunt. Aer quidem superius est æstuosus calidus, et inferius est va-

De causa virtutis loci qua datur forma elementi.

Admirabitur autem forte aliquis unde veniet tanta loco virtus, quod in loco quaedam pars universalis materiae simplicium corporum accipit formam ignis, pars autem aeris, et pars formatur in aquam, et pars in terram : materia enim de se nullum omnino habet locum. Similiter autem materia quæ est sub forma corporum, licet loco circumscribatur, non tamen exigit locum sub determinata loci differentia ad quam est motus secundum locum : sed ratione formæ substantialis determinatæ, quæ in quantum forma substantialis est generabilis corporis, exigitur determinata loci differentia ad quam est motus secundum locum. Videbitur enim alicui fortasse, quod superficies cujus concavum est locans in se locatum, dicitur et aliquid esse corporis locantis et non locati, et ideo habere virtutes corporis locantis : et propter illud debere agere ad formam corporis locantis et non ejus quod locatur in ipso : propter quod videtur concavum ignis in modo elementali non aerem debere producere, sed ignem : et sic nullum elementorum deberet esse nisi ignis solus, qui ex motu et lumine superiorum corporum generatur, et totam materiam elementalem videtur debere convertere in se.

<--- Page Split --->

terminatum in his quae moventur, in quibus motum tantum invenitur sine movente, oportet quod et movens tantum inveniatur sine moto. Invenimus enim aliquod compositum quod est locans et locatum simul, et invenimus aliquod locatum tantum, oportet igitur esse aliquid locans tantum: et sicut in illis id quod est tantum movens, est causa motus in omnibus aliis, ita necesse est quod id quod est locus tantum, sit causa localitatis in omnibus aliis: nullum autem corpus locus est tantum nisi cœlum, sicut patet ex dictis: igitur oportet quod ratio locationis sit in omnibus aliis a cœlo.

Amplius quæcumque natura invenitur in pluribus participata secundum rationem unam, oportet quod illa sit in aliquo uno primo quod est causa illius naturae in omnibus aliis, sicut probat Aristoteles in secundo Metaphysicae, et est suum exemplum de omnibus calidis quae causantur ab uno calido per se quod est ante ea, et est ignis.

Cum igitur natura loci inveniatur in pluribus simul locantibus et locatis, oportet quod sit unum aliud ante ea quod sit locus primus, quod virtutem loci causet in omnibus aliis: et hoc quidem est necessarium de virtute loci secundum quam et motus est ad locum sicut ad formam, et conservans in esse forma data. Haec igitur ad praesens de loco simplicium dicta sint.

CAPUT V.

De communibus proprietatibus locorum in quibus sunt commixta ex quatuor elementis.

De natura autem locorum in quibus generantur et conservantur composita, multifaria est valde Auctorum traditio. Sed ut a communioribus sit narratio, scire oportet quod (sicut supra diximus) locus omnium compositorum commixtus et compositus est, neque est aliquid compositorum quod habitet id omnino simplici. Et ideo in loco generationis eorum In loco generationis tria se contingunt elementa, aer scilicet, compositorum tria se constituunt elementa, et coniungut aqua, et terra. Ignis autem locus ibi esse elementa, et non poterat: eo quod est simpliciter lequare locus ignis ibi vis, et ideo quia non est causans cum sit essenon potuit? vehementer activus : dissolveret enim omne compositum : propter quod etiam nihil habitat et movetur in igne, sicut in libro de Causis proprietatum elementorum ostendimus. Licet autem quaedam Urum locus avium compositorum eleventur in aerem sicut sit aer vel eves, tamen ipsorum generatio et habiterra? tatio in terra est: et ideo proprie terra est locus ipsorum. Sed aer et aqua sunt loca per qua est motus ipsorum ad cibum. Cujus causa est perfectio, quia aves leves sunt et carnes earum leviores sunt in genere aliis carnibus : propter quod etiam saniores a peritis medicorum judicantur: et leves autem sunt ex multo aere et spirituali quod est in eis: et ideo locus earum est aeris ut frequenter PisLocus piscium.

<--- Page Split --->

ces autem qui frigidi sunt, materiam habent aquam spissam et pinguescentem et viscosam in genere, et ex tali connaturalitate aquam pro habitatione ab ordinante natura acceperunt. Gressibilia autem gravia sunt et terrestria : propter quod in terra morantur sicut in loco habitationis suae congruo.

Si quis autem particulariter velit cognoscere omnes naturas et proprietates particularium locorum in aqua, aere, et terra, sciet quod non est punctum in eis quod non habeat specialem proprietatem a virtute stellarum mediam habitationem commixtorum respicientium 1. Ad quodlibet enim punctum habitationis animalium et plantarum et lapidum variatur circulus horizontis,2et ad variationem circuli horizontis totus cœeli respectus ad medium habitationis variatur. Qua de causa variantur naturae et proprietates et mores et actus et species eorum qui in eodem loco sensibili videntur generari. Demum quod ex geminis seminibus et animalibus et brutis et hominibus ex hoc diverso respectu proprietates et mores diversi attribuantur. Et hoc est rationabile : quia compertum est cœelum diffundere virtutes formativas in omne quod est : maxime autem diffundit eas per radios emissos a luminibus stellarum : et ideo consequens est, ut quaelibet figura radiorum et angulus diversas in inferioribus causet virtutes.

Cum igitur ex motione horizontis necesse sit mutari totum circulum, et ex mutatione circuli mutetur tota figura radiorum, et etiam quodlibet punctum habitabilis unum speciale centrum constituat horizontis, necessario consequitur quodlibet punctum habitationis habere virtutes speciales quibus informatur id quod locatur in ipso. Et haec est causa quare nulla rerum generatarum invenitur

omnino per omnia similis alteri in proomnia similis alteri in prietatibus. Et hic locus est proprie, de proprietatipropietatiquo dicit Porphyrius, quod est unum de individuantibus : quia, sicut tradit Boetius, impossibile est imaginari vel intelligi ut duorum aliquorum omnino idem sit locus. Et sicut hoc est in totis et persicut locus unius totius fectis rebus, ita est in partibus rerum non est locus alterius, cus alterius, etiam : quia sicut locus unius non est alita nec locus unius terius in toto, ita nec locus unius partis partis est locus alteest locus alterius partis. Convenientia tarius. men est in locis quae vicina sunt in proprietatibus communibus : et ideo ea quae vicine habitant, similes habent complexiones et similia conservantia et similia corrumpentia in contrarium. Similitudo et dissimilitudo locorum et virtutum formativarum, quae sunt in loco, ex materia per signum maxime deprehendi potgnes in uno medium habitationis variatur. Qua de est in quodam magnetis genere, qui uno angulo fugit ferrum, et in alio attrahit iprum, et in alio fugit sum. Cum enim unus angulus non differat ab alio per magnum loci spatium, oportet quod vicina valde loca sint aliquando diversarum et contrariarum virtutum. Haec enim contrarietas non est ex materia, quia materia non est causa virtutis et forma : oportet igitur quod sit ex loco informato a figuratione radiorum stellarum. Et hoc est quod egregie dicit Hermes in libro de virtutibus universalibus, quod « constellationi est causans virtutem qualitatum eorum quae infunduntur in inferioribus, et est formativa Qualitates elementorum sunt ipsum per qualitates elementorum quae sicut instrumenta virsunt sicut instrumenta virtutum cœelotutum cœeltium cœelstium. » Non tantum autem quilibet locus particularis, alterius est proprietatis quam alius, sed etiam quilibet per se successive diversarum efficitur proprietatum : eo quod per ortum et occasum super ipsum, et diversam habitudinem earum ad locum quemlibet necesse est Quare res variari proprietates ipsius. Et haec est Generale

4 Ex his patet quare varientur naturae proprietates, mores, actus et species eorum quin

<--- Page Split --->

muntantur in causa quare mutantur res generatae ex suis continentibus quandoque in melius, quandoque in pejus : licet hoc juvari et ad melius, et quandoimpediri possit aliquando per hoc quod quæ ad pejus?

Quare elementa facilius recipiunt impressiones stellarum et omnium agentium quam elementata ?

Immutationes autem tales in elementis statim apparent ex modica etiam variatione vel mutatione stellarum, sed in elementatis non adeo cito perpenduntur : et hoc contingit ideo quod elementa parum distant a materia : et ideo facillime recipiunt impressiones omnium agentium in ea : sed elementata quasi victas et terminatas habent suas materias per suas formas, et ideo magis resistunt alterantibus agentibus in ea : tandem tamen necesse est, quod ipsa alterentur et corrumpantur finita periodio sui esse quod habent ex virtutibus circuli cœelestis, sicut melius explanabitur in fine secundi Peri geneseos 1.

Hæc enim et his similia sunt quæ notantur circa locum illum in communi : quæ tamen per accidens ex vicinitate montium, vel situ eorum, vel ex vicinitate marium, frequenter impediuntur, et aliquando recipiunt impedimentum per artificium peritorum virorum qui noverunt situs et virtutes stellarum, et impediunt effectus : quia, sicut dicit Ptolemæus in Quadripartito, « effectus stellarum impediri possunt per sapientiam peritorum virorum in astris. »

De distinctione terrae per loca habitabilia et non habitabilia.

Est autem duplex habitabilis terrae diversitas ex habitudine comparationis terrea ad cœlum. Una quidem quæ distinguit terram totam in quinque plagas sive zonas, quas ponit Plato et Pythagoras et Homerus et plures alii auctores. Alia autem penes quam climatum secundum latitudinem ab æquinotciali est distinctio.

Et de prima quidem loquemur prius, ostendentes quidquid de hoc tradiderunt Antiqui, et rationabiliter dicta accipiamus in his. Est autem tractatio Pythagore et Homeri et præter eos omnium qui in Ægypto philosophati sunt, sed et apud Latinos Ovidii et multorum aliorum, terram totam dividi in quinque zonas cœli, quarum tres ponunt inhabitabiles, et duas tantum habitabiles esse voluerunt, quarum mediam vocant perustam sive torridam : et hanc dicunt esse partem terrae quæ supponitur spatio quadraginta octo graduum fere quod est inter duos tropicos, inter quos est via solis : declinat enim sol versus Aquilonem versus tropicum æstivalem fere per viginti quatuor gradus, et per tantumdem declinat ad Meridiem versus tropicum

<--- Page Split --->

hyemalem. Et quia via solis directe est super spatium illud bis in anno, dicunt quod ibi reflectitur radius ejus in seipsum, propter quod combustivus est, et facit partem illam inhabitabilem ex nimio calore. Dicunt etiam quod mare salsissimum spatio illi supponitur, et facit locum magis inhabitabilem, et salsissimum esse dicunt propter multum terrestre combustum immixtum eidem. Locum autem ex mari inhabitabilem dicunt : quia reflexio radii in se refracti et clarissimi fit ad littora per circuitum talis maris, quae reflexio multiplicat calorem in littore, et incendit littus, et facit ipsum habitationi non congruum. Duas autem suppositas regiones inhabitabiles esse dicunt propter frigus : eo quod nimis elongate sunt a via solis ad quas radii solis non veniunt nisi oblique valde, et non faciunt angulum in ipsa nisi hebetem et obtusum valde : vel forte contingunt loca illa tantum : et ideo nullius effectus vel parvi valde effectus sunt in locis illis : et ideo mortificans frigus est in locis illis, et humorum locorum illorum congelationes commisceri non possunt ad complexionem vivi alicujus constituendam. Propter quod venti venientes a nostro polo frigidi sunt valde et sicci : eo quod humidum congelatum ejus commisceri non potest.

Quantitates autem illorum duorum locorum esse dicunt diversimode : quidam enim tradiderunt spatium hoc frigidum a septimo climate totum spatium versus Aquilonem : et tunc oporteret, quod esset spatium illud ab utroque polo versus tropicum utrumque quadraginta duorum graduum : quia latitudo septimi climatis est quadraginta et octo graduum, et tota latitudo quae est ab aequinoctiali ad alterum polorum, est nonaginta graduum : et ideo de ipsis quadraginta et octo gradibus septimi climatis remanerent quadraginta duo de latitudine regionis inhabitabilis. Cum autem viginta quatuor fere gradus sint inter aequinoctialem et tropicum alterum : remaneret ergo habitabi-

lis circa tropicum versus polum viginti quatuor graduum : et haec esset latitudo habitabilis inter torridam et frigidam versus quemcumque polorum. Haec igitur est divisio terrae habitabilis et non habitabilis secundum dicta Antiquorum.

Est autem hujusmodi dubitatio magna utrum tor- rid a plaga de torrida, utrum ipsa sit secundum to- sit tota in- habitabilis ? tum inhabitabilis, sicut Antiqui videntur tradidisse. Videtur autem Pythagoræ, Platoni, et Democrito, et sociis eorum, quod totum hoc spatium sit inhabitabile propter quinque rationes, quarum prima sumitur ex dispersione radii solis super illa loca incidentis. Cum enim omnis ra- dius incidens reflectatur ad parem sive æqualem angulum, oportet necessario, quod radius incidens alicui terrae perpen- diculariter in seipsum reflectatur : in seip- sum autem reflexus radius causat adustio- nem, sicut probatur in Prospectivis. Cum igitur radius solis cuilibet loco terrae qui est inter duos tropicos bis in anno per- pendiculariter incidat, oportet quod adu- stionem bis in anno perficiat per quam torridam reddit, et non congruam com- plexionatis et commixtis habitationem

Secunda ratio quae fortior est inter omnes, est quod circulus signorum arcus est, et chordæ ejus parvæ juxta puncta quæ attingunt duos tropicos. Viginti enim gradibus ultimi Geminorum parum distant a viginti gradibus Cancri : et si ducerentur chordæ a gradibus Geminorum ultimis ad gradus Cancri primos sibi mutuo per comparitatem respondentes, essent chordæ breves, quæ subtenduntur arcubus sphæricis : eo quod circulus signorum ibi ascendit ab punctum tropici, et descendit ab eodem. Sol ergo quando vadit in gradibus quadraginta dictis, quasi stare videtur in eodem loco, et statu suo continuo exurere terræ habitationem : eo quod sicut una columna radiorum suorum perpendicularitate incidit terræ et exurit eam : reddit igitur eam inhabitabilem. Omni autem eodem modo facit in ultimis viginti gradibus Sagittarii, et viginti primis gradibus Capricorni, quibus accedit et re-

<--- Page Split --->

cedit ad tropici punctum hvemalis. Incendit igitur etiam ibi habitationem et reddit inhabitablem. Duo ergo calidissima loca sunt quae sunt sub tropicis duobus : sed inter duo calidissima non est temperatum medium. Temperatum enim medium est inter calidissimum et frigidissimum. Sic igitur nec locus qui est sub equinoctiali, est temperatus : et sic totum spatium quod est inter duos tropicos, est combustum et intemperatum, et habitationi contrarium sive incongruum : quia sicut dicit Aristoteles in libro de

Antiquorum torridam esse supponentium. Adhuc autem inducunt et tertiam, ibi mare dicentes, cui cum radii solis incidunt et stellarum, divaricantur et ex politione et tersione aquæ et a frigiditate aquæ calor excitatus a radiis solis expellitur ad littora, et comburit, et reddit locum inhabitabilem. Hoc autem mare salsissimum esse dicunt propter multum terrestre combustum ei admixtum. Dicunt etiam constare per speculum concavum, cui si radius incidat perpendiculariter, elicitur ignis : quia reflexio radiorum super aquam maris perpendiculariter facta habitationem reddit ignitam et combustam.

Adducunt etiam quartam ex probabilibus conjecturis objicientes, et dicunt quod nos invenimus loca illa, quorum declinatio est parva a tropico aestivo valde calida in aestate, et quasi intolerabilis caloris : et hyems illorum locorum est tem perata non habens gelu, sicut sunt loca tertii climatis, cujus latitudo est graduum triginta. Si igitur illa loca sunt tam vehementer calida propter unam aestatem quam habent ex sole appropinquante et incedente super Zenith capitum eorum, probabile esset intolerabilis esse caloris terram cui incidit perpendiculariter bis in anno : et ideo esse inhabitablem.

Quintam autem asserunt rationem ex

conjecturis dicentes, quod omnis complexionari oportet temperatam esse habitationem : et non esse temperatum, nisi inter duo contraria intemperata : et ideo non esse habitationem aliquam nisi inter inhabitablem propter frigus in parte una, et inhabitablem propter calorem in parte alia. Sub utroque autem polorum necesse est esse inhabitablem propter frigus. Necesse est igitur in medio terræ æquinoticalem esse inhabitablem propter calorem.

Sunt autem Ptolemaei et Avicennae rationes in contrarium. Dicunt enim isti, quod nos videmus multos homines oculis nostris qui habitaverunt inter tropicum aestivum et æquinoticalem : et libri Philosophorum de astris ibi degentium venerunt ad nos. India enim et Æthiopia in parte est in illis locis. Et ex hoc constat oportere ibi esse habitationem : multas enim civitates gentis Achim et Indorum et Æthiopum in parte constat nobis in climate illo esse. Secundi autem climatis similiter tota latitudo fere inter æquinoticalem et tropicum aestivum existit: cujus latitudo est viginti quatuor graduum, quanta est declinatio solis ab æquinoticiali circulo secundum Ptolemæum : et sunt in eo multæ civitates nominatæ, quarum habitatores plures venerunt ad nos.

Est etiam rationabile ibi esse habitationem : cum enim juxta physicorum traditionem sol in obliquo circulo sit causa generationis per excessum, et causa corruptionis per recessum, oportebit ibi potissime esse generationem ubi æqualiter accedit et recedit : est autem hoc sub æquinoctiali : erit igitur ibi potissime generatio et habitatio generatorum.

Amplius accessus solis proximus facit calorem, et recessus facit frigus : est autem medium inter calidum et frigidum temperatum : ergo in medio accessu et recessu loca illa erunt temperata, et sic habitationi congrua.

Amplius stellarum effectus fortissimus est in loco in quo multiplicantur maxime

<--- Page Split --->

radii eorum. Hoc autem est in viis planetarum. Cum igitur viae planetarum sint inter duos tropicos, erit ibi fortior vis stellarum : vis autem stellarum est in generatione : ergo erit in locis illis potissime generatio : non potest autem esse generatio nisi in loco habitationis generatorum : oportet igitur ibi esse habitationem congruam generatis.

Hic autem inducunt etiam ea quae de imaginibus dicta inveniuntur : haec enim maxime perfecta sunt in viis planetarum, in locis scilicet quae directe et perpendiculariter respiciunt. Ex omnibus igitur his rationibus, multis magnis viris qui ante hoc nostrum opus fuerunt videtur, quod locus ubi torrida esse videbatur, sit habitabilis.

Omnibus autem his rationibus et considerationibus habitis, consentiendum videtur Ptolemaeo et Avicennae, ut dicamus nostrae torridam non omnino esse torridam, sed esse habitatam tam in littoribus maris quod ibi est (et mare Indicum vocatur, quod multos habet adamantes in fundo) quam etiam in insulis maris multis quae ibidem a Philosophis esse describuntur.

Sed distinguendum est, quoniam sub tropico aestivo propter rationes superius inductas non oportet esse continuam et delectabilem habitationem, sed est aliquando delectabilis, et aliquando laboriosa. Sed sub aequinoctiali qui est sub medio regionis illius, quae torrida vocatur, et continua et delectabilis est habitatio : quia licet radius solis bis in anno ibi reflectatur in seipsum, eo quod illi loco perpendiculariter incidit, non tamen diu figitur in eodem loco : quare circulus solis ibi est extensus, et quasi recte recedit ab aequinoctiali, nec rursum accedit ad ipsum nisi interpositis quatuor signis ad minus : et ideo calor accessus ejus non figitur circa locum unum, et ideo nullum locum incendit : et intervenit magnum tempus inter calorem solis quem facit accedendo, et eum quem facit in secundo accessu : propter quod unus calor alium in loco non invenit : et ideo calor ibi non multiplicatur. Nec est verum quod inter

duo calidissima nullum sit temperatum : quia recessus solis causat frigus ex victoria inferiorum elementorum causatum : et ideo licet frigus non sit ibi in summo, est tamen ibi ut temperans extreme calidum.

Et ideo dixerunt quidam Philosophi lolocus temperatissicum illum temperatissimum omnium lomus non est locus sub equinoctiacorum, cui tamen dicto eorum non puto adam credidiam crediesse consentiendum. Sed dicendum, quod derunt. temperatissimum necesse est esse eorum locorum, qui sunt inter duos tropicos, et congruum plus complexionibus eorum qui in regione duorum primorum climatum nascuntur, nisi forte per accidens aliquis ibi locus ex motibus temperetur : sed de hoc accidente dicemus inferius. Sicut autem diximus non esse continue delectabilem habitationem sub tropico aestivo, ita consentimus et non esse continue delectabilem habitationem locis illis in insulis illius maris et in littoribus, sed tempore quo sol perpendiculariter incidit locis illis, aut in subterraneis erit habitatio, vel recedendum ad tempus usquequo sol loca illa respiciat oblique.

Et haec est de locis illis traditio Avicennae et Ptolemaei in libro de Divisione locorum habitabilium. Ad ea autem quainducta sunt, facilis est determinatio per ante dicta.

<--- Page Split --->

ter æstum : et concordant cum hoc fere omnium sententiae, qui dicunt circulum solis concentricum non esse.

Secunda autem ratio sumetur ab hoc, quod necesse est distribuere sic, quod in aliquo loco congruit habitationi. Scimus enim in polo Septentrionali esse frigus dominans quod superiora elementa conducat in inferiora : et immediate probatum est esse temperamentum per latitudinem septem climatum : igitur necessarius erit locus in quo calor dominetur ex victoria superiorum elementorum in inferiora : et hunc dicunt esse quartam terræ partem, quæ in superiori nostri hemisphærii ab æquinoctiali circulo extenditur usque in polum Australem. Cujus signum dicunt esse, quod amphitrites inveniuntur influere continue ab 'Aquilone in Meridie : cujus causa alia fingi non potest, nisi quia continua conversione elementorum superiorum in inferiora exaltatur continue in Aquilonem : et per oppositam causam conversionis inferiorum elementorum in superiora deprimitur et minuitur in Meridie versus polum Austri : et ideo ab alto fluit per devexum in depressum.

Tertiam autem suæ sententiæ assertionem adducunt a Regum experimentis : nullus enim umquam Regum describentium orbem, neque aliquis historiographorum, sive Astronomorum, vel aliorum Philosophorum, umquam aliquid scripsit de locis illis, nec umquam aliqui pervenire potuerunt, licet multi in hoc laboraverint : et hoc signum esse dicunt, quod nullus habitet omnino in locis illis : et si nullus habitat, tunc frustra esset habitabilis.

Sed his contrarii sunt plures Philosophilosophorum contraria. Averoes enim in commento super librum quartum Cæli et Mundi, dict et Aristotelis et suam fuisse opinionem, quod loca illa sunt habitabilia, et rationem adducit id necessario probantem, ut mihi videtur : dicit enim inter calidissimum et frigidissimum esse temperamentum : necessario etiam est locus

Quod quarta terrae quae est ab equinoctiali usque ad polum Australem, non sit habitabilis.

1

Quod quarta terrae quae est ab equinoctiali usque ad polum Australem, non sit habitabilis.

CAPUT VII.

Utrum habitabilis sit quarta terrae quae est ab æquinoctiali usque in polum Australem ?

Occurrit autem hic quaestio gravis, in qua etiam Reges potentissimi et Philosophi peritissimi ab antiquo laboraverunt : reges quidem experiendo, et Philosophi per investigationem rationis, utrum scilicet aliquid de terra quæ ab æquinoctiali usque ad polum Australem extenditur, habitetur vel possit habitari. Si enim habitari possit, tunc frustra esset nisi habitaretur a plantis, animalibus, et hominibus. Sunt autem multorum magnorum rationes, quod non habitari possit : et inducunt præcipue tres rationes, quarum una est Ptolemaei, quod ad illam partem minor per diametrum solis conversa sit, et non propter vicinitatem corporis solis et ultra tropicum hyemalem effectus sit locus inhabitabilis. In tropico enim hyemali qui in Meridie est, tres (ut inquit) occurrunt causæ caloris intolerabilis. Una quarum est rectitudo circuli solis circa tropicum per accessum ejus in Sagittario. Et altera est perpendicularis casus radii ejus super loca illa. Quas duas causas supra explanavimus. Tertia vero causa est vicinitas corporis solis : eo quod minor pars diametri ejus est versus finem Sagittarii : et hæc potissima et causa occurrentis caloris : et ideo locum illum et vicina loca dicunt effici inhabitabilia prop-

<--- Page Split --->

calidissimus sub tropico hyemali : frigidissimum autem esse necesse est sub polo, eo quod obliquissime locum illum radii solis respiciunt : igitur in medio per æquidistantiam ab utroque locus erit temperatus et congruus habitationi. Negat enim Averroes solem eccentricum circulum in quo moveatur, habere : et ideo tertiam causam caloris sub tropico hyemali dicit esse talsam et nullam : sed potius dicit quartam quæ est ab æquinoctiali circulo usque in polum Australem, esse divisibilem per climata habitabilia, sicut et quarta terræ dividitur Septentrionalis, in qua nos habitamus.

Quidam autem Antiquissimorum propter hoc terram non esse rotundam asserebant, sed potius factam semisphæralem, et nullam omnino terram : sed esse aquas dicebant versus polum Australem, et ideo ad nos nullum pervenisse de habitatione quartæ quæ est ultra æquinocialem. Dicunt enim illi medium semisphærale Aquilonaris infusum aquis, et ab æquinoctiali in polum non esse nisi aquam, et aerem, et ignem, et non apparere de terra nisi dimidium semisphæralis figuræ ejus, et in illa nos habitare contendunt. Quod quidem dictum quia contra rationem est et improbatum in libro Cæli et Mundi, hic transimus, et præcipue quia rationem nullam isti pro se inducunt, nisi quia rumores de habitatione illa quæ est ultra æquinoctialem, certos numquam perceperunt. Hæc autem est sententia in fabula Hesiodi antiquitus lecta.

Alii autem his non consentientes dixerunt quidem, quod terra est rotunda, et dixerunt quod quarta terræ quæ est Aquilonaris, est elevata extra locum centricum mundi, et ideo porrigitur super aquas, ut sit congrua habitationi : et tres aliae quartæ sunt sub aquis, et ideo non est in eis habitatio nisi natantibus tantum : dixerunt autem, quod extra hanc quartam Aquilonarem sunt stelle Aquilonares quædam. Et in hac sententia dicitur fuisse Socrates. Quia vero de

hac opinione mentio erit in secundo libro de Causis proprietatum elementorum, ideo illic differemus disputationem contra ipsam, præcipue quia nos in tertio Cæli et Mundi probavimus terram esse directe locatam sub aliis omnibus elementis in medio mundi in quantum est medium mundi : hoc enim satis refellit errorem qui dictus est hic.

Ptolemæus autem in libro de Dispositione sphæræ qui est introductorius Almagesti, dicit sub utroque tropico, æstivo scilicet et hyemali, habitare Æthiopes : et confirmat hoc per quemdam poetam, qui nomine dicitur Krices, qui Krices inducit Homerum dicentem : et sunt hæc verba Ptolemæi: « Natura quidem exigit duo genera Æthiopum, quorum unum est sub tropico æstivo, et sunt Æthiopes, qui sequuntur nos: et alterum genus Æthiopum est, qui sunt sub tropico hyemali, qui est tropicus æstivus illis, quorum pedes sunt in directo pedum nostrorum. » Et Krices quidem retulit de Homero versificatore, quod ipse dixit hos Æthiopes in versibus suis, cum dicit : « Et virtus in duobus finibus duas habet divisiones, quarum una est in occasibus horizontis, et altera est apud elevationem. »

Sunt quidam dicentes deserta arenosa longi spatii jacere inter media, quorum sterilitas transitum prohibet: et ideo dicunt nullum ibi habitare: quia cum genus hominum ab uno disseminatum esse constet, aut ille, ut inquiunt, fuit in quarta Aquilonari, aut in quarta Meridionali. Et si quidem dicatur fuisse in quarta Aquilonari, sicut verum est, tunc ad quartam illam transire non potuit propter deserta adusta longi spatii. Si autem fuit in quarta Meridionali, tunc ad istam quartam transire non potuit. Et nos hoc falsum esse videmus, cum oculis videamus in hac quarta homines habitare.

Nos autem salvo meliori judicio, dicimus aliquam quartam partem quæ est ultra æquinoctialem ad Meridiem, esse habitabilem secundum naturam et habi-

Ptolemæus in libro de disposizione sphære ponit dari Æthiopes, qui sunt sub tropico hyemali, quorum pedes sunt in directo pedum nostrorum.

Ponentes quartam terrae ab æquinoctiali ad polum Australem inhabitabilem.

Opinio propria consentiens Homero et Krices poetæ quantum ad aliquid.

<--- Page Split --->

tatam, ut putamus. Videtur enim consentiendum Krices et Homero in hoc quod dicunt naturam exigere duo ge-

bant ire sinistras : et ideo dicit loquens de eis :

Ignotum vobis Arabes venistis in orbem.

In quo diterat a Krices et Homero?

Hæc pro solutione ad rationes probantes esse habitam quartatam illam terra de qua supra.

se latae superficiei et non rotundae, non consentimus : quia eam rotundamesse satis probavimus in libro Cæli et Mundi. Sed videtur, quod multum sit laboriosa et non continua habitatio sub tropico Capricorni propter causas superinductas : sed spatium quod est post tropicum Capricorni usque ad latitudinem septim climatis in Meridie mensurando, hoc est, usque ad latitudinem quadraginta et octo vel quinquaginta graduum habitabile est secundum delectationem et continue, sicut et nostrum, et forte plus quam nostrum : propter hoc quod ibi est superius solis, et cæli vicinitas plus temperat frigus regionum quæ distant ab æquinoctiali per quinquaginta gradus a Meridie, quam faciat in Aquilone : eo quod aux ejus est in Aquilone, et oppositum augusti in Meridie.

Sed quod raro transeunt, causa est una latitudo deserti interjacenti, sicut scribunt historiographi : hoc enim desertum arenosum, et procellas facit in eo ventus, et est vastum et latum, ita quod spatio septimanarum multarum transiri non potest : et ideo propter ariditatem illius contingit, quod parum scimus de habitantibus ibi. Et quod nuntii Regum et exercitus illuc non transierunt. Sic etiam intelligitur quod dicunt Philosophi, quod nullus invenitur scripsisse aliquid de habitatione illa : tamen Philosophi diversa valde scribunt de hoc : et ideo dicimus sicut nobis videtur, non præjudicantes aliter dicentibus. In libro enim Meteororum aliquid iterum dicemus de hoc secundum sententias Philosophorum. Sed quidquid ibi dicturi sumus, hoc erit opinionis aliorum 1 : hic autem vere scripsimus opinionem nostram.

Quod autem dicitur, regionem illam quae est in meridie, inter Aquilonem et tropicum Capricorni, esse adustam, hoc manifestum est modo quo supra diximus: sed hoc non prohibet quin aliquando possit habitari, quando scilicet sol est in signis Aquilonaribus : tunc enim est eis hyems : et hoc modo etiam nihil prohibet quin homines quartæ Aquilonaris possint transire ad homines quartæ Meridionalis non impediente exustione solis. Sed quod rumores aliqui ex eis ad nos non pervenerunt, omnino non puto esse verum, cum Homerus jam locutus sit de ipsis, et etiam Lucanus de Arabibus qui in torrida habitant, scribat dicens, quod umbras quas habebant dextras in sua terra, quando se convertebant ad Orientem in Meridie suo venientes in quartam Aquilonarem vide-

Legi ego quamdam causam cujusdam Philosophi, quare non sit transitus a quarta Aquilonari per torridam ad quartam meridianam. Dicebat enim sub torrida ex parte meridiei esse montes de lapide qui dicitur magnes : et est illud genus magnetis talis naturae, quod carnes humanas sibi attrahit, sicut noster magnes ferrum : et propter illos non posse transire. Sed hoc impedimentum non utique esse credo, sed forte in aliquo loco. In descriptione autem facta sub Cæsare Augusto, legitur quod nuntios misit Augustus ad reges Ægypti et Æthiopiæ, qui naves et impensas pararent necessarias eis quos miserat ad transeundum : et venientes sub æquinoctiali loca paludosa invenerunt, in quibus nihil diffunditur : et lapidosa quæ nec navibus, nec

<--- Page Split --->

pedibus poterant transire: et ideo sunt reversi negotio non peracto. Quosdam vidi homines qui causam quare non transeatur, dicunt esse inaccessibiles montes præruptos et desertos. Sed mirum videtur, si undique sunt tam inaccessibiles, ut numquam possint transiri. Unde in omnibus credo his verius esse, quod difficilis sit transitus et non impossibilis: et hoc propter vastam et arenosam eremum, quæ adustione solis sterilis est: et ideo sine longitudinis viatione transiri non potest: et hanc esse causam existimo, quare parva est communicatio hominum ultra æquinotcialem existentium in climatibus Meridionalibus, cum his qui nobiscum habitant in quarta Aquilonari.

lo vitæ longe ab igne separari non possunt, et terra neque ibi parum germinat, et hoc quod germinat, non ad perfectam pervenit maturitatem : et ideo omnino inhabitabilis videtur esse locus majoris latitudinis existens. Sed tamen sicut diximus de locis qui sunt sub æquinoctiali et tropicis, scilicet quod quidam sunt non continuæ habitationis et indelectabilis, nec habitari possunt nisi in æstate: propter quod et pisces maris illius videmus tempore frigoris transferre se ad littora versus Meridiem, et in æstate redeunt, eo quod in hyeme intolerabile est eis frigus illorum locorum, quod aliquantulum temperatur in æstate.

Est enim sub polo perpetuum frigus et regio tenebrosa continue : nec umquam apparent ibi stelle vel sol, cum tamen per dimidium annum sit ibi dies, et per dimidium annum nox. Quod ideo contingit, quia frigus excedens illius regionis continue spissat aerem, et convertit in aquam in modum nebule spisse, continue expanditur ibi aer super aquam. Virtus etiam radiorum stellarum et solis quæ ibi est, parva est : et quamvis multiplicetur ex reverberatione quæ fit ad aquam, tum propter hoc quia aqua polita est, et reflectit id quod ad ipsam pervenire potest de virtute radiorum : tum etiam propter naturalem ipsius frigiditatem, et ex qua repercutiendo multiplicat calorem, tamen cum toto illo non efficitur radius fortis : et ideo elevat vapores aquæ, et nihil consumit de eis : propter quod continue nebulosus et caliginosus est aer illarum regionum : et propter hoc semper sunt ibi tenebræ. Et hoc etiam narrant experimentatores navigantes partes Oceani Aquilonaris partis inhabitabilis : et quando vident tenebras, fugiunt reputantes se ultra navigare non posse : eo quod propter caliginem nebule spisse quæ ibi est, se dirigere non valent : eo quod visus etiam ad proxima loca extra naviculam pererrare non potest : et ideo si intrarent caliginem, ad lumen

CAPUT VIII.

De inhabitabilibus regionibus et terris.

His autem habitis, de duabus regionibus inhabitabilibus propter frigus est tracandum. Has autem velambas regiones circa utrumque polum esse constat. Et quantæ sint latitudinis, non est certe probatum. Sed credo quod omnia loca per mensem vel amplius (quando sol est in tropico hyemali) sunt inhabitabilia propter frigus : et similiter loca quæ sunt majoris latitudinis. Et hoc quidem probatur experimentis eorum qui habitant ultra latitudinem quinquaginta et sex graduum, qui tantum frigus in terris eorum in hyeme habent, quod sine pericu-

<--- Page Split --->

redire nescient. Propter quod etiam natura illorum locorum non satis nota est, nec certa nobis satis esse potest : quia non venit ad experimentum nisi quod scimus, quod signum extremum dominetur ibidem. Et quia frigus excellens mortificativa est qualitas, ibi pauca vel nulla vivere animalia. Et si forte aliqua ibi appareant aliquando animalia, oportet quod sint magna corpore et multarum carnium, quæ frigus non cito penetret : et oportet, quod non continuam habeant habitationem ibi. Et forte frigus illorum locorum est causa quare ventus Aquilonaris est frigidus apud nos. Sed apud habitantes ultra æquinotcialem, ventus a polo veniens est Meridianus, et apud eos est frigidus et siccus, sicut apud nos ventus Aquilonaris : sed ventus Aquilonaris illis venit a torrida et maribus calidis et locis paludosis : et ideo eis est calidus et humidus, sicut apud nos ventus Meridianus. Propter frigus autem regionum illarum sunt animalia frigida in terris illis corpore multum diminuta, vel penitus nulla, sicut asini et hujusmodi. Aves autem rapaces propter corporum suorum constrictorum et spirituum caliditatem fortissimæ sunt in regionibus illis habitabilibus juxta polum : et animalia quæ ibi sunt, tendunt ad albedinem, sicut ursi, et leones, et hujusmodi. Vegetabilia quæ ibi sunt, aliquantulum convalescunt, ut avena, et hordeum : sed triticum nequaquam ibi convalescere potest : et si aliquando seminatur, degenerat in granum alterius naturae.

Est tamen in talibus locis distinctio : quia quanto sunt frigidiora in superficie, tanto magis recludunt in se vapores calidos diu in ventre terrae congregatos, et illi frequenter erumpunt in montes altos : propter quod tradunt Philosophi montes altos esse in partibus Aquilonaribus perpetuarum nivium et perpetuae frigiditatis. Est autem immensa illorum locorum frigiditas, etiam causa quare materia illarum regionum sunt raro navigabilia : quia tempore hyemis congelata sunt glacie so-

lidissima, et tempore æstatis fluit in eis glacies divisa, quæ vel in mari congelata fuit, vel per flumina influit in mare. Alio etiam tempore ventus tempestuosus facit in eis tempestates, in tantum quod propter tempestates navigari non possunt, sicut dicit Albumasar : sol enim non consumit vapores, sed elevando confortatur ventus continue, et procellosum facit mare et innavigabile. Est autem regio illa sub polo sit secundum rationis sententiam aquosa multum, eo quod ibi continue aer ad aquam resolvitur, sicut supra docuimus : et in libro Meteororum cum subtiliori consideratione dicturi sumus.

CAPUT IX.

De longitudine et latitudine locorum habitabilium.

Nunc videndum est de parte mundi quæ continue et delectabiliter habitatur. Sciendum autem, quod pars illa non est rotunda ut quidam eam figurant dividentes mundum in Asiam, Africam, et Europam : sed potius extenditur habilitabilis nostra a linea Meridionali versus Aquilonem, sicut diximus supra : et latitudo regionis illius est mensura distantiae ad Aquilonem : et quantitas latitudinis est pars circuli Meridionalis terrae illius, cujus latitudo est accipienda secundum quantitatem qua sol quando est in linea Meridionali, accedit ad Zenith capitum habitantium in terra aliqua : et sic dicitur latior et minus lata regio eorum. Mensura

<--- Page Split --->

autem ista dicitur regionum latitudo a Philosophis : propter hoc quod secundum quantitatem arcus, qui est Meridionalis circuli pars, sol et cæteri planctæ qui præcipue causant naturas et proprietates locorum, moventur in cœli latitudine super loca, aut directe perpendiculariter, aut accedendo versus ipsa. Longitudo autem cujuslibet loci dicitur esse per mensuram ab Oriente in Occidentem acceptam : et quantus est arcus a Zenith capitum versus Orientem totius habitabilis, tanta dicitur esse longitudo loci illius a Philosophis. Cujus causa est, quia sol et cæteri planetæ in hoc arcu moventur, aut super loca illa, aut versus ea, secundum cœli latitudinem quæ est secundum extensionem sex signorum semper apparentium super Orientem.

Et secundum quidem has mensuras longitudinis et latitudinis non est habitatio nostra quæ versus Aquilonem est, rotunda, sed potius conficitur ex quatuor partibus elementorum, quorum duæ sunt æquales et duæ inæquales. Ista autem pars est circuli qui intelligitur extendi a polo in polum per Orientem : et pars illius circuli ab ortu solis quando est in æquinotciali accepta versus polum Aquilonarem per quinquaginta gradus mensurat habitationem, quæ satis delectabiliter et continue habitatur : et remanent gradus quadraginta, quorum pars omnino inhabitabilis est, et pars habitatur cum labore et non continue. Similis autem pars circuli mensurat nostram habitationem Occidentis et æqualis prædictæ. Sed semicireulus æquinotcialis, qui in superiori hemisphærio est, mensurat eam per centrum et octoginta gradus ab Oriente in Occidentem : quia tanta pars circuli extenditur super medietatem superiorem terræ in qua nos habitamus. Arcus autem similis illi et non æqualis mensurat eam versus Aquilonem ab Oriente in Occiden-

tem. Dico autem illum arcum similem semicireulo æquinotciali : quia et ipse arcus semicireulus ejus circuli intellectualis qui parallelus est æquinotciali, distans ab ipso in sphærám versus Aquilonem per quinquaginta gradus inæqualis est : quia æquinotcialis circulus est magnus dividens totam sphæram cœli et terræ in duo æqualia : et parallelus, de quo dictum est, de parvis circulis, unus qui spheram cœli et terræ in duo æqualia dividit. Et secundum istas mensuras habitatio nostra, quæ versus Aquilonem est, longitudinem habet plus quam duplam ad ipsius latitudinem.

Movet autem fortasse aliquem id quod diximus de longitudine terrarum, quod scilicet distantia ab Oriente mundi ipsius est longitudo : omnis enim terra suum habet Orientem, cum terra sit rotunda : et omnis terra distat ab Oriente suo spatio æquali, hoc est, per nonaginta gradus : et sic una terra non est longior quam alia. Sed debet talis homo scire, quod rationibus astrorum, et præcipue per eclipses lunares compertum est nostram habitationem non extendi per totum terræ circulum, ita quod habitabilis sit habitatio nostra ab Oriente in Occidentem, et per Occidentem iterum in Orientem : eo quod amphitrites fluat ab Aquilone per Orientis punctum in parte una, et per Occidentis punctum in parte alia in Meridie : et vocatur Oriens et Occidens mundi, ortus et occasus continuari ad amphitritem : et distantia ab illo vocatur terræ longitudo. Et multum variatur natura locorum per distantiam parvam vel magnam longitudinis illius.

Videtur autem alicui inconvenienter esse dictum quod diximus de mensuris locorum : quia nos diximus in libro Cæli et Mundi 1, quod latitudo est a dextro ad sinistrum, et longitudo a superiori in inferius : et nos diximus, quod dextrum et

<--- Page Split --->

sinistrum cœli sunt Oriens et Occidens, et superius et inferius sunt poli, Meridianus, et Aquilonaris: et sic videbitur, quod longitudo locorum sit a Meridie in Aquilonem accipiendo, et latitudo sit ab Oriente in Occidentem per contrarium ejus quod diximus hic.

Sed advertendum aliter esse in cœlo et aliter in terra : minor enim dimensio variat naturam terrenæ habitationis ab Aquilone in Meridie acceptam, quam ab Oriente in Occidentem. Radius enim planetarum qui naturas dat locis, angulum et circulum mutat ad parvam quantitatem declinationis suæ ad Aquilonem, ita quod cum sit in æquinoctiali puncto, æquat dies et noctes : et declinans ab eo versus Aquilonem per triginta sex gradus, et facit longiorem diem quam sit dies æquinoctii per unam horam in terra quæ secundum latitudinem sedecim graduum distat ab æquinoctiali circulo, et in terra : cujus latitudo est viginti quatuor graduum et facit diem longiorem per horam et dimidiam : et hoc est clima secundum : et in terra quæ ab æquinoctiali distat per triginta gradus, erit dies longior per duas horas, et constituit tertium clima : et si distat per triginta sex gradus, erit dies longior per duas horas et dimidiam, et sic constituit quartum clima : et si distat per quadraginta et unum gradus, et tertiam partem gradus, vincet longior dies per tres horas integras, et vocatur quintum clima. Et si distat per quadraginta quinque gradus et tertiam gradus, vincet longior dies per tres horas integras et dimidiam, et vocatur sextum clima. Et si distat per quadraginta octo gradus, vincet longior dies diem æquinoctii per quatuor horas integras : et erit clima septimum. Et post istam latitudinem non est locus satis temperatus ad terræ nascentia in nostra habitabili. Secundum totum autem semicirculum qui est ab Oriente in Occidentem est una vis radiis corporum cœlestium in locis æqualiter ab æquinoctiali circulo distantibus, et una mensura dierum et noctium. Et cum major dimen

sio vocetur longitudo, et minor vocetur latitudo, erit latitudo locorum habitabililum secundum distantiam ab Aquilone in Meridiem acceptam : et longitudo secundum dimensionem accepta ab Oriente in Occidente. Et illius causa est, quia in cœlo est motus localis quem oportet esse secundum latitudinem in omnibus quæ ex se moventur. Iste autem motus non est in terra : et ideo minor in ea dimensio est dimensio quæ vocatur minor in aere : vocatur autem illa latitudo areæ, et major dimensio vocatur longitudo areæ : et sic congrua sunt nomina superius dimensionibus terræ imposita.

CAPUT X.

De diversitate habitationis in terra habitabili, et de diversitate naturae locorum.

Est autem sciendum, quod in illis terræ dimensionibus quidam a Philosophis vocantur simul habitantes, et quidam circulariter dicuntur habitantes, quidam autem coalternatione, et quidam vero opposite.

Dicuntur autem simul habitantes, quorum habitatio secundum sensum latitudinis et longitudinis una est, licet secundum rationem sit diversa. Ut autem hoc melius sciatur, sciendum quod horizon circulus est, cujus centrum habitationis cujuslibet et cujus circumferentia tangit undique concavum hemisphaerii a polo in polum per puncta duo Orientis et Occiden-

<--- Page Split --->

tis diffusa. Et hic quidem horizon duplex est : unus quidem secundum rationem acceptus, alter secundum sensum. Et secundum rationem quidem quodlibet terre punctum suum habet horizontem, cujus circumferentia cœelum in praedictis punctis attingit : et ideo cujuslibet puncti habitationis nostrae superius diximus naturam esse diversam. Et hic quidem cir-

turum esse diversam. Et hic quidem circulus, licet secundum esse mobilis sit, et moveatur secundum esse cujus est horizon, tamen secundum situm est immobilis, sicut et ipsa puncta Orientis et Occidentis quae situ manent et secundum esse variantur : et de hoc horizonte non intendimus hic plus dicere quam hoc quod dictum est : quia sufficientior consideratio ipsius pertinet ad astronomiam. Horizon autem sensibilis est, qui finit visum, hoc

est, postquam sensibiliter est alius punctum Orientis, et alius Occidentis, et alius Aquilonis, et alius Meridiei ; et illius quidem diameter ad plus est millium stadiorum secundum Ptolemaeum. Secundum autem verissimam ejus deprehensionem tunc communiter deprehenditur variari, quando semidiameter ejus est quadringentorum vel ad plus quingentorum stradiorum. Et ideo quæcumque civitas vel locus elongatur ab alio per quinquaginta stadia, sensibiliter habent alium ortum et alium occasum stellarum secundum tempus sensibile. Et quicumque locus ab alio removetur secundum latitudinem quingentorum stadiorum, sensibiliter calidior vel frigidior est quam alius : et sic sensibilis est distinctio proprietatum longitudinis et latitudinis locorum, nisi sit impedimentum per accidens aliquod loci ex maribus vel ex montibus : de quo accidente nos infra loquemur.

In omnibus autem his locis simul habitare secundum sensum dicuntur, quorum secundum sensum est una loci in calido et frigido et humido et sicco proprietas ex eadem latitudine loci sensibilis, et quibus sensibiliter est secundum tempus unus ortus solis et occasus.

Circulariter autem habitant, quorum

quidem latitudo cum sit una, longitudo non una et eadem est : isti enim sub uno parallelo circulo habitant, qui est æqualis in circuitu latitudinis ab æquinoctiali circulo : et ille quidem totus calidus et frigidus est, et humidus et siccus : et dies eorum æquales sunt et noctes : sed eorum ortus et occasus non sunt in uno tempore sensibili, nec eorum venti sunt æquales : quia quorum differunt Oriens et Occidens, horum necesse est esse ventos diversos ad minus Orientales et Occidentales.

Coalterne autem habitare dicuntur, Quidicantur quorum una quidem est longitudo, sed habitare ? non latitudo eorum est una et eadem : et illi sunt qui sub eadem linea habitant in Meridionali, quibus omnibus est in uno eodem quam tempore sensibili Meridies, quando sol accedit ad Zenith capitum ipsorum in motu diurno : sed tamen non habitant sub eodem parallelo circulo, qui distet æquali latitudine per circuitum habitationis ab æquinoctiali circulo. Et horum quidem est unus ortus et occasus solis in die : non tamen sol oritur et occidit in eodem gradu : sed non est eis æqualis dies : nec est eis æquale frigus et calidum et humidum et siccum, eo quod non æqualiter dilatantur ab æquinoctiali circulo.

Opposite autem habitant, quorum est Quidicantur quorum est Qui dicantur oppositae haunus parallelus secundum latitudinem bitare ? eandem, sed non est eis longitudo una, sed potius distant per maximam longitudinem quae potest esse per circulum : hoc autem est quando elongatur a se per totum semicirculum : tunc enim distant per longitudinem totam diametri, et convertunt contra se pedes invicem, ita quod diameter inferior circuli paralleli per Zenith capitum, et per pedes, et per centrum semicirculum transit : et isti vocantur antipodes, et sunt in nostra habiQuidicantur antipodes ? tabili, sicut habitantes omnes qui sunt in uno eodemque climate elongati a se per totam longitudinem Orientis ab Occidente nostrae habitabilis. Est autem habitatio talium æqualiter quidem calida et frigida, humida et sicca, propter unam

<--- Page Split --->

eamdemque latitudinem quam habent : non tamen in una hora habent Orientem et Occidentem, sed potius differt ad minus per sex horas ortus istorum ab ortu illorum, et similiter occasus. Cum enim nonaginta gradus sint a centro horizontis uniuscujusque usque ad ortum, oportet quod eorum quorum horizontis centrum est in Occidente, ortus sit ubi est Meridies eorum qui sunt in Oriente : quia medietas centum et octoginta graduum, qui sunt semicirculus, qui est ab Oriente in Occidentem, est nonaginta gradus, qui sunt a circulo Meridiei orientalium usque ad occasum mundi.

Est autem alia temperatura inter duo alià tempestà raturà. calidissima, sicut diximus supra, quorum calidissimorum unum est sub tropico æstivo, et alterum sub hyemali : et tunc temperatura erit sub æquinoctiali æqualiter ab utroque distante : et hanc quidem temperaturam Avicenna et quidam alii vocari simpliciter temperaturam dicunt, eo quod nullus in mundo locus adeo sit temperatus, sicut locus qui est sub æquinoctiali. Quod ita esse ego non consentio : quia temperatura illa non est inter contraria, sed potius inter duos excessus ejusdem qualitatis, et ideo locus medius, sicut et superius diximus, non esse temperamentum secundum caludum et frigidum, sed potius remissior in calido inter alia duo loca : locus autem medius inter calidissimum et frigidissimum est temperatum frigidum et caludum, et ideo est delectabilis.

Est autem dubitatio quaedam de his dubitatio. quae dicta sunt, utrum scilicet locus utrum locus quarti climatis sit temperatus inter habiquarti climatis sit temperatissimus? tabilia ? quoniam excedens in frigidissimo, non est clima septimum, sed potius locus inhabitabilis sub aquilonari. Similiter excedens in calidissimo non est locus sub æquinoctiali et citra parum in latitudine primi climatis, sed potius sub tropico, quæ latitudo est semicircularis. Medium igitur per æquidistantiam acceptum inter frigidissimum quod est latitudinis nonaginta graduum, vel parum minus, et inter calidissimum quod est latitudo viginti quatuor graduum, videtur quod est latitudinis amplius quam quadraginta graduum : et hoc est sextum et septimum clima : illa igitur videntur magis temperata quam quartum clima. Cujus etiam indicium videtur esse, quod homines illorum climatum pulcherrimi sunt corpore, et proceræ et pulchræ staturæ, et venusti coloris, cum homines quarti climatis parvi sint et fusci coloris : ubi enim complexio hominis maxime convalescit, illud videtur magis congruere homini ad habitandum. Convalescit autem magis ubi pulchriores

CAPUT XI.

De natura autem horum septem climatum intelligendum est, quod duplex est in eis temperamentum, et duplex excessus : est enim excessus in calidissimo et frigidissimo, et sic calidissimum est sub torrida, et frigidissima habitatio est post septimum clima. Et quantum ad hoc per æquidistantiam temperamentum est in climate quarto. Et hanc puto ego esse temperaturam simpliciter mundi, et non quoad complexionem alicujus animalis in singulo. Et ideo potest bene esse, quod clima quartum temperatum sit simpliciter, et non sit temperatum complexioni asini, vel bovis, vel alterius magis calidi vel frigidi quam sit calor vel frigus climatis quarti.

<--- Page Split --->

generali us et fortioris et procerioris stature sunt homines ; et hoc est in sexto et septimo climate, sicut apparet: locus enim qui magis congruit hominis complexioni, videtur esse temperaturi simpliciter, cum homo sit magis aequalis temperatae complexionis inter alia quae generantur ex contrariis : eo quod ejus complexio magis accedit ad medium, et recedit ab excellentiis contrariorum. Ad hoc videtur facere quarti climatis calor maximus in aetate, et diminutio pluviarum : si enim esset temperatum simpliciter, ut inquiunt Philosophi, tantus in eo esset excessus frigoris in hyeme, quantus est excessus caloris in aetate : et oppositum hujus experimur ad sensum : quia excedit in ipso calor aetatis, et non exceditin eo frigus : et secundum has rationes temperatum hyeme videtur esse temperatum clima sextum, in quo nec sentitur excessus caloris in aetate, nec frigoris in hyeme.

Ad haec autem omnia dici convenit, quod in veritate temperamentum simpliciter magis est in actu calidum quam frigidum, eo quod frigidum est qualitas mortificativa : et sic enim secundum excessum est destruens motum generationis et vitae : et ideo temperamentum non accipitur inter duo extrema, quorum unum sit frigiditatis mortificantis, et aliud caliditatis adurentis : sed potius frigus complexionale tarde movens est in parte una, et calidum minus exsiccans est in parte altera : et quoad hoc a Philosophis est determinatum, quod quartum clima est temperatissimum. Proceritas autem humanorum corporum et carnositas et pulchritudo sunt causata ab humore frigido non habente calidum quod sufficienter moveat, nec habente calidum quod sufficienter sit mobile : sed potius humores talium sunt spissi et quasi congesti : nec consumitur in eis ali-

quid : et ideo sunt magis ex aliqua malitia frigidae complexionis, sicut nos in sequenti distinctione ostendemus : bene enim consentimus, quod corpus hominis magis est inter corpora composita temperatum : sed haec temperatura si bene et subtiliter consideretur, est in quarto climate.

Nec impedit hoc quod objiciunt de calido excedente in aetate, cum frigus non excedit in hyeme : quia jam ostendimus actu calidi sensibilis esse actum vitae et motum sine quo nihil commisceri nec vivere potest : et ideo ubi est intemperamentum frigoris, non est clima temperatum : sicut nec id quod habet aequaliter frigoris, sed potius id quod habet plus caloris quam frigoris, et non excedit in calore.

His habitis, adhuc advertendum est differentem esse naturam istorum climatum in cujuslibet medio et extremis. Est autem haec differentia diversimode accipienda in diversis 1 : quoniam primi climatis extrema regio quae aequinoctiali subditur, est temperatior quam media regio ipsius : et media regio ipsius est temperatior quam extrema quae secundum clima attingit. Secundi autem climatis prima linea quae continua est primo climati, temperatior est quam media, et media temperatior est quam extrema quae tertio climati continuatur.

In omnibus autem his climatibus extremitates Meridionales calidiores sunt, et Aquilonares sunt frigidiores : medium autem in quolibet eorum habet secundum naturam quoddam illius loci temperamentum : est enim medium in ipsis acceptum sicut in virtute morali : quod enim in moribus uni est parum, alteri est multum : et quod uni est medium, alteri est extremum. Et similiter est in locis secundum climata distinctis : quod

In omnibus autem climatis meridianos sunt, et Aquilonares frigidiores : medium autem habet quoddam temperamentum.

4 Hic animadverte quare differens sit natura in medio et extremis cujuslibet climatis, licet

haec differentia diversimode accipienda sit in diversis.

<--- Page Split --->

enim uni est extreme frigidum, alteri est extreme calidum : vel forte plus quam extreme frigidum, secundum diversas operationes climatum ad invicem, et secundum quod generata secundum bonam habitudinem existentia in uno climate, corrumpuntur in alio.

Est autem et adhuc alia causa diversitatis naturae climatum : cum enim terra sit figurae rotundae, sicut in libro Celi et Mundi 1 habuimus, stelle quae radios suos projiciunt super terram, non projiciunt eos super alterum : quoniam stelle Aquilonares radiant super climata ultima, et non super prima. Stelle vero Meridionales radiant super prima, et non super ultima : et cum stellarum illarum lumina sint diversarum naturarum, sicut in libro Celi et Mundi diximus, oportet quod climata irradiata ab ipsis, efficiantur diversarum naturarum.

Est autem eodem modo dissimilis latitudo regionum Aquilonarium, praeter hoc solum quod clima primum et secundum illius regionis sunt calidiora quam nostra propter brevitatem diametri solis conversam ad signa Meridionalia, sicut diximus supra.

Et haec quidem de medietate distinctionis terrae in nostro hemisphaerio quantum ad praesentem spectat intentionem sufficienter dicta sunt. De diversitate enim temporum eorum in hyeme et in aetate, et de diversitate umbrarum quae projiciuntur ab horoscopis ipsarum, astronomiae proprium erit determinare.

CAPUT XII.

De natura et dispositione inferioris hemisphaerii.

Est autem nunc inquirendum de medietate terrae quae in inferiori hemisphaerio est, de qua diversa et pene contraria a diversis Philosophis scribuntur. Commonitier monitur memuniter enim scribunt et dicunt nullum dietatem terrae quae nostra habitationis ad illum locum perest in inferiori hemiversione : quia omnes illi qui scripserunt spherio, esse inhade observationibus locorum et astrorum, bitalbilem. invenimus in superiori hemisphaerio posuisse suas observationes, et praecipue cognoscitur in scriptura quam scribunt de eclipsibus lunaribus. Eclipsis terrae est in omni terra eodem modo, et in uno eodemque tempore : et cum habitantes per longitudinem climatum Philosophi tempus eclipsium notaverunt, non invenimus umquam distantiam unius Philosophi ab alio nisi per duodecim horas aequales : et cum in qualibet hora ascendant quindecim gradus aequinoctialis aequales, constat quod in duodecim horis centum et octogenta gradus ascendant: et haec est medietas circuli cui tantum medietas terrae subditur : et tunc unus Philosophorum observantium in una regione eclipsim aliquam lunae non distare ponit ab alio nisi per medietatem terrae :

<--- Page Split --->

sicut si esset eclipsis habitanti in Oriente in prima hora noctis, eadem esset habitanti in Occidente in duodecima hora ab illa: et in hac deprehenderunt Philosophi quidam in superiori hemisphaerio tantum habitare homines, quibus tota fere multitudo Mathematicorum consensit, dicens ibi nullum omnino habitare: quia constat quod major est sphaera aquae quam terrae: oportet igitur aquam in aliqua parte terram operire ponamus, sicut videmus quod aer operit aquam et terram: cum autem non operiat eam in nostro hemisphaerio, videtur eis concedendum esse quod operiat eam in inferiori.

Cujus tres videntur mihi rationes quae ab eisdem Philosophis colligi possunt, quarum una sumitur ab ortu orbis. Constat enim quod super inferius hemisphaerium stellae secundum diversum motum ab Occidente oriuntur: vadunt igitur super illos nocte a sinistro cœli, sicut patet ex his quæ in secundo libro Cœli et Mundi determinata sunt. Signa autem secundum quæ moventur planetæ, in eis supra ordinem naturalem disponuntur: quia in eis est Piscis post Arietem, et post Piscem Aquarius, et post Aquarium Capricornus, et sic de aliis: et cum naturalis motus planetarum sit secundum ordinem signorum ab Occidente in Oriens, videbitur non esse ordinatus motus cœli ad esse et generationem super illos. Propter quod dixit Pythagoras inferius hemisphaerium esse locum pœnarum et tartari, vocans dispositionem orbis super inferius hemisphaerium orbem sub quem deprimunt hominem peccata sua: et gemere eos qui ibi sunt sub aquis infinitis.

Aliam autem rationem inducunt quæ prius dicta est: quoniam dicunt aquam plus quam in quadrupla proportione esse majorem quam sit terra, et ideo non pos-

se contineri sub terrae extremis, sed oportere, quod terram plus medietate cooperiat: quae quidem totam operire deberet si motus solis et aliarum stellarum eam in parte non exsiccaret.

Tertiam autem inducunt rationem Hesiodi, quod locus ille esset inutilis, cum nullus umquam ibi habitaverit: ab uno enim, ut inquiunt, omnes multiplicati sunt: et hunc aut in illo, aut in isto hemisphaerio creatum fuisse. Quod quidem hic creatus sit, experimentum probat: ideo nullos ab ipso generatos dicunt illuc descendisse.

Hesiodus tamen dicit etiam terram inferiorem esse lata figurae, ut habilis sit ad natandum super aquas: quia latum non facile mergitur. Concordare autem Homericum cum ipso videtur Homerus, sicut Krices narrat in libro de Natura locorum habitalium.

Sunt autem alii Philosophi, sicut Albumasar et sui sequaces, dicentes illam quem terram habitabilem esse, sicut et istam in quæ nos habitamus. Cum enim solis radii et stellarum omnes angulos suos describant super eam, oportet quod exsiccent in ea humidum in locis super quæ sunt anguli acuti radiorum, et in loci super quæ radii perpendiculariter incidunt, et humidum generetur in locis aliis quæ longioris latitudinis sunt a via solis: ex talibus autem effectibus locus fit habitabilis. Apparet igitur, ut inquiunt, quod locus inferioris hemisphaerii habitabilis sit, sicut iste.

Nec obstat quod stellæ oriuntur eis a sinistro: quia sinistrum illud cœli non est acceptum secundum esse, sed secundum situm. Sinistrum enim cœli quod secundum esse accipitur, unum est, et aliquando est in Oriente nostro secundum situm, sicut in libro Cœli et Mundi 1 est determinatum. Sed sinistrum secundum situm, hoc est, quoad nos tantum, et hoc nihil

<--- Page Split --->

prohibet quoad nos esse dextrum : et ideo ratio Pythagoræ nulla est omnino. Et quod dicit de ordine signorum, satis eliditur per hoc quod in nostro hemisphærio secundum duos motus cœli duo sunt ordines signorum : ab Occidente enim in Oriens disponuntur ordine naturali secundum metum naturalem planetarum : sed ab Oriente in Occidens secundum motum primi mobilis dispositione præpostera disponuntur : et sic est in hemisphærio inferiorum, quod ab Oriente illius hemisphærii in Occidens illius præpostere disponuntur : sed ad Occidente suo in Oriens suum ordinem habent et dispositionem naturalem.

Et quod aqua dicitur occupare majus spatium quam terra (ut elementum quod minus habet de materia quam terra, et spissum minus est) dictum est, non quod ita sit in effectu, sed quod ita est proportione aquæ ad terram. Si enim tantum materiae aquæ quantum est in aliqua parte terræ, spatio comparatur : erit aqua in majori spatio quam sit terra. Quod autem aqua major sit terra in effectus, incertum est, quia multa sunt aquam diminuentia : et cum ipsa sit elementum facilis conversionis in aliud elementum, facile minuitur et facile augetur : et ideo multoties diluvium fit per aquam plus quam aliquod aliud elementum. Si igitur fiat proportio materiae aquæ ad terram, ex uno pugillo terræ fiuntforte mille pugilli aquæ : et ideo ad hanc proportionem dictum est esse aquam majori spatio quam terra. Si enim in effectu sic esset, aqua non posset limitari littoribus terræ : sed in uno erit supra terram totam. Sunt tamen aliqui qui contendunt aquam esse majorem multa proportione quam terra : sed illi fundant intentionem suam super proportione spissitudinis terræ ad spissitudinem aquæ : et ex tali proportione, cum nota sit eis proprietas terræ, æstimant de quantitate aquæ.

Quod autem ad nos non pervenit aliquis de habitatoribus inferioris hemisphærii, non est ex hoc ut inducunt, quia

nullus ibi habiter : sed potius quantitas Oceani interjacentis undique circa terram per circuitum, quod propter nimiam distantiam locorum suorum transnavigari non potest. Si autem in aliqua parte transnavigatum est, hoc est sub torrida : quia ibi secundum naturam littora ejus sunt magis stricta. Nec sunt audiendi qui fingunt ibi homines habitare non posse, eo quod caderent a terra si ibi habitarent: dicere enim eos cadere qui pedes habent ad nos, vulgaris imperitia est : cum inferius mundi non sit acceptum quoad nos, sed simpliciter, ita quod simpliciter inferius est, et ubique vocatur versus terræ centrum.

Si igitur dictis viris qui valde probati fuerunt in philosophia, consentiamus, tunc dicemus inferius hemisphærium omnino dividi, sicut superius divisum est, et habere regiones inhabitabiles propter frigus, et inhabitabiles propter calorem, et regionem habitabilem distingui per climata, sicut nostra distincta est : et hoc quidem est verum secundum continenti: m naturalis dispositionis. Hæc igitur de natura locorum per naturalem dispositionem dicta sunt.

<--- Page Split --->

possit : et ideo calor multiplicat ipsum et corrumpit : et ideo talia loca frequenter sunt vaporosa et pestiferosa habitantibus ea : et in locis illis sunt multa tonitrua et coruscationes : quare corrumpuntur multum et inficiuntur loca illa, ita quod inducunt gravem mortalitatem in homines et alia animalia : quia aer humidus corrumpitur et efficitur venenosus, et penetrat indigestus ad interiora vitalium, et perimit subito. Talia autem loca etiam paludosa sunt frequenter ex humore diffuso super terram et corrumpente habitationem. Quandocumque enim calidum non est nisi corrumpens humidum, et non vincens ipsum, inducit pestiferas corruptiones. Et ideo talia loca, etiam ea que cultura nascuntur in talibus locis, frequenter corrumpunt : quia, sicut diximus supra, locus et locatum connaturalitatem habent multam. In Septentrione autem sunt frigida et humida, et vapores resoluti sunt frigidi et grossi multum infrigidantes loca illa, et aer grossus est ex vapore grosso immixto sibi : et ideo loca illa frigida sunt per naturam : tamen aestates illorum locorum non multum calefiunt, et hyemes eorum non multum frigidantur. Et hoc ideo contingit, quia aer spissus non est multum susceptibilis caliditatis vel frigiditatis de facili : et talia loca, licet non sint pestifera, tamen non sunt sana.

Vicinitas autem multa montium, diversas dat proprietates locis ex situ et altitudine ipsorum. Si enim sint humiles montes, non multum variant naturam locorum : et si sunt alti valde, tunc sunt nivosi frequenter, et tunc aut sunt siti versus Aquilonem claudentes locum, aut versus Meridiem, aut versus Occidentem. Et si quidem sunt ante locum versus Aquilonem, tunc erit locus per naturam calidus : quia reflexio radii (quae ad montes est) calefacit locum vehementer. Et ideo in talibus montibus vina fortia generantur in latere Meridia-

De diversitate naturae locorum ex accidenti montium, marium, et silvarum.

Differunt autem locorum proprietates per accidens marium et stagnorum et aliarum aquarum, et per accidens silvarum et montium. Mare enim in genere suo calidum est propter terrestre combustum sibi immixtum, et propter multam radiorum divaricationem super ipsum : et ideo necesse est, quod loca vicina sibi aut sint calida et sicca, aut calida et humida superfluo humore, aut frigida et humida. Loca enim meridionalia sita super maria quasi aduruntur exreflexione radiorum solis ex multiplicatione luminis ad littus, et illa loca arenosa et calida et sicca sunt : et mare divisum super illa loca etiam ad torrorem solis convertitur in sales, et loca illa facit terrestria ex calido adurente et sicco adusto. Et si vina nascuntur in locis talibus, calidissima sunt et siccissima, ita quod intolerabilem aestum excitant bibentibus ea, sicut sunt vina quae nascuntur in insula quae vocatur Cyprus, et in aliis locis similibus.

Loca autem quae remota sunt a Meridie, et accedunt ad climata frigidiora et temperatura, sita super mare aliquod, efficiuntur calida et humida nimio humore corrumpente. Locus enim talis plus habet humidi quam calor consumere

<--- Page Split --->

no, nisi fuerint multum alti: quia tunc habebunt nives perpetuas, ex quibus aut temperantur, aut infrigidantur loca.

Si autem montes sunt ad Meridiem, et locus versus Aquilonem, et sunt alti montes et multi, locus erit frigidus vehementer, tam ex nivibus montium, quam etiam quia detectus est locus vento Aquilonari, et tectus et occultatus a vento Meridionali. Et quia ventus Aquilonaris dissipat nubes, erit locus ille frigidus et siccus et sanus ad habitandum, nisi ex alio accidente prohibeatur.

Si vero montes sunt ex parte Orientis, et locus versus Occidentem, erit locus quoad illud accidens frigidus et humidus habens grossam terrestreitatem impuram: frigidus quidem erit, quia tectus est ab Oriente: et ex vicinitate montium grossam habet humiditatem, quia patulus est vento Occidentali frigido et humido: et erit locus non bonus ad habitandum.

Si vero fuerint montes ad Occidentem, et locus habitationis ad Occidentem, tunc erit locus detectus vento Occidentali, et protectus ab Orientali, et quoad hoc erit frigidus et humidus, turbidum habens aerem, et ideo non multum sanus.

Locus autem qui est juxta montes nivosos et frigidos, congelatus est propter nimium frigus: quia ex nive est in eo frigus: et ideo ventus Aquilonaris gelatus est iterum et flat precipue ex resolutione nivium. Infrigidatur etiam locus post resolutionem nivium.

Locus autem profundus inter montes conclusus vel alia de causa profundus, sicut sunt foveae magnae et profunde, malus erit: quia semper erit vapore terrestri plenus per quem inficit et inflat corpora, et aer siccus, eo quod non est purus, sed turbidus et spissus, non de facili recipit immutationem frigoris et caloris, nec eventatur. Nec promoveri potest ex duabus causis, quarum una est: quia totus est quasi fovea, in cujus profundum ventus non potest intrare, sed flat in superioribus ejus. Alia causa est,

quia aer ejus est ita turbidus et spissus, quod a parvo moveri non possit, etsi attigerit eum.

E contrario autem est de loco alto non ex montibus, sed ex terrae elevatione, hic optimus est praecipue humanae vitae ad habitandum: eo quod est frigidus et siccus non excellenter, sed habet frigiditatem in actu magis quam caliditatem: et ideo aer hujus est purus frequenter: quia frigus reprimit vapores et caligines quae impurum faciunt aerem, et non habet impuritatem et nebulas nisi post nivium resolutionem: et tunc non multum, quia aerem habet purum valde: ideo in aestate cito calescit, habetque aestatem calidam, et in hyeme cito infrigidatur. Hic enim aer est optimus, qui cito recipit temporis qualitatem, et in tali loco plura elementa mutantur secundum tempora: et ideo est in eis sanitas et longa vita, licet forte vina regionis talis non sint multa nec multum fortia.

Locus autem planus et se habens descenter undique, non habet proprietatem naturae nisi eam quam diximus ex latitudine et longitudine ejus causari.

Locus autem habet accidentia multa vidit loco ex extagnis vicinis, et aliis aquis, et paludibus et lacubus, quae sunt in eo: ex vicinitate autem talium inficitur locus, et fit humidus grossa humiditate, et aliquando pestilentiosior in loco ex corruptione lacus et paludum: et fundus talis est frequenter corruptus, quando non est lapidosus, nec purgatur aquis influentibus in ipsum: et de hoc erit sermo in libro Meteororum.

Terrae autem sitae in medio magnarum silvarum vel juxta silvas, quantum ad hoc semper habent aerem suffocatum et spissum, et multas habent nebulas et turbines: quia fundus silvarum est vaporosus, et vapor ille sub tactu arborum est conclusus et inspissatus: et ideo sapientes antiqui curaverunt loca sua succisione arborum et nemorum. Nocent autem in

Locus altus ex terrae elevatione, habitationis.

Habitationes sitae juxta silvas, semper habent aerem suffocatum et spissum.

Antiqui curaverunt loca sua incisione

<--- Page Split --->

arhorum et arboribus præcipue nux et quercus et re norum, cæteræ arbores quæ vel amaritudine sua inficiunt aerem, vel proceritate sua concludunt cum, et eventari et purificari non permittunt.

Hæc igitur de distinctione naturarum loci sufficiant: quia de locis particularibus prolixior est sermo: et ex his versibus habent cognosci quæ dicta sunt.

<--- Page Split --->