CAPUT XX.

Multæ filiæ congregaverunt divitias : tu supergressa es universas.

§ 1

RES (7)

Res sapientia interpretatur : et hæc præscriptio eruditum reddit auditorem hujus sapientiae. Ne enim crederet aliquis laudem hujus mulieris esse in terrenis divitiis, et non in divitiis sapientiae, ideo talis huic versui titulus præmittitur. Sicut enim dicetur, infra, §. 30 : Fallax gratia, et vana est pulchritudo : mulier timens Dominum ipsa laudabitur. Eccli. 1, 16 : Initium sapientiae timor Domini. Et ideo si divitias habet, sapientiae divitiae sunt, et non hujus mundi pompæ : sed potius vituperantur quam laudantur.

« Multæ filiæ, etc. »

In hoc versu tria sunt notanda. Primum est, quid vel quæ sint multæ filiæ. Secundum est, qualiter et quas congregant divitias. Tertium est, qualiter et in quibus hæc supergredietur universas.

Circa primum notandum est, quod sunt filiæ naturae, et filiæ mundi, et filiæ legis, et filiæ gratiae.

Filiæ naturae sunt, quæ animum et voluntatem ad propagationem naturae ponunt, hoc arbitrantes optimum, jucun-

dari scilicet in filiis, et marito. Et hæ significantur per filiam Jephte, quæ duobus mensibus virginitatem suam flevit in montibus: eo quod semen super terram non relinqueret, ut patet, Judic. xi,37 et seq. Significantur etiam iste per filias Lot quæ sollicitæ de posteritate, cum putarent periissse mundum in concrematione Sodomæ et Pentapolis, inebriabant patrem, et adjunctæ sunt ei ne mundus dissolveretur 1. Istas videntur imitari jungentes se secundis et deinceps nuptiis: sicut dicit Augustinus in libro de Civitate Dei, de quadam Romana quæ viginti duos viros successive habuit. Et in Evangelio Matth. xxii, 25 et seq., legitur de septemvira. Et iste quidem filiæ peccare non intendunt, nec peccant: sed turpe est rationem honestatis non habere tantum vigorem in homine, quantum habet vigorem castitatis natura in quibusdam brutis: dicitur enim hæc natura esse turturis, quod post primi mortem, secundas non admittit nuptias. Et hoc laudatur etiam in Judith, xv, 11, ubi dicitur, quod benedicta est inter omnes mulieres, eo quod castitatem amaverit, et post virum suum alium non admiserit.

Filiæ autem mundi sunt, quæ semper in luxuria et concupiscentia vivunt: et si quandoque virgines sunt corpore, mente tamen sunt incestæ, virginitatem corporis habitu exteriori devirginantes: et iste sunt quæ seducunt etiam filios Dei, hoc est, clericos qui se Deo in filios

<--- Page Split --->

castos devoverunt : sicut dicitur, Genes. vi, 2 : Videntes filii Dei filias hominum quod essent pulchra, acceperunt sibi uxores ex omnibus, quas elegerant. Iste significantur per filias Madian, quae scandalum posuerunt filiis Israel, edere de sacrificiis idolorum, et fornicari, ut habetur, Numer. xxv, 1 et seq. Significantur etiam per Jezabel, de qua dicitur, Apocal. ii, 20 : Permittis mulierem Jezabel, quae se dicit propheten, docere, et seducere servos meos, fornicari, et manducare de idolothytis. Iste etiam sunt quae (ut legitur in epistola Jeremiae) in viis sedent circumdatae funibus, etc.1. Iste sunt etiam de quibus dicitur, Ezech. xvi, 23, quod diviserunt pedes suos omni transeunti. Transiens enim est qui non moratur : et ille est non legitimus, qui non ligatur vinculis matrimonii ad cohabitandum. Iste sunt etiam de quibus dicitur, Eccli. ix, 10 : Omnis mulier, quae est fornicaria, quasi stercus in via conculcabitur. Et ista sunt de quibus dicit Isaias, iii, 16 et 17 : Pro eo quod elevatae sunt filiae Sion, et ambulaverunt extento collo, et nutibus oculorum ibant, et plaudebant, ambulabant pedibus suis, et compositio gradu incedebant, sicut scilicet inceditur in choreis : decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, et Dominus crimen earum nudabit, id est, quae debent esse Sion, et facta sunt per concupiscentiam filiae hujus mundi. Iste etiam describuntur, Proverb. vii, 7-20 : Considero ve cordem juvenem, qui transit per plantem juxta angulum, et prope viam domus illius, hoc est, meretricis, graditur : in obscuro, advesperascente die, in noctis tenebris et caligine. Et ecce occurrit illi mulier ornatu meretricio, praeparata ad decipiendas animas : garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis : nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians. - Apprehensumque deosculatur juvenem, et pro-

caci vultu blanditur, dicens : Victimas pro salute vovi, hodie reddidì vota mea : idcirco egressa sum in occursum tuum, desiderans te videre, et reperi. Et demonstrat pulchritudinem et mollitiem lectuli, dicens : Intexui funibus lectulum meum, stravi tapetibus pictis ex Ægypto : aspersi cubile meum myrrha, et aloe, et cinnamomo. Veni, inebriemur uberibus, et fruamur cupitis amplexibus donec illucescat dies. Non est enim vir in domo sua, abiit via longissima : sacculum pecuniæ secum tulit : in die piena luna, hoc est, post mensem, reversurus est in domum suam. Patet per hoc ultimum quod sunt verba adultera meretricis.

Filiae autem legis sunt, quae timore et vana intentione non Deo sed laudi serviunt : timentes vituperari ab hominibus si votum castitatis quod voverunt, irritum facerent. Et istae sunt de quibus dicit Jeremias, Thren. i, 4 : Virgines ejus squalidæ, et ipsa oppressa amariudine. Quia tales semper amaro animo sunt, quia spurcitiam exercere non audent : quidquid enim in corpore et habitu castitatis prætendunt, totum per hypocrisim et vanam laudem turpiori stupro exponunt. Istaë sunt virgines fatuaë de quibus habetur, Matth. xxv, 8, quarum lampades exstinguuntur veniente Domino ad nuptias. Istaë sunt etiam de quibus dicit Salomon, Proverb. xi, 22 : Circulus aureus in naribus suis, hoc est, porcaë, mulier pulchra et fatua. Sicut enim porca circulum aureum stercori immergit, ita istaë pulchritudinem quam in falsa religione prætendunt, luxuria laudis et hypocrisis impiam et inquinatam reddunt.

Filiae vero gratiae sunt, quae et castitatem habent in corde et corpore et habitu et sancta intentione, et in humilitate Christo serviunt : habentes ducem et vexilliferam gloriosam Dei genitricem, et Filium ejus agnum immaculatum. Et de his dicit Apostolus, I ad Co-

<--- Page Split --->

rinth. vii, 34: Mulier innupta, et virgo cogitat qua Domini sunt, ut sit sancta corpore, et spiritu. Et, Apocal. xiv, 4: Hi sunt qui cum mulieribus non sunt coinquinati: virgines enim sunt. Hi sequuntur Agnum quocumque ierit. Unde dicit Augustinus in libro de Virginitate, quod « alii sancti sequentur non quo- « cumque ierit, sed quo poterunt : vir- « gines autem felicius exsultabunt jucun- « diusque regnabunt. » Iste etiam significantur per virgines sapientes, quae acceptis lampadibus clare castitatis in corpore, acceperunt oleum charitatis in vasis cordis sui, et veniente morte cum Domino introierunt ad nuplias aeternae conjunctionis in qua unus cum ipso spiritus efficiuntur. Sicut enim dicit Apostolus, I ad Corinth. vi, 17: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est cum eo.

§ 2

Iste filiae quadruplices congregant divitias. Prime congregant divitias naturae, quae sunt in abundantia prolis et operibus misericordiae. Secundae congregant divitias concupiscentiae, quae sunt in abundantia luxuriae et pomparum Satanae. Tertiae congregant divitias laudis vanae et simulatae justitiae, Quartae vero congregant divitias virtutum et gratiae.

De divitiis filiarum naturae, quae sunt abundantia prolis et operum misericordiae, habetur in Job, 1, 2, ubi dicitur, quod nati sunt ei septem filii, et tres filiae : et ostenditur, quod erat simplex, et rectus, ac timens Deum, et recedens a malo. Filiae enim naturae sunt filiae desiderantes matrimonium in timore Dei, et in hoc dividuntur a filiabus mundi : « matrimo- « nium enim est naturae officium, » ut

dicit Augustinus. Unde et dicit Glossa super Genesim, i, 28 quod « Deus Adae « dedit duo praecepta : unum naturae, et « unum disciplinae. » Unum praeceptum naturae est, quod dixit : Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eam. Ad cujus impletionem etiam in paradiso instituit matrimonium. Aliud praeceptum etiam naturae est : Ex omni ligno paradisi comede 1. Tertium, quod est discipline fuit illud : De ligno, scilicet quod est in medio paradisi, scientiae boni et mali ne comedas 2. Primum enim horum pertinet ad propagationem. Secundum ad naturae in seipsa sustentationem. Tertium autem ad disciplinam, scilicet eruditionem obedientiae. Iste sunt etiam divitiae Jacob, de quibus loquuntur filii Laban, dicentes : Tulit Jacob omnia quae fuerunt patris nostri, et de illius facultatibus ditatus, factus est inclytus 3. Nihil enim Jacob a Laban tulit nisi uxores, et filios, et oves : et in filiis est prolis abundantia, et in ovibus opera pietatis.

De divitiis autem filiarum mundi habetur, Apoc. xviii, 7, ubi divitias suas jactat magna meretrix, dicens : Sedeo regina, et vidua non sum, et luctum non videbo. Et jactat ibi tria, scilicet dignitatem, et florem honoris, cum dicit : Sedeo regina : et abundantiam luxuriae sive scorti in hoc quod dicit : Vidua non sum : quia scilicet pro uno abcedente centum sibi copulat, vel alios plures. Luctum autem non videt quantum ad rerum defectum, eo quod laute et delicate se tales procurant. Istis filiabus templum Dei, hoc est, cœtus clericorum et monachorum plenus est : sicut dicitur, II Machab. vi, 4 et 5 : Templum luxuria et commensationibus erat plenum, et scortantium cum meretricibus : stratisque ædibus mulieres se ultro ingerebant, intro ferentes ea quae non licebat. Altare etiam plenum erat illicitis, quae legibus prohibebantur.

<--- Page Split --->

De divitiis autem fatuarum filiarum habetur, Jerem. xvn, 11 : Perdix fovit quae non peperit : fecit divitias, et non in judicio : in dimidio dierum suorum derelinquet eas, et in novissimo suo erit insipiens. Perdix hujus naturae esse dicitur, quod aliena fovet ova : et cum pullos produxerit, statim ut veram matrem qua e ova peperit audierunt, relinquunt perdicem qua fovit, et sequuntur illam qua peperit. Ita est de fatuis virginibus : fovent enim habitu virtutem quam corde non pepererunt. Et ideo faciunt divitias non in judicio : quia in dimidio dierum cum plus fulciri credunt super opera, opera recedent ab eis per vanam laudem, et hoc dum adhuc vivunt : sed in novissimo dierum post hanc vitam perman ebunt insipientes, eo quod claudetur eis ostium regni cœelestis.

Divitiæ autem virtutum et gratiæ sunt divitiæ filiarum gratiæ, quæ sunt veræ divitiæ, de quibus dicitur, ad Hebr. xi, 23 et 26 de Moyse, quod magis eligens affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunditatem: majores divitias æstimans thesauro Ægyptiorum improperium Christi, etc.

§ 3

Sequitur qualiter et in quo ista supergreditur universas. Est autem hoc in vestitu, et ornatu, et divitiis.

De vestitu habetur in Psal. xliv, 14 : Omnis gloria ejus filiæ regis ab intus, in fimbriis aureis. Et, ibidem, y. 10 : Adstitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, etc. Quia de hoc multa supra

diximus 1, hic breviter tangendo hoc dictu sufficiat.

Ornatus autem hujus mulieris multiplex est, qui tangitur, Isa. iii, 18 et seq. 1.

Et primo tangitur ibi ornamentum calceorum : et sunt sandalia qua habent mulieres ad ornatum et protectionem pedum. Et notantur exempla patrum praecedentium, qui pelles suorum operum cum ipsi mortui sint in Domino, nobis reliquerunt in protectionem affectus et voluntatum nostrarum, qua per pedes intelliguntur.

Secundum quod tangitur sunt lunula : et sunt quaedam lunula aurea in fronte super peplum dependentes, et est ornamentum frontis. Per lunam autem qua deficit, proprii defectus consideratio significatur.

Tertium est torques qua est ornamentum colli: per quod notatur custodia discretionis : quia sicut collum capiti corpus conjungit, sic discretio nostra totum corpus nostrae conversationis capiti Christo debet connectere.

Quartum est monilia qua stringunt capitium, et muniunt sinum ne adulter inferat manum in gremium pudoris : et significant castitatem cordis et corporis.

Quintum est armilla, qua sunt ornamenta brachiorum, et significant instantiam et fortitudinem operum.

Sextum autem sunt mitra qua continent defluentiam capillorum : et significant meditationes sanctas qua illicitas cogitationes tamquam capillorum incompositionem ligant, et non sinunt defluere.

Septimum est discriminalia, et sunt pectines : et significant crebram nostrarum cogitationum discussionem et separationem, ut videatur quid saepius in cogitatu versetur.

1 Cf. expos. in cap. XII, § 1.

2 Isa. iii, 18 et seq : In illa die auferet Dominus ornamentum calceorum, et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, et discriminalia, et periscelidas, et murenulas, et olfacto-

riola, et inaures, et annulos, et gemmas in fronte pendentes, et mutatoria, et palliola, et linteamina, et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra.

<--- Page Split --->

Octavum est periscelidæ, id est, fasciæ pectorales quæ coercent exuberantiam uberum, et significant amoris custodiam,ne sibi illicitus amor in corde ubera subigat : sed post perfectum et castum amorem, muliebris verecundia quæ in parte in mammillis est, constringatur et coercetatur.

Nonum murenulæ, quæ sunt quædam ornamenta pulcherrima aurium, et significant facilem auditum verbi Dei, scilicet, ut auris semper verbo quod audit de Deo similis sit : unde, in Cantic. i, 10, ubi nostra littera habet, Murenalas aureas faciemus tibi : habet alia littera, « Similitudines aureas. »

Decimum est olfactoriola, et sunt quædam vasa in quibus defertur muscus,et alia aromatica propter suavitatem odoris : et significant odorem bonæ famæ.

Undecimum est inaures, quæ sunt communia ornamenta aurium, et significant obedientiam.

Duodecimum est annuli, per quos significatur fides mariti et thori : ligat enim digitum qui annularis dicitur, in quo est vena a corde procedens.

Tertiumdecimum est gemmæ pendentes in fronte, et erat ille maximus decor mulierum : et habitum virtutis qui germen dictus est in Scriptura, significat.

Quartumdecimum est mutatoria, et sunt diversa genera et paria vestium : in quo notatur multiformis conversatio, secundum quod aliter conversandum est cum diversis : sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. ix, 22 : Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos.

Quintumdecimum est palliola, et sunt instrumenta apta in tempore calido, et sunt tenuia : et significant modestiam quæ decentem ponit habitum et incessum exterius.

Sextumdecimum est linteamina pro pepulis quæ ornant caput, et significant verecundiam quæ maxime decet mulieres.

Septimumdecimum est acus : et est

quoddam punctorium aureum ad similitudinem acus, pepli extremitates compungens ne dissolvatur, et significat timorem sanctum qui compungit et continet Sanctorum conversationem ne in dissimulationem paretur.

Octavumdecimum ornamentum est specula, in quibus mulieres se consueverunt adspicere : et significant intelletum Scripturae, in quo singuli considerant utrum turpes vel pulchri sint.

Decimumnonum est vittæ: et sunt vittæ quædam rubea ligamenta quibus mitra constringitur retro in magnitudine capillorum : et significant instituta patrum quæ quasi funiculus, qui difficile rumpitur, colligunt nos ne forte pereffluamur.

Ultimum autem sive vigesimum ornamentum est theristra, et sunt quædam pallia tenuia decora valde, et præstantia ornatum extrinsecus : et significant mentis et corporis jucunditatem in gaudio Spiritus sancti.

Hæc sunt ornamenta castæ et pudicæ animæ, quæ auferuntur a Domino ab incastis mentibus, ut dicitur, Isa. ii, 24 : Et erit, illis scilicet, pro suavi odore bonæ famæ fætor, et pro zona bonæ meditationis et castitatis, funiculus consuetudinis peccatorum quo colligantur manibus et pedibus ut mittantur in infernum : et pro crispanti crine inordinatarum cogitationum, calvitium aperte immunditiæ cordis : et pro fascia pectorali, quæ (ut diximus) casti amoris custodiam significat, erit cilicium, æternarum pænarum scilicet asperitas, quibus anima incontinens velut vestimento cilicino vestietur.

Divitiis autem supergreditur omnes in quatuor, scilicet in magnitudine dotis, et in multitudine rerum paraphernalium, et in excellentia donationis propter nuptias, et in lucro quotidiano.

Dos autem animæ ejus est quam dat sibi pater, qui idem pater sponsi et veri animæ viri, est visio claritatis, et perfe-

<--- Page Split --->

ctus amor ejusdem, et perfecta ejusdem iterum comprehensio : non ita ut tota divinitas in nobis claudatur ut ejus fines conspiciantur, sed ut a nobis habeatur omne quod videmus et amamus in ipso. Similiter dos corporis ejus est, ut pro corporis gravitate agilitate dotetur, et pro corporis grossitie dotetur subtilitate sive spiritualitate : pro ipsius autem mortalitate et passibilitate impassibilitatem accipiat, et pro opacitate sive obscuritate recipiat fulgorem septies super solem.

Res autem paraphernales sunt quas habet mulier juxta dotem. Et illæ res spiritualiter sunt quæ nobis hic de æterna vita in prægustatione quadam ostenduntur et dantur : ut exsilium nostrum tanto tolera bilius sustineamus et ardentius finiri cupiamus, quanto per experi-

mentum plus de æternorum dulcedine cognoscimus.

Donatio autem propter nuptias quam scilicet sponsus dat sponsæ in signum amoris nuptiarum, est gloria quam habebit nostra natura de Christo homine. Hæc enim gloria nobis data est, eo quod Christus nostram naturam desponsando, sibi eam in unam personam conjunxit et copulavit,

Lucrum vero quotidianum est gaudium quod habet mulier in numerosa bonorum meritorum actione.

Et sic patet qualiter hæc vestitu, et ornatu, et divitiis multas filias naturae et mundi et legis et gratiae supergreditur : utpote quæ plus omnibus laboravit et deservivit apud Deum.