CAPUT III.
Reddet ei bonum, et non malum, omnibus diebus vitæ suæ.
§ 1.
GHIMEL (J)
GHIMEL interpretatur plenitudo vel retributio : quibus simul junctis, plenam retributionem importat quam vir reddet mulieri, et mulier viro vice versa. Sicut dicitur in Psal. cxv, 12 et 13 : Quid retribuam Domino, pro omnibus quæ retribuit mihi ? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Et hæc interpretatio alludit sententiae versus
sequentis, in quo agitur de retributione.
Distinguitur autem versus ille per duo, scilicet per redditionem ejus quod debetur, et per perseverantiam redditionis. Primum notatur ibi, « Reddet ei bonum et non malum. » Secundum, ibi, « Omnibus diebus vitæ suæ ? »
Circa primum notantur duo quæ reddit vir mulieri, quorum unum est bonum, alterum est non malum : quæ duo sic distinguuntur, ut bonum dicat bonum simpliciter, prout est bonum naturae, gratie, et glorie. Non malum autem dicit aliquod malum pene, quod tamen patienti non est malum : quia vel est ad
<--- Page Split --->
remissionem delicti, sicut fuerunt pœenæ David, quas passus est a Saul et Absalone et ab Angelo percutiente. Vel ad probationem virtutis, sicut fuit pœenæ Tobiæ. Unde etiam Angelus dixit ei : Quia acceptus eras Deo, necesse fuit ut tentatio probaret te '. Vel, ut aliis detur exemplum patientiæ, sicut fuit pœenæ Beati Job. Vel, ad gloriam Dei manifestandam, sicut fuit pœenæ cæci nati, de quo legitur, Joan. ix, 1 et seq. Unde etiam Dominus dicit de eo, y. 3: Neque hic peccavit, neque parentes ejus : ed ut manifestentur opera Dei in illo. Quinto etiam est ad manifestationem delicti paterni, sicut fuit infirmitas et mors filii David, quem genuit ex Bethsabee primo, sicut legitur, II Regum, xii, 15 et seq. Sexto est signum maledictionis antiquæ, sicut sunt pœenæ quas patimur, in signum maledictionis peccati Adam. Septimo, ad humiliationem, sicut fuit stimulus Apostoli, de quo legitur, II ad Corinth. xii, 7 et seq., ubi dicitur : Ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meæ, angelus Satanæ, qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi ut discederet a me : et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur. Octavo est ad redemptionem nostram, sicut fuit passio Jesu Christi, Matth. xxvi et seq. Nono, ad probationem veritatis fidei, sicut fuit passio martyrum, et septem fratrum, de quibus legitur, II Machab. vii, 1 et seq. Decimo, ad inchoationem æternæ damnationis, sicut fuit pœenæ Antiochi, de quo legitur, II Machab. ix, 5 et seq. : et postea Herodis, qui consumptus vermibus exspiravit, sicut legitur, Act. xii, 23. Sic ergo vir reddit uxori bonum simpliciter et non malum, id est, pœenam quæ non est mala sibi.
bet. Quædam enim reddit ex beneplacito disponente, quædam ex promisso, quædam ex merito uxoris, quædam ex affluentia liberalitatis suæ, quædam ex jure matrimonii.
Ex beneplacito disponente reddit bona prædestinationis : sicut est bonum creationis ut simus, et bonum gratiae prævenientis ut bene simus. Et de hoc dicitur in Psal. cix, 3 : In splendoribus Sanctorum, ex utero ante luciferum genui te. Et dicitur ibi uterus potentia generativa Patris, et dicitur Filius sapientia Patris in qua splendent omnes Sancti qui sunt in ipso vita et lux 1. Et ideo dicitur, ad Roman. i, 4, quod Christus homo prædestinatus est Filius Dei in virtute secundum Spiritum sanctificationis, hoc est, secundum Spiritum sanctificantem Sanctos. Dicitur enim, ad Roman. viii, 29 et 30, quoniam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem prædestinavit, hos et vocavit : et quos vocavit, hos et justificavit : quos autem justificavit, illos et glorificavit. Et cum hoc reddit non malum timoris futuri periculi, quia nemo securus est dum vivit quod non cadat a salute. Unde, Apocal. iii, 11 : Tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam. Et, Eccle. ix, 1 : Nescit homo utrum amore, an odio dignus sit. Et, in eodem, viii, 10 : Vidi impios sepultos, hoc est, in impietate mortuos : qui etiam cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate quasi justorum operum. Et, Jeremiæ, xvii, 9 et 10, scribitur causa hujus, ubi dicit Dominus : Subito loquar de gente et regno, ut ædificem et plantem illud. Si fecerit malum in oculis meis, ut non audiat vocem meam, pænitentiam agam super bono quod locutus sum ut facerem ei.
Et sunt primo notandæ quinque rationes, ex quibus vir reddit uxori quod de-
Quæ autem reddit ex promisso, sunt
<--- Page Split --->
bona redemptionis, sicut dicitur in Psal. cix, 4: Juravit Dominus, et non penitebit eum: Tu es Sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech. Sacerdos, inquam, eo quod secundum ritum Melchisedech sub similitudine panis et vini corpus obtulit in cibum, et sanguinem in potum, et in ara crucis animam obtulit in pretium redemptionis. Et secundum interpretationem, Melchisedech rex pacis est et rex justitiae: quia sicut dicitur, ad Ephes. ii, 14: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua. Et, ad Hebr. vi, 16 et seq.: Homines per majorem sui jurant, et omnis controversiae eorum finis, ad confirmationem, est juramentum. In quo abundantius volens Deus ostendere pollicitationis hæredibus immobilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum, ut per duas res immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem: quam sicut anchoram habemus animæ tutam ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis, ubi præcursor pro nobis introivit Jesus, secundum ordinem Melchisedech pontifex factus in æternum. Et cum hoc bono reddit non malum poenæ, quod est exercitium fomitis remanens etiam post redemptionem perceptam in baptismo. Et hoc significatur per populum maledictum quem reliquit Dominus inter filios Israel, ut erudiretur in eis. Et, Genes. iii, 17 et 18: Maledicta terra in opere tuo: ... spinas et tribulos germinabit tibi.
Quæ autem reddit ex merito mulieris, sunt bona glorificationis : et cum hoc non malum passionis per quam intratur in gloriam. De utroque horum habetur, Luce, xxiv, 26: Nonne hæc oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam ? Et, ad Roman. viii, 17 et 18: Si tamen compatimur, ut et congloriß- cemur. Existimo enim quod non sunt
condignæ passiones hujus temporis ad futurum gloriam, quæ revelabitur in nobis. Et, in Psal. xc, 15: Cum ipso sum in tribulatione; eripiam eum, et glorifcabo eum. Et, II ad Corinth. iv, 17: Id enim, quod in præsenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimate æternum gloriae pondus operatur in nobis.
Quæ vero reddit ex affluentia suæ liberalitatis, sunt bona prægustationis æternorum, et cum his non malis retractionis necessitatis vitæ hujus. De primo dicitur, in Psal. xxxii, 9: Gustate, et videte quoniam suavis est Dominus. Et in prima Canon. Petri, n, 3: Si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus. Et in laudem hujus mulieris infra, 7. 18: Gustavit, et vidit quia bona est negotiatio ejus. De non malo autem quod cum hoc reddit, habetur, II ad Corinth. v, 6 et 7: Dum sumus in corpore, peregrinamur a Domino (per fidem enim ambulamus, et non per speciem). Quasi diceret : Necessitas hujus corporis retrahit a prægustatione æternitatis. Et, Sapient. ix, 14 et 13: Cogitationes mortalium timidæ, et incerta providentiæ nostræ. Corpus enim, quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Utrumque horum, scilicet bonum et non malum, signatur, Matth. xvii, 4, ubi Petrus vidit transfiguratum Dominum. Primo dixit: Domine, bonum est nos hic esse: si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliæ unum. Et postea, prævalente necessitate corporis, sequitur, 7. 6, quod discipuli ceciderunt in faciem suam, et timuerunt valde.
Ex jure vero matrimonii reddit ei sex. Primum est regimen. Secundum, amplexus amoris. Tertium, fecunditas prolis. Quartum, necessariorum administratio. Quintum, benigna et familiaris allocutio in amotionem tædii. Sextum est adhibitio ornatus.
De primo habetur, Genes. iii, 16, ubi
<--- Page Split --->
dicit Dominus ad Evam: Sub viri potestate eris. Et, I ad Corinth. xi, 3: Caput mulieris, vir. Et, I Petr. iii, 1: Mulieres subditæ sint viris suis. Et infra, capitulo eodem, yj. 5 et 6: Sanctæ mulieres, sperantes in Deo (non in ornatu vestium) ornabant se, subjectæ propriis viris. Sicut Sara obediebat Abrahæ, dominum eum vocans: cujus estis filiæ benefacientes,et non pertinentes ullam perturbationem.
De secundo habetur, Cant. ii, 6: Læva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me. Et, i, 1: Osculetur me osculo oris sui. Et hoc signatum est, Genes. xxiv, 67, ubi dicitur, quod Isaac introduxit Rebeccam in tabernaculum Sarae matris suæ, et accepit eam uxò- rem: et in tantum dilexit eam, ut dolorem, qui ex morte matris ejus acciderat, temperaret. Isaac Christus est. Rebecca Ecclesia vel fidelis anima, quæ juxta interpretationem nominis Rebecca multum accepit. Mater autem mortua est Synagoga vel Eva. Tabernaculum matris est gratia, in quam introduxit Christus fidelem animam vel Ecclesiam, et ita invenit eam tam amabilem, ut omnis dolor antiquæ perditionis temperaretur.
De tertio habetur, ad Ephes. v, 23 : Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret, mundans lavacro aquæ in verbo vitæ, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi. Et, I ad Timoth. ii, 15 : Mulier salvabitur per filiorum generationem. Hi autem filii sunt opera masculina meritorum. Et ideo sequitur : Si permanserit in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate. Et isti sunt filii pro quibus Rachel, Genes. xxx, 1, suppliciter implorat maritum, dicens : Da mihi liberos, alioquin moriar.
De quarto habetur, Matth. vi, 25- 33: Dico vobis, ne solliciti sitis animæ vestræ, id est, necessitati hujus vitæ
animalis, quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Nonne anima vestra plus est quam esca : et corpus vestrum plus quam vestimentum? Respicite volatilia caeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea : et Pater vester caelestis pascit illa. Nonne vos magis pluris estis illis? Quis autem vestrum cogitans potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Et de vestimento quid solliciti estis? Considerate lilia agri quomodo crescunt : non laborant, neque nent. Dico autem vobis, quoniam nec Salomon in omni gloria sua cooper tus est sicut unum ex istis. Si autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit : quanto magis vos, modicæ fidei! Nolite ergo solliciti esse, dicentes : Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur ? Hæc enim omnia gentes inquirunt. Scit enim Pater vester quia omnibus his indigetis. Et, in Psal. xxxvi, 25 : Junior fui, etenim senui : et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quærens panem. Et, II ad Corinth. ix, 10 et 11 : Qui autem administrat semen seminanti, et panem ad manducandum præstabit, et multiplicabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitiæ vestræ : ut in omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem, quæ operatur per nos gratiarum actionem Deo.
De quinto habetur, Sapient. VIII, 16 : Intrans in domum meam, conquiescam, cum illa, id est, cum sapientia quæ Christus Dominus est. Non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec tædium convictus illius, sed lætitiam et gaudium. Hinc est etiam quod sponsa flagrans in desiderio animæ, in Cant. ii, 14, sic loquitur ad sponsum : Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis, et facies tua decora. Similiter, in Psal. xlrv, 3 : Speciosus forma præ filiis hominum, difusa est gratia, etc. Et, in I Reg. iii, 10 : Loquere, Domine, quia audit ser-
<--- Page Split --->
vus tuus. Et, Luce, xxiv, 32 : Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas.
De sexto habetur, Apocal. xxi, 21 : Vidi sanctam civitatem Jerusalem novam, descendentem de cælo a Deo, paratam, sicut sponsam ornatam, etc. Ornatus autem ille est in duobus, scilicet in fulgore vestimentorum, per quæ intelligitur decor virtutum : et in pretiositate ornamentorum, quæ sunt xenia quædam sibi a marito exhibita.
De primo dicitur in Psal. xliv, 10 : Adstitit regina a dextris tuis in vestitu, etc. Et, I ad Timoth. ii, 9 et 10 : Mulieres in habitu ornato, cum verecundia, et sobrietate ornantes se, et non in tortis crinibus, aut auro, aut margaritis, vel veste pretiosa : sed quod decet mulieres, promittentes pietatem per opera bona. Et, I Petri, iii, 3 et 4 : Mulierum non sit extrinsecus capillatura, aut circumdatio auri, aut indumenti vestimentorum cultus : sed qui absconditus est cordis homo, in incorruptibilitate quieti et modesti spiritus, qui est in conspectu Domini locuples.
Xenia autem exhibita Ecclesiæ sunt pretiosa sacramenta Ecclesiæ corporis et sanguinis ejus quæ dedit Christus Ecclesiæ : sicut habetur, Matth. xxvi, 26 et seq., et Marc. xiv, 22 et seq., et Luc. xxi, 15 et seq., Et ibi additur, y. 29 : Hoc facite in meam commemorationem. Et, in I ad Corinth. xi, 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annumtiabitis donec veniat.
Cum his sex bonis non reddit malum occultationis suæ a sponsa quandoque. Hoc enim valet sponsæ ad tria, scilicet, ut ferventius bona ejus desideret, et diligentius inquirat, et inventum servet studiosius. Et de hac occultatione dicitur, Joan. xvi, 16 : Modicum, et jam non videbitis me : quia vado ad Patrem.
Hoc etiam significatur in forma peregrina in qua Christus apparuit post Resurrectionem suam mulieribus et discipulis suis 1. Cantic. v, 6 : Pessulum ostii mei aperui dilecto meo : at ille declinaverat, atque transierat. Pessulum consensus voluntatis est : ostium ipsa voluntas, quod quando aperitur Domino a sponsa, ex industria quandoque sub forma peregrini occultans se fingit longius ire, et declinat amplexum et transit cognitionem, quia oculi sponsæ tenentur ne agnoscat eum.
§ 2.
Sequitur :
Omnibus diebus vitæ suæ.
In quo notatur perseverantia redditionis. Tres sunt dies sponsi. Primus est incarnationis, et ille habet vesperam et mane : quia in ea oritur sol et occidit, ut dicitur, Eccle. 1. 5. Secundus dies est dies Resurrectionis, de quo cantatur illud Psal. cxvn, 24 : Hæc est dies, quam fecit Dominus : exsultemus, et lætemur in ea. Et hæc dies habet mane, sed non habet vesperam. Tertius dies est dies æternitatis, de quo dicitur in Psal. lxxxiii, 11 : Melior est dies una in atriis tuis, super millia. De histribus diebus simul dicitur, Osee, vi, 3 : Vivifcabit nos post duos dies : in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus. In prima enim die vivificabit animas, in secunda die corpora, et in tertia die sursum ad se suscitabit nos : ut in conspectu ejus habeamus vitam æternam.
Similiter vita Vite gratiae, Vite resurrectionis, Vite æternitatis.
1 Cf. Luc. xiv, 13 et seq.
<--- Page Split --->
Et hæc vita et isti dies communes sunt mulieri et viro.
De prima vita dicitur, ad Galat. ii, 20: Vivo, jam non ego : vivit vero in me Christus.
De secunda vita dicitur, Joan, v, 28 et 29 : Venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei : et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ.
De tertia, dicitur in Psal. xxxv, 10 : Domine, apud te est fons vitæ : et in lumine tuo videbimus lumen.Prima vita in muliere est cum languore venialis peccati, secunda cum morte corporis de qua resurget ad vitam, tertia est plena sanitate utriusque.
Quia vero modo vidimus istius capituli expositionem secundum quod exponitur de redditione viri, qua bonum et non malum reddit uxori, videamus etiam qualiter uxor vice versa reddit viro bonum et non malum : sic enim videntur exponere Patres.
Notandum ergo, quod uxor habet a viro, ut dictum est, bonum gratia et non malum tribulationis. Pro primo reddit viro profectum et gratiarum actionem et laudem. Pro secundo autem humiliationem, et patientiam, et spei certitudinem.
De profectu dicit Apostolus, I ad Corinth. xv, 10 : Gratia Dei sum id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit. Et, II ad Corinth. vi, 1 : Adjuvantes autem exhortamur ne in vacuum gratiam Dei recipiatis. Et, II ad Timoth. i, 6 : Admoneo te ut resuscites gratiam Dei, qua est in te. Et, ad Hebr. xii, 15 : Contemplantes ne quis desit gratia Dei.
De gratiarum actione dicit Apostolus, ad Thessal. v, 18 : In omnibus gratias agite. Et, Eccle. i, 7 : Ad locum unde exeunt flumina, revertuntur ut iterum fluant. Flumina sunt gratiae fluentes a Deo, et revertuntur in ipsum per gratiarum actionem.
De laude dicit Psal. xlix, 23 : Sacri-
ficium laudis honorificabit me : et illic iter quo ostendam illi salutare Dei. Osee, xiv, 3 : Omnem aufer iniquitatem, accipe bonum : et reddemus vitulos labiorum nostrorum. Vituli labiorum sunt jubili alacriter laudantium Deum.
De his omnibus tribus simul habetur, Isa. 11, 3 : Gaudium, et laetitia invenietur in ea, gratiarum actio, et vox laudis. Gaudium et laetitia sunt de profectu gratiae. Duo autem alia nominibus propriis habentur in auctoritate.
De humiliatione quam reddit mulier pro non malo tribulationis habetur, Jerem. xxxi, 18 et 19 : Castigasti me, et eruditus sum, quasi juvenculus indomitus : converte me, et converter : quia tu Dominus Deus meus. Postquam enim convertisti me, egi paenitentiam : et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum. Et, Thren. iii, 1 : Ego vir videns paupertatem meam in virga indignationis ejus. Quasi diceret : Virga indignationis ejus, scilicet castigantis, non occidentis, facit me propriam cognoscere paupertatem.
De patientia habetur, ad Hebr. x, 36 : Patientia vobis necessaria est : ut voluntatem Dei facientes, reportetis promissiones. Et, Thren. iii, 26 : Bonum est præstolari cum silentio salutare Dei, hoc est, cum patientia.
De certitudine spei habetur, Matth. v, 11 et 12 : Beati estis cum maledixerint vobis, homines scilicet, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes, propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in cœlis, hoc est, spes mercedis. Et, Jerem. xxxi, 16 et 17 : Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrymis : quia est merces operi tuo, ait Dominus, et revertentur de terra inimici, hoc est, de tribulatione, et est spes in novissimis tuis. Et hoc est quod dicit Gregorius : « Consideratio præmii mi- « nuit vim flagelli. » Et alibi : « Tanto
<--- Page Split --->
« altiori spe in Deum quisque resurgit, diebus vitæ suæ, » a præmissa exposi- « quanto fortiora pro illo pertulerit. » tione non mutantur. Cætera quæ sequuntur : « Omnibus