TRACTATUS II

CAPUT II.

De corruptione aquæ per calorem thermarum.

Corrumpitur autem aer aliquando ex causa cœlesti. Conjunctio enim duarum præcipue stellarum, quæ sunt Jupiter et Mars, cum aliis coadjuvantibus in signo Geminorum, quod est triplicis aeree, faciunt ventos pestilentes, et aeres corruptos, qui subito necant multitudinem hominum et animalium : sicut ventus fuit qui in Dremoth interfecit exercitum unum subito. Jupiter enim cum calidus et humidus sit in natura, habet elevare ventos et vapores, et præcipue in signo Geminorum, quod est signum calidum et humidum in ultimo statu naturae aeris. Mars autem cum sit intemperate calidus et siccus, ignit vapores elevatos : et incipiunt per aerem multiplicari fulgura et scintillationes et pestiferi vapores etignes,

Quoniam autem præmissus sermo de corruptionibus aeris habitus est, tunc consequens est, ut de proprietate qua corrumpitur aqua secundum qualitatem dicamus : quoniam de saporibus ejus aliquid erit dicendum. Loquamur igitur de causa thermarum physice : hoc enim ad nos pertinere videtur : eo quod antiqui naturales de eis loqui tentaverunt. Dicemus autem terminantes in universali quantum sufficit huic inceptioni, quoniam thermae singula proprias habent passiones et accidentia, de quibus lon-

<--- Page Split --->

gum esse dicere : nec hoc pertinet ad hoc negotium : quia non accidit aquis in quantum calidum tantum, sed in quantum sunt sulphure permixtæ, vel aliquo alio hujusmodi.

Primo autem oportet scire, quod thermæ in Græco idem sonat quod calida in Latino. Et ideo hic suscepimus dicere quare quædam aquæ calidæ de terra Milesius. egrediuntur. Milesius autem qui Romæ fecit observationes astrorum, et fuit de antiquis Italicis Philosophis, conatus est dicere causam in qua multi sunt secuti eum. Dixit autem, quod causa caloris thermarum est, quod vapor et ventus includuntur in concavitatibus terræ, qui vapores calidi sunt, sicut apparet in hyeme : quia illi calefaciunt aquas fontium et puteorum : ergo tales vapores in aquatilibus locis magis calidi sunt quam in aliis : et in concavitatibus a superficie terræ solida reflectuntur in aquas et calefaciunt eas : et ideo calidæ egrediuntur. Nos autem contra hoc dicimus dictum Milesii esse inconveniens : quoniam vapor ille in aquas reflexas est localis et finitus et aquæ permixtus : quod autem aquæ permixtum est, egreditur cum aqua : ergo finibilis est vapor ille : et tunc deficit calor in aqua. Videmus autem non deficere calorem in aqua. Ergo ex tali causa fuit causatus : et tunc Milesii dictum non habet veritatem.

Rempbilus. Rempbilus autem quidam Philosophus causam contrariam Milesio visus est dicere, in qua etiam multi crediderunt ei. Dixit enim terram in loco thermarum subtus esse raram, et non conjunctarum partium, et non mollis in fundo, sed duri corticis in superficie : quia aliter retinere calorem non posset. Solis autem radios dixit continue terram perurere : et hanc adustionem in visceribus terræ congregari et adunari dixit in locis raris et mollibus quæ duras habeut superficies. Et ideo in locis illis aquas quæ forte manant, calefieri et emanare calidas. Nos ratione geometrica utentes contra hæc dicimus, quod sol tantum declinat in eir-

culo declivi a quolibet loco in quantum accedit ad ipsum, sicut patet consideranti quantitatem declinationis solis in Meridie et in Aquilone æqualiter per lineas umbræ ipsius solis in instrumentis geometriæ. Ergo si calefacit aliquem locum in æstate, eumdem refrigerabit et in hyeme. Si ergo propter calorem solis in terra congregatum aqua calefit a calore loci, tunc vel in toto diminuetur, vel in toto deficiet calor ille in hyeme. Et nos contra illum invenimus : quia aquas thermarum æqualiter invenimus calidas in temporibus quatuor, hyemis videlicet, et autumni, et veris, et æstatis, et forte in hyeme sunt intensoris caliditatis quam in æstate. Ergo sermo Remphili est inconveniens et falsus.

Democritus autem dixit quod causa Democritus. caliditatis hujus aquæ est, quia in montibus per quos transeunt istae aquæ, sunt magni montes calcis : et calx habet poros non rectos, sed tortuosos in quibus diu retinet ignem, cui cum superfunditur aqua, transiens per calorem, illa sonat quasi exstinguatur ignis in ea et caleft aqua : et ideo egreditur aqua calida ad superficiem terræ. Et quod sonus exslinctionis non auditur, hoc ideo est, quia in ventre terræ est, et exterius audiri non potest. Ignis autem qui est in ventre terræ, ibi secundum Democritum generatur ex confrciatione vaporum et venti ad materiam sulphuris vel anast albi, et comburit lapides montis in calcem : et hæc est una causa generationis calcis sub terra, sicut dicebat Democritus.

Alia autem causa est, quod calor solis in terra unctuosa et glutinosa aliquando per frigidum circumstans comprimitur in ventrem montis : et tunc comburit eam in calcem, et aliquando in carbones saxeos : quoniam si vincit in toto humiditatem et extrahit eam, tunc convertitur in calcem. Si autem non in toto vincit, sed dividit tantum et adurit, tunc vertit in carbones : et quales sunt carbones qui inveniuntur juxta civitatem Laodicensem

<--- Page Split --->

in magna quantitate. Hæc igitur est causa quam assignavit Democritus.

Huic autem sermonì contrarium videtur esse. Calx non calefit nisi alterata assata igne calido, et posita in ipso diu : et tunc caliditas locata in ea egreditur et facit aquam calidam quando superinfunditur ei, et finitur caliditas illa post modicum tempus in quo potest exstingui ignis qui est locatus in calce : et tunc deberet finiri caliditas aquæ. Et hoc nos non videmus, sed potius invenimus eam caloris esse perpetui.

Adhuc autem licet nos dixerimus qualiter ignis devenit in montem quem comburit in calcem, quod Democritus non dixit : et ideo non ostendit qualiter ad calcem quæ est in ventre montis, pervenit ignis. Sic ergo error et insufficientia sequitur ex sermone Democriti.

Quia autem jam per ante dicta manifestatur falsitas quorumdam Antiquorum in causa thermarum, volumus nunc dicere sermonem qui rectus est et applicabilis intellectui ad comprehendendum.

Dicamus igitur, quod aqua illa currit super mineras sulphuris incensas : et propter id calefit et egreditur calida. Signum autem hujusmodi est, quod odor sulphuris semper invenitur in aqua thermarum : et aliquando invenitur etiam in ea sapor sulphuris ex sulphure aquæ mixto. Sulphur enim de facili accenditur sub terra vel vapore vel ex motu vaporis terrei : sicut generatur ignis in nube vel ex motu et conficatione venti ingressi per concava aliqua in terram : vel etiam ex hoc quod comprimitur calor qui impressus est terræ a radiis solis ad unum locum per circumstans frigus : et tunc inflammat mineras in illo loco inventas, sicut diximus superius, et tunc calescit ignis in materia sulphuris, et materiam unctuosam, et aquam manantem per ipsam calefacit : et ideo caliditas egreditur.

Si enim carbo candelæ accensæ et exstinctæ recipiatur antequam in toto mortificetur ignis, et sulphur tenuiter desuper informetur et pulverizetur, flammam dat

sulphur. Similiter autem fiet si gluten per motum luti cum naphta et sulphur dispergatur : et intriguingur in eo licinium et accendatur, comburitur quasi inexstinguibiliter : est enim naphta quoddam genus bituminis in Persia inventum quod magnæ est adhærentiæ, et habet glutinosam et viscosam pinguedinem, et est sicut amurca olei : et quando commiscetur cum sulphure, fit inflammabile : cujus ignis adhæret miro modo ei super quod projicitur : et non potest exstingui nisi totum simul operiatur. Alius est modus exstinguendi, ut dicitur, et est per projectionem urinæ super ipsum. Aqua autem non exstinguit ipsum de facili : quia aqua non intrat ipsum, nec adhæret ei propter pinguedinem : et talis est materia per quam transit aqua thermarum calida. Qualiter autem ignis generetur in ipsa, in sequenti capitulo ostenditur : quia una causa est accensionis in materia illa, et in materia Vulcani.

Sed movet forte aliquem quare illa materia non consumitur ab igne, et sic aqua refrigescat ? Sed hujus causa est in aliquo loco regeneratio continua materiæ. Sulphur enim et naptha facilius sunt generationis in loco minerali : et compertum est aquam pluviæ descendentem sub monte, et fundamenta thermarum statim in naturam sulphuris et naptha converti : et cum sic continue regeneretur accessus, in ea non exstinguitur.

Et est advertendum, quod circa loca talia, quod sæpe locus unde emanat aqua illa, ita profunda est voraginis, quod si immittantur longissima ligna, ea in se trahit infra parvum tempus, ita quod videri non possint : quod procul dubio facit calor qui ad se trahit ea quæ tangit : et ideo ligna talia absorbentur. Et hujus signum est, quia circa foramen ebullitionis hujusmodi aquæ fit stagnum parvum de eadem aqua : et longum gracile quod bene possit capi a foramine in stagno illo, trahit ipsum in foramen, et absorbet ipsum. Si autem aliquando frigida

<--- Page Split --->

aqua facere inveniatur, contingit hoc quod aqua removet dum trahit ipsum ad foramen nisi infigatur in foramen : et si mergitur lignum et absorbetur a foramine, hoc contingit ideo, quia foramen est amplum et rectum usque ad terrae concavitatem unde manat aqua : et aqua non est tanta, quod possit ponderositatem ligni portare, neque spiritus expellens aquam de foramine est fortis : et tunc paulatim mergitur.

Objicitur autem ad hoc, quod multi mirantur, quod frequenter inveniuntur duo foramina prope juxta se posita, quorum unum evomit aquam frigidam, et alterum calidam : et causa hujus est, quia licet foramina exteriora sint propinqua, tamen interiora quae sunt thesauri aquarum, distant a se invicem : et ideo contraria in frigore et calore est aqua quae egreditur in hyeme etiam quando pori terrae per frigus sunt constricti, et nihil potest evaporare de calore aquae. Invenitur aqua thermarum in hyeme calidior quam in aestate, licet semper habeat calorem et in hyeme et in aestate : et ideo etiam quando bene operitur, longe ducitur calida : quia de calore sibi impresso tunc quasi evaporare potest. Est autem haec aqua desiceans vehementer propter sulphur quod in ea est : et ideo scabiosi et epileptici aliquando intrant in ea, et convenit eis ad sanitatem recuperandam.

CAPUT III.

De causa Vulcani.

Similis autem causa est Vulcani qui est in monte Siciliae, qui vocatur Etna, et est semper mare Magnum quod Arabes mare Sceny vocant. Est similis illi Vulcanus in multis locis : fuit enim unus in provincia Servit, qui ex igne quem super eum pastores fecerunt, multis arsit annis, et postea est exstinctus, sicut Etna fere temporibus nostris est exstinctus. Similiter etiam juxta Leodum mons ardens, in cujus rimas quando pluvia distillat, elevatur ex eo fumus sicut ex fornace, et omnes ardent : ex eadem causa, nisi quod illi qui sunt juxta mare, facilius ardent et diutius : causa enim materialis est terra sulphurea et permixta cum unctuosa naphta, et efficiens est vapor commotus in terra et exire non potens : et quia per os terra et foramina obstruit aqua maris, ideo citius accenditur juxta mare quam alibi : et tamdiu ardet, quamdiu non est consumpta materia : et forte ardet ad multos annos, vel in perpetuum, si materia continue regenerari contingat. Et quia in quibusdam lapidibus multa naptha imbibita est, quando combusti sunt, remanent multum porosi et leves, et natant super aquas, sicut facit pumex. Tantum ergo dictum sit de causa thermarum et Vulcani : ex quo etiam constat non veras esse causas quas dixerunt Milesius et Remphilus Philosophus et Democritus.

<--- Page Split --->

valles, et abrasum addidit aliis locis : et ibi facti sunt montes. Qui autem sic dicunt, in idem consentiunt cum eis qui confitentur mare mutari secundum motum aliquem sphæræ cœlestis : et his jam contradiximus in libro superiori hujus scientiæ, et improbavimus opiniones eorum ibi : et ideo disputationem illam non dicamus hic. Sed illis contradicere volumus ad propriam positionem ipsorum per rationes fundatas super signa sensibilia, et super geometricas demonstrationes.

Dicamus igitur, quod si aqua cavavit terram, aut hoc fecit aqua pluviae descendens ab aere, aut hoc fecit aqua stans super superficiem terræ. Si autem hoc dicatur fecisse pluvia: et cum dicatur a principio suæ compositionis et creationis fuisse rotunda in qua nec fuit mons, nec vallis, oportuit secundum istos, quod tota esset versa sub aquis et inducta aquis per totam superficiem in circuitu, sicut indumento æqualiter undique se operiente. Si ergo tunc pluvia descendit super terram, illa pluvia cecidit super aquæ superficiem, et non in superficiem terræ. Oportet ergo quod opinio eorum fuerit sic quod putaverunt, quod hæc aqua ab aere super aquam distillans non cessaverat perforare et cavare terram parum et parum donec fecerit montes et valles: et hoc penitus est irrationabile, cum illa aqua pluviæ non tetigerit terram, nec moverit eam, sed superficiem tantum. Si autem dixerint quod aqua pluviæ non fecit hoc, sed potius terra a principio suæ creationis fuit rotunda et levis, sicut diximus: et per mensuram aliquam temporis steterit aqua super eam æqualiter in circuitu operiens eam, et tandem post aliquod tempus movit aquam, et excitavit undas, et ex illis cavata est terra, et fecerunt undæ illæ quiddam ejus profundum quod est vallis, et quiddam ejus gib-

CAPUT IV.

De improbatione erroris eorum qui dixerunt montes et valles non causari e cavatione aquarum.

Hinc autem de proprietatibus terræ erit dicendum quantum sufficit huic inceptioni. Multa enim de his dicta sunt in libro de Natura locorum 1 et latitudine eorum : sed hic tantum proprietatem illam quam figura terræ videtur recipere, oportet nos explanare. Et hæc est causa montium et vallium.

Dixerunt autem quidam antiquissimorum Philosophorum, quod causa montium et vallium non fuit nisi commotio aquarum. Terra enim, inquiunt, in principio suæ compositionis fuit rotunda levis superficiei super corpora ecclesia, non habens aliquos montes vel valles : sed mare et diluvia fecerunt. montes : mare enim quod non semper stat uno loco, sed mutatur*de loco ad locum, ut inquiunt, cavaret loca rara et mollia : et quod erasit et alluvione abstraxit, addit locis aliis. Et ideo loca rara cavata sunt facta loca fluviorum et marium : et factæ sunt foveæ et valles. Loca autem quibus facta est additio, facta sunt montes. Similiter autem aqua diluvii per motum undarum alluvione cavavit, et fecit foveas et

<--- Page Split --->

bosum quod est mons : tunc sequitur ex illo dicto inconveniens cujus contrarium demonstretur.

Dicemus enim contra hoc sermonem necessarium, cui testificatur visus : ventus enim non nisi ex vapore sicco : et ideo etiam sedatur ventus per humorem pluviae. Si ergo tunc terra tota fuit cooperta aquis, quomodo potuit elevari fortis vapor siccus, cum et humor aquae prohibuerit eum, et frigiditas aquae constrinxerit eam terram, ut non sineret eam vaporare multum ? Amplius autem cum aqua fuit velamen terrae in circuitu, quomodo potuit esse ut esset vento motus aliquis fortis ? si enim esset in rerum natura, sicut esse putaverunt, absque dubio nullus esset motus omnino. Sic ergo patet quod a principio creationis sua terra cavata est vallibus, et elevata in montibus, et falsificata est opinio adversariorum, et destructa est sententia eorum qui putaverunt contrarium hujus.

CAPUT V.

Et est digressio declarans causas essentiales et causas accidentales montium.

est, quod montes nascuntur ex terraemoessentialis montium. tu ubi superficies terra solida est et compacta et scindi non potest : tunc enim ventus fortiter multiplicatus et agitatus elevat locum illum in sublime, et facit montes : et quia terraemotus frequenter habet naturam juxta mare et juxta aquas claudentes aliquos poros terrae, ne evaporet vapor terreus in visceribus terrae clausus, ideo juxta mare et juxta aquas frequentissime nascuntur altissimi montes. Quia vero locus concavus sub monte, aquarum multarum est receptivus, ideo loca montuosa frequentissime sunt loca fundentia plurimos fontes, et exprimentia stagna magna. Et quia superficies elevata non fit solida non divisibilis, nisi ex luto glutinoso et unctuoso, quod absque dubio adducit affluens illis locis aqua, ideo in locis montuosis sunt lapides grandes et multi, quorum generatio est ex tali luto et ex calore loci qui caloris est congregativus, sive ille vapor generetur ex motu vaporis terrei, sive generetur ex radiis solis. Hujus signum est, quod partes animalium aquaticorum et forte instrumentorum navium inveniuntur in lapidibus montium in concavo montis, qua sine dubio aqua cum luto unctuoso involuto illuc adduxit, et conservantur a frigore lapidis et siccitate, ne in toto putrescant. Signum autem hujusmodi vehemens est in lapidibus Parisiensibus, in quibus frequentissime inveniuntur rotunda conchae lunatis contextae. Istam igitur dicimus montium esse causam essentialem : et ubi tollimus id quod sic elevatur, causatur vallis. Montes autem antiqui, quos fortis calor coagulavit in lapidem, superius exsiccantur, ita quod scinduntur et cadunt per partes, nisi pedes habeant latos super quos contracta sint superiora et sustentata jaceant quasi super columnas et muros.

Causa autem accidentalis montium est ut frequenter duplex : et una quidem est Causal accidentalis montium et alluvio maris praecipue : quia aliae aquae alluvionem magnam facere non possunt : tollit enim mare aut undis aut accessu

essentialis montium.

Hujus autem quod hic quaeritur de generatione montium et vallium, yeritas est, quod montes et valles ex duabus causis generantur, quarum una est universalis, et quasi essentialis : et alia particularis est, quae accidit aliquando et in aliquo loco.

Causa autem universalis et essentialis

<--- Page Split --->

aut recessu multam terram, et addit eam super aliam, et generat montem in partem unam, et vallem in partem aliam : et ad hoc operatur id quod in praecedenti opinione inductum est, quod terra rara et mollis et rasilis est: et ideo in ea frequenter sunt valles, et juxta montes ubi durior est et tenacior et radi non potest.

Alia autem causa accidentalis est interra arenosa lata et ventosa. In illa enim frequenter venti congregant arenas de uno loco et projiciunt eas super alium locum : et tunc fit ibi mons parvus vel magnus secundum quantitatem illius arenae : et si contingat ibi infundi humiditatem viscosam, hoc fiet propter virtutem mineralem quae in arenis coagulabitur in lapidem : et per illam incipient sibi cohaerere arenae, ita quod erunt quasi lapis unus. Si autem non sit ibi talis humiditas, remanebunt ibi arena distinctae non cohaerentes sibi, nisi forte in superficie per radices herbarum ibidem generatarum.

Haec igitur de causa montium et vallium dicta sint : quoniam in libro Mineralium oportuit nos plura dicere ad ista valentia, et similiter in libro Meteororum.

CAPUT VI.

De locis quæ sunt super littora marium.

Quia autem jam pervenimus ad intentionem de causis proprietatum elementorum inquisitionem, quæ est per causam breviter explanatam in illis, et ostendimus dicta quorumdam antiquorum sapientium Philosophorum convenientia non esse, tunc relinquitur dicere in singulari et speciali de locis terræ, quæ sit natura eorum, et quæ sit natura marium omnium quæ 'divisa sunt in terra, et de exitu fluviorum et fluxu eorum, et quæ sit natura civitatum et locorum et regionum ex longitudine et latitudine, et quæ sit locorum natura quam habent per accidens ex hoc quod sunt super littora marium, vel super effusiones fluviorum, ut distinguatur natura unius loci ab alia, quæ sufficit intentioni præsenti. Et hoc est ut quilibet legens ea quæ hic dicuntur, intelligat expresse errorem eorum qui dixerunt se scire naturas rerum, et præcipue de elementis, ut ejus qui dixit quod terra movetur, non quiescit, sicut dixit Pythagoras : et ut destruatur etiam error ejus qui dixit mare et flumina moveri de loco ad locum secundum motum sphæræ, et dixit quod iste transitus marium et fluminum causatur non ab uno singulari motu alicujus corporis cœlestis, sed causatur a motu universali omnium cœlestium.

Causa autem per quam scitur quare

<--- Page Split --->

mare est salsum, et flumina etiam sunt salsa, determinari non habet hic, sed in libro Meteororum 1.

Cognitio autem naturæ locorum et civitatum quæ est ex longitudine et latitudine eorum ad invicem, et quot pedibus distat unus locus per longitudinem et latitudinem ab alio, jam determinavimus in libro de Natura locorum 2, causata a longitudine et latitudine eorum : pedum enim distantia scitur ex numero milliariorum et leucarum : et ostendimus in libro alio secundum quot milliaria et leucas variatur horizon sensibilis unius loci ab horizonte alterius loci. Horizontem autem sensibilem cujuslibet loci diximus esse diversum ab horizonte alterius loci. Quæstionem autem quam jam prius in hoc capitulo in unum convertimus ad destruendum breviter sermonem ejus qui dixit, quod terra movetur et non quiescit. Cum enim movetur, oportet quod mare et flumina quæ sunt super eam, continue etiam moveantur. Sequitur ergo ex hoc quod omnes aquæ montium et fluviorum permisceantur : et secundum hoc oportet, ut omnes aquæ salsæ sint si salsum vincit in eis ex permìxtione aquarum salsarum, sicut cum dulcibus : aut erunt omnes dulces si ex earum permixtione vincat in eis dulcedo. Oportet etiam, ut jamdiu in præteritis temporibus, ut ex motu terra esset resoluta a sua figura : quoniam nos videmus oculis quod non tota simul movetur. Si ergo mutantur partes, et tunc divideretur pars a parte, et destrueretur figura ipsius : et hoc sequitur ex dicto ejus qui dixit terram elevari in Meridie, et deprimi in Aquilone : quoniam si terra elevatur in Meridie, tunc est extra locum suum naturalem, et violenter quiescit ibi : et pars Aquilonaris tendet naturaliter ad locum suum, et separabitur a parte Meridionali : et sic dividetur una medietas terræ ab altera, et neutra habebit figu-

ram sphæricam, sed utraque erit sicut semicirculus : et si movetur, tunc aquæ permiscentur : et tunc vincet unus sapor in aquis qui est illius aquæ quæ dominetur in mixtam : et tunc omnes aquæ erunt salsæ, aut omnes erunt dulces, aut sulphuris, aut arsenici saporis : nihil autem horum experimur secundum sensum.

Et si forte aliquis dicat, quod licet modo non sint permixtæ, tamen aliquando fuerunt permixtæ, et iterum adhuc permixtæ erunt. Dicemus, quod debuisset aliquis in præterito aliquid significasse de tali mixtura aquarum : quia talis mixtura mirabilis esset, de qua multi mirarentur et inquirerent ac scriberent causas ipsius : et quia sufficienter de his volumus describere quædam loca marium et fluviorum antiquorum figura visibili, ex cujus dispositione et ordine confutetur omnis falsitas, quæ dicit ex motu terræ maria et flumina permisceri in unum et confundi.

Circumducam ergo circulum Oceani quod amphitrites vocatur, et continet totam sphæram terræ a polo in polum per punctum Orientis et punctum Occidentis manando, et protraham ex amphitrite inter Meridiem et Orientem gumphum, hoc est, membrum quoddam maris quod est mediterraneum mare, quod vocatur Syn, quod Indicum mare est : et si ulterius protrahatur, tunc est quod vocatur Arabice Alebilam, quod nos vocamus sinum Persicum : quia ista duo maria continuantur, et in hunc sinum Persicum intrant Tigris et Euphrates ab Aquilonari parte venientes, sicut diximus superius. Exitus autem Euphratis est ex montanis Aquilonaribus Armeniæ majoris, et exitus Tigridis est ex campis Indiæ Aquilonaribus. Ex prædicto autem mari quod continuatur Persico, egreditur adhuc unus gumphus quod secundus gumphus ejus est : et hoc est mare Rubrum versus Me-

<--- Page Split --->

ridiem magis quam Persicum et juxta Ægyptum. Ex mari autem continente sphæram terræ quod Oceanus et amphitrites dicitur, ex parte Occidentis egreditur magnus gumphus valde, qui dicitur Arabice Sceny, et apud nos vocatur mare Magnum sive terra Italie : venit autem ante montes Pyreneos per totam longitudinem Italie, quæ vocatur terra Romanorum : et reflectitur ab altera parte juxta illud latus Italie contra Orientem et Aquilonem, ubi est Constantinopolis in uno littore, et Venetie juxta aliud littus, et diffunditur contra forum Julii et Aquilegiam et partes illas : et propterea dicitur illud mare continuum cum terra Romanorum, et egreditur ex Oceano continentem sphæram terræ. Gumphus iterum qui arabice vocatur Edyl, et dicitur scindere terram Romanorum, quæ est Italia : et hoc mare non est aliud nisi reflexio ejusdem quod prius dictum est, quod reflectitur versus latus, quod est versus Occidentem et Aquilonem terræ Romanorum. Ex amphitrite autem quod est mare continens sphæram terræ, egreditur gumphus quidam qui vocatur arabice Deilim, cujus extremitas venit ad partem Meridiei, quæ est terra Corisceni arabice dicta. Et hoc est mare quod tangit Angliam et Daciam et juxta Teutoniam venit usque Liveniam, et ibi in circuitu curvatur ad Meridiem inter Orientem videlicet et Meridiem. Hæc autem maria quæ principalia Meridionalia sunt, ab antiquo semper distincta fuisse sunt inventa et numquam permixta. Euphratis autem exitus, sicut diximus, est de monte Aquilonari et Armenie, et descêndit ad terram Orientalem Arabum, quæ Bogdes vocatur. Et exitus Tigridis est ex terra Aquilonaris Indie, quæ est in directo terræ Romanorum versus Orientem, et confluit cum Euphrate sub loco qui dicitur Bogdes : et tunc cadunt per siccum. Similiter Nilus egreditur de Æthiopia, et fluit versus Ægyptum, et in mare Magnum cadit sub Alexandria. Geon autem egreditur de monte qui ara-

bice dicitur Rasim, et est in India Meridiana, et reflectitur et cadit in Oceanum versus Orientem.

Volo autem istas regiones et loca ostendere in figura. Ponam ergo punctum A quod sit locus maris Indici, quod dicitur Syn : et ponam punctum B signum Indie, quæ est super mare illud. Et ponam punctum c signare locum et habitationem Persie. Et ponamus punctum y habitationem terræ quæ dicitur arabice Lyhybos. Et ponam punctum R quod significet mare magnum, quod Sceny vocatur arabice. Et punctum D quod signare dicam locum qui dicitur Irach, et punctum F dicam stare pro Romanorum terra sive Italia. Et punctum T dicam signare Hispaniam. Et puncta G D dicam stare pro Æthiopia. Et duo puncta M H dicam repræsentare duo loca Lurasath et Alchufoy arabice, quæ dicta sunt ad Occidentem versus locum qui dicitur Bogdes. Diximus enim esse locum inter Tigridem et Euphratem, ubi confluunt. Et ponam quod punctum N significet Constantinopolim quæ Byzantium olim dicta est : et hujus descriptionis hæc est figura. Nos autem dimisimus notationem multorum marium et fluminum et civitatum : quia ad nostram intentionem probandam, quod videlicet terra non movetur, sed loca ejus manent distincta et quod nec flumina, nec maria permiscentur, sunt sufficientia de his quæ induximus.

Non ergo necesse est nobis, ut hic immoremur talibus : quia jam omnia talia loca nominavimus in libro longitudinis et latitudinis locorum, et distinximus ibi naturas locorum et divisionem et civitatum ab invicem secundum longitudinis et latitudinis quantitatem, et determinavimus flumina et montes, quantum potuimus studendo brevitati. Quia igitur omnia secuti sumus, quæ de causis proprietatum elementorum voluimus, tempus est ut de Generatione et Corruptione corporum determinemus. Ex quo enim determinavimus de mobili simpliciter in libro Physicorum, et de mobili secundum locum

<--- Page Split --->

in libro Cæli et Mundi, et ex quo diximus habitudinem mobilis recti ad mobile circulariter in libro de longitudine et latitudine locorum 1, et nunc in isto libro determinavimus proprietates simplicium corporum, quæ causantur in eis ex hoc

quod diversimode sehabent ad invicem, exigit divisio quam in principio naturarum nostrarum diximus, ut de Generatione et corruptione generabilium et corruptibilium, Deo auxiliante, disseramus 2.

1 Cf. librum de Natura locorum. 2 Hunc tractatum de Generatione et Corrup-

tione jam edidimus in tomo IV (pp. 343-476) nova editionis nostrae.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->