CAPUT VII.

Visio Danielis de quatuor bestiis quatuor regna designantibus : de antiquo dierum et throno ejus ac ministris, quo judicante perierunt bestia : adhunc accedens filius hominis accipit potestatem æternam et incorruptibile regnum : declarantur regna per bestias designata, et maxime qua per quartam bestiam et ejus cornua designentur, qua regnabit usque ad tempus et tempora et dimidium temporis.

ecce quatuor venti cœli pugnabant in mari magno, 3. Et quatuor bestiæ grandes ascendebant de mari diversæ inter se. 4. Prima quasi leæna, et alas habebat aquilæ : adspiciebam donec evulsæ sunt alæ ejus : et subla-

<--- Page Split --->

ta est de terra, et super pedes quasi homo stetit, et cor hominis datum est ei.

niam interfecta esset bestia, et perisset corpus ejus, et traditum esset ad comburendum igni :

<--- Page Split --->

illo, quod habebat oculos, et os loquens grandia: et majus erat cæteris.

quetur, et sanctos Altissimi conteret, et putabit quod possit mutare tempora, et leges : et tradentur in manu ejus usque ad tempus, et tempora, et dimidium temporis.

IN CAPUT VII DANIELIS

COMMENTARIUS.

« Anno primo Baltassar. » Hic incipit secunda pars istius prophetiae. Ettangitur hic de processu malorum, et condemnatione eorum, et etiam de liberatione bonorum de potestate Antichristi : et ideo dividitur in partes duas. Primo enim ostendit qualiter regnum Christi destruit regnum mundi. In secundo de destructione Antichristi, et liberatione Sanctorum, et hoc incipit infra, cap. ix, 1, ibi, « In anno primo Darii. »

Prior in duas dividitur : primo enim ostendit regnorum mundi condemnationnem : secundo, condemnationem regum, qui principantur mundo, infra, cap. vn, 1, ibi, « Anno tertio regni Baltassar. »

Præsens capitulum in duo dividitur : primo enim describit visionem : secundo, visionis magnitudinem et explanationem, ibi, 13 : « Horruit spiritus meus. »

Visio in duo dividitur, scilicet in processum regnorum et condemnationem eorum, et successionem regni Christi, ibi, 9 : « Adspiciebam donec throni positi sunt. »

Descriptio visionis regnorum duas habet partes : primo enim describit visionis modum : secundo, per partes processum regnorum, ibi, 4 : « Prima quasi lexena. »

Adhuc prima duo habet, modum visionis scilicet ex parte videntis, et modum visionis ex parte rei visæ, ibi, 7. 2 : « Videbam in visione. »

Dicit ergo :

« Anno primo Baltassar, regis Babylonis. » Ordo præposterus : priora enim in fine regni Baltassar accidisse referuntur, ista autem anno primo, et sic ista acciderunt ante illa : cujus ratio est, ut dicit Hieronymus, quia « illa per modum « historiae facta sunt, et ideo simul po- « nuntur, hæc autem revelatio Propheta « facta est de processu Christi regni, et « quæcumque talia sunt, etiam propter

<--- Page Split --->

« convenientiam materiae simul ponun- « tur. Ordo enim materiae praejudicat « ordini temporis. » « Daniel somnium vidit. » Quaeritur quomodo sub iniquo rege Propheta illuminationem accepit, cum scriptum sit, Isa. xxix, 10 : Claudet oculos vestros : prophetas et principes vestros, qui vident visiones, operiet. Ad hoc dicitur, quod hoc propter venerationem regis, quam ad Prophetam habuit, Deus hoc permisit : Daniel autem qui sanctus erat, importat visionis meritum. Psal. lxxxviii, 20 : Locutus es in visione cum sanctis tuis. Aristoteles in primo Meliorasunt Ethicorum : « Meliora sunt phantasmata phantasma- « quorum « quorum quum quorum cumque. Hoc autem quod dicit somnium, notat quod imaginaria visio fuit. Numer. xii, 6 : In visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. Per hoc autem, quod dicit, vidit, notat quod intellectui admixta fuerit. Job, xin, 1 : Ecce omnia haec vidit oculus meus, et audivit auris mea, et intellexi singula. « Visio autem capitis ejus, » Danielis scilicet : et dicit, capitis, ne credatur visio sensibilis oculorum, sed solum imaginaria, quae intus operatur in capite. « In cubili suo, » ut intelligatur sequestratus a tumultu. Cantic. iii, 4 : Introducam illum in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae. Mater formans sapientia est : genitrix ad lucem edens, gratia est. Psal. cxlix, 5 : Exsultabunt sancti in gloria : letabuntur in cubilibus suis. « Et somnium, » propheticum scilicet, « scribens, » ob posteritatis utilitatem. Psal. xliv, 2 : Lingua mea calamus scribe. « Brevi sermone comprehendit. » Ad Roman. ix, 28 : Verbum breviatum faciet Dominus super terram : brevis enim sermo delectabiliter auditur. « Summatimque perstringens ait, » hoc est, summas imaginum significantium, et rerum significatarum tangens. Ad Hebr. xiii, 22 : Rogo vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis. Isa. x, 22 : Consummatio abbreviata inundabit justitiam.

Et subdit de forma visionis ex parte rei visæ :

« Videbam in visione mea nocte, » quando scilicet sequestratus a curis et negotiis, in pectore Dei conquievi. Joan. xiii, 23 : Cum recubuisset in cæna super pectus Jesu. Job, xxxiii, 15 et 16 : Per somnium, in visione nocturna, quando irruit sopor super homines, et dormiunt in lectulo, tunc aperit aures virorum, et erudiens eos instruit disciplina. « Et ecce quatuor venti cæli. » Hieronymus : « Quatuor venti, quatuor Angelicae pote- « states, quæ regnis in quadripartito « mundo positis præsunt, potestates sci- « licet contrariae : quia secundum unius- « cujusque gentis meritum, potestas bo- « na vel mala præponitur ei. » Dicuntur autem venti, quia suggestionibus suis tentant : dicuntur cæli venti, quia mali ad hoc pugnant, ut a cœlo dejiciant : boni vero, ut ad cœlum perducant. Ad Ephes. vi, 12 : Non est nobis colluctatio, supple, tantum, adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae, in cœlestibus. « Pugnabant. » Quia quod boni suadent, mali impugnant. Apoc. xii, 7 : Factum est prælium magnum in cœlo : Michael et Angeli ejus præliabantur cum dracone, et draco pugnabat, et angeli ejus. « In mari magno, » quod mundum istum significat, propter amaritudinem et inquietudinem. Psal. cni, 25 : Hoc mare magnum, et spatiosum manibus. Isa. lvii, 20 : Impii, quasi mare fervens, quod quiescere non potest.

« Et quatuor, » regna scilicet, ignorantia Dei, errore circa veritatem, infirmitate ad virtutem, malitia contra bonitatem quadrata. « Bestiae : » quia omnia crudelia fuerunt. Genes. xxvii, 33 : Fera pessima comedit eum, scilicet filium meum, bestia devoravit Joseph. « Grandes, » potestate scilicet et divitiis, « as-

<--- Page Split --->

cendebant, » gradibus perfectionis, « de mari, » mundo scilicet. Apocal. vii, 1 : Vidi quatuor Angelos stantes super quatuor angulos terræ, tenentes quatuor ventos terræ. « Diversæ inter se : » sicut enim in prima visione diversum est aurum ab argento, et ære, et ferro, ita consuetudinibus regna differebant inter se : mali enim semper varii sunt. Judic. xv, 4, vulpes Samsonis capitibus erant diversæ inter se, licet caudas haberent colligatas 1.

« Prima quasi leæna. » Tangit hic sigillatim bestiarum descriptionem per quatuor differentias, leænæ scilicet, ursi, et pardi, et singularis feri : et hoc est :

« Prima, » quæ scilicet regnum Chaldæorum significat, et omnes superbos per consequens, « quasi leæna. » Quasi dicit : quia non erat veritas, sed imago. Hieronymus : « Aiunt enim, qui de be- « stiarum scripsere naturis, leænas fero- « ciores esse, et semper in coitum gesti- « re : et hoc est, quia ex natura habent « calorem moventem, et ex sexu humo- « rem ministrantem materiam. » Numer. xxii, 24 : Ecce populus ut leæna consurget, et quasi leo erigetur. « Et alas habebat aquilæ. » Alæ sunt extensiones exercituum hinc et inde. Isa. viii, 8 : Erit extensio alarum ejus implens latitudinem terræ tuæ, o Emmanuel. Et dicuntur aquilæ propter rapacitatem, et ambitionis altitudinem. Ezech. xvii, 3 : Aquila grandis magnarum alarum, longo membromur ductu, plena plumis et varietate, venit ad Libanum, et tulit medullam cedri. « Adspiciebam, » diligentius scilicet considerans, « donec avulsæ sunt alæ ejus, » hoc est, dilapsi sunt exercitus, et regna sibi subjecta. Job, vi, 13 : Non est auxilium mihi in me, et necessarii quoque mei recesserunt a me. « Et sublata

est de terra, » sublato scilicet regno. Isa. xiii, 19 : Et erit Babylon illa gloriosa in regnis, inclyta superbia Chaldæorum, sicut subvertit Dominus Sodomam et Gomorrham 2. « Et super pedes quasi homo stetit, » hoc est, ad humilitatem communem hominum reducta erit. Isa. xiv, 12 : Quomodo cecidisti de cælo, Lucifer, qui mane oriebaris ? corruisti in terram. « Et cor ejus datum est ei, » hoc est, hominis qui prius altitudinem in corde præsumebat, sicut Antiochus ad cor rediit. II Machab. ix, 12 : Justum est subditum esse Deo, et mortalem non paria Deo sentire. Ezech. xxvni, 2 : Hæc dicit Dominus Deus : Eo quod elevatum est cor tuum, et dixisti : Deus ego sum, et in cathedra Dei sedi in corde maris, cum sis homo, et non Deus. Et, post pauca, y y 6 et 7 : Eo quod elevatum est cor tuum quasi cor Dei, idcirco ecce ego adducam super te alienos, robustissimos gentium, et nudabunt gladios suos super pulchritudinem sapientiæ tuæ, et polluent decorem tuum.

« Et ecce bestia alia. » Descriptio regni secundi, quod est Medorum, atque Persarum. « Similis urso. » Hieronymus : « Regnum Persarum, quod ob « duritiam et feritatem urso comparatur, « rigidum enim, et victu parcum in « more Lacedemoniorum fuit, ita ut in « pulmento sale uterentur, et cardamo. » Proverb. xxvii, 15 : Leo rugiens, et ursus esuriens, princeps impius super populum pauperem. Significantur nihilominus omnes gulosi : quia Aristoteles dicit, quod « gastrimargia ex edaci pro- « venit fame. » « In parte stetit : » quia schisma contra regem Chaldæorum procuravit, et in illo pertinaciter stetit : unde de eo dicitur, Isa. xxi, 2 : Qui incredulus est, infideliter agit : et qui depopulator est, vastat. « Et tres ordines

1 Judic. xv, 1 : Samson... capit trecentas vulpes, caudasque junxit ad caudas, etc.

2 Cf. Genes. xix, 24.

<--- Page Split --->

erant in ore ejus, » qui significant vel tres principes centum viginti satrapis praepositos, sicut in praecedenti capite dictum est 1, vel tria regna primitus coadunata, Mediae scilicet, Persidis, et Chaldaeorum. Per hoc enim mandebat, et corrosit pauperes. Jerem. 11, 34 : Absorbuit me quasi draco, replevit ventrem suum teneritudine mea. « Et in dentibus ejus, » hoc est, officiatis in regnis illorum, qui pauperes affligebant. Proverb. xxx, 14 : Generatio quae pro dentibus gladios habet, et commandit molaribus suis, ut comedat inopes de terra, et pauperes ex hominibus. « Et sic dicebant ei, » supple, amici sui, et consiliarii, et tangit ea quae facta sunt, Esther, iv, 8 et seq., ubi Aman persuasit regi Medorum de interfectione Judaeorum : et hoc est : « Surge, » hoc est, sursum te age, ad exercendam potestatem, ne dormias per ignaviam, « comede carnes plurimas, » hoc est, infirmum populi Dei devora. Isa. iii, 15 : Quare atteritis populum meum, et facies paupérum commolitis ?

« Et alas habebat quasi avis. » Hieronymus : « Quia potius victoriis volabat « quam orbem expugnaret. » Habacuc, 1, 8 et 9 : Volabunt quasi aquila festinans ad comedendum. Omnes ad prædam venient. « Quatuor super se : » quatuor enim duces dicitur habuisse, quos etiam successores reliquit : et hoc est quod sequitur : « Et quatuor capita erant in bestia. » Hieronymus : « Successores « ejus significant, Ptolomæum, Seleu- « cum, Philippum, et Antigonum : illi « enim plus de regno ejus obtinuerunt. » Apocal. xin, 2 : Bestia quam vidi, similis erat pardo, propter suam varietatem. Jerem. v, 6 : Pardus vigilans super civitates eorum. « Et potestas data est ei : » non enim potestas est nisi a Deo collata. Ad Roman. xin, 1 : Non est potestas nisi a Deo. Joan. xix, 11 : Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper.

« Post hæc adspiciebam. » Tangit bestiam quartam, quæ regnum Romanorum significat, et in ipso omnes avaros. « In visione noctis : » quia omnes tales tenebrosi sunt. Job, ii, 6 : Noctem illam tenebrosus turbo possideat. « Et ecce vestia quarta, » ad malitiam scilicet omnibus stans lateribus, sicut quadratum, illicite scilicet acquirendo, dure tenendo, non sua rapiendo, omnia quæ sunt concupiscendo. Thren. iii, 9 : Conclusit vias meas lapidibus quadris. Et Isa. xi, 10 : Quadris lapidibus ædificabimus. « Terribilis : nulli enim miserentur. Habacuc, 1, 7 : Horribilis et terribilis est: ex semetipsa judicium et onus ejus egreditur. « Atque mirabilis : » per divitias enim mirabiles effecti sunt : propter quod dicitur in Psal. cxxx, 1 : Non ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me. « Et fortis nimis, » ita quod fortitudine pro lege utebantur. Sapient. ii, 11 : Sit fortitudo nostra lex

« Post hæc adspiciebam. » Descriptio tertiæ bestiæ. « Et ecce alia, » supple, bestia propter crudelitatem, « quasi pardus, » regnum Macedonum scilicet, quod pardus dicitur propter varietatem regnorum subjectorum sibi. Jerem. xin, 23 : Si potest pardus mutare varietates suas. Dicitur etiam, quod hoc animal præceps et saltibus fertur in sanguinem, sicut milites Alexandri præcipites erant. Et significantur in hoc omnes hypocritæ, qui varii sunt, exterius pulchri, et interius turpissimi. Matth. vii, 15 : Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. Et sic fere omnes principes sunt simulando, dissimulando, et hoc maxime de Alexandro dicitur. Habacuc, i, 8 : Leviores pardis equi ejus, et velociores lupis vespertinis.

1 Cf. Daniel. vi, 2.

<--- Page Split --->

justitiæ. « Dentes ferreos habebat magnos, » hoc est, principes pauperes comminuentes fortes. Psal. LVI, 5 : Dentes eorum arma et sagittæ. « Comedens. » Psal. XIII, 4 : Qui devorant plebem meam sicut escam panis. « Atque comminuens, » hoc est, in paupertatem redigens. Isa. III, 15 : Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commolitis ? « Et reliqua pedibus conculcans, » hoc est, conculcando destruens. Ezech. xxxiv, 18 : Cum purissimam aquam biberetis, reliquam pedibus vestris turbabatis. « Dissimilis àutem erat cæteris bestiis, » in malitia scilicet. Eccli. x, 9 : Avaro nihil est scelestius. « Quas videram ante eam : » superbis enim et gulosis et variis avaritia ministrat incentivum peccandi. I ad Timoth. VI, 10 : Radix omnium malorum est cupiditas. « Et habebat cornua decem, » hoc est, regales potestates. Zachar. I, 21 : Hæc sunt cornua, quæ ventilaverunt Judam per singulos viros. Dicit enim Hieronymus, quod « Romanum imperium in decem » regna dividendum est ante finem mun- « di, » quod significatum est, III. Reg. xii, 20, ubi decem tribus adhæserunt Jeroboam, qui perversus erat. Job, xix, 3 : En decies confunditis me.

nymus : « Tres reges primo Antichristus « humiliabit, Africæ scilicet, Ægypti, « et Æthiopiæ, quibus interfectis, sep- « tem alii victori colla submittent. » « A facie ejus, » hoc est, a præsentia potestatis ejus. Job, xli, 24 : Non est super terram potestas quæ comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret. II ad Thessal. ii, 9 : Cujus est adventus secundum operationem Satanæ. « Et ecce oculi, » qui providentiam significant et astutiam, « quasi oculi hominis, » hoc est, secundum astutiam humanam et diabolicam, « erant in cornu isto. » Eccli. xx, 14 : Oculi illius septemplices sunt. « Et os loquens ingentia, » superba scilicet et magnifica contra Deum, et homines. Contra quod dicitur in Psal. lxxiv, 6 : Nolite extollere in altum cornu vestrum : nolite loqui adversus Deum iniquitatem.

« Adspiciebam. » Tangitur hic qualiter per judicium Dei regna inducta «destructa sunt, et Christi regnum instauratum, et hoc, ibi, y. 13 : « Adspiciebam ergo in visione noctis. »

In prima parte duo sunt. Primo describitur solemnitas judicii, et judicis : secundo bestiarum condemnatio, et maxime bestiæ illius, quæ erat aliis dissimilis, ibi, y. 11 : « Adspiciebam propter vocem. »

8 Et subdit de Antichristo, qui in regno Romano nascetur. Et hoc est :

« Considerabam cornua, » hoc est, potestatem regum saecularium. Psal. lxxiv, 11 : Omnia cornua peccatorum confringam. « Et ecce cornu aliud : » bene aliud, quia adulterinum : « parvulum, » primo scilicet simulatione humilitatis, « ortum est, » supple, paulatim succrescens ad potestatem, « de medio eorum, » decem scilicet regnorum : simulando enim et dissimulando ascendit in potestatem. Eccle. x, 6 : Vidi positum stultum in dignitate sublimi. Daniel. xi, 20 : Stabit in loco ejus vilissimus, et indignus decore regio « Et tria de cornibus primis evulsa sunt. » Hiero-

In prima tria sunt, descriptio judicis : descriptio throni, sive sedis, ibi, « Thronus ejus flammæ ignis. » Et descriptio frequentiæ regalis, ibi, « Millia millium. »

Dicit ergo : « Adspiciebam, » in visione scilicet noctis et imaginaria, « donec, » in decursu scilicet visionis, « throni positi sunt, » hoc est, poni videbantur. Throni, inquam, assessorum, et per thronos. judicantium, qui sicut dicunt Sancti, viri perfecti sunt, omnia propter Christum relinquentes. Matth. xix, 28 : Sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Apoc. iv, 4, di-

<--- Page Split --->

cuntur esse viginti quatuor sedilia in quibus sedebant viginti quatuor seniores 1, qui significant patres Veteris et Novi Testamenti. Quod enim Patriarchæ præfiguraverunt, Apostoli prædicaverunt. Isti throni propter consensum alibi dicuntur unus thronus. Psal. xlix, 7 : Thronus tuus, Deus, in sæculum sæculi : virga æquitatis, virga regni tui 2. Hi throni dicuntur positi, hoc est, stabilitate justitiæ firmiter locati. Isa. xvi, 3 : Præparabitur in misericordia solium, et sedebit super illud in veritate in tabernaculo David, judicans et quærens judicium, et velociter reddens quod justum est. » « Et antiquus dierum sedit. » Hieronymus : « Pater scilicet : licet enim perso- « na Filii in judicio appareat, non deerit « tamen Pater et Spiritus sanctus. Pater « enim est a se, Filius a Patre : et quid- « quid habet, imputatur ei a quo est. » Item, Hieronymus : « Sedens, et vetu- « stus dierum dicitur Deus, ut æterni ju- « dicis habitus demonstretur. » Job, xii, 12 : In antiquis est sapientia, et in multo tempore prudentia. Jerem. xxiii, 5 : Regnabit rex, et sapiens erit. Isa. iii, 14 : Dominus ad judicium veniet cum senibus populi sui. Hieronymus : « Se- « nex quoque describitur, ut maturitas « sententiæ comprobetur : sedens autem « describitur, ut tranquillus sine commo- « tione in judicio intelligatur. » Sapient. xii, 18 : Tu, dominator virtutis, cum tranquillitate judicas. « Vestimentum ejus candidum quasi nix. » Ut dicit Beda, « in candore blandimentum est : « unde vestimentum ejus est circumda- « tio sanctorum, cum quibus veniet ad « judicium. » Isa. xlix, 18 : Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos quasi sponsa. Matth. xxviii, 3 : Vestimentum ejus sicut nix. Nivi autem

comparatur, quia de cœlo descendit albedo nivis : et « per hoc, ut dicit Hiero- « nymus, immaculati ostenduntur qui « erunt judicio judicantes cum Domi- « no. » « Et capilli capitis ejus, » supple, fuerunt « quasi lana munda. » Caput excellentia deitatis est, capilli spiritus Angelici adhærentes deitati. I ad Corinth. xi, 3 : Caput Christi, Deus. Quasi lana munda sunt, ut per lanam significetur mollities et mansuetudo ad bonos, per munditiam innocentia, quia sordibus numquam inquinati sunt, et per Angelos sicut per ministros exerceexercentibitur judicium. Isa. i, 18 : Velut lana judicium. alba erunt. Apocal. i, 14 : Caput autem ejus, et capilli erant candida tamquam lana alba, et tamquam nix. « Thronus ejus flammæ ignis. » Thronus ejus dicitur judiciaria potestas, quæ flammæ ignis comparatur, quia in flamma lux est et ardor, et in lumine claritas judicii et justitiæ. Osee, vi, 5 : Judicia tua quasi lux egredimtur. In ardore autem punitio designatur, qua purgantur mediocriter boni, et exuruntur valde mali. Psal. xxvii, 7 : Vox Domini interci dentis flammam ignis : ut justis scilicet lumine justitiæ deserviat, mediocriter bonis vis purgata caloris, perfecte malis vis concretativa condemnationis. Isa. lxii, 1 : Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor justus ejus, et salvator ejus ut lampas accendatur. Cantic. viii, 6 : Lampades ejus lampades ignis atque flammarum. « Rote ejus ignis accensus. » Rote dicuntur velocitas judicii in peccatores : rota enim volubilis est, et quando elevatur in uno arcu, deprimitur in altero, et significat quod judicium velox erit, et j quantum elevat sanctos, tantum deprimit peccatores. Psal. lxxxii, 14 : Deus meus, pone illos ut ro-

1 Apocal. iv, 4 : Et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor : et super thronos viginti quatuor seniores sedentes, circumamicti vestimentis albis, et in capi tibus eorum coronæ aureæ.

2 Vulg. habet, Psal. xliv, 7 : Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi : virga directionis, virga regni tui.

<--- Page Split --->

tam. Ezech. i, 18 : Statura quoque erat rotis, et altitudo, et horribilis adspectus. Ista rota rostra habet ferrantia, qua triturabuntur peccatores. Isa. xxv, 10 : Triturabitur Moab sub eo, sicut teruntur palea in plaustro. Ista rota dicuntur ignis accensus, propter zelum ad judicandum, qui ignitus erit. Sophon. iii, 8 : In igne zeli mei devorabitur omnis terra.

« Fluvius igneus, » severitas scilicet sententiæ, « rapidusque. » Glossa : « Ut « peccatores trahat in gehennam. » « Egrediebatur, » ad omnes sine personarum acceptione, « a facie ejus, » hoc est, a præsentia ejus. Deuter. xxxii, 22 : Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima. Isa. xxx, 27 : Labia ejus repleta sunt indignatione, et lingua ejus quasi ignis devorans. Psal. lxvii, 3 : Sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei.

Et subdit de frequentia. « Millia millium ministrabant ei, » hoc est, infinita millia, vel multæ milliades. Glossa : « Non quod tantus numerus sit ser- « vorum Dei, sed quia humanus sermo « majorem exprimere non potest. » « Et decies centena millia, » hoc est, « infi- « nita millia nobis ad minus, » ut dicit Gregorius, « assistebant ei. » Gregorius : « Procul dubio illæ potestates Angelica « assistunt, quæ ad quærendam homini- « bus pacem, et nuntiandam non exeunt. « Illæ vero ministrant, quæ ad explenda « officia exteriorum nuntiorum ve- « niunt 1. » Unde qualior ordines superiores assistunt : unde Seraphim toti ardentes novo decore secundum ignis motum semper ascendunt, et in vestibulis Dei recepti, novo decore lucis semper vestiuntur : propter quod nomine suo motum ad exteriora non dicunt. Simili-

ter Cherubim, toti scientes ab omni opacitate purgati, limpidissimis flammis intellectualibus, in summa veritate quiescunt, et ideo nomine suo ad exterius officium non ordinantur. Throni autem qui mente tranquilla omni stramento nobilium habituum et gratiarum substrati, « in omni immaterialitate divinae insessio- « nis sunt suscepti et deiferi, » ut dicit Dionysius, et ideo etiam isti nomine suo ad exteriora non ordinantur. Dominationes similiter superpositionem dicunt, qua incessanter dominationis divinasunt appetitivi, pulchrorum et bonorum omnimodam habentes possessionem, et vera et non cadere valente virtute ad subjecta et ad supposita nullam habent inclinationem, ut dicit Dionysius 2, et ideo etiam isti nomine suo nihil exteriorum habent. Et ideo hi quatuor ordines assistunt. Virtutes autem quæ perfecta potestate voluntatem Dei complent, ita ut non obstante natura, vel malitia miracula faciant : similiter Potestates, quæ malos arcent ne tantum noceant quantum vellent: et Principes, qui principatibus præsunt, et leges, et jura decernunt: et Archangeli et Angeli qui custodiunt, et nominibus suis exterius officium dicunt, et ea quæ circa nos sunt, disponunt et ideo ministrant. Hoc significatum est, II Mach. x, 29, ubi dicitur, quod circa Judam Machabeum apparuerunt quinque viri, qui significant quinque ordines ministrantes. Glossa inducit illud Psal. lxvii, 18 : Currus Dei decem millibus multiplex, millia lætantium : Dominus in eis. Melius adducitur id in Epist. Judæ, y y . 14 et 15 : Prophetavit et de his septimus ab Adam Enoch, dicens : Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis, facere judicium contra omnes, et arguere omnes impios de omnibus operibus impietatis eorum. « Et libri aperti sunt. » Libri sunt sententiae sacrarum Scripturarum. « Libri etiam sunt, ut di-

1 S. GREGORIUS, Homil. XXXIV in Evangelium. 2 S. DIONYSIUS AEROPAGITA, cap. 12 de Divinis

Nominibus.

<--- Page Split --->

« cit Richardus, corda sanctorum per « longam contemplationem exemplata ad « sapientiam et justitiam Dei. » Libri etiam sunt conscientiae singulorum, quæ ibi aperientur. Libri etiam divinæ justitiae æterna dispositio. Apocal. xx, 12 : Libri aperti sunt, et alius liber apertus est qui est vitæ, et judicati sunt mortui ex his quæ scripta erant in libris, secundum opera ipsorum.

Et subdit de impiorum condemnatione :

« Adspiciebam, » ordinem scilicet judicii considerando, « propter vocem sermonum grandium, » hoc est, superborum. Psal. xi, 5 : Dixerunt : Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? « Quos cornu illud, » quod scilicet Antichristum cum membris suis significat, « loquebatur. » Glossa : « Contra Dominum. » Job, xv, 5 : Docuit iniquitas tua os tuum, et imitaris linguam blasphemantium. « Et vidi, » supple, in imagine, « quoniam interfecta esset bestia, » Antichristus scilicet. II ad Thessal. ii, 8 : Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui. Isa. xi, 4 : Spiritu labiorum suorum interficiet impium. « Et perisset corpus ejus, » hoc est, omnes mali. Apocal. xix, 21 : Occisi sunt in gladio sedentis super equum, qui procedit de ore ipsius. Exod. xv, 9 : Evaginabo gladium meum, interficiet eos manus mea. « Et traditum esset ad comburendum igni. » Glossa : « Gehennæ. » Isa. ix, 5 : Erit in combustionem, et cibus ignis. Apocal. xix, 20 : Et apprehensa est bestia, et cum ea pseudopropheta qui fecit signa coram ipso, quibus seduxit eos qui acceperunt characterem bestiæ,et qui adoraverunt imaginem ejus. Vivi missi sunt hi duo in stagnum ignis ardentis sulphure.

est, regnorum, et bestialium hominum, « ablata esset potestas, » supple, vidi. I ad Corinth. xv, 24 : Cum evacuaverit omnem principatum et potestatem. « Et, » id est, quia, « tempora vitæ constituta essent eis, » supple, vidi a Deo, quibus scilicet quilibet regum, vel vivat, vel cum Antichristo sit. Job, xiv, 5 : Constituisti terminos ejus, qui præteriri non poterunt. Psal. ciii, 9 : Terminum posuisti quem non transgredientur. « Usque ad tempus et tempus, » hoc est, tempus debitum uni, et tempus debitum alteri. Eccle. iii, 1 : Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub cælo. Vel, « tempus et tempus » vocat duos annos, quibus fervens persecutio Antichristi durabit : in tertio enim anno finietur. Matth. xxiv, 22 : Nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro.

« Adspiciebam ergo in visione noctis, » 13 hoc est, in somniali visione. Ezech. xl, 4 : Vide oculis tuis, et auribus tuis audi, et pone cor tuum in omnia quæ ego ostendam tibi : quia ut ostendantur tibi, adductus es huc. « Et ecce cum nubibus cæli. » Nubes dicuntur hic lucidi splenNubes splendens splendens splendens splendens splendens splendens splendens splenNubes splendens splendens splendens splendens splendNubes splendens splendens splendens splendens splendNubes splendens splendens splendens splendens splendNubes splendens splendens splendens splendens splendNubes splendendens splendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendens splendNubes splendens splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendends splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendends splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendends splendNubes splendendendendens splendens splendens splendNubes splendendendendens splendens splendens splend.

<--- Page Split --->

excelsis. Ad Coloss. nn, 1 : Ubi Christus est in dextera Dei sedens. « Et in conspectu ejus, » antiqui scilicet dierum (oculis enim gratis Pater respexit Filium) « obtulerunt cum, » tam in cruce quam eris in altari, quam etiam in devotione orationis : sic enim oblatus est a Patriarchis præfigurative, a Prophetis prædicatione, a Regibus et Simeone demonstratione, ab Apostolis prædicatione, a Martyribus testificatione, a Confessoribus eximia sanctitate, a Virginibus castitate, a domesticis eleemosynarum largitione : ad has enim oblationes grato oculo respexit Pater. Genes. iv, 4 : Respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus. Isa. xiii, 7 : Oblatus est quia ipse voluit. Ad Hebr. xiii, 13 : Per Christum offeramus hostiam laudis semper Deo.

visionis magnitudinem, quam infirmitas humana sustinere non potest. Job, iv, 15 : Cum spiritus me præsente transiret, inhorruerunt pili carnis meæ. Et, parum ante, §. 14 : Pavor tenuit me, et tremor, et omnia ossa mea perterrita sunt Et hoc est quod sequitur : « Ego Daniel territus sum. » Et est sensus, quia ego Daniel territus sum, « in his, » hoc est, prophetiis, scilicet severitate judicii, et magnitudine visionis. Ad Hebr. xii, 21 : Ita terribile erat quod videbatur. Moyses dixit : Exterritus sum, et tremebundus. « Et visiones capitis mei conturbaverunt me. » Isa. xxi, 3 et 4 : Corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem. Emarcuit cor meum.

« Accessi, » supple, ego, « ad unum 16 de assistentibus : » propterea enim quod assistentes propinquiores sunt Deo, illuminatio de assistentibus descendit in ministrantes. Eccli. vi, 35 : In multitudine presbyterorum prudentium sta, et sapientia illorum ex corde conjungere. « Et veritatem quaerebam, » intelligentiam scilicet, « de omnibus his, » quaedvideram scilicet in imagine. Joan. xvi, 13 : Docebit vos veritatem, et quaenentura sunt annuntiabit vobis.

« Qui dixit mihi. » Tangit hic visionis explanationem, et dicit tria, scilicet primo summatim perstringendo sicut promiserat : secundo, de bestia quarta sigillatim pertractando, ibi, §. 19 : « Post hoc volui. » Tertio, ponit epilogum, visionem finiendo, ibi, §. 28 : « Hucusque finis verbi. »

Dicit ergo : « Qui dixit mihi interpretationem sermonum, » hoc est. explicationem. Daniel. ix, 22 : Docuit me, et 15 sum a vilocutus est mihi : et hoc est quod sequitur : « Et docuit me, » hoc est, plene docuit. Joan. vi, 43 : Erunt omnes docibiles Dei.

« Potestas ejus, potestas æterna. » Ad Roman. ix, 19 : Voluntati ejus quis resistit? Job, ix, 4 : Quis resistit ei, et pacem habuit ? « Quæ non auferetur, » supple, alia potestate superveniente. Matth. xxviii, 18 : Data est mihi omnis potestas in cælo et in terra. « Et regnum ejus, quod non corrumpetur. » Luc. i, 33 : Regni ejus non erit finis.

« Horruit spiritus meus. » Tangit hic

« Hæ quatuor bestiæ magnæ, » hoc 17

<--- Page Split --->

est, figurae quatuor bestiarum, « quatuor reges sunt, » hoc est, quatuor regna significant, « qua e consurgent de terra, » et ideo terrena sunt, de quibus dicitur, Habacuc, iii, 14: Maledixisti sceptris ejus. Ad tale regnum cum quaereretur Christus, fugit 1.

potestate, et malitia, Psal. xi, 3: Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? « Et terribilis nimis: » unde dicunt Hebraei, quod in figura apri apparuit, et quod illa est de qua in Psal. lxxix, 14, dicitur: Exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam.

« Suscipient autem regnum sancti, » cœeleste scilicet, non terrenum : quod, inquam, regnum. « Dei altissimi. » Dei dicitur, quia spirituale et divinum est: Altissimi autem, quia ab omni molestia elongatum. Matth. xm, 41: Mitet Filius hominis Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Sapient. v, 17: Accipient regnum decoris, et diadema speciei de manu Domini. « Et obtinebunt regnum, » merito virtutis scilicet. Matth. xi, 12: Regnum caelorum vim patitur, et violenti rapium illud. « Usque in saeculum, » hoc est, temporis et ævi et æternitatis spatium : et hoc est quod sequitur: « In saeculum saeculorum, » hoc est, in saeculum beatorum, qui finis est præsentium. Ad Hebr. xm, 28: Itaque regnum immobile suscipientes, habemus gratiam, per quam serviamus placentes Deo, cum metu et reverentia. Exod. xv, 18: Dominus regnabit in æternum et ultra.

Et explanat terribilitatem: « Dentes ejus, » ministri scilicet, quibus mandebat populum, « et ungues ferrei, » perfecti scilicet rapientes. Joel, i, 5: Dentes ejus ut dentes leonis, et molares ejus ut catuli leonis. « Comedebat, » vitam pauperum sibi incorporando, « et comminuebat, » ad paupertatem homines deducendo. Michææ, iii, 2 et 3: Violenter tollitis pelles eorum desuper eis, et carnem eorum desuper ossibus eorum. Qui comederunt carnem populi mei, et pellem eorum desuper excoriaverunt, et ossa eorum confregerunt. « Et reliqua pedibus suis conculcabat, » hoc est, vilibus hominibus conculcanda dedit. Psal. lv, 3: Conculcaverunt me inimici mei tota die.

« Et, » supple, volui discere, « de 22 cornibus decem qua habebat in capite, » scilicet bestia illa, qua» contra Deum erecta sunt. Psal. lxxiv, 11: Omnia cornua peccatorum confringam. « Et, » supple, volui discere, « de alio, » cornu gentiam regnum» sicilicet parvulo, « quod ortum fuerat, » supple, inter decem cornua, quod est regnum Antichristi, « ante quod ceciderant tria cornua, » hoc est, trium regnorum potestates : « et, » ulterius describit illud, « de cornu illo, » supple, volui discere, « quod habebat oculos, » quos astutias et dolos diximus significare, « et, » supple, quod habebat, « os loquens grandia, » blasphemias scilicet contra Deum. Job, xv, 13: Quid tumet contra Deum spiritus tuus, ut proferas de ore tuo hu-

Et subjungit sigillatim de bestia quarta, et dicit duo, primo intentionem quaerentis : secundo, illuminationem docentis, ibi, 23 : « Bestia quarta. »

Dicit ergo :

« Post hoc volui diligenter discere. » Psal. xxxi, 8: Intellectum tibi dabo, et instruam te. « De bestia quarta, » cujus figura non est supra posita : et hoc est quod sequitur : « Quæ erat dissimilis valde ab omnibus, » scilicet bestiis, « aliis : » omnes enim alias excessit, et

<--- Page Split --->

juscemodi sermones? « Et majus erat cæteris, » cornu scilicet illud, divitiis et potestate. Sapient. vi, 8: Nec verebitur magnitudinem cujusquam.

« Adspiciebam, » in nocte scilicet, « et ecce illud cornu, » regnum scilicet Antichristi, « faciebat bellum adversus sanctos. » Præterito utitur pro futuro, propter certitudinem : unde, Luc. xxi, 9 : Cum audieritis prælia et seditiones, nolite terreri : oportet primum hæc fieri. « Et prævalebat eis, » in mundo scilicet. Habacuc, i, 13 : Quare respicis super iniqua agentes, et læces devorante impio justiorem se ?

« Donec venit, » supple, ad judicium, « antiquus dierum, » venerandus scilicet judex. Aristoteles in III Topicorum : « Nemo eligit juvenes duces : quia non « constat esse sapientes 1 . » « Et judicium dedit sanctis Excelsi, » hoc est, sententiam pro sanctis. Isa. xi, 4 : Arguet in æquitate pro mansuetis terræ. Joan. xii, 31 : Nunc judicium est mundi : nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. « Et tempus advenit, » præfinitum scilicet ad judicium. Psal. lxxiv, 3 : Cum accepero tempus, ego justitias judicabo. « Et obtinuerunt sancti, » in æternum scilicet. Luc. xii, 32 : Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum.

scriberetur universus orbis. « Et devorabit universam terram, » præda scilicet et gladiis. Genes. xii, 24: Priorum pulchritudinem devoraverunt. Psal. xxi, 14: Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens. « Et conculcabit, » gravitate tributorum, « et comminuet eam. » Judicum, v, 21: Conculca, anima mea, robustos.

« Porro cornua decem, » supple, quæ vidisti in imagine, « ipsius regni, decem reges erunt, » qui tempore Antichristi regnum Romanum divident inter se, per transgressiones decalogi, decem esse probantes. Job, xix, 3: En decies confunditis me, et non erubescitis opprimentes me. « Et alius consurget post eos. » Bene alius, ab omni bono alienus. Proverb. v, 17: Non sunt alieni participes tui. « Et ipse potentior erit prioribus, » Antichristus scilicet : plenus enim erit satana, de quo scriptum est, Job, xli, 24: Non est super terram potestas quæ comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret. II ad Thessal. ii, 9 et 10: Cujus est adventus secundum operationem Satanae in omni virtute et signis, et prodigiis mendacibus, et in omni seductione iniquitatis. « Et tres Antichristus humiliabit humiliabit reges Libyæ, byæ, Egsypti et Egsypti et Æthiopiæ. Æthiopiæ. Æthiopiæ.

« Et sic ait, » explanans scilicet omnia hæc : « Bestia quarta, regnum quartum erit, » Romanorum scilicet, « in terra, » hoc est, terrenis inhians. Jerem. vi, 13: A minore usque ad majorem, omnes avaritiae student. « Quod majus erit omnibus regnis, » potestate scilicet, et divitiis, et superbia. Unde, Luc. ii, 1: Exiit edictum a Cæsare Augusto, ut de-

« Et sermones contra Excelsum loquetur, » blasphemando scilicet. Isa. xxxvii, 6 : Ne tineas a facie verborum quæ audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me. « Et sanctos Altis-

<--- Page Split --->

simi conteret, » probando scilicet et conterendo. Psal. lxxviii, 2 : Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terræ. « Et putabit, » præsupmtione scilicet et superbia, « quod possit mutare tempora. » Glossa, id est, ordinem, vel cursum temporum, hoc est, festa Christi sanctorum in sua convertere festa. Psal. lxxiii, 4 : Posuerunt signa sua, signa. « Et leges, » vel reges, quia putabit leges Christi suis commutare, et Prælatos, Archiepiscopos et Episcopos pro arbitrio deponere. Hoc plangit Mathathias, I Machab. ii, 8 et 9 : Templum ejus sicut homo ignobilis. Vasa gloria ejus captiva abducta sunt. « Et tradentur in manu ejus, » hoc est, in potestate ejus. Job, ix, 24 : Terra data est in manus impii. « Usque ad tempus, et tempora, et dimidium temporis. » Modum servat Hebræi idiomatis, quod sicut Græcum habet numerum singularem, dualem, et pluralem : unde tempus est annus, tempora duo anni, et dimidium temporis sex menses. Tantum enim durabit Antichristi persecutio. Unde Apocal. xii, 14, sub typo Ecclesiæ dicitur, quod data sunt mulieri, hoc est, Ecclesiæ, alæ duæ aquilæ magnæ, ut volaret in desertum in locum suum, ubi alitur per tempus, et tempora, et dimidium temporis : sancti enim tunc declinabunt in desertum per tres annos, et dimidium.

Et subdit de regno Christi :

« Regnum autem, » hoc est, regni decor justitiæ. Psal. xcii, 1 : Dominus regnavit, decorem indutus est. « Et potestas, » obviandi scilicet malis, « et magnitudo regni, » virtutis scilicet, « quod est subter omne caelum, » hoc est, quod cæli ambitu continetur, « detur populo sanctorum Altissimi, » ut ipsi in Deo, et Deus regnet in ipsis. Apocal. xii, 10 : Nunc facta est salus, et virtus, et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus : quia projectus est accusator fratrum nostrorum. « Cujus regnum, regnum sempiternum est. » Luc. 1, 32 : Regnabit in domo Jacob in æternum. « Et omnes reges servient ei, » qui vere scilicet reges sunt, sicut sancti. Isa. lx, 12 : Gens, et regnum, quod non servierit tibi peribit, et gentes solitudine vastabuntur. « Et obedient, » mandata ejus servando. Act. v, 29 : Obedire oportet Deo magis quam hominibus.

Et subdit epilogum, dicens :

« Hucusque finis verbi, » breviter scilicet perstricti : et dat formam breviter loquendi. Prov. x, 19 : Qui moderatur labia sua, prudentissimus est. Prov. xxix, 11 : Totum spiritum suum profert stultus : sapiens differt, et reservat in posterum.

Et subdit de magnitudine visionis epilogum : « Ego Daniel multum cogitationibus meis conturbabar. » Habacuc, iii, 16 : Audivi, et conturbatus est venter meus : a voce contremuerunt labia mea. « Et facies mea immutata est in me, » ex timore scilicet in pallorem. Daniel. x, 16 : In visione tua dissolutæ sunt compages meæ, et nihil remansit in me virium. « Verbum autem, » hoc est, de qua verbum est, « in corde meo conservavi, » ne scilicet per oblivionem deleretur, quod utile scilicet poterat esse multis. Luc. ii, 19 : Maria autem conservabat omnia verba hæc, conferens in corde suo. Psal. cxvii, 11 : In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi.

26

« Et judicium sedebit, » antiquus scilicet dierum. Jerem. xxiii, 5 : Faciet judicium et justitiam in terra. « Ut auferatur potentia, » Antichristo scilicet, ne de cætero regnet ad oppressionem sanctorum. Psal. lviii, 12 : Disperge illos in virtute tua, et depone eos protector meus, Domine. « Et conteratur, et dispereat usque in finem, » hoc est, in æternum. Job, xl, 7 : Respice cunctos superbos, et confunde eos, et contere impios in loco suo.

<--- Page Split --->