DISTINCTIO I.

De unione naturarum in Christo ex parte personae assumentis.

A. De incarnatione Verbi.

Cum venit igitur plenitudo temporis, ut ait Apostolus, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum Dei reciperemur 4. Tempus autem plenitudinis dicitur tempus gratiae, quod ab adventu Salvatoris exordium sumpsit. Hoc est tempus miserendi, et annus benignitatis, in quo gratia et veritas per Jesum Christum facta est 2. Gratia, quia per charitatem impletur quod in lege praecipiebatur. Veritas, quia per Christi adventum exhibetur atque perficitur humanae redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa incarnatio. Eo enim missus est, quod in forma hominis mundo visibilis apparuit 3, de quo supra sufficienter dictum est.

DIVISIO TEXTUS.

« Cum venit igitur plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimere t*.

Iste est tertius liber de reparatione generis humani, vel hominis lapsi in his reparantibus quae sunt per modum rerum

et signorum. Et ideo dividitur in duas partes : in quarum prima agitur de reparatore et convenientibus ei in eo quod reparator est : quia ipse reparator reparat effective. In secunda autem agitur de dispositionibus quae reparant formaliter, ut de virtutibus, et donis, et praeceptis : quia illae dispositiones supponuntur in hac doctrina, ut res, et non ut signa. Et haec secunda pars incipit in distinctione XXXIII, ubi dicit : « Cum vero, etc. »

1 Ad Galat. iv, 4 et 5 2 Joan. i, 17 Ad Philip. ii; 5 et seq : Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu : qui cum in forma Dei

esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo : sed semetipsum exinanivit formam servi accepens, et habitu inventus ut homo. 4 Ad Galat. iv, 4 et 5.

<--- Page Split --->

Prima harum in duas dividitur : in quarum prima agit de his quae perficiunt unionem Filii Dei ad naturam humanam, et e converso. In secunda autem tangit de ipsis proprietatibus quae conveniunt ipsi Christo Filio Dei et filio hominis secundum quod unitus est, et gratia unionis ipsius. Et haec incipit in distinctione VI, ubi dicit : « Ex prædictis autem emergit quæstio, etc. »

Et prima harum continens quinque distinctiones, dividitur ulterius in tres partes, secundum quod tria perficiunt unionem, scilicet, uniens, unitum, et utrumque simul sociatum. Unde in prima agit de uniente. In secunda, de unito sive assumpto. Et haec incipit in secunda distinctione, ibi, A, « Et quia in homine tota natura humana, etc. » In tertia, agit de utroque simul : et haec incipit in tertia distinctione, ibi, A, « Quæritur etiam de carne Verbi, etc. »

Prima distinctio dividitur in duas partes : in quarum prima agit de tempore incarnationis, sive unionis ad carnem. In secunda, de uniente alium in persona : et haec incipit in secundo capitulo, ibi, B, « Diligenter vero annotandum est, etc. »

Et haec ulterius dividitur in duas partes : in quarum prima determinat quare Filius, non Pater, nec Spiritus sanctus sibi carnem univit. In secunda, tangit dubitationem circa hoc, ibi, D, « Sed forte aliqui dicent, etc. »

Adhuc prior habet duas partes, ita quod in prima probat quod dictum est : in secunda, solvit quaestionem circa hoc incidentem, ibi, C, « Si vero quæritur. »

In primo capitulo tria facit. Primo dicitur, quod cum venit plenitudo temporis misit Deus Filium suum. Secundo, explanat quid est temporis plenitudo. Tertio, explanat quid est Filium mitti, sicut patet in Littera.

Expositio textus.

Littera sic exponitur :

« Cum venit, etc. » Apostolus ad Galat. iv, 4 et 3.

« Misit, » per hoc quod in carne apparuit.

« Factum sub lege. »

Nota, quod justo non est lex posita. Unde esse sub lege dicitur tribus modis, scilicet, ex causa, vel observatione quorumdam mandatorum legis, vel ex motivo legis. Ex causa sic omnes in peccato nati fuerunt sub lege. Secundum observationem autem dupliciter contingit esse sub lege, scilicet, per obedientiam, vel per consummationem : per obedientiam sicut justi sunt sub lege : ut consummatio autem, sicut Christus qui implevit legem. Sub motivo autem legis quod erat tumor, fuerunt qui ex servili timore servabant.

« Filii ergo missio, etc. » Contra : In lege tempore patrum saepe missus est per donum sapientiae : ergo incarnatus est ex tunc.

SOLUTIO. Intelligitur de missione in mundum, non in cor tantum.

ARTICULUS I.

An conveniebat Deum incarnari ?

Incidit autem dubitatio prima, An conveniebat Deum incarnari ?

Et ponam ad hoc rationes primo ex parte Dei, secundo ex parte creaturae.

Ex parte Dei ponam rationes primo ex potentia Dei, secundo ex sapientia, tertio ex bonitate sumptas.

Ex parte autem potentiae Dei, primo

<--- Page Split --->

supponuntur quatuor qua apud sapientes sunt approbata. Prima suppositio est, quod prima causa est potentiae infinitae in agendo. Secunda est, quod potentiae infinitae est se demonstrare aliquando in opere. Tertia est, non posse se demonstrare potentiam infinitam, nisi in opere aliquo modo infinito. Quarta est, Dei potentiam in agendo nullo indigere.

INDE SEC :

1.Quodlibet pure creatum est finitum et finitae virtutis : ergo est finitae essentiae : ergo potentiae infinitae non erit sufficienter demonstrativum : ergo oportet operationem Dei esse aliquo modo super ens increatum. Hoc igitur erit vel ut fiat ab ipso, vel ut ipse alii uniatur : non primo modo, quia si est ens non creatum, fieri non potest, alioquin contradictoria verificarentur de eodem : ergo sic erit, quod alii creato quod ab eo sine comparationis proportione distat, uniatur : ergo oportet vel conveniens fuit Deum uniri creaturae : et infra probabitur quoniam solus homo est unibilis ei : ergo oportuit Deum uniri homini : quia aliter infinita potentia per effectum infinitum non demonstraretur, quod est contra secundum.

Indvsic : Ordoestincreatisadseinvicen , secundumquemsecontinguntperunioncmetcompositionem . Similiter

ordo est creaturae ad Creatorem : ergo necesse est hunc ordinem compiere in ordinatis : non autem complebitur nisi primo conjuncto cum ultimo : ergo necesse est primum et ultimum conjungi, sicut habetur, Sapient. viii, 1 : Attingit a fine usque ad finem.

Si forte dicatur, quod secundum hanc rationem homo prius deberet jungi angelice naturae, et postea divina natura illi : sicut videmus, quod post simplex est mixtum minerale, et post illud vivere, et sic de aliis, et semper prius salvatur in sequenti. Ad hoc differatur responsio usque postea, ubi ostendetur, quod Angelus nec Deo nec homini uni-

<--- Page Split --->

bilis est : unde hic non impedit processum.

INDE SIC : Infinitum bonum infinito modo se communicat, et non est infinitum nisi ipsum substantialiter : ergo seipsum communicabit creato.

Si forte dicatur, quod secundum hoc se omni creato capaci communicat. Contra : Bonum respicit naturam cui se communicat, et non personam : natura autem est indifferens : ergo non communicabitur nisi per naturam : in persona autem non potest esse, quia jam destrucretur ordo illius naturae ad aliud secundum alia dona, si quælibet persona uniretur ei, et pluralitas individuorum, quod sic probatur : Si fiat unio ad Socratem, vel ad Platonem, talis erit quæ faceret Deum hominem, et hominem Deum. Ergo Socrates est Filius Dei, et Filius Dei est Socrates : et Filius Dei est Plato, et e converso. Sed quæcumque uni et eidem sunt eadem, ipsa sunt eadem : sed Socrates et Plato Filio Dei sunt idem et secundum idem, quia secundum unionem unam : ergo Socrates et Plato sunt idem. Et eadem ratio est de aliis : ergo numerus personarum illius naturae destrueretur : ergo non conveniebat eum uniri nisi uni de illa natura.

tasua ) talemconjunctionemproducere : nonautempotestfieriadomnesrescreatas , coquoddestruercturnumerusindividuorum , uthabitumest : ergoadunumfaciet : nonautemestunibiliscreaturanisihomo : crgofacietadhomi - n e m . Etquiafacileesthujusmodiratio - nesmultiplicare , ideoistæsufficiant : itaquodcaveatur , quodnondicaturquodaliquaistarumsitnecessaria : quiaom - nessuntquædamconvenientiæadhocquodfiatincarnatio , etiamsuppositoquodnonfuerttpeccatum .

INDE SIC : Homo subjacet multis pecnis, et est rationalis creatura : ergo peccavit : ergo tum quia creatura est, tum quia peccator est, satisfacere non potest, nec aliqua creatura simplex : ergo necesse est si debeat satisfieri, quod satisfaciens st Creator ut possit, et homo ut debeat, si debet satisfieri, alioquin praefinitio de homine frustraretur : ergo necesse est Deum incarnari.

Talia etiam argumenta alibi plura posuimus, et ideo ista sufficiant hic.

INCONTRARIUMObjicitursic :

<--- Page Split --->

junctura desideratur, ut elevetur junctum.

hypostasim et personam unam. Quarta, differentias diversas in natura et specie et genere, nihil unum genere specie vel individuo constituere. Quinta, infinite distantia proportionem non habere unionis. Sexta, causam primam omnia unientem et componentem ad nullam unionem vel compositionem esse possibilem, et infinita alia quae facile est invenire. Cum igitur intellectus ista apud se habeat et supponat, non recipiet unionem Dei cum humana natura.

SOLUTIO. Dicendum, quod convenientes sunt rationes quae adductæ sunt ad probandum Deum esse unibilem cum humana natura, et non necessitatis erunt : quia si essent necessitatis, non esset opus suæ bonæ voluntatis, nec teneremur ad tot et tantas gratiarum actiones, nec per revelationem fidei illud acciperemus. Hoc autem facile apparet advertenti rationes illas hic et alibi positas, et hoc relinquo judicio legentium. Omnes autem rationes in contrarium positæ non impediunt unionem. Et hoc ideo dico : quia licet fides sufficienter probari non possit, tamen etiam non potest improbari.

DICENDUM ergo ad primum, quod inifrAdobf mitatis non est uniri naturae infirmæ, nisi ubi natura unita demergeretur in infirmitates illas, et distare inciperet in seipsa. Sic autem divinitas non est unita humanitati, et est exemplum Augustini de lumine solis, quod non inficitur ab his super quæ ponit radios suos.

Ad aliud dicendum, quod illa ratio Adolj tenet in his quæ uniuntur respectu alicujus tertii. Sed sic divinitas non est unita humanitati : quia infra probabitur 1, quod in Domino Jesu Christo non est communem speciem invenire.

Ad aliud dicendum, quod unibile Adol quanto est in potentia respectu compositionis, habet aliud uniens extra se, et hoc est unibile quod fit aliquo modo in com-

<--- Page Split --->

posito. Sed tale non est divinitas : quia nec fit in se, nec in composito. Nec haec est recipienda simpliciter, Deus homo fit : quia fieri notatur circa Deum poni. Et si invenitur in auctoritate posita, glossanda est sic : Hoc fit quod Deus est homo, sed hoc fieri tunc ponitur circa naturam humanitatis, non deitatis, et ideo seipsam unit. Nec hoc verum est, quod deitas sit melior unita quam non unita : eo quod unita sit quasi conjuncta bono creato, et per se sit tantum bonum increatum. Et hoc ideo est, quia bonitati increata nihil adjici potest quod augeat eam, cum sit infinita : et si additur ei per unionem, non habet rationem nec essentiam boni nisi ab ipsa : unde non adjicit ei aliquid, sed potius accipit hoc ipsum bonum quod habet, eo quod unitur ei : quia quanto aliquid vicinius ordnatur ad ipsam, tanto plus recipit bonitatis ejus.

object.4.

Ad aliiud dicendum, quod unio duorum quae ambo aliquo modo sunt imperfecta, est respectu alicujus tertii : sicut materia imperfecta est quoad actum, forma autem imperfecta, quoad esse. Sic autem non est de deitate, et humanitate.

Ad aliiud dicendum, quod omnes illae communes animi conceptiones prohibent, quod nec deitas ut pars sit unibilis. Et hoc bene concedimus : quia ratio partis est imperfecti ratio, et hoc deitati non convenit.

Et per haec patet solutio ad totum.

Solutio. Dicendum, quod secus est in medicina spiritus, et in medicina corporis : quia corporis medicina agit cum natura et juvat illam, et hoc per actiones primarum qualitatum, quae non agunt voluntarie nec per intellectum : et ideo melius est illi morbo occurrere in principio, quamdiu natura fortis est, antequam succumbat. Sed medicina spiritualis non agit nisi cum nostra voluntate ad minus consentiante : ad consensum autem hujusmodi requiritur praecognitio morbi, et medicinae, et indigentiae : quia aliter non sufficienter amplecteretur mcdicum et medicinam, et non valet nisi ferventer desideretur. Et ideo consequens fuit (ut dicunt Sancti) prius facere innotescere morbum, et quod non esset auxilium per naturam, vel legis obedientiam sine gratia, et postea veneretur medicum cum medecina.

Et per hoc patet solutio utriusque objectorum.

ARTICULUS III.

ARTICULUS II.

Quare Dei Filius ab initio humanam naturam non assumpsit ?

Sed adhuc restat dubium, Quare non ab initio humanam naturam assumpsit ? Et objicitur sic :

Quid sit, et quot modis dicitur plenitudo temporis ?

Deinde objicitur de hoc quod dicit, ibi, A, « Plenitudo temporis. »

Invenitur enim multiplex plenitudo in sacra Scriptura, quae non competit tempori quo Filius Dei venit in carnem : ergo videtur, quod specialiter plenitudo temporis non dicatur.

<--- Page Split --->

Quod autem multiplex plenitudo inveniatur, patet sic :

Solutio . Dicendun , quodmultiplexestplenitudo , scilicet , naturæscendummsufficientiamprincipiorum , utpossitpropagari : ethæcfuitcumperfectisDeioperibusquievitindieseptimo . U n d e , Genes . i i , 2 : ComplevitqueDeusdieseptumoopussuumquodfecerat : e t r e - quievitdieseptimoabuniversooperequodpatrarat .

Item, Plenitudo propagatae naturae, de

qua dicitur, Psal. xxni, 1 : Domini est terra, etc.

Est etiam plenitudo gratiae, et plenitudo gloriae. Plenitudo autem gratiae duplex : in capite, et in membris. In capite autem sic incepit in Incarnatione : quia illa plenitudo causa est et initium aliarum plenitudinum propter tria, scilicet, quia tunc plenitudo fuit praefinitionis temporis ut incarnaretur : unde, ad Coloss. ii, 9 : In ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Secundo, quia tunc fuit plenitudo generationis. Quia prima erat viri de terra : secunda, mulieris de virgine viro : tertia, filiorum de parentum commixtione : quarta autem viri virginis de foemina virgine, quae complevit ordinem generationis. Unde, Genes. xv, 16 : Generatione quarta revertentur huc. Et ideo dictum est generanti : Ave, gratia plena 1. Tertio, quia tunc exuberavit gratia ad legem implendam, et promissa solvenda. Joan. i, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre plenum gratiae, quoad impletionem mandatorum, et veritatis, quoad impletionem promissorum. Unde, infra, yj. 16 et 17 : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. In membris autem fuit plenitudo gratiae in Pentecoste : de qua dicitur, Act. ii, 4 : Repleti sunt omnes Spiritus aneto. Et ibidem, vi, 8 : Stephanus plenus gratia et fortitudine, etc. Psal. lxxxix, 14 : Repleti sumus mane misericordia tua, Domine.

Est autem plenitudo gloriae in capite quoad gloriam corporis in Resurrectione, de qua loquitur Apostolus in auctoritate supra inducta 2 : vel quoad locum respondentem per modum congruentiae, et hoc in Ascensione, de qua loquitur Hieronymus in Prologo. In membris autem potest esse plenitudo gloriae quoad numerum, et sic loquitur Glossa super

<--- Page Split --->

Matthæum de sagena: vel quoad sanctitatis in utraque schola perfectionem, de qua, Eccli, xxiv,16: In plenitudine sanctorum detentio mea: vel quoad eventum qui est re-auratio ruinae Angelorum, de qua loquitur Psalmus n, 7 et seq. Sic patet solutio ad totum.

ARTICULUS IV.

Utrum Dei Filius potest dici factus de m uliere ?

Filio Dei: et ad hoc innuendum dicit, factum. Cum autem dicitur natus, hoc est secundum navitatem, quae est ex matre tantum.

Ad ultimum dicendum, quod mulier dicitur dupliciter, scilicet, secundum significationem nominis, et sic dicit Glossa: Virgo non fuit mulier. Vel secundum interpretationem nominis, et sic ipsa præcipue mulier fuit: quia herum omnium omnium heroum ipsa mollivit. Unde quando e mollitie resolutus totus in cruce, 'suavitatem effudit, retulit hanc emollitionem in eam, dicens: Mulier, ecce filius tuus1.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium: « Factum ex mulere. »

ARTICULUS V.

An tempus a Patre præfinitum sit, et debent dici tempus plenitudnis, in quo misit Deus Filium suum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium: « Tempus plentudnis dicitur tempus gratæ, etc. »

Solutio. Sine dubio factio non ponitur circa Filium Dei in quantum lujusmodi, sed circa Filium hominis. Unde Augustinus: « In tantum factus est, in quantum ex muliere est. » Unde sensus est: Filium suum factum, non in quantum Filius Dei: sed factum in natura humana, ut scilicet humana natura subjectum sit circa quod sit factio ipsa.

Ad aliud dicendum, quod creatio est opus voluntatis divinae educentis creaturan de nihilo: nativitas autem est opus naturae ex utraque parte, scilicet, ex parte patientis ut est mater, et ex parte agentis ut est pater: sed facere est opus voluntatis super materiam præjacentem, sicut fecit Deus Trinitas humanam naturam, quae unita est Christo sive

Hoc enim videtur esse contra Glossam epistolæ ad Galat. iv, 4 et 5, quæ super idem dicit, quod tempus plenitudinis dicitur, quod erat præfinitum a Patre, quod tunc Filium mitteret.

SED CONTRA :

Ab æterno fuit præfinitum : ergo ab æterno mittere debuit.

Si dicitur, quod voluntas est causa dilatoria. Contra : Voluntas quae recipit dispositiones a conceptis per rationem, vult hoc et illud: ergo voluntas quae semper uno modo se habet, non vult hoc et illud: sed talis est voluntas Dei : ergo semper idem vult: ergo si tunc voluit, ab æterno voluit. Cum igitur sit omnipotens, ab æterno explevit, quod falsum est.

<--- Page Split --->

Soluto.

Solutio. Tempus præfinitionis ut mitteret, dicitur tempus plenitudinis, ut dictum est, illis rationibus quæ assignatæ sunt. Et verum est, quod ab æterno præfinitivit ut tunc mitteret : et ideo non mutabatur voluntas secundum diversa volita : quia ab æterno voluit ut tunc veniret : sicut si ego vellem cras ædificare, et perseverarem in illa voluntate, si non jam sed cras ædificarem, non dicerer mutatus esse secundum voluntatem. Unde non sequitur argumentum : quia non simpliciter præfinitivit ab æterno, sed præfinitivit ut mitteret, et etiam cum hoc præfinitivit quando mitteret. Qua autem causa distulerit, causæ aliquæ per convenientiam sunt assignatæ : sufficientes autem sunt in sapientia Dei absconditæ, super quas exclamat Apostolus, ad Roman. xi, 33 : O altitudo divitiarum sapientiæ, et scientiæ Dei ! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, etc.

ARTICULUS VI.

Quare tempus in quo misit Deus Filium suum, dicitur tempus plenitudinis, tempus miserendi, annus benignitatis, tempus gratiae, etc.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Annus benignitatis. »

Quæ est enim ratio quatuor vel trium nominum hujus temporis, scilicet, ut dicatur tempus plenitudinis, tempus miserendi, tempus benignitatis, et tempus gratiae ?

Solutio.

Ad hoc dicendum, quod ratio dicta est, quare dicitur tempus plenitudinis. Quod vero ex plenitudine sequebatur redemptio miserorum, ideo dicitur tempus

miserendi. Osee, xi, 8 : Conturbata est pænitudo mea. Et, Jerem. xxxi, 3 : In charitate perpetua dilexi te : ideo attraxi te, miserans. Ad juvamen autem tantum exigebatur ignita bonitas, quæ liquefaciens bonum intus in omnes effluere faceret : et ideo dicitur annus benignitatis. Cantic. 1, 3 : Oleum effusum nomen tuum : ideo adolescentula dilexerunt te nimis. Tempus autem gratiae dicitur propter copiam gratiae ad mandata implenda.

ARTICULUS VII.

An lex decalogi potest impleri sine gratia ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, A, circa finem. « Quia per charitatem, etc. »

Contra : Quia nullus sapiens legislator obligat ad impossible, sed gratiam habere non est in potestate : ergo non obligamur ad gratiam habendam : et tamen obligamur ad decalogum : ergo lex decalogi potest impleri sine gratia.

Solutio. Si volumus sustinere illam solv opinionem, quod modus est in præcepto, tunc dicimus quod etsi decalogus potest impleri quoad opera ipsa quae præcipiuntur sine gratia, non tamen potest impleri secundum intentionem legislatoris : quia ille intendit, quod observatio obtineat vitam, et sic non potest servari sine gratia.

Ad id autem quod objicitur, quod gratiam habere non est in potestate nostra, dicendum, quod verum est : sed tamen non est impossibile habere : quia facientes quod in nobis est, de necessitate habebimus, eo quod Deus dat omnibus affluenter, et non improperat 1.

<--- Page Split --->

B. Quare Filius carnem assumpsit, non Pater, vel Spiritus sanctus ?

Diligenter vero annotandum est, quare Filius, non Pater, vel Spiritus sanctus est incarnatus. Solus namque Filius hominem assumpsit. Quod utique congruo ordine atque alto Dei sapientia fecit consilio : ut Deus qui in sapientia sua mundum condiderat, secundum illud, Omnia in sapientia fecisti 1, Domine, quæ in cœlis sunt et quæ in terris, restauraret in eadem 2. Hæc est mulier Evangelica, quæ accendit lucernam, et drachmam decimam quæ perdita fuerat, reperit 3, sapientia scilicet Patris quæ testam humanæ infirmitatis lumine suæ divinitatis accendit, perditumque hominem reparavit, nomine regis et imagine insignitum.

Ideo etiam Filius missus est, et non Pater : quia congruentius mitti debebat qui est ab alio, quam qui a nullo est : Filius autem a Patre est, Pater vero a nullo est. Ut enim ait Augustinus in libro de Trinitate 4: Non enim habet de quo sit. Sicut ergo Pater genuit, Filius genitus est : ita congrue Pater misit, Filius missus est. Ab illo enim convenienter mittitur Dei Verbum, cujus est Verbum. Ab illo mittitur, de quo natum est. Mittitur quod genitum est. Pater vero qui misit, a nullo est. Ideoque Pater missus non est : ne si mitteretur, ab alio esse putaretur. Missus est ergo primo Filius qui a solo Patre est. Deinde etiam Spiritus sanctus qui est a Patre et Filio. Sed Filius solus in carne missus est, non Spiritus sanctus, sicut nec Pater. Quod ideo factum est, ut qui erat in divinitate Dei Filius, in humanitate fieret hominis Filius. Non Pater, vel Spiritus sanctus carnem induit, ne alius in divinitate esset Filius, alius in humanitate. Et ne idem esset Pater et Filius, si Deus Pater de homine nasceretur.

Unde Augustinus in Ecclesiasticis dogmatibus 5 : Non Pater carnem assumpsit, neque Spiritus sanctus, sed Filius tantum : ut qui erat in divinitate Dei Filius, ipse fieret in homine hominis Filius, ne Filii nomen ad alterum transiret, qui non esset æterna nativitate Filius. Dei ergo Filius ho-

<--- Page Split --->

minis factus est filius, natus secundum veritatem naturae ex Deo Dei Filius, et secundum veritatem naturae ex homine hominis filius : ut veritas geniti non adoptione, non appellatione, sed in utraque nativitate Filii nomen nascendo haberet, et ' esset verus Deus et verus homo unus Filius. Non ergo duos Christos, neque duos Filios, sed Deum et hominem unum Filium : quem propterea et unigenitum dicimus, manentem in duabus substantiis, sicut ei naturae veritas contulit, non confusis naturis neque immixtis, sicut Timotheani volunt 5, sed societate unitis. Ecce habes quare Filius, non Pater, vel Spiritus sanctus carnem assumpserit.

potentis est vincere fortem : ergo Patris est incarnari ad opus redemptionis. PROBATIO MEDIE. Job, xli, 24 : Non est super terram potestas quae comparetur ei.

« Diligenter vero annotandum est, etc. »

Magister tangit hic tres causas quare Pater non est missus in carnem, quarum duae sunt specialiter quare Pater non est incarnatus. Tertia vero communiter quare nec Pater nec Spiritus sanctus. Prima est in principio. Secunda, ibi, B, § 2 : « Ideo etiam Filius, etc : » Tertia vero, ibi, B, § 3 : Unde Augustinus in Ecclesiasticis dogmatibus : Non Pater carnem assumpsit, etc. »

ARTICULUS VIII.

An Pater potuit incarnari, et redimere genus humanum ?

PRETEREA , Quæritur , quidinconve - QutniensessetsiPateressetincarnatus ?

Incidit autem hic dubium : quia videtur, quod Pater debuerit incarnari potius quam Filius.

Videtur, quod nullum : quia adhuc totus mundus sentiret meliorationem, sicut sentit in incarnatione Filii : cum ergo non sit invidus Pater, hoc bonum

<--- Page Split --->

voluit communicaremundo , etitaspe - randaestadhucincarnatioPatris , quodesthaeresis .

Solutio . Dicendumest : Sinosatten - danuscongruentiam , Patrisnonestin - carnari : siautempotentiamabsolute , Paterpotestincarnari , utinfradice - t u r .

ADPRIMCMergodicendum , quodopusredemptionisquantumadidquodestactionis , estindivisibiltertriumpersona - r u m : etideoaliquidestineoquodestpotentue , etalquidquodestsupientue , etalquidquodetbonitatis : quantumenimadelfectumquiestredimereafortiarmato , estpotentiae : quantumau - tamadmodumperhumilitatemetju - stitiam , estsapientiae : quantumveroadineminquosummabonitasrelucet , estbonitatis : sedquiaprincipalitercon - sistitinmodo , ideoestprincipalitersa - pientiae , præcipuequiaibiinmitticlau - diturabalioesse , quodnonconvenitPatri , utdicitAugustinus . Perhocetiampatetsolutioadsecundum .

nis qui Filius est secundum deitatem : esset enim Pater filius Virginis, cujus filius esset qui Filius est secundum aeternam generationem : et sic esset nepos Virginis, quia filius filii. Tertium est, quia oppositum innascibiltati Patris significaretur dupliciter, scilicet, in hoc quod mitteretur, et in hoc quod nasceretur. Sicut enim dicit sanctus Augustinus, « Filii missio est ejus incarnatio. » Dicit enim Augustinus in libro IV de Trinitate, quod « mitti est cognosci quod ab alio sit 1. » Unde in ipsa missione datur intelligi, quod Pater sit ab alio, et sic oporteret esse aliquem a quo esset : ergo non esset innascibilis, et esset quaternitas in Trinitate : cum non possit esse a Filio qui ab ipso est per generationem, nec a Spiritu sancto qui est ab ipso per processionem. Similiter autem per nativitatem esset nascibilis ad minus secundum humanitatem, et hæc nascibilitas non congrueret proprietati innascibilitatis.

Et propter hæc et his similia non congruit Patrem incarnari.

ADALIUDdicendum , quodPaternosterestDeusTrinitas , etFiliusfraternosterpercarnem : etsiPaterincarnaretur , cssetfraternoster , etideonnonproce - ç itillaobjectio .

ADALIUDdicendum , quodnosadopta - muratotaTrinitale , etnonaPatresolo , etideoconveniehalFiliummitti , quiconfirmaretnosinhæreditateminquamnosadoptamur , nehominigenerareturdubiumneFiliuscontradicerethisquæPaterstatuerat .

ARTICULUS IX.

QuareSpiritussanctusnonassumpsitcarmen ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 3 : « Non Pater carnem assumpsit, neque Spiritus sanctus, etc. »

A D A L I U D q u o d p o s t e a q u æ r i t u r , d i - c e n d u m q u o d m u l t a s e q u e r e n t u r i n c o n - v e n i e n t i a : t a m e n p r o p t e r b r e v i t a t e m i r r a s u f f i c i a n t : q u o r u m u n u m e s t , q u o d c o n f u s i o e s s e t i n T r i n i t a t e , e o q u o d e s - s e n t d u o f i l i i , u n u s s e c u n d u m d i v i n i t a - t e m , a l t e r s e c u n d u m h u m a n i t a t e m . S e - c u n d u m a u t e m , q u o d n e p o s e s s e t V i r g i -

Videtur enim, quod Spiritus sanctus debuit assumere : quia

<--- Page Split --->

lectionis opus erat incarnatio : sed Spiritui sancto attribuitur bonitas et dilectio : ergo Spiritus sanctus debuit incarnari.

Solutio. Dicendum, quod non competebat nec competit Spiritui sancto incarnari, sed soli Filio rationibus supra dictis.

Ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod Spiritus sanctus non dicitur ideo vicinior nobis, quod sit unibilior carni quam Filius : sed quia ipse procedit ab æterno ut donabilis in tempore : et ideo secundum suum nomen dicit respectum ad missionem quae fit in corda fidelium ad sanctificandam creaturam rationalem : ipse enim procedit ut donum Patris et Filii, donabile etiam rationali creaturae : talem autem respectum ad nos non importat nomen Filii secundum quod est a Patre.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod bonitas et dilectio sunt appropriata Spiritui sancto

respectu distributionis donorum, et non respectu incarnationis. Incarnatio enim in se claudit nativitatem quae præcipue convenit nato secundum generationem æternam.

Ad aliud dicendum, quod intellectus missionis clauditur in intellectu incarnationis : sed hoc non sufficit, sed oportet quod ex sua proprietate convenientia habeat ad talem modum missionis qui est nasci in carne, et hoc non habet nisi Filius : unde dicit Augustinus, quod ideo incarnatus est, ne Filii nomen ad alium transiret : unde eum solum conveniens fuit incarnari.

Ad aliud dicendum, quod opus incarnationis fuit propter gratiam, non quamcumque, sed eam quae est reconciliationis et adoptionis filiorum. Unde Apostolus, ad Galat. iv, 4 et 5 : Misit Deus Filum suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Cum igitur adoptio fiat de consensu veri hæredis, per filium verum oportuit nos adoptari. Et ideo dicit Apostolus, ad Coloss. i, 13 : Transtulit nos in regnum Filii dilectionis suæ. Glossa Augustini, id est, Filii sui dilecti : et ideo hæc gratia magis appropriatur Filio quam Spiritui sancto.

Ad aliud dicendum, quod est incarnatio ipsa actio qua tres personæ operata sunt carnem, non sibi, sed Filio : et hæc attribuitur Spiritui sancto congruentius propter amorem qui in ea summe apparuit, ut dicit Magister : sed est incarnatio carnis assumptio, et illa congruentius attribuitur Filio rationibus dictis supra.

Littera hujus capituli per se patet.

<--- Page Split --->

C. Utrum Pater vel Spiritus sanctus potuerit incarnari, vel possit ?

Si vero quæritur, Utrum Pater, vel Spiritus sanctus incarnari potuerit, vel etiam modo possit ? Sane responderi potest, et potuisse olim, et posse nunc carnem sumere, et hominem fieri lam Patrem, quam Spiritum sanctum. Sicut enim Filius homo factus est : ita Pater, vel Spiritus sanctus potuit, et polest.

Spiritus sanctus possent assumere eumdem hominem, sive humanam naturam eumdem quam assumpsit Filius.

Et videtur, quod sic : Luce, 1, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum : ergo assumere eamdem naturam potuerunt.

SED CONTRA :

Ponatur, quod assumpserint : unio talis est quæ Deum facit hominem, et hominem Deum in persona : ergo Pater est hic homo, et Filius est hic homo, et Spiritus sanctus est hic homo : sed quæcumque uni et eidem sunt eadem, ipsa sunt eadem : ergo Pater est Filius et Spiritus sanctus, et e converso, quod falsum est : ergo eumdem assumere non potuerunt.

An Pater, et Spiritus sanctus potuerunt incarnari ? et, Utrum possunt assumere eumdem hominem ? et, Utrum possunt assumere plures homines ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit Magister : « Si vero quæritur, Utrum Pater, vel Spiritus sanctus, etc. »

Ibi enim dicitur, quod Pater et Spiritus sanctus potuerunt et possunt incarnari. Et videtur hoc esse falsum :

ULTERIUS iterum quæritur, Si potuerunt assumere plures, vel etiam omnem hominem ?

Et videtur quod sic : Tantum enim beneficium contulisset assumptio unius, sicut alterius. Cum ergo Deus non sit invidus, et communicabile fuerit hoc beneficium, videtur quod cuilibet homini debuit præstari.

SOLUTIO. Dicendum cum Magistro, et Augustino, quod Pater et Spiritus sanctus potuerunt et possunt incarnari : sed non

ART. 1. ULTERIUS quæritur, Utrum Pater et

<--- Page Split --->

congruit, nec necesse fuit. Unde cum Deus nihil nisi congruum faciat et decens, ipse hoc non fecit : si tamen faceret et fecisset, congruentissimum esset.

Ad 1. Ad ALIUD autem quod primo objicitur, dicendum, quod ante habitae rationes sunt rationes majoris congruentiae secundum investigationem humanam : non autem removent potestatem divinam, nec limitant in aliquo : quia Deus, ut dicit Dionysius, est supra mentem, et supra rationem, ex quo neque digne cogitatur, neque digne dicitur.

Ad 2 et 1. Ad ALIUD dicendum, quod tanta est potentia, quanta est scientia ipsius, secundum quod utrumque essentialiter consideratur in ipso. Sed si utrumque referatur ad objecta extra, ipsa amplior erit potentia quam scientia : quaedam enim potest quae non scit, quia non facit ea, id est, quorum rationem non habet apud se : quae si faceret, sine dubio rationem eorum praehaeret. Et sic etiam est de voluntate quae licet sit tanta, quanta sit potentia et scientia, tamen respectu objectorum minor est. Unde dicit Augustinus, quod quaedam subjiciuntur potentiae et non scientiae, et quaedam scientiae et non voluntati.

Ad quest 1. Ad nq quod ulterius quaeritur, sine praejudicio dico ratione inducta non potuisse fieri, quod Pater et Spiritus sanctus eumdem hominem assumpserint propter confusionem in personis : quia cum unio sit

in persona, videretur sequi quod omnes essent una persona. Dico autem non posse fieri : quia licet Deus potuerit hoc facere, tamen ex parte naturae assumpta fieri non potuit, et hoc non est impotentia divina, sed potius creaturae, propter inconveniens quod sequi videtur.

Ad ALIUD quod ulterius quaeritur, Adqu Utrum omnem hominem assumere potuerunt, supra responsum est quod hoc iterum ex parte individuorum non esset conveniens : quia omnes homines unirentur in tres homines, ut probatum est supra, et sic periret decor universi, et potentia multuplicationis humani generis, et etiam (quod his inconvenientius est) numerus electorum, et non fieret restauratio ruinae Angelorum. Si autem trium hominum natura assumeretur, esset superfluum : cum redemptio sit finis assumptionis humanae naturae, et per unius assumptionem possit fieri redemptio infinitorum mundorum si essent. Non autem ideo dico superfluum, quia si fieret vel factum esset, indecorum esset : imo quidquid facit Deus, decentissimum est : sed assigno rationem convenientiae ex parte creaturae. Decentissime enim Deus disposuit nasum sub fronte : si autem sub dorso posuisset, nihilominus decentissimum esset : licet non videamus decorem ex parte dispositionis corporis humani.

Littera illius capituli per se patet.

D. An Filius qui tantum carnem accepit, aliud fecerit quod non Pater, vel Spiritus sanctus ?

Sed forte aliqui dicent : Cum indivisa sint opera Trinitatis, si Filius carnem assumpsit, tunc Pater et Spiritus sanctus : quia si Filius carnem assumpsit, nec hoc fecit Pater, vel Spiritus sanctus, non omne quod facit Filius, facit et Pater et Spiritus sanctus. At omnia simul Pater et Filius,

<--- Page Split --->

et amborum Spiritus pariter et concorditer operantur 1. Ad quod dicimus, quia nihil operatur Filius sine Patre et Spiritu sancto, sed una est horum trium operatio indivisa et indissimilis : et tamen Filius, non Pater, vel Spiritus sanctus carnem assumpsit. Ipsam tamen carnis assumptionem Trinitas operata est, sicut Augustinus dicit in libro de Fide ad Petrum : Reconciliati sumus per solum Filium secundum carnem, sed non soli Filio secundum deitatem 2. Trinitas enim nos sibi reconciliavit, per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. Trinitas ergo carnis assumptionem fecit, sed Verbo, non Patri, vel Spiritui sancto. Si enim Pater sibi, et Filius sibi, vel Pater Filio, et Filius Patri carnis assumptionem operatus esset, jam non eadem esset operatio utriusque, sed divisa. Sed sicut inseparabilis et indivisa est unitas substantiae trium, ut ait Augustinus in libro de Trinitate 3, ita et operatio : non tamen eamdem Trinitatem nalam de Virgine, crucifixam, et sepultam Catholici tractatores docuerunt, sed tantummodo Filium : nec eamdem Trinitatem in specie columbae descendisse super Jesum, sed tantum Spiritum sanctum : nec eamdem dixisse de coelo, Tu es Filius meus 4, sed tantum Patris vocem fuisse ad Filium factam, quamvis Pater et Filius et Spiritus sanctus sicut inseparabiles sunt, ita et inseparabiliter operentur. Haec et mea fides est, quoniam quidem haec est Catholica fides. Licet ergo solus Filius carnem assumpserit, ipsam tamen incarnationem cum Patre et Spiritu sancto operatus est.

ARTICULUS XI.

Utrum ad unius personae assumptionem quando dicitur, Filius assumpsit humanam naturam, omnes tres personae assumant?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit: « Sed forte aliqui dicent : Cum indivisa sint, etc. »

Videtur enim, quod ad unius assumptionem omnes tres assumant.

<--- Page Split --->

convenit ei secundum naturam, convenit et Patri et Spiritui sancto. Sed hoc est carnis assumptio : ergo hoc convenit Patri et Spiritui sancto, quod falsum est : quia ita dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus, ubi ponit discrete convenientia personis divinis : « Discretum autem est a benigna ad nos diviua operatione, secundum nos ex nobis totaliter et vere substantiam factum esse substantiale Verbum, facere et pati et quaecumque humanæ ipsius contemplationis sunt selecta et semota. Istis enim Pater et Spiritus secundum nullam communicaverunt rationem, nisi aliquis dicat secundum bono convenientem et benignam voluntatem, et secundum omnem superpostatu et ineffabilem divinam operationem quam faciebat, et secundum nos factus, invariabilis secundum quod Deus et Dei Verbum ' . »

Solutio. Dicendum, quod in incarnatione sunt tria, scilicet operatio aut actio, et operatum ipsum, et cui sit unio. Operatio aut actio indivisibiliter est trium personarum. Operatum autem ipsum est corpus et anima conjuncta naturali conjunctione. Cui autem unitur, solus Filius est. Et hoc accipitur a Damasceno, ubi sic dicit : « Obumbravit Virgini Dei altissimi in sua subsistens hypostasi sapientia et virtus, Filius Dei, Patri consubstantialis, velut divinum semen. Et construxit sibi ipsi ex castis et purissimis sanguinibus carnem animatam anima rationali et intellectuali, primitias nostræ conspersionis, non cum semine, sed conditorio opere per Spiritum sanctum . »

dum est sic, quod illæ proprietates dupliciter considerantur, scilicet, in se, vel intellectu aliorum. Et sicut in se distincte personis conveniunt, ita etiam ea in quorum intellectu clauduntur inseparabiliter, faciunt distincta personis convenire. Unde incarnatus in intellectu ejus quod dicitur incarnatus, claudit proprietatem Filii propter quam soli Filio convenit : quia claudit in se missionem et ab alio esse. Qualiter autem hoc sit, ex prædictis patet, ubi probatum est quod solus Filius est unibilis carni. Unde propter intellectum relationis non potest hoc convenire aliis personis.

Ad aliud dicendum, quod essentiae divinae secundum quod absolute sine intellectu personarum consideratur, non convenit incarnari, nec carni uniri : et hoc infra probabitur. Unde incarnari secundum rationem intelligendi per prius convenit personæ Filii, et per posterius essentiae, scilicet, quia essentia est Filius Dei, et e converso. Et ideo non potest argui quod conveniat Patri et Spiritui sancto : sicut Filius est proprietas sua, et proprietas sua est essentia divina, et essentia divina est Pater : et tamen Pater non est proprietas Filii, nec proprietas Filii est Pater.

ARTICULUS XII.

An super Christum baptizatum in specie columbæ descendit tota Trinitas ?

DICENDUM ergo ad primum, quod effectus est indivisibiliter trium, id est, a tribus : sed non est trium, quod uniatur tribus : et in hoc sensu infert.

Ad aliud dicendum, quod verum est quod dicit Damascenus : sed intelligen-

Deinde objicitur de hoc quod dicit, ibi, D, sub finem : « Nec eamdem Trinitatem in specie columbæ descendisse, etc. »

In columba enim et voce nihil esse videtur, quare non st communiter trium

<--- Page Split --->

personarum : operatio enim columbæ et vocis indivisibiliter est trium, et operatum ipsum. Unio autem quæ tertium est ibi, non fuit : non enim Spiritus sanctus unitus est columbæ, sicut Filius carni : nec Pater voci, sed Filius carni : ergo nihil obstare videtur, quare ista duo non sint communiter trium personarum.

Solutro . Nontantumestibicolum - b a 4 : seddescensuscolumbæ , inquodescensuintelligiturmussoSpiritussanci . Missioautemclauditinseintel - lectunproprictatispersonalisSpiritussancisecundumquodestincolumba : itascilicetutspeciescolumbæsitappro - priatumSpiritussancti , inquoclaudi - turproprium : utsitsensus , quodco -

lumbaappropriabilisSpirituisanctodescendit , incujusdescensuSpiritussanctustemporaliprocessionequææter - naminseperintellectumhabet , p r o - cessit . EtsicpatetqualiterPatrietFiliohocnonconvenitnisirespectucausæ ,nongratiarelationisvelproprictatisclausseinintellectuilliusdescensus .

Similiterdicodevoce , quodnontan - tumaccipiturutestvoxcreatasonansinaere : sedetiamsecundumdictionesar - ticulatasquæibisonuerunt . Hæautemsunt : HicestFiliusmeus , e t c . Inpro - lationeigiturhujusintelligiturPaterse - cundumsuamproprietatempersonalemsonans , licetsonumillumsecumfecc - rintFiliusetSpiritussanctus .

Littera autem per se patet in capitulo.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO II.

De incarnatione personae, sive de unione naturarum in Christo ex parte naturae assumpta.

A. Quare totam humanam naturam accepit, et quid nomine humanitatis vel humanae naturae intelligendum sit ?

Et quia in homine tota humana natura vitio corrupta erat, totam assumppsit, id est, animam et carnem, ut totam curaret, et sanctificaret. Quod autem humanae naturae sive humanitatis vocabulo anima et caro intelligi debeant, aperte docet Hieronymus in Expositione Catholicae fidei, dicens : Sic confitemur in Christo unam Filii esse personam, ut dicamus duas perfectas et integras esse substantias, id est, deitatis, et humanitatis quae ex anima continetur et corpore 1. Ecce aperte ostendit humanitatis nomine animam et corpus intelligi, quae duo assumpsisse Dei Filius intelligitur, ubi hominem sive humanitatem vel humanam naturam accepisse legitur. Errant ergo qui nomine humanitatis non substantiam, sed proprietatem quamdam a qua homo nominatur, significari contendunt, ubicumque humanitas Christi memoratur. Ait enim Joannes Damascenus : Sciendum quidem est, quod deitatis et humanitatis nomen substantiarum, id est, naturarum est repraesentativum 2. Natura enim non sic accipitur in Christo, ut cum dicitur una natura esse omnium hominum : quod evidenter idem Joannes ostendit 3, differentem rationem dicti assignans, cum natura humana in Christo nominatur, et cum una dicitur natura omnium hominum. Ait enim : Cum unam hominum naturam dicimus, sciendum est, quod non considerantes ad animae et corporis rationem hoc dicimus : (im-

<--- Page Split --->

possibile enim est unius naturae dicere Domini corpus et animam, ad invicem comparata). Sed quia plurimae personae hominum sunt, omnes autem eamdem suscipiunt rationem naturae (omnes enim ex anima et corpore compositi sunt, et omnes naturam participant, et substantiam corporis possident) communem speciem plurimarum et differentium personarum, unam naturam dicimus, uniuscujusque scilicet personae duas naturas habentis, in duabus 1 perfecte naturis, animae scilicet et corporis, existentis. In Domino autem Jesu Christo non est communem speciem accipere : neque enim factus est, nec est, nec aliquando fiet alius. Sed Christus ex deitate et humanitate est, in deitateque et humanitate Deus factus est, idem et homo perfectus. Totam ergo hominis naturam, id est, animam et carnem, et horum proprietates, sive accidentia, assumpsit Deus : non carnem sine anima, nec animam sine ratione, ut haeretici voluerunt : sed et carnem, et animam cum sensibus suis. Unde Joannes Damascenus 2 ait : Omnia quae in natura nostra plantavit Deus, Verbum assumpsit, scilicet corpus, et animam intellectualem, et horum proprietates 3. Totus enim totum assumpsit me, ut toti mihi salutem gratificaret. Quod enim inassumptibile est, incurabile est.

DIVISIO TEXTUS.

« Et quia in homine tota humana natura, etc. »

Hic incipit pars secunda in qua agitur de assumpto.

Et dividitur in tres partes : in quarum prima tangitur quid assumptum est. In secunda determinatur, utrum anima mediante intellectu, et corpus mediante anima assumptum est : et haec incipit, ibi, B, « Assumpit ergo Dei Filius, etc. » In tertia autem determinatur, utrum simul tempore assumpsit, et fecit, et animam et corpus, ibi, C, « Si autem quæritur, etc. »

In prima autem parte tria facit. Primo probat, quod cum dicitur, « Filius assumpsit humanam naturam, » quod per naturam humanam intelligitur corpus et anima. Secundo, inducit errorem quorumdam dicentium, quod per humanam naturam intelligitur proprietas sequens corpus et animam conjuncta : et destruit per Joannem Damacenum qui dicit, quod in Domino Jesu non est communem speciem accipere. Tertio, inducit Joannem Damascenum dicentem etiam, quale assumpsit : quia tale quale in nostra natura plantavit.

Sententia autem in Littera patebit jam per disputationem.

<--- Page Split --->

tamen omnia ab ipso distant æqualiter, sicut dicit Dionysius in libro de Calesti hierarchia, et Aristoteles in libro de Causis. Et ideo per gradus dignitatis qui distinguuntur per participationem bonitatum quæ sunt in Deo, unum plus accedit quam alterum : sicut plus accedit vivens quam ens, et plus sentiens quam vivens tantum, et plus ratiocinas quam sentiens. Et ideo creatura rationalis plus est unibilis quam irrationalis.

signaculum dicitur similitudinis 2. Cum igitur ex imagine homo sit unibilis, videtur quod Angelus magis unibilis sit quam homo.

Ad aliud dicendum, quod irrationalis creatura non defluxit nisi per defluxum hominis : et ideo non elevatur nisi in ipso duabus de causis : quarum una est, quia omnis creatura est aliquo modo in homine : quia elementa in complexionantibus corpus, potentiae autem vegetabilis et sensibilis in anima, et etiam similitudo ad Angelum in ratione et intellectu : et ideo etiam dicitur minor mundus, qua colligit omnes partes majoris mundi : et ideo in minori mundo major mundus ad altiorem dignitatem elevatur. Alia vero ratio est, quia homo est finis omnis creaturæ : ideo sicut id quod est ad finem, habet dignitatem in fine tantum : ita omnis creatura in homine habebit dignitatem. Et sic dicit Apostolus: Omnia vestra sunt : vos autem Christi, Christus autem Dei 1.

ARTICULUS II.

An Angelus sit assumptibilis ?

Secundo quæritur, Utrum etiam Angelus sit assumptibilis ?

Et videtur, quod sic.

Sed contra :

<--- Page Split --->

non posset : et sic vana esset assumpti o.

Solutio . Dicendum , quodAngelusnonestunibisrationibusultimoinductis .

AdPRIMUMergo dicendum, quod similitudo non est sufficiens causa. Quidam enim dicunt, quod Angelus non sit imago Dei, et assignant rationes quas volunt : sed quia Sanctis contradicunt, scilicet Gregoro, Augustino et Anselmo, non videtur mihi ita dicendum : sed potius, quod ratio imaginis non sit sufficiens causa assumptionis naturae rationalis : sed potius quiddam exigitur ex parte naturae, et quiddam ex parte status. Ex parte naturae scilicet, quod natura tempore et actu distinguibilis sit a perfectione personali, et quod ipsa originem habeat ex uno : quia aliter una natura hominis assumpta, non esset Deus unitus in natura . quia natura alia, et alia est, secundum quod ex alio originis principio. Ex parte autem status, quod scilicet per alium peccaverit, quod scilicet resurgere possit, et hujusmodi. Et nec talia ex parte naturae, nec ex parte status peccati inveniuntur in Angelo : et ideo Angelus non erit assumptibilis.

Et per hoc patet solutio ad omnia objecta.

ARTICULUS III.

An natura hominis sit assumptibilis, vel etiam homo perfectus ?

Tertio quaeritur, Utrum natura hominis sit assumptibilis tantum, vel etiam homo perfectus ?

Et videtur, quod homo : quia

<--- Page Split --->

Solutio.

Solutio. Dicendum, quod Christus non assumpsit hominem. Antiquorum enim regula et bona est, quod assumens non est assumptum : sed uniens est unitum : quod sic patet ex modo loquendi. Non enim dicimus : Ego assumo mihi indutum, vel vestitum : sed bene dicitur, Assumo indumentum, vel vestimentum : sed bene dicitur, Ego unio mihi vestitum, vel sum unum cum vestito. Et non dicitur ita, Ego sum unum cum vestimento. Unde notandum, quod assumere dicit motum violentum qui est tractus ad trahentem : et ideo secundum rationem intelligendi assumptio est ante unionem : prius enim erat ad se trahere naturam, et postea secundum rationem intelligendi sequebatur unio in hypostasi : et ideo unio est quasi terminus assumptionis. Unde hominem non potuit assumere. Si enim assumpsisset hominem : ergo assumpsisset aliquem hominem : et sic aliquis homo fuisset quem assumpsisset, quod est falsum. Unde cum illa unio nihil destruat in re assumpta, si assumpisset hominem aliquem, et fuisset ille individua persona, non fuisset destructa sua personalitas : et ita remansissent distinctæ personæ, et distinctæ naturae, quia illæ semper distinctæ sunt : et tunc nulla fuisset unio. De hoc tamen magis infra inquiretur.

Ad 1. DICENDUM ergo ad primum, quod ita glossatur communiter : Beatus est quem, id est, cujus naturam assumpsisti.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod homo ponitur ab Augustino pro humana natura : quia aliter nihil diceret. Constat enim, quod Christus in triduo homo non fuit, sed humanam naturam unitam sibi habuit : et ideo in triduo hominem deposuisset, si homo ibi proprie caperetur.

Ad aliud dicendum, quod corpus et anima conjuncta non sunt homo. Non enim quaecumque conjunctio corporis et animae facit hominem perfectum in persona : sed potius conjunctio quae completa est secundum naturam : et hoc est organis formatis et perfectis et conforta-

tis potentiiis in illis, quæ licet in Christo post unionem fuerint, et assumptio, et unio fuerint simul, tamen (ut dictum est) secundum rationem intelligendi assumptio est ante unionem, et est quasi fieri ipsius unionis, et unio est quasi factum esse ipsius 'assumptionis. Et ideo assumere est respectu naturae, et non respectu hypostasis. Quidam tamen aliquando dixerunt, quod haec aliquo modo concedi potst, Assumpsit hominem : distinguentes, quod assumpsit potest dicero assumptionem secundum rationem intelligendi, quasi in fieri, vel quasi in termino. Si in fieri vel quasi in fieri, tunc non assumpsit hominem, sed humanam naturam. Si autem quasi in termino, tunc assumpsit hominem : quia terminus, vel quasi terminus assumptionis homo est.

Ad aliud dicendum, quod Christus quidem verissime est homo : sed non est homo quem assumpsit in ratione hominis, sed cujus naturam assumpsit.

Et quod quæritur, Utrum sit homo quem assumpsit ? Dicendum, quod non est divisio per contradictionem opposita : est homo quem assumpsit, est homo quem non assumpsit, ita quod implicatio cadit sub negatione, quia aliter non contradiceret : sed ipse est homo cujus naturam assumpsit, quæ natura nec est Filius Dei, nec hic homo est, quia nullus homo est sua natura.

Ad aliud dicendum, quod unio est per gratiam unionis: sed haec unio est ut in fieri, et ut in factum esse : et cum est ut in fieri, tunc est assumptio proprie : et cum est ut in factum esse, tunc est ut unio : et patet adhuc, quod assumpsit humanam naturam.

<--- Page Split --->

ARTICULUS IV.

An liceat dicere, Christus univit sibi hunc hominem per se, et hominem per consequens, et filium Virginis per accidens ?

Quarto quaeritur, Utrum contingit dicere, quod Christus univit sibi hunc hominem per se, et hominem per consequens, et filium Virginis per accidens ?

Et videtur, quod sie.

Sed contra.

Sed contra. Sed contra videtur, quod non univit sibi hunc hominem : non enim unitur cum aliquo nisi secundum rationem præexistat ante unionem cum alio : sed hic homo secundum rationem non prius fuit quam uniretur : ergo hic homo non est unitus : ergo nec per consequens homo, vel animal, nec per accidens filius Virginis.

Solutio

Solutio. Dicendum cum Augustino, quod talis fuit unio illa quæ Deum hominem et hominem faceret Deum. Unde concedendum, quod univit sibi hominem : eo quod unio est terminus assumptionis, et homo naturae assumpta quodammodo, quia est consequens ad corpus et animum conjuncta quæ hic assumuntur. Et bene concedo, quod per consequens est hominis, vel animalis, et aliorum prædicabilium enuntiabilium homi-

num : et per accidens aliorum quæ accidentalia sunt, ut Virginis filius, et hujusmodi.

Ad i n quod contra objicitur, dicendum, Ad quod non oportet quod si unit sibi hominem, quod unitat sibi aliquem hominem præexistentem : quia faciendo hominem univit, et uniendo fecit : uniens enim in ista unione infinitæ virtutis est, quod non est in aliis unionibus. Si autem objicitur, quod simile posset dici de assumptione, dicendum quod non est simile : quia assumere de ratione sua dicit diversitatem inter assumentem et assumptum : unio autem non dicit diverstatem inter uniens et unitum.

ARTICULUS V.

An in Domino Jesu est communem speciem accipere ?

Quinto quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, versus finem : « In Domino autem Jesu Christo non est communem speciem accipere, etc. »

Hoc enim videtur esse falsum : quia

<--- Page Split --->

hoc est quia materia tota intra formam est determinata, et ideo forma manet indivisa in tota sua materia.

SED CONTRA : Avicenna dicit, quod sicut differunt lux, lucere, et lucens : ita differunt essentia, esse, et ens : ergo sicut lux refertur ad naturam, ita et essentia : et sicut lucere refertur ad actum, ita et esse. Sed in Christo est tantum una hypostasis et persona. Cum igitur esse quod est actus proprie conveniat personæ, Christus non habebit nisi unum esse, ut videtur : unum autem esse est quod est in una specie : ergo videtur, quod Christus sit in aliqua specie una.

Præterea, secundum hoc nulla esset ratio sua quam inducit : ac si ideo non sit una species, quia non communicabilis sit forma in Christo secundum quam Christus possit esse.

Solutio . Dicendum , quodsecundumintellectumDamasceni , sicestintelligen - d u m : « InDominoJesu , e t c . , » scilicet , quodintelliganturinChristoesseduædompossitiones , quarumunaestnaturalis , aliagratiaunionis . Unaestpropria , alaveroimpropria . Propriavocaturcompo - sitioprima , quæestexaninaetcorpore : anima ( d i c o ) quæestactuscorporisor - ganiciphysicivitamhabentisinpotentia : ethanccompositionemsequiturformatotusquæesthomo , velhumanitassiabstractiveliceatloquideipsa , etipsaestspeciesinhocindividuoparticulaii . Estenimduplexforma , scilicetformamateriæ , sivepatris , sivepotentiæ : ethæcformaestfinisgenerationisinnatu - r a , etestparsreinonprædicablisdereipsa , cttalisformaestanimainhomine .

Alia autem forma quæ est ratio rei, et totum esse secundum rationem : et hæc est consequens compositionem formæ naturalis, et potentiae naturalis, quæ est materia : et talem consequentem fornam habuit Dominus Jesus propter compositionem naturalem, propter quam est verus homo, et suppositum unum in specie hominis. Alia autem compositio est in Christo, quæ non vere compositio est nisi compositio exponatur, quod sit unius cum altera positio : et hæc est totius humanæ naturæ cum deitate, non ad aliquod tertium constituendum, sed potius in receptione personalitatis quæ ab æterno in supposito divinæ naturæ fuerat. Et hoc ideo oportet ponere : quia omnis componentis ratio, et ratio partis et imperfecti respectu formæ comp ositionis : divinitas autem nec in se, nec posita cum alia potest cadere in rationem partis et imperfecti : unde ipsa non est componens aliquod proprie, sed posita secum trahit in aliquem actum sui suppositi : et ideo humana natura posita secum in supposito fuit per societatem suppositi divinæ naturæ. Et quantum ad hanc compositionem dicit Damascenus, quod non est in Domino Jesu communus species, species (inquam) quæ sit forma compositionis, et ratio consequens compositionem totius humanæ naturæ cum divina.

AbnergoquodobjiciturdeprobationeDamasceni , dicendum , quodipsenonitendit , quodhæcsitratio , quodipsenonpotestprædicaridepluribus : sedpotiusaconsequentiprobatantecedens . Quodenimimpossibileestformamha - berequæsequiturcompositionem , i m - possibileesthaberecommunicabilemformam : cumigituromnisspeciesquantumestdesecommunicabilissit ( sicutdictumestalibi ) idquodimpossi - bileestcommunicaridese , nonhabetspeciemcompositionis , siveformamto - t i u s , quodidemest : etitacumChristumimpossibileesthabereformamcommu - nicabilem , impossibileestipsumhabere

<--- Page Split --->

formam quae sequatur deitatis cum humanitate compositionem.

ARTICULUS VI.

An Christus tantum assumpsit quod plantavit, ita quod de eodem numero assumpsit ?

Sexto loco incidit dubium de hoc quod dicit, ibi, A, in fine : « Omnia quae in nostra natura plantavit Deus, Verbum assumpsit, etc. »

Hujus enim gratia quaeruntur tria propter haereses excludendas. Unum illorum est, si tantum assumpsit quod plantavit, ita quod de eodem numero assumpsit.

Secundo, Si non idem numero, sed origine assumpserit, utrum tale quale plantavit assumpsit?

Tertio, Qualiter assumpsit ?

CIRCA PRIMUM fuit hæresis quaedam quae dixit, quod substantia corporis Christi per omnes partes ut lux quaedam descendit, non commixta partibus naturae corruptæ corruptione vitii, nec libidine coitus infecta : et erroris sui fulcimentum poterat habere, vel habebat hujusmodi :

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

Solutio. Dicendum, quod substantia corporis Christi non distincta transfusa est usque ad substantiam corporis gloriosae Virginis : quod etiam ideo in utero sanctificatum est, et postea a Spiritu sancto purgatum : ut vitium propagationis omnino ab ipso deleretur, quod Christus sibi sociare dignatus est.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod medicina fuit corpus assumptum ut assumptum, et hoc non in qualitate medicinæ, sed secundum originalem materiam tantum fuit in pluribus : et hoc sufficientebat.

Ad ALIUD dicendum, quod nihil inquinatum cucurrit in sapientiam umquam : sed materia propaginis non habebat relationem ad Christum nisi secundum materiam, et non secundum corruptionem ab ipsa purgandam per sanctificationem in utero, et adventum Spiritus sancti : et ideo etiam incurrere non potuit : sed tantum usque ad matrem cur rebat : sed incurrere in Christum non potuit.

Ad ALIUD dicendum, quod Christo debetur major puritas quæ sub Deo intelligi possit, ita quod salvetur finis redemptionis quæ facta est per ipsum. Impuritatem autem nullam facit, si de materia in origine vitiata Christus puram materiam sui corporis accepit. Ex hoc enim Christus numquam peccato subjacuit : licet cæteri cum quibus convenit in materia, peccato subjacuerint.

Ad ALIUD dicendum, quod Augustinus accipit materiam quæ est in lumbis non absolute, sed cum comparatione ad eos quorum est materia : et sic recipit conjungibilitatem cum libidine necessario in quibusdam, et in quibusdam est impossibilis ad talem conjunctionem. Materia enim ut relata ad Christum non potest subjacere legi concupiscentiæ, ut relata ad Levi non potest non subjacere. Si autem absolute consideratur materia lumborum, tota subjacet legi concupiscentiæ : et hoc modo loquitur Augustinus, sicut infra patebit, cum de decimatione Christi quæretur.

Ad ALIUD dicendum, quod primus homo materialiter fuit totus corruptus : unde medicina non fuit in ipso nisi secundum potentiam tantum, scilicet quod in assumptione poterat purificari : et ideo illa objectio fundatur super frivolum. Quod autem dicit, quod si totum corruptum fuit, tunc fuit impossibile ad curationem, dicendum, quod hoc etiam falsum est : quia non fuit ita corruptum, quin corruptio separabilis esset ab ipso, non sicut in dæmone a quo corruptio separari non potest.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VII.

An Christus assumpsit tale corpus quale plantavit ?

Deinde quaeritur, Quale assumpsit corpus ?

Et videtur quod tale quale plantavit : 1. Plantavit autem in immortalitate quadam : ergo tale (ut videtur) assumpsit.

Sed contra. SED CONTRA :

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus solut sumpsit corpus cum pœnalitatibus suis. Et de hoc infra proprius erit tractatus, ubi determinabitur quas pœnas Christus assumpsit, et quid de quolibet statu accepit.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod tripliciter pœna est in corpore, scilicet quantum ad meritum, et inducta est a peccato, et non plantata a Deo : et quantum ad justitiam vindicantem, et sic a Deo justo judice est inflicta : et quantum ad principia contraria repugnantia sibi invicem, et inductentia dissolutionem, et sic plantata est a Deo in hoc ipso quod corpus ex contrariis fecit : quod enim ante peccatum non pugnaverint contraria, gratia debetur, non naturae, gratia (inquam) qua est gratia innocentia, ut determinatur in libro II Sententiarum, de statu Adæ ante peccatum.

Ad ALIUD dicendum, sicut dicit Augustinus super Genesim, quod eamdem in specie immortalitatem quam in Adam amisimus, non recuperamus in Christo : sed illam ad quam Adam transferendus erat si stetisset : et etiamsi eamdem recuperaremus, non tamen Christus eamdem assumere debuit : quoniam per meritum Christi recuperamus ,quod perdidimus : meritum autem hoc est in positione animae pro amicis : et ideo mortalem esse oportuit.

Ad ALIUD dicendum, quod sine dubio AD pœna est effectus culpa : sed non oportet quod culpa sit in eodem subjecto in quo est pœna, sed sufficit ut originaliter sit in eadem natura. Dico autem originaliter, ut scilicet in illo praecesserat in quo secundum originem tota natura fuit.

AD ULTIMUM patet solutio per ante dicta.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VIII.

quadraginta diebus citius exicrit ex ulero quam alius parvulus, quod est contra librum Sapientiæ, ubi dicitur novem mensium tempore fuisse in utero sicut alius 2.

Qualiter corpus assumpsit Verbum Dei quod in nostra natura plantavit, id est, an in viro perfecto, vel semine?

Tertio quaeritur, Qualiter assumpsit ? Et videtur dicere Jeremias, quod totum virum perfectum in lineamentis corporis, et perfectionem animæ secundum sapientiam et gratiam : quia, ut dicit, novum faciet Dominus super terram : Fæmina circumdabit virum 1. Et hoc tenet fides.

Sed hoc videtur esse contrarium sacræ Scripturæ,

SOLUTIO. Dicendum ad hoc, quod sicut solutio fides dicit, Christus accipiendo corpus in lineamenta formavit, et formando accepit et univit simul tempore : sicut in ultima parte istius distinctionis determinabitur.

Ad nq quod contra objicitur, dicenAd 1. dum quod semen ponitur pro natura humana redimenda : semen enim Abrahæ sunt filii Abrahæ. Sed ponitur semen Abrahæ, ut intelligatur ad Abrahæ benedictionem pertinere.

AD RATIONEM primæ hæresis dicenAd 2. dum, quod non valet : quia Christus licet lineamentatum corpus accepit, tamen lineamenta in ea quantitate non fuerunt in quam crescunt lineamenta aliorum parvulorum, quando nascuntur ex utero. Unde quod in aliis parvulis debetur ad duo, hoc in Christo fuit ad unum. Tempus enim imprægnationis in aliis est ad formationem lineamentorum, et ad incrementum eorum debitum : in Christo autem fuit tantum ad incrementum debitum.

Per hoc etiam patet solutio ad rationem alterius hæresis : quia lect statim lineamenta membrorum Christi corpus habuerit, non tamen in quantitate habuit in qua fuerunt post quadraginta dies : et ideo dies cum aliis habuit in utero ad incrementum debitum acquirendum.

1 Jerem. xxxi, 22. Creavit Domnus novum super terram : Fæmina circumdabit virum. 2 Sapient. vii, 1 et 2 : In ventre matris figura-

<--- Page Split --->

B. De unione Verbi et carnis mediante anima.

Assumpsit ergo Dei Filius carnem et animam, sed carnem mediante anima. Unitum est carni per medium intellectum Verbum Dei. Tante enim subtilitatis atque simplicitatis est divina essentia, ut corpori de limo terre formato uniri non congruerit, nisi mediante rationali essentia '1.

Illa autem unio inexplicabilis est adeo, ut etiam Joannes ab utero sanctificatus, se non esse dignum fateatur solvere corrigiam calceamenti Jesu 2 : quia illius unionis modum investigare, aliisque explicare non erat sufficiens.

Non sunt ergo audiendi, qui non verum hominem Filium Dei suscepisse dicunt, neque natum de femina, sed falsam carnem et imaginem corporis simulatum ostendisse videntibus. In quem errorem prorumpunt : quia timent quod fieri non possit, scilicet ne humana carne veritas et substantia Dei inquiretur : et tamen prædicant istum visibilem solem radios suos per omnes fæces et sordes corporum spargere, et eos mundos et sinceros servare. Si ergo visibilia munda visibilibus immundis contingi possunt et non coinquinari, quanto magis incommutabilis et invisibilis veritas per spiritum animam, et per animam corpus suscipiens, totum hominem sine sui commutatione assumpsit, et ab omnibus infirmitatibus liberavit 3. Ecce hic dicit Dei sapientiam per spiritum assumpsisse animam, et per animam corpus. Spiritus enim, scilicet pars animæ superior 4, et majori similitudine Deo propinquant quam anima, scilicet ipsa eadem secundum inferiorem partem, et anima magis quam corpus : et ideo non incongrue anima dicitur assumpta per spiritum, et corpus per animam.

<--- Page Split --->

ruptibile corporeum, et creatum incorruptibile et incorporeum, quam deitas et corpus : et tamen illa duo uniuntur per medium, scilicet per spiritum corporeum qui movetur in corpore ad modum luminarium in mundo : ergo videtur, quod multo magis deitas et caro debeant habere medium.

Deinde tractanda est secunda pars isius distinctionis quae incipit, ibi, B, « Assumpsit ergo Dei Filius, etc. »

In qua Magister facit tria. Primo enim ostendit medium congruentiae et rationis, per quod deitas unita est carni. Secunlo, ostendit modum istius unionis esse inexplicabilem, ibi, B, § 2 : « Illa au- 'em unio inexplicabilis est, etc. » Tertio, excludit errorem Manichaei dicentis Chritum corpus phantasticum et non verum accepississe, ibi, B, § 3 : « Non sunt ergo audiendi, etc. »

SED CONTRA :

ARTICULUS IX.

An in unione ad carnem indigiuit medio ?

CIRCA PRIMUM autem horum sunt duo dubia : quorum primum est, utrum deitas in unione ad carnem indiquerit medio ?

Secundum est, quale sit illud medium ?

CIRCA PRIMUM sic objicitur :

CONTRA :

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus asScultio. sumpsit animam, et corpus, et omnes partes utriusque.

Ad id quod quaeritur de medio, dicenAdobject. 1.

<--- Page Split --->

dum quod ibi medium aliquo modo est unum ad alterum, sicut dicunt Sancti.

Ad in autem quod contra objicitur, dicendum quod deitas ex parte sui non indiget medio : sed congruebat medium ex parte carnis, et hoc medium quale sit in sequenti articulo quaestionis determinabitur.

Ad object 2 . Ad in quod objicitur, quod Christus non habuit animam, dicendum quod licet deitas sit per se causa vitæ, tamen non est causa vitæ, ut actus corporis physici : quia sic esset forma corpori unita, et faciens compositionem : quod absurdum est. Et talis causa vitæ exigitur in vita naturali : unde non esset verus homo si corpus tantum assumpsisset, nec vita sua esset ut a forma et causa naturali : sed potius esset per effectum miraculi, et non valeret nobis, eo quod ille talis non haberet convenientiam nobiscum in natura speciei, et ideo debitum nostrum solvere non potuisset.

Ad aliuddicendum , quodcaroinEvangelioponiturprototohomine : sednominaturdefectbulborpars , ideoutos - tendaturChristumnullampartemno - strænaturædespexisse , etinfirmioranostraaccepisse .

Ad object 4 et 6. Ad aliuddicendum, quod licet peccatum in posteris sit in origine in corpore, tamen primo tantum est ab anima, et etiam in posteris inficit animam.

Item, In posteris non redimet tantum ab originali, sed etiam ab actuali : quia nostra pœnitentia nihil valeret, si sua satisfactio non occideret peccatum ante actuale, quod ut a causa prima ab anima est.

ARTICULUS X.

An sit medium rei vel congruentiae?

Secundo quaeritur, Quale medium sit, utrum rei, vel congruentiae?

Quod non medium rei probatur hoc modo :

Medio rei sublato aufertur conjunctio quae illo medio tenebatur : sed in triduo anima non fuit conjuncta corpori : ergo si fuit medium rei, deitas tunc non debuit esse conjuncta corpori, quod falsum est : quia deitas fuit unita carni in sepulcro, et animæ in inferno.

Si propter hoc dicatur ut fere omnes dicunt, quod est medium congruentiae tantum.

CONTRA :

ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicitur animam per spiritum assumpsisse : anima enim et spiritus, id est, inferior et superior pars in anima, sunt una substantia, ut dicit Augustinus : ergo unum per aliud non est assumptibile a Deo.

SOLUTIO. Dicendum ad primum quod anima habet aliquid de medio rei. In tenendo enim extrema habet rationem medii congruentiae : sed in causando nubilitatem in altero extremorum, scilicet in carne, ut probat objectio, sic hahet rationem medii rei : et hoc extrahitur a Littera, ubi dicit, quod corpori de limo terræ formato non conguit deitatem uniri : et hoc verum est, nisi secundum quod corpus participet animam. Et sic patet solutio ad primum quaesitum.

<--- Page Split --->

Ad illud quod ulterius quaeritur, ducendum, quod anima, ut dicit Philosophus, dicitur ab animando, et animat per vires affixas organis, et illae sunt vegetabilis potentiae et sensibilis, et illae potentiae nisi conjungantur rationali, de se unibiles, scilicet deitati, non sunt : et ideo quantum ad hoc quod rationalis facit eas unibiles, efficitur eis medium rei, sed in tenendo est medium congruentiae : quia posito per impossibile quod rationalis separetur a sensibili, non propter hoc oporteret separari deitatem ab eadem, sicut quando separata fuit anima a corpore, non propter hoc deitas separabatur ab eodem.

ARTICULUS XI.

Quomodo se habeat unio Dei sive divinæ essentiae ad alias uniones in Christi incarnatione ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 2 : « Illa autem unio inexplicabilis, etc. »

Et quaeruntur tria, scilicet de modo unionis ad naturalem unionem animae cum corpore.

Secundo quaeritur, cujusmodi unum sit istud unum ?

Tertio, utrum illa unio excludat rationem Manichæi, vel non ?

CIRCA PRIMUM proceditur sic :

carni vel homini : ergo videtur essentiam divinam significare.

Sed contra : Per hoc ly unitus non haberet se ad Deum, nisi sicut ad causam : ergo sicut cum dico, Deus est creator, sufficienter exponitur, cum dicitur, hoc est, Deus a quo est hæc creatura : ita sufficienter exponitur, Deus est unitus carni, id est, Deus est a quo est hæc unio vel caro, quod falsum est, cum hæc unio secundum Augustinum, Deum faciat hominem, et hominem Deum : ergo oportet, quod dicat aliquid plus. Et quæro de illo plus, utrum ponatur circa essentiam divinam vel non ? Si non : tunc non facit uno illa Deum hominem, quod falsum est : quia nihil facit circa hoc circa quod non ponitur. Si autem ponitur circa Deum : aut ab æterno est circa Deum : ergo ab æterno fecit eum hominem, cum ille sit ejus effectus, ut dicit Augustinus. Si ex tempore : ergo aliquid cœpit esse circa Deum, quod non ab æterno fuit circa ipsum, et sic variabilis est, ut videtur, quod absit.

<--- Page Split --->

non ponitur, non erit in Deo ejus effecctus, et ita realiter haec non esset vera, Deus est homo, quod falsum est.

quenti Deum : quia licet sit ab ipso, quia Deus facit eam, non tamen significatur ut ab ipso, et ideo bene concedo quod non est simile de creatore et creatura.

Quæst. ULTERIUS quæritur, Si hæc unio sit creator vel creatura? Si creator, tunc videtur quod ab æterno fuerit : si creatura, tunc quæritur, secundum quid fuit in operibus sex dierum. Si dicatur, quod in ratione causali vel substantiali, tunc conjunctio adhuc videtur esse naturalis, quod falsum est.

Solutio Solutio. Sine præjudicio dicendum, quod aliud est cum dicitur, unio, et aliud est unitus : sicut aliud est creatio, et aliud creator : creatio enim dicit relationem prout est media inter creatorem et creaturam, quæ secundum rem tenet se in creatura, et ideo non significat divinam essentiam, non est divina essentia. Similiter unio dicit relationem quæ media est habitudo inter Deum et hominem, et non est divina essentia, sed secundum rem radicatur in hominis natura. Si autem dico, Deus est unitus, significat ly unitus habitudinem Dei et divinæ essentiae in persona Filii ad hominis naturam, quæ est ex consequentii secundum rationem in Deo, et non ut primo, quod sic patet. Unio quæ est relatio, est habitudo media inter Deum et hominem : ergo causatur ab aliqua mutatione vel immutatione : non autem hic mutatur nisi natura hominis quæ assumitur : ergo causa relationis quæ est mutatio, non invenitur nisi ex parte naturae hominis, et ideo relatio illa radicatur in natura hominis : sed quia homo cum Deo unum esse non potest, nisi per consequens Deus unum sit cum homine, ideo e converso unio attingit secundum rationem hoc modo Deum, licet ipse secundum rem non nutelur, sed uno modo se habeat : et hoc fit ideo, quia aliquid mutatur ad ipsum hoc modo mutationis qui est unio.

Ad aliud dicendum, quod non ab æterno fuit in Deo : quia unio creaturæ est et creatura, nec significatur ut realiter in ipso, quia circa eum non est causa relationis illius quæ est mutatio, sed potius ut in ipso secundum rationem ex consequentii, ex eo quod aliud secundum illam relationem se incepit habere ad ipsum.

Ad 10 quod objicitur, quod non facit unum nisi in eo circa quod ponitur secundum rem, dicendum quod non ideo facit unum quod æqualiter secundum rem ponatur in utroque unitorum, sed potius ex consequenti respicit alterum unitorum, ut dictum est : quia scilicet homo unum cum Dei Filio esse non potest, nisi etiam non tantum intelligatur, sed etiam sit e converso, ita tamen quia illud causatur ex eo quod creatum sic se habeat ad creatorem, non autem quod creator se aliqualiter quantum est de se habeat aliter quam habuit ab æterno, et quantum ad hunc modum unio ineffabilis et inintelligibilis est, ut dicit Joannes Damascenus.

Ad illud quod ulterius quæritur, Secundum quod fut in operibus sex dierum? Dicendum, quod secundum quod radicaliter fundatur in creatura, fuit ibi in ratione causali materiae, quæ tamen ratio causalis nihil aliud est quam ratio obedientiae qua de creatura fieri potuit quod Creator per suam potentiam voluit, non quod per naturam vel Angelum possit produci, et sic adhuc manet miraculosa.

<--- Page Split --->

ergo est minus unum. Sed Christus est unum unitate personae : ergo ipse minus habet de uno quam unum ex subjecto et accidente.

ARTICULUS XII.

Ad cujus unitatis similitudinem dicitur hæc unio sive unitas ?

Secundo quaeritur, Cujusmodi unum sit istud unum ?

Videmus enim, quod ex materia et forma fit unum in natura, similiter ex accidente et subjecto fit unum, similiter tres personæ in essentia una sunt unum : et quaeritur, ad similitudinem cujus unitatis sit istud unum ?

Similiter non videtur esse unitas accidentis cum subjecto : quia neutra naturarum in Christo est alterius accidens.

PRETEREA quaeritur, Utrum magis Quæst. uniuntur naturae in persona Christi, vel tres personæ in una natura divina ?

Et videtur quod sic : quia tanta est unio in persona, quod Deum facit hominem, et hominem Deum : et quidquid convenit huic homini, convenit Filiö Dei, et e converso : hoc autem non est in divinis : non enim una persona fit alia propter unionem naturae cum eis : nec quidquid convenit uni personæ, convenit et aliis necessario.

SED CONTRA :

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus est Solutio. Ad 1. unum unitate personæ æternæ : et ideo ipse magis est unum quam aliquod unum naturae, et ideo nulli illorum unorum est similis sua unio : et hujus hæc est ratio : quia unum in natura est secundum ea quæ ordinant ad finem illius quod unitur et componitur : unde tot exiguntur ad unum hominem, quot exiguntur ad perfectionem ejus secundum finem naturae qui est ratiocinari : et ideo exiguntur esse, vivere, sentire, intelligere. Similiter illa exiguntur ad unum quod est Christus, quæ sufficiunt ad finem redemptionis : ad illum autem (ut supra habitum est) exiguntur ut debeat, et sic exigitur ut homo sit : exigitur etiam ut possit, et quoad hoc exigitur ut Deus perfectus sit : et ideo Deus et homo unus est Christus.

Ad aliud dicendum, quod virtus unius non accipitur secundum distantiam uni-

<--- Page Split --->

torum tantum, sed etiam secundum virtutem unientis : et ideo licet plus distent natura creata et increata, quam aliquae naturae creatae, tamen plus uniuntur propter infinitam virtutem unientis.

ARTICULUS XIII.

Ad 3. Ad aliiud dicendum, quod verum est quod unitas personae minima est in illis in quibus fit unio in personali proprietate consequente secundum naturam vel tempus unitatem suppositi ex materia et forma, et unitatem subjecti ex subjecto et accidente : sed hic non est ita, imo fit unio in personam existentem, quia in personam æternam : et ideo ista major est aliis unionibus secundum naturam existentibus.

Quale unitum est Christus, aut qua unitate Christus dicitur unum ?

Deinde quaeritur de hoc quod tertio loco dicit, ibi, B, § 3 : « Non sunt ergo audiendi, etc. »

Videtur enim, quod teneat ratio Manichæi : quia

Ad quest. Ad object.1

Ad object.2.

Ad ultimum dicendum, quod maxima unio est trium personarum in una essentia. Post hanc autem unio trium naturarum, scilicet corporis, et animæ, et deitatis in una persona : quia persona simplicus esse habent in natura divina, sed naturae componuntur, et diversæ substantialiter manent in persona.

Ad im autem quod contra objicitur, dicendum quod hoc non impedit simplicitatem naturae, quod ea quae conveniunt uni personæ non conveniunt alii : quia hoc est propter oppositionem relationis, et non propter naturae divisionem. Sed in persona naturae non manent tantum distinctæ : sed etiam substantialiter differentes. Sed unio in persona iterum vincit alias naturales uniones creaturarum : quia in illis uniuntur diversa in actum consequentem qui nullius est præcedentium, nec aliquid eorum : sed quando uniuntur naturae in persona Christi, iunitur natura assumpta in unientem, non in aliquod tertium consequens unionem eorum.

Solutio. Dicendum ad primum, quod idem re sunt essentia divina et persona : non tamen sunt idem in modo intelligendi et attribuendi. Non distingui enim attribuitur essentiae, distingui vero personae : et personae generare et generari, sed non essentiae : et ideo quae ad alterum sunt, conveniunt personae, et non essentiae : sed nasci, pati, et hujusmodi, vim distinguentium habent, ut supra habitum est : et ideo ista non conveniunt

<--- Page Split --->

essentiae divinae : et quantum ad Theologum est mutatio praedicamenti, quia mutatur quis in quid.

Si forte dicatur, quod secundum hoc etiam essentiae divinae non convenit incarnari : dicendum secundum supra dicta, quod non convenit ei primo, imo personae primo convenit, et essentiae ut est idem personae. Sed non simile de incarnari, et pati, et nasci, et hujusmodi : quia incarnari non dicit nisi carni sociari, quod est esse per se in alio, id est in eo quod alterum est in modo attribuendi. Sed nasci, pati, et hujusmodi, dicunt actus vel passiones ex carne consequentes : et ideo immediate sunt personae gratia naturae humanae, et non per se. Cum autem naturae maneant in Christo distinctae, et etiam proprietates earum, sequitur quod non conveniant haec divinae naturae. Cujus probatio haec est : Cum essentiale praedicabile praedicatur de aliquo, eo ipso quod illud ponitur de illo esse, oppositum illius pradicati removetur ab eodem subjecto : ut cum dicitur, Homo est animal, possum eo ipso inferre : ergo nec est lapis, nec lignum, nec hujusmodi, Ergo similiter cum dicitur, Christus natus, passus, ista sunt praedicata non per se Filio Dei con-

venientia, sed potius gratia naturae humanae : cum igitur natura humana oppositionem et distinctionem habeat in Christo ad divinam, eo ipso quod conveniunt gratia humanae, gratia divinae non convenunt : ergo nec divinae. Et sic sequitur, Christus est passus : ergo divina natura non est passa.

Ad in quod objicitur de exemplo, dicendum quod exemplum conveniens est : propter hoc enim quod ecclestium corporum et inferiorum non est materia una, ideo unum non agit in aliud immutando secundum speciem : ergo multo minus quorum nulla est convenientia nec in materia nec in alio univoco, sicut se habet natura divina ad omnia creata : et sic non incurrit aliquid inquinatum in eam.

Ad in quod objicitur de anima rationali, dicendum quod secus est : quia licet illa non habeat materiam ex qua sit, tamen habet materiam in qua sit sicut motor et forma : et ideo unitur illi, et afficitur ex illa. Sic autem non in materia est deitas : sed polius sociata distincta manens ad perficiendam unionem in persona, cui propter unionem conveniunt ista, nasci, pati, etc.

C. Quod Verbum simul assumpsit carnem, et animam : neque caro prus est concepta quam assumpta.

Si autem quaeritur, Utrum Verbum carnem simul et animam assumperit, an prius animam quam carnem, vel carnem quam animam : et utrum caro illa prius fuerit in utero Virginis concepta, et postea assumpta? Verissime et absque ulla ambiguitate dicitur, quia ex quo Deus hominem assumpsit, totum assumpsit, simulque sibi univit animam et carnem : nec caro prius fuit concepta, et postmodum assumpta, sed in conceptione assumpta, et in assumptione concepta. Unde Augustinus in libro de Fide ad Petrum : Firmissime tene, et nullatenus dubites, non carnem Christi sine

<--- Page Split --->

divinitate conceptam in utero Virginis priusquam susciperetur a Verbo : sed ipsum Verbum Deum suae carnis acceptione conceptum, ipsamque carnem Verbi incarnatione conceptam 1. Idem in libro de Trinitate : Non esset Dei hominumque mediator, nisi esset idem Deus, idem homo in utroque unus et verus : quam servilem formam a solo Filio susceptam, tota Trinitas (cujus una est voluntas et operatio) fecit. Non autem in utero Virginis prius caro suscepta est, et postmodum divinitas venit in carnem : sed mox ut Verbum venit in uterum, servata veritate propriae naturae factum est caro et perfectus homo, id est, in veritate carnis et animae natus est 2. De hoc etiam Gregorius in Moralibus ait : Angelo nuntiante et Spiritu adveniente, mox Verbum in utero, mox intra uterum Verbum caro 3.

ARTICULUS XIV.

An Christus simul sibi corpus formavit, consolidavit, et unuit ?

Deinde veniendum est ad tertiam partem in qua Magister determinat, utrum simul tempore assumpsit corpus et animam? et incipit, ibi, « Si autem quæritur, Utrum Verbum, etc. »

In isto autem capitulo determinatur, quod simul Christus formavit et univit sibi corpus : et Littera per se patet.

Sed dubium incidit de hoc quod dicit, quod simul formavit et univit sibi corpus.

Dicit enim Apostolus, quod per omnia debuit fratribus assimilari 4 : ergo videtur, quod in modo assumendi corpus, et ita prius debuit formare, et postea unire.

templum a Judæis destructum triduo se resuscitaturum esse dicebat, numerus ipse senarius pro anno positus esse intelligitur : dixerunt enim, Quadraginta et sex annis ædificatum est templum, et quadragies sexies seni fiunt ducenti septuaginta sex, qui numerus dierum complet novem menses et sex dies : qui tamquam decem menses parientibus fecminis imputantur : non quia omnes ad sextum diem post nonum mensem perveniunt, sed quia ipsa perfectio corporis Domini tot diebus ad partum perducta comperitur, sicut a majoribus traditum suscipiens Ecclesiæ custodit auctoritas : octavo enim kalendas Aprilis conceptus creditur, quo et passus 5. Ergo videtur, quod tanta fuit successio dierum in formatione corporis, quod non totum factum est semel et simul.

<--- Page Split --->

soluto

Solutio. Dicendum, quod omnia ista simul facta sunt: unde confortando et formando, soldando et distinguendo membra, et componendo corpus et animando, sibi univit, et e converso uniendo omnia illa fecit.

Ad primum ergo dicendum, quod per omnia similis fuit fratribus quae nobis expediebant, sed non in his quae defectum important. Si enim successiv e ita formatum fuisset corpus ejus, tunc fuisset operatione naturae factum, et non opere Spiritus sancti. Quidquid autem

natura fit, non est elevatum supra naturam, et ita non esset Deus: unde hoc non expediebat nobis.

Ad aliud dicendum, quod auctoritas Augustini loquitur de tempore quo corpus Domini ad quantitatem debitam est deductum, et non intendit, quod successive habuerit formationem sicut alia corpora.

Ad ultimum dicendum, quod omnia simul facta sunt, propter infantiam virtutem operantus Spiritus sancti, qui potest ea simul quae natura etiam successive non potest.

Ad 2.

Ad 3.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO III.

De Christi conceptione.

A. De carne quam Verbum assumpsit, qualis ante fuerit, et qualis assumpta sit ?

Quæritur etiam de carne Verbi, An priusquam conciperetur, obligata fuerit peccato, an et talis assumpta fuerit a Verbo ? Sane dici potest, et credi oportet, juxta Sanctorum attestationes, convenientiam ipsam prius peccato fuisse obnoxiam sicut reliqua Virginis caro : sed Spiritus sancti operatione ita mundatam, ut ab omni peccati contagione immunis uniretur Verbo, poena tantum, non necessitate, sed voluntate assumentis remanente.

Mariam quoque totam Spiritus sanctus in eam præveniens, a peccato prorsus purgavit, et a fomite peccati etiam liberavit, vel fomitem ipsum penitus evacuando (ut quibusdam placet) vel sic debilitando et extenuando, ut ei postmodum peccandi occasio nullatenus exstiterit. Potentiam quoque generandi absque viri semine Virgini præparavit. Ita enim verba Evangelii docent, ubi Angelus Virginem alloquens ait : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nasectur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei 1. Cui sacra Virgo respondit : Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum 2. Quod exponens Joannes Damascenus ait : Post consensum autem sanctæ Virginis Spiritus sanctus supervenit in eam, secundum verbum Domini quod dixit Angelus, purgans ipsam, et potentiam deitatis Verbis receptivam præparans, simul autem et generativam. Et tunc obumbravit ipsam Dei Altissimi per se sapientia et virtus existens, id est, Filius Dei Patris 3 ύμωσύσος, id est,

<--- Page Split --->

consubstantialis, sicut divinum semen. Et copulavit sibiipsi ex sanctissimis et purissimis ipsius Virginis sanguinibus, nostrae antiquae conspersionis carnem animalam anima rationali et intellectiva : non seminans, sed per Spiritum sanctum creans : quare simul caro, simul Dei caro, simul caro animata rationalique et intellectu, simul Dei Verbi caro animata rationalis et intellectiva '. Ex his perspicuum fit quod ante diximus, carnem scilicet Verbi simul conceptam et assumptam, eamdemque, imo totam Virginem, Spiritu sancto praeveniente, ab omni labe peccati castificatam. Cui collata est potentia novo more generandi, ut sine coitu viri, sine libidine concipientis in utero Virginis celebraretur conceptus Dei et hominis. Illa enim caro quam Deus de Virgine sibi unire dignatus est, sine vitio concepta, sine peccato nata est. Hanc tamen carnem non cœelestis, non aerea, non alterius cujusque putes esse nalurae, sed ejus, cujus est omnium hominum caro 2.

DIVISIO TEXTUS.

« Quærtur etiam de carne Christi, An priusquam conciperetur, etc. »

Hic incipit tertia pars quae est de conjunctione assumentis, et assumpti, et durat usque ad sextam distinctionem.

Continet ergo tres distinctiones, secundum quas distinguitur in tres partes, secundum quod tria exiguntur ad conjunctionem. Quorum primum est dispositio debita in assumpto : et de hoc agitur in ista distinctione tertia. Secundo, quod sit aliquid operans et conjungens conjungibilia : et hoc in distinctione IV, quae incipit ibi, A, « Cum vero incarnatio, etc. » Tertio, exigitur unio in hypostasi et persona : et de hoc agitur in quinta distinctione, ibi, A, « Praeterea inquiri oportet, etc. »

Prima harum partium quae tota in hac distinctione tertia terminatur, dividitur in tres partes : in quarum prima explanatur sanctificatio Beatae Virginis, et mo-

dus conceptionis, quia sanctificatio ejus disposuit ad conceptionem. In secunda vero, quia Beata Virgo secundum totam suam carnem obnoxia fuit peccato in parentibus, quaeritur, Utrum Christus vel caro Christi secundum obnoxietatem peccati et signum obnoxietatis quod est decimatio, fuit in lumbis Patrum, scut Abraha, et aliorum? ibi, C, « Cum autem illa caro, cujus excellentia, etc. » Quia vero dictum fuit in prima parte, quod Christus carnem factam univt sibi, ideo in tertia parte objicit contra, et solvit, ibi, E, « Illi autem sententiae qua supra diximus, etc. »

Prima harum adhuc in tres subdividitur : in quarum prima ostendit carnem assumptam antequam assumeretur, fuisse carnem Virginis, et peccato obnoxiam. In secunda, ostendit modum sanctificationis et conceptionis Christi in gloriosa Virgine, ibi, A, § 2 : « Mariam quoque totam Spiritus sanctus, etc. » In tertia, probat Beatam Virginem ex tunc omni peccato caruisse, ibi, B, « Quod autem sacra Virgo ex tunc, etc. »

Littera prima partis per se patet.

<--- Page Split --->

sibi, non determinavit ut obnoxiam, sicut fuit in decimis, et ratione medicinae, et hujusmodi quae promulgavit fides de carne Christi.

ARTICULUS I.

An caro Christi antequam assumeretur, fuerit obnoxia peccato ?

ARTICULUS II.

Oritur autem hic dubium de hoc quod concedit, carnem Christi antequam assumeretur, peccato obnoxiam.

Solutio. Dicendum, quod caro Christi dupliciter potest accipi, scilicet materialiter tantum secundum potentiam indispositam ad unionem : et sic ipsa fuit indistincta a reliqua Virginis carne in Virgine, et a reliqua Patrum carne in Patribus, et sic fuit obnoxia peccato : et ita intelligit hoc quod Magister dicit.

Potest etiam intelligi caro Christi in quantum Christi, vel cum relatione ad Christum : et sic non fuit umquam obnoxia peccato, sed semper medicina vulneris, nec umquam decimata, ut infra patebit.

Et per hoc patet solutio rationum quae ducuntur ad propositum : quia illae accipiunt carnem Christi sicut Christo de terminatam forma Christi, vel fide. Et quando fuit sub forma Christi, non fuit obnoxia. Fides autem determinans eam

An Christus non naturaliter, sed voluntarie passus sit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium : « Pæna tantum, non necessitate, etc. »

Ex hoc enim videtur sequi, quod Christus non naturaliter, sed voluntarie passus sit : quod etiam voluerunt quidam habere ex illo verbo Isaïe, LII, 7 : Oblatus est, quia ipse voluit.

Sed quia infra proprius tractatus erit de hoc, dicendum quod pæna dicitur pænalitas in corpore passibili, quam Christus quidem primo voluntate et non necessitate assumpsit : quia poterat corporis naturam ita separasse a compassibilitate, sicut separavit a peccato, si voluisset : sed postquam primo voluntarie hanc pænalitatem assumpsit, postea naturaliter et necessitate naturae habuit, vel naturaliter secundum esse passus fuit incommoda : sicut accedens ad ignem, voluntarie quidem accedit : sed posteaquam accessit, non voluntarie, sed naturaliter igne calescit.

ARTICULUS III.

An Beata Virgo sanctificata sit in utero, vel ante uterum ?

« Mariam toiam quoque Spiritus sanctus, etc. »

<--- Page Split --->

In isto capitulo quatuor dicuntur. Primun est de sanctificatione gloriosae Virgnis. Secundum est de modo conceptionis ejus, ibi, « Potentiam quoque generandi, etc. » Tertium est, ex quo, ut videtur, corpus Christi formatum fuit, ibi, « Tunc obumbravit ipsam Dei, etc. » Quartum est, quid concepit, quia verum corpus et animam : et ideo error Manichæi convincitur, ibi, « Caro animata rationalique et intellectu, etc. »

CIRCA PRIMUM horum, includit quaestio de sanctificatione Beatae Virginis. Et quaeruntur breviter octo, scilicet, An sanctificata fuerit in utero, vel ante uterum ?

Secundo, An in utero ante animationem, vel post?

Tertio, An post animationem, vel ante nativitatem, vel post ?

Quarto, Quanta fuit sanctificatio ejus in utero ?

Quinto, Quid addidit, sanctificatio ex praeventu in eam Spiritus sancti, et ex inhabitatone Film ?

Sexto, de doctrina sanctificationis ejus, et Jeremiæ et Joannis, qui etiam sanctificati sunt in utero.

Septimo, Utrum gratia sanctificationis in utera confirmet sanctificatos, et praecipue utrum conlimaverit ipsam, ita quod postea peccare non potuerit ?

Octavo et ultimo, In quo differt gratia sanctificationis in utero a gratia sanctificationis quae est in sacramentis ? et, Utrum sanctificati in utero ad sacramenta teneantur ?

AD PRIMUM proceditur sic :

concedi potuit, concedebatur matri qua gratia plena fuit : ergo Christus ei hoc concessit.

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

Soluto. Ad 1 et 3.

SOLUTIO. Dicimus, quod tribus de causis Beata Virgo, et quilibet alius non potest sanctificari in parentibus : quarum una est, quod gratia sanctificationis non habet ortum a parentibus, et ideo in eis transfundi non potest : sed peccatum habet ortum, et ideo transfunditur propagatione naturae.

Et per hoc patet solutio ad primum et ad tertum.

Secunda causa : Ut dicit Augustinus, ex libidine in propagatione tamquam filia peccati innascitur causa peccati in carne : et hoc idem dicit Augustinus. Libido autem haec non est separabilis a concupiscentia mixtionis seminum, et ideo innascitur peccatum : et ideo quia Virgo Beata per hanc legem concupiscentiae fuit in lumbis Patrum, quia futura erat venire in uterum matris suae, non habuit in illis possibilitatem ad gratiam.

Tertia causa est, qua caro non est particeps gratiae gratum facientis nisi per animam distinctam : et ideo in lumbis Patrum nemo fuit secundum animam susceptibilis gratiae.

Ad 2. Ad 10 quod objicitur de Anselmo, dicendum, quod illa puritas non intelligitur per comparationem ad ante, sed ad post. Habetur enim originale per comparationem ad ante unde contrahtur, et per comparationem ad post, quia ad malum inclinat. Christus autem Deus homo non habuit secundum comparationem ad ante, nec ad post : unde sub illa est puritas quae ad ante habet originale, quia contraxit : sed non ad post, quia post legem concupiscentiae ad malum inclinare non potuit.

ARTICULUS IV.

An caro Beatae Virginis fuit sanctificata ante animationem, vel post ?

Secundo quaeritur, Utrum caro ejus sanctificata fuerit ante animationem, vel post ?

<--- Page Split --->

Deus ipsum corpus procurare debeat ne animam inficiat.

SED CONTRA :

Solutio. Dicimus, quod Beata Virgo non fuit sanctificata ante animationem : et qui dicunt oppositum, est hæresis condemnata a Beato Bernardo in epistola ad Lugdunenses, et a Magistris omnibus Parisiensibus.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Spi-

ritus sanctus movetur quando per motiones in animas sanctas se transfert : non quidem in se, sed in donis gratiarum : et ideo primo venit in animam, et per ipsam sanctificat corpus. Unde hoc est falsum quod praecederet animam in corpus per inhabitantem gratiam gratum facientem.

Ad aliud dicendum, quod illa expositio allegorica est : et non est simile : quia quod erat in arca materialiter dicebatur, et aliter ordinabatur hoc in natura : et gratia non ita se habuit, quia gratia corporis non erat nisi ab anima : et est simile si aurum urnae esset anima, et aurum arcae procederet ab urna : sed hoc ars facere non potuit, et ideo operibus divisit.

Ad aliud dicendum, quod illa puritas secundum animam est accipienda : quia corpus poterat bene Christus sumere sine pœnalitate, et tamen non fecit : unde pœnalitas carnis impuritas non est : unde purum et impurum ad animam referuntur : et illam habuit majorem quæ potuit esse sub Filio, ut prius dictum est.

Ad aliud dicendum, quod multæ sunt causæ, quod Deus voluit eam prius animari : quarum una est, quod aliter gratiae susceptibilis non fuisset. Secunda est, quia aliter liberatione quantum ad animam non induguisset, et minores gratias egisset. Tertia causa fuit firmitas sententiae : quia dixit : Morte morieris 4. Quod de utraque morte in propagatione intelligitur. Et multæ aliae possunt assignari.

Ad aliud dicendum, quod diabolus ad 5. non ita præparat nutrimentum Antichristo, quod nutriat cum peccato, vel infundat amplius peccatum in eum quam originale : sed dicitur nutritive, quia incendit complexionem sanguinis matris, ut caro generata in prole amplius inclinabilis sit ad peccatum quam in alio. Et ex opposito nihil prohibet, imo pium est credere de Beata Virgine, quod caro ejus etiam

<--- Page Split --->

ex primis complexionantibus in matre, non ita fuit fervida ad libidinem sicut caro alterius : hoc tamen non potest probari aliter, nisi quia pium est credere. Sed ex majori concupiscibilitate (ut ita dicam) non habet caro ut amplius vel minus inficiat animam originali peccato : sed potus ex hoc quod tota corrupta est in primo parente peccante, in quo tota fuit : et ideo etiam non nisi unum peccatum transfudit : et ideo dicit Augustinus, quod omnis homo fuit Adam in natura praeter Christum.

Ad aliud dicendum, quod intelligitur de notitia prædestinationis : et ideo scquitur etiam : Antequam exures de vulva, sanctificavi te 1 : ut notificaret etiam gratiam prædestinationis cum gratia sancitificationis quae post formationem puerperii datur in utero.

Ad aliud dicendum, quod spiritus vitæ dicitur ibi non anima, sed attractio spiritus vitalis ab utero libera, id est, antequam caperes libere spiritum vitalem, separatus es a matre.

In contrarium sunt auctoritates supra inductae de Joanne et Jeremia.

Solutio. Dicendum, quod ante nativitatem ex utero sanctificata fuit : sed quo die, vel qua hora nescire quemquam hominem, nisi per revelationem : nisi quod probabilius est, quod cito post animatonem conferatur, quam longe exspectatur.

Ad objecta ergo dicendum, quod Augustinus loquitur de gratia sacramentorum quae conferuntur per ministrum : quia in illis confertur gratia Unde cum operatio ministri non sit nisi super distnclas personas, non potest haec gratia dari nisi distincts extra uterum. Vel dicendum, quod nativitas duplex est : in utero cum annatur puerperum, et ex utero cum puer prodit ad lucem : et quod Augustinus dicit, intelligitur de prima nativitate si generaliter accipiatur.

ARTICULUS VI.

ARTICULUS V.

Quanta fuit sanctificatio Virginis in utero ?

Utrum post animationem, et ante nativitatem ex utero sanctificata fuerit ?

Tertio quaeritur, An post animationem, et ante nativitatem data sit ei gratia ?

Et videtur, quod non.

Quarto quaeritur, Quanta fuerit jus sanctificatio in utero ?

Et videtur, quod deleverit reatum originalis, et actum qui est fomes, sic :

<--- Page Split --->

Solutio. Dicendum sine praejudicio, quod habitus fomitis dupliciter consideratur : in vigore suo, scilicet inclinans quantum est de se ad mortale peccatum et veniale : et in habitu tantum, et in dispositione tantum. Est enim habitus expeditus ad actum, et est habitus non

expeditus ad actum propter habitus contrarios impedientes, licet non sint in eodem subjecto proximo, tamen in eodem subjecto communi. Et est dispositio quædam remanens post habitum, quæ debilis est et de facili purgabilis : tamen quandoque non cito purgatur propter cohærentiam ejus cum subjecto : quia scilicet profunde inficit, licet parum inficiat.

Unde dicimus sine praejudicio, quod sanctificatio Beatae Virginis abstulit vim inclinandi ad veniale et mortale quantum est de se, habitum originalis peccati et reatum : et secundum dicta Magistri hic, et Damasceni, mansit adhuc in habitu et dispositione non inclinantibus. In Jeremia autem et Joanne mansit inclinans ad veniale, non autem quantum est de se ad peccatum mortale.

Ad dictum Augustini dicendum, quod ipsa hoc dicere potuit, quia etiamsi habitum habuit, non tamen inclinavit ad malum, nec retraxit a bono.

Ad id quod contra hanc solutionem objicitur, dicendum quod invenit subjectum dispositum, imo cum contraria dispositione, sicut liberum arbitrium et rationem : et ille contrarius habitus reprimit actum fomitis ne in aliquo manifestari possit.

De aliis solutionibus videtur dicenAd 4 et 5. dum, ut procedunt objectiones : quia illae fundamentum dicti sui a senioribus non habent.

ARTICULUS VII.

Quid addiderit sanctificatio ex præventu Spiritus sancti in Beatae Virginem ?

Quinto quaeritur, Quid addiderit sanctificatio ex præventu in eam Spiritus saneti ?

<--- Page Split --->

Si enim decebat ut illa puritate niteret, quae major est sub Deo, tunc videtur etiam habitus fomitis non remansisse in ea : et nihil addere potuit. Si dicatur, quod addidit quoad statum puritatis majoris, non quod ante impura fuit : contra hoc est Littera quæ dicit, quod fomitem extenuavit.

Solutio. Solutio. Hoc jam facile est determinare, quia addidit, habitum fomitis extinguendo.

Et si quæritur, Quid adhuc addit mhabitatio deitatis Filii ?

Dicendum, quod dispositionem auferendo : sicut enim ante habitum est disposito, ita etiam post habitum est aliqua dispositio frequenter remanens : sed tunc remanere non potuit, quia totum corpus resplenduit lumine inhabitantis in se deitatis : et hoc significatur, Ezechiel. xl.ii, 2, ubi dicitur, quod ingressa est gloria Domini in templum per viam portæ Orientalis, et resplenduit terra a majestate ejus 1.

ARTICULUS VIII.

Quomodo differt sanctificatio Beata Mariæ Virginis a sanctificatione Joannis et Jeremiae ?

Sexto, Quæritur de differentia sanctificationis ejus ad sanctificationem Joannis et Jeremiæ? Et, Quare hi magis aliis sancificati leguntur ?

Et videtur, quod non sit differentia : qua

Præterea quæritur, Quare hæc gratia nulli Patriarcharum est data, sed uni Prophetæ ? et Joanni qui est terminus Legis et Prophetarum, et Beatae Virginii ?

1 Ezechiol. xl.ii, 2 : Et ecce gloria Dei Israel ingrediebatur per viam orientalem :... et terra splendebat a majestate ejus. 2 Jerem. 1, 9 . Et misit Dominus manum suam, et tetigit os meum, et divit Dominus ad me : Eceditiverba mea in ore tuo, etc. Cf. Isa vi, 6 et 7 . Et volavit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus

conclusus, quem forcipe tuterat de altari : et tetigit os meum, et duxit Eccce tetigit hoc labia tua, etc

3 Job, xxxi, 18.

4 Cf ad Roman. ix, 13

5 Jerem. 1, 9.

6 Luc 1, 15.

<--- Page Split --->

fuit : ergo videtur, quod omnis sanctificatio in utero facta, ad sanctitatem in utero de qua dictum est : Quod nascetur ex te sanctum 1, non sanctificatum, ordinari debuit. Cum ergo Isaias hoc lucidissime prædixit 2, etiam sanctificatus in utero fuisse debuit.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod Beata Virgo numquam peccavit : et hoc hic expresse habetur in Littera.

Ad 4. Ad objectum contra, dicendum quod in carne vivere sine peccato contracto et facto solius Filii Dei est : sed Beata Virgo contraxit peccatum prius, et postea sanctificata fuit.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod bene concedo Jeremiam et Joannem venialter peccasse, sed non Virginem gloriosam propter honorem Domini.

Ad 1D quod ulterius quaeritur, sine præjudicio dico, quod hæc gratia 'ordinatur ad opera perfectionis, præcipue in continentia : et cum coitus sine libidine esse non possit, eis non conveniebat dari hanc gratiam : quia propter semen promissum generationi operam dabant quæ cum concupiscentia erat permixta. Quod autem Jeremiæ dabatur, fuit, quia ordinem habuit ad sanctitatem in utero in apertissima expressione plus omnibus Prophetis : quod sic probatur : Inter omnes expressius prophetaverunt de modo nativitatis Domini Isaias, vii, 14 et seq, et Jeremias, xxx, 22. Isaias autem dicit sic : Ecce virgo concipiet et pariet filium : ubi non exprimit nisi dispositionem matris, scilicet quod conciperet et pareret. Sed Jeremias sic dicit : Creavit Dominus novum super terram : Femina circumadabit virum. Et ante hoc, ibidem : Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga ? Novum autem non esset si mulier conciperet : ergo in hoc solo intelligitur quod dixerat Isaias.

Praeterea, Novum non esset purum

hominem de uno solo homine fieri : quia hoc factum fuit quando Heva sumpta est de Adam : ergo in hoc vult conjunctionem humanitatis cum deitate. Cum autem dicit, circumdabit, dicit contractionem infiniti ad arcitudinem uteri. Cum autem dicitur, virum, intelligitur perfecto ejus in anima et habitibus animæ, qui sunt sapientia, et gratia. Per hoc autem quod præcesserat : Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga ? notat prædicationem castitatis deinceps in omne tempus, quo filiæ non quærunt resolvi deliciosis amplexibus, sed castis amplexibus Deo adhærere. Joannes autem hanc sanctitatem in utero exsultando in suæ matris utero demonstravit, et postea etiam digito mundo ostendit : et ideo ille propinquius ordinabatur et sanctus vixit. Sed præ omnibus illa recipit sanctitatem quæ sic ad sanctitatem accessit, ut de ipsa sumeretur quod Deo uniretur.

Ad aliud dicendum, quod Job non fuit in utero sanctificatus : sed tangi gratiam gratis datam sibi in complexione corporis, ex quo habuit quod facilius inclinabatur ad misericordiam quam alius homo : sicut quilibet homo uni virtuti magis est vicinus secundum complexionem suam quam alius.

Ad aliud dicendum, quod de dilectione Ad 4, 5 et 6. prædestinationis intelligitur.

ARTICULUS IX.

An sanctificatio confirmet sanctificatos, et præcipue Beatum Virginem ?

Septimo quaeritur, Utrum hæc gratia quæ dicitur sanctificatio in utero, confirmet sanctificatos, et præcipue Beatam Virginem, quæ postea peccare non potuerit ?

<--- Page Split --->

Solutio. Solutio. Dicendum, quod haec gratia non confirmat eos quibus datur : sed verum est quidem, quod in Beata Virgine removet habitum ad malum, ut scilicet ex parte habitus non habuerit inclinans.

Ad 1. Quod autem dicit Ambrosius, intelligitur de impossibilitate quae est ex incongruitate : quia incongruum fuisset, ut uterum qui fuerat templum Filii Dei, viro corrumpendum praeberet : et haec impossibilitas est immobilitas honestatis ex libera voluntate.

Ad 2. Et per hunc modum procedit objectio sequens, quae probat hoc per modum indecentiae.

ARTICULUS X.

An haec gratia abundet vel deficiat a gratia quae est in sacramentis ?

Octavo et ultimo quaeritur, Utrum haec gratia abundet vel deficiat a gratia quae est in sacramentis ?

Et videtur, quod deficiat : quia

Contra :

1 Baptismus non ita debilitat fomitem quin instiget ad mortale, vel veniale peccatum : gratia sanctificationis in utero adeo debilitat, quod non instigat quantum est de se : ergo videtur, quod abundet.

JUXTA HOC ulterius quaeritur, Utrum teneantur recipere sacramenta ?

Et videtur, quod non : quia Deus supplevit in eis vicem sacramenti abundantius : ergo cum major sit operatio Dei quam ministri, non oportet suscipere sacramenta.

Sed contra :

Jeremias et Joannes circumcisi fuerunt : ergo tenentur ad sacramentorum susceptionem.

Solutio. Dicendum, quod in quibusdam magis abundat gratia sacramentalis, et in quibusdam deficit ad gratiam vel sanctificationem in utero. Quantum ad ea quae sunt substantialia saluti et gratie, ut ordo in bonum, et remotio a malo, magis abundat gratia sanctificationis in utero quam sacramentalis : quantum ad alia vero minus abundat, sicut est impressio characteris, et apertio januae quae fit in sacramentis, in quantum in eis operatur Passio quae solvit pretium.

Ad m quod ulterius quaeritur, dicendum, quod tenentur recipere sacramenta propter praeceptum : non enim circumcisio tantum est data in remedium, sed etiam in signum : et ideo propter opus operans oportebat suscipere, et non propter opus operatum, nisi forte Beata Virgo et Joannes baptizati fuerint propter impressionem characteris.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XI.

An gloriosa Virgo per suam potentiam generativam aliquid egerit in conceptione Filii ?

Deinde incidit dubium de secunda parte hujus capituli, ubi dicit, ibi, A, circa initium : « Potentiam quoque generandi absque viri semine Virginì præparavit. »

Ubi quæruntur duo, Utrum Beata Virgo per potentiam generativam suam aliquid active egerit in conceptione Filii ?

Secundo, Quid sit quod dicit, quod Spiritus sanctus præparavt potentiam generativam ?

CIRCA PRIMUM PROCEDITUR SIC :

animationem triplici calore conjuncto sibi operatur : calore enim ignis convertit, et calore cœli format, et calore animæ præparat ad vitam : nihil autem tale est in matre : ergo non operatur in his.

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

vis, et nutrimentum in venis, et vitam et vitalem spiritum in arteriis : ergo videtur, quod operatio matris sit plus quam dare materiam.

Solutio. Solutio. Sine praejudicio dicendum, quod totum quod est simplex operatio ad formam, et ad speciem hominis, et unionem, fecit Spiritus sanctus : sed quoad materiam, et fomentum loci convenientis foventis caloris extrinsecus, operabatur potentia generativa Beatae Virginis, sicut et in aliis feminis fit : unde prima rationes licet indecentes sint tanta sanctitati, ideo autem adducta sunt, quia quidam dicere praesumpserunt, quod potentia generativa Virginis Christus sit formatus, et alia plura abominabilia de hoc scripserunt et dixerunt.

Ad object. 1. Ad illud autem quod in contrarium dicitur, objiciendum quod non est sola materia in matre accepta, sed etiam opera per modum fomentu adjuvantis extrinsecus : sicut operatur natura matricis, scilicet frigida, et sicca : et figuram coagulando per frigidum, et retinendo per siccum figuram. Et sicut operatur calor naturalis ad esse per fomentum, et ad qualitates meliores complexioni inducendas : sed ista non operantur sicut natura intrinseca conversionem, formatonem, et figurationem.

Ad object. 2. Ad aliud dicendum, quod hoc non fit nisi ac fomentum, quod patet : sensus enim et motus non derivantur a matre, sed a cerebro quod formatur in puero : et nutrimentum ab hepate, non matris, sed quod formatur in puero : et vitalis spiritus a corde formato in puero : et ideo talia foventia sunt, et non operantia. Praecipue autem hoc verum est in Virgine gloriosa, in qua haec omnia simul perfecta sunt.

Dicent tamen quidam, quod aliquid operata fuit ad conceptum per consen-

sum fidei, quando dixit : Fiat mihi secundum verbum tuum 1 : sed hoc non est dicendum : quia iste consensus non operatur ad hoc, sed removet obicem ne conceptus in ea fieret. Obex enim ad hoc fuit dissensus ejus, et quando consensit, obex remotus fuit.

ARTICULUS XII.

Quid sit dare Beatae Vergini potentiam generativam Verbi Dei ? et, An haec sit a Spiritu sancto ?

Secundo quaeritur, Quid sit dare ei generativam potentiam Dei Verbi ?

<--- Page Split --->

tur generatio Christi de Virgine esse miraculosa : quia si caecus illuminetur, postea non est miraculum ipsum videre : ergo similiter si Virginis potentia generativa ad actum excitetur, non erit miraculum postea ipsam generare.

ARTICULUS XIII.

Solutio. Solutio. Dicendum sine praejudicio, quod dare potentiam generativam nihil aliud est quam præparare generativam Virginis ad actum qui debetur matri secundum naturam matris : hic autem actus, ut habitum est, non est formare, et convertere, et figurare, nisi sicut coadjuvando extrinsecus, et ministrare materiam in qua fiant conversio, et formatio, et alia hujusmodi : ministrare, inquam, materiam, et locum convenientem. Præparare autem ad suscipiendum, est sanctificare ipsam ut uterus ejus deitati congruat suscipiendæ : et ideo dicit, quod dedit ei potentiam receptivam Dei Verbi, et simul cum illa generativam : quia prius secundum rationem fuit recipere, et postea generare.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod Virgo verissime genuit Christum, ut mater : sed mater non habet principalem actum formationis, sed potius id quod in generatione est per modum efficientis.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod non videtur vere recipiendum hoc verbum quod excatvit virtutem ejus generativam : sed potius dedit ei eam, non in se quidem, quia ex natura habuit, sed ut esset expedita ad actum talem qui competit matri.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod conceptus filii fuit miraculum omnium miraculorum : et non est simile de caeco illuminato : sed simile esset, si caecus videret : tunc enim et potentia, et actus essent miraculosa : sicut hic ipsa Virgo manens concepit, et peperit.

An conveniebat annuntiationem fieri Beatae Virginis de conceptione Filii ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, versus medium : « Angelus virginem alloquens ait, etc. »

Et gratia hujus quaeritur de annuntiatione facta per Angelum ad Beatam Virginem : et quaeruntur quinque : quorum primum est, Utrum conveniebat annuntiationem fieri ?

Secundum, Utrum conveniebat eam fieri per Angelum ?

Tertium, De quo ordine fuit Angelus annuntians ?

Quartum, de modo annuntiationis.

Quintum et ultimum, de fine annuntiationis.

CIRCA PRIMUM obijicitur sic :

<--- Page Split --->

sanctus superveniet, etc., 1 : et, Non erit impossibile apud Deum omne verbum 2. Et ex hoc quod dixit Elisabeth : Beata quae credidisti 3.

SOLUTIO. Dicendum, quod conveniebat fieri annuntiationem per Angelum ad habendum Virginis consensum.

Ad primum autem quod contra est, diceendum quod prophetia prædestinationis non impletur sine nobis consentientibus, sed sine nobis operantibus.

Ad ALIUD dicendum, quod fidei virtutem Angelus non intendit aedificare per annuntiationem in Virgine, quia illa fide plenissima fuit : sed quia illa humillima fuit, alta de se non præsumens ; et cum altissimum sit esse Matrem Dei, hoc de se ex sua reputatione non debuit præsumere, nisi instructa per Angelum : et ideo fides quam construxit annuntiatio, est fides scientiae et opinionis : ut hoc scilicet opinari et scire et credere posset, ut de ipsa hoc fieret. Quod autem fieret per aliam, quæcumque ad hoc eligeretur, futu um esse credebat. Et talis fides bene æuerit rationem et revelationem laudabiliter, et sine his de se tam magna credere esset vituperabile.

Ad ALIUD dicendum, quod incarnatio

aliquid magis est quam gratia, sed non annuntiatio : et ideo licet incarnationem Deus per se fecerit, non tamen annuntiationem.

Ad ALIUD dicendum, quod illæ apparitiones ordinabantur ad apparitionem Filii in carnem, sed non ad annuntiationem : et ideo non procedit objectio.

ARTICULUS XIV.

An conveniebet annuntiationem hanc fieri per Angelum ?

Secundo quæritur, Utrum conveniebat fieri per Angelum ?

Et videtur, quod non.

SED CONTRA :

1 Luc. 1, 38. 2 Ibidem, 1, 37.

3 Ibidem, 1, 43. 4 Cf. Officium Assumptionis B. M. V. ad j.

<--- Page Split --->

illuminations ab hierarchia coelesti : sed Beata Virgo fuit de Ecclesiastica hierarchia : ergo ad ipsam ab Angelis debuerunt descendere illuminationes.

Solutio. Dicendum, quod sicut probant ultimae rationes, annuntiationem per Angelum conveniebat fieri.

Ad 1. Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Beata Virgo excellentior fuit ex vitae merito, sed inferior erat quoad statum : et descensus illuminationum praecipue est sccundum statum sacri ordinis et hierarchiarum.

Ad 2. Ad ALIUD dicendum, quod vicinior erat cordi Virginis per inhabitantem gratiam, sed non per contemplationis modum : quia Angeli videbant facie ad faciem, Beata Virgo autem in speculo et ænigmate : et ideo secundum ordinem revelationis Angelus fuit vicinior : et ideo ab ipso ad Virginem descendit illuminato.

ARTICULUS XV.

SED CONTRA :

Si autem dicatur, ut quidam dicunt, quod incarnationis mysterium fuit praeter ordinem naturae, et ideo praeter legem ordinis annuntiari debuit. Hoc nihil est : quia incarnatio etsi sit praeter ordinem naturae, non tamen est praeter ordinem gratiae, et Angelorum ordines secundum dona gratuarum distinguuntur.

De quo ordine fuit Angelus nuntians incarnationem Christi ?

Tertio quaeritur, De quo ordine fuit Angelus nuntians ?

Videtur, quod de superioribus.

Solutio. Sine præjudicio dicendum, quod Angelus ille fuit de ordine Archangelorum, sicut canit Ecclesia, dicens : « Gabrielem Archangelum scimus divinitus te esse affatum : » et ita dicunt Sancti.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Gregorius intelligit non de summo simpliciter, sed de summo ordine Archangelorum. Unde dicit haec verba : « Angeli quippe nuntii, Archangeli summi sunt nuntii dicti. » Et sequitur : « Quippe nuntium summum, etc., » sicut supra inductum est.

Ad ALIUD dicendum, quod Angeli, ut dicit Augustinus, sciverunt incarnationis mysterium : sed profunditatem divini consilii super incarnatione non ad plenum sciverunt : et ideo de hoc instrui voluerunt : nec quaerunt, Quis est iste, ex eo quod ignorent personam : quod

<--- Page Split --->

patet : quia non respondetur eis de persona, sed de tempore : Ego, inquit, qui loquor justitiam 1. Unde altitudinem consilii circa hoc volebant discere. Et haec solutio concordat verbis Augustini et Dionysii.

Ad alud dicendum, quod nomen sortius est Angelus ab officio : quia scilicet fortem, qui aeras potestates debellare venerat nuntiavit, ut dicit Gregorius.

luminatio in intellectu convincit rationem de consensu. Et ideo licet modus illuminationis intellectualis nobilior sit in genere suo, quam per visum vel imaginationem, tamen non adeo utilis esset ad annuntiationem quae inclinat ad liberum consensum.

Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICUCUS XVII.

ARTICULUS XVI.

Quis sit finis annuntiationis ?

Quis sit modus annuntiationis, an intellectualis, an alius aliquis ducens in assensum ?

Quarto, Quæritur de modo annuntiationis.

Videtur enim, quod visione intellectuali fieri debuit : quia

Quinto quæritur, Quis sit finis annuntationis ?

Et videtur, quod fides : quia

Si forte dicatur, quod Angeli non possunt illuminare nostrum intellectum, eo quod secundum intellectum sumus aequales eis : et par in parem non habet potestatem. Hoc est contra Augustinum in libro XII super Genesis, ubi dicit hoc fieri miris modis, quod Angeli species intelligibiles nostro intellectui imprimunt.

SED CONTRA :

Fidem habuit Beata Virgo ante annuntiationem : ergo non fuit finis annuntiationis : quia non acquirebatur ei.

SOLUTIO. Dicendum, quod duplex fuit finis : unus in Virgine, et hic est consensus, vel fides verborum Angeli, non simplex fides qua creditur in Deum, quia illam ante habuit : et per hoc patet solutio ad primum.

Alius finis fuit consequens, scilicet Ad 2 6 conceptio et incarnatio Christi, non per annuntiationem operantem, sed ad hoc disponentem Virginem, ut in ea Spiritus sancti operatione fieret : et per hoc patet solutio ad totum.

SOLUTIO. Dicendum, quod annuntiatio est per modum inducentis in consensum, ut consentire sit ex libera electione : quia aliter non esset laudabile : quia il-

<--- Page Split --->

ARTICULUS XVIII.

ARTICULUS XIX.

Quid intelligitur per Altissimum, quando dicitur, virtus Altissimi ?

An caro Christi fuerit ex purissimis sanguinibus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, versus medium : « Virtus Altissimi obumbrabit tibi, etc. » Quare vocat eum Altissimum, et quid sit obumbrare Spiritum sanctum ?

Deinde, quaeritur de hoc quod dicit ibi, A, versus medium, quod «copulavit sibiipsi ex sanctissimis et purissimis sanguinibus, etc. »

Ex hoc enim videtur, quod ut de materia Christus sit ex sanguine.

Et ad hoc dicendum, quod secundum Cassianum in libro contra Nestorium et Eutychetem, per Altissimum intelligitur Pater, et per appropriationem in Patre est auctoritas : per sapientiam autem et virtutem intelligitur Filius, et Spiritus sanctus exprimitur suo proprio nomine : ut sic tres magni fabri mundi fabricatores intelligantur in indivisibili opere incarnationis mundum etiam in fabrica uteri virginalis reparasse.

Alia etiam ratione dicit, Altissimi, quia altissimum fecit : ad alta enim humilia elevavit, uniendo nostram naturam Verbo, et alta imis sociavit. Sapientia autem apparuit in modo conjunctionis, ut distincta sint naturae et unitae hypostatice : virtus autem in conjunctione tam distantium, ut deitas, et humanitas. Umbra autem refrigerat, visum adunat et umbrat sive obtenebrat. Refrigerare convenit sanctificationi Virginis, et extinctioni fomitis, visum coadunare ad contuitum Verbi incarnati : obtenebrari vero Verbo quod exinanivit semetipsum formam servi accipiens.

Damascenus autem dicit nasci ex eo non sanctificatum : quia non fuit umquam non sanctum.

CONTRA : Contra. 1. Augustinus infra dicit, quod ex carne.

SOLUTIO. Dicendum, quod ex purissimis sanguinibus accepit : quia sanguis est potentia totum corpus, non autem caro.

Ad DICTUM Augustini dicendum, quod Ad quæst. 1. intelligit carnem pro eo quod est materia carnis : et hoc est sanguis.

Ad ALIUD dicendum, quod caro carni Ad quæst. 2. vicinior est in forma speciei : sed non in via generationis : quia non ex carne fit caro, nisi corrumpatur in cibis, et per digestionem in sanguinem convertatur, et tunc tandem generetur inde caro. Ex sanguine autem statim fit caro per conversionem et formationem generativæ virtutis, vel etiam nutritivæ in quibusdam.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XX.

ARTICULUS XXII.

Quid dicatur, Antiqua conspersio ?

Deinde, Quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, versus finem: « Antiquæ conspersionis, etc. »

Hoc enim non videtur verum: quia antiqua conspersio est antiqua ab intectioue vitii, sicut innuit Apostolus, I ad Corinth. v, 7, ubi dicit: Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio.

RESPONSIO . Dicendum , quoddiciturantiquapropterrugostatempenarum , etnonculpæ : quiaculpamnonaccepitdeantiquitatenostra , sedpenam , u t i n - fradicetMagister .

ARTICULUS XXI.

Quomodo intelligitur quod dicitur, Non seminans, sed per Spiritum sanctum creans ?

An Beata Virgo habuit potentiam generandi Filium ?

Deinde, Quæritur de verbo Magistri quod dicit, ibi, A, sub finem : « Cui collata est potentia novo modo generandi, etc. »

Ex hoc enim videtur haberi, quod Virgo Christum non genuit active aliquo modo : quia ita exponit, ut sine coitu viri, sine libidine concipientis in utero Virginis celebraretur conceptus Dei et hominis.

ErADhocdicendum , utsupradictumSolutest , quodnonegtnusidsponendo , e t a d - juvandoextrinsecus , etministrandoma - teriamadsubstantiammembrorumetadincrementum . Sedvirtusconvertens , formans , etfigurans , etcomponensmembra , etuniensanimamcumdeitate , totafuitinopereSpiritussancti .

ARTICULUS XXIII.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, versus finem: « Non seminans, sed per Spiritum sanctum creans, etc. »

Cum enim creare sit de nihilo aliquid facere, non videtur Christo convenire, qui non de nihilo, sed de aliquo materialiter factus est, quia de sanguine gloriose Virginis.

Solutio . Dicendum , quodcreareduoimportat , scilicetquodsitimmediatumopusDei , etideodicitcreans : sedal - terumnonhabet , etideoaliaLitterainoriginalihabet . « SedperSpiritumsan - ctumconditive . »

Cur dicatur, Hanc carnem non cœlestis, non aereæ, non alterius cujusque putes esse naturae ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, in fine : « Hanc carnem non cœlestis, non aereæ, etc. »

CONTRAhocestquodhabetur , J o a n . 111, 31 : Quiestdeterra , deterraest , etdeterraloquitur . Quidecœlovenit , s u - peromnesest . EtdicithocJoannesdese , comparandoseChristosecunduminfe - rioritatem . Constatautem , quoddeani -

<--- Page Split --->

ma non loquitur, sed de corpore : ergo corpus Christi venit de cœlo : ergo colestis naturae est.

solutio. Solutio. Dicendum est, quod Joannes dicit hoc de persona Christi, non de na-

tura hominis : Christus enim in persona de cœlo venit : Joannes autem terrena nativitatis habuit personam : sicut etiam dicit Christus alibi de se : Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, qui est in cœlo 1.

B. Auctoritate firmat ex tunc fuisse Virginem immunem a peccato.

Quod autem sacra Virgo ex tunc ab omni peccato immunis exstiterit, Augustinus evidenter ostendit in libro de Natura et gratia, inquiens : Excepta sancta Virgine Maria, de qua propter honorem Domini, nullam prorsus cum de peccatis agitur, haberi volo quaestionem 2. Inde enim scimus, quod ei plus sit gratiae collatum ad vincendum ex omni parte peccatum quod concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum. Hac ergo Virgine excepta, si omnes sancti et sanctae congregari possent, et quaereretur ab eis an peccatum haberent, quid responderetur nisi quod Joannes ait : Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus 3 ? Illa autem Virgo singulari gratia praeventa est atque repleta, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habuit universitas Dominum : ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non criminis originem duceret.

ARTICULUS XXIV.

Si enim ex omni parte vicit peccatum, tunc videtur quod etiam vicit ex parte potentiae peccandi, et ita non poluit peccare.

An gloriosa Virgo potuit peccare ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa initium, « Inde enim scimus, quod eiplus gratiae sit collatum, etc. »

SED CONTRA :

Quatuor sunt status liberi arbitrii, ut habetur in libro II Sententiarum 4 : Posse peccare et non peccare, qui est innocentiae : et non posse non peccare mortaliter, qui est condemnati hominis : non posse non peccare venialiter, qui est hominis

1 Joan. II, 13. 2 S. AUGUSTINUS, Lib de Natura et Gratia, cap 36.

3 I Joan. I, 8. 4 Cf II Sententiarum, Dist XXV.

<--- Page Split --->

redempti : non posse peccare, qui est glorificatorum : ergo videtur, quod Beata Virgo tunc fuit in statu glorificatorum, et ultra statum innocentiae per se, quod falsum est.

ARTICULUS XXV.

Quomodo debet intelligi, Peccatum non habemus?

Solutio. Solutio. Dicendum, quod est posse ex habitu inclinante, et est posse ex libertate arbitrii : et posse ex habitu inclinante ad peccandum vicerat Beata Virgo, sed habuit ex libertate arbitrii.

Sed contra objicitur, quod secundum hoc habuit statum Adae antequam peccaret.

Solutio. Dicendum, Quoad hoc habuit quod non habuit inclinans in malum ex parte corporis, sed quoad mortalitatem et molestias intrinsecus non habuit : non enim in ipsa non mori conjunctum erat ad posse non peccare, sicut fuit in Adam.

Deinde queritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa medium : « Si omnes sancti et sanctae convenirent, etc. »

Infantes enim baptizati recenter, non videntur habere peccatum. Similiter, ponamus aliquem cum contritione de omnibus venialibus et mortalibus esse confessum, ille secundum fidem Ecclesiæ peccatum non habet.

Solutio. Si generaliter intelligatur etiam de infantibus, tunc puto esse glossandum, peccatum non habemus, id est, fomitem, et causam peccati, qualiter Apostolus sumit peccatum in epistola ad Roman. vii, 16 et 17: Si autem quod nolo, illud facio, consenlio legi, quoniam bona est. Nunc autem jam non ego operor illud : sed quod habitat in me peccatum. Si autem de adultis intelligatur, tunc vix contingit esse sine peccato : quia quadam sunt tanta adharentia, quod vix confitetur homo sine proposito omnia etiam venialia dimittendi.

C. Quare non fuit Christus decimatus in Abraham, sicut Levi, cum caro quam acceperit in eo, fuit peccato obnoxia ?

Cum autem illa caro, cujus excellentia singularis verbis explicari non valet, antequam esset Verbo unita, obnoxia fuerit peccato in Maria et in aliis a quibus propagatione traducta est : non inmerito videri potest in Abraham peccato subjacuisse, cujus universa caro peccato subjaceat.

<--- Page Split --->

Unde quæri solet, Quare Levi decimatus dicatur in Abraham et non Christus, cum in lumbis Abrahæ uterque fuerit secundum materialem rationem, quando Abraham decimatus est, et decimas dedit Melchisedech ? Tunc enim Apostolus Levi decimatum dicit in Abraham, tamquam in materiali causa : quia ea decimatione sicut Abraham minor Melchisedech ostenditur, cui personaliter decimas solvit 1 : ita et Leviticus ordo, qui in Abraham secundum rationem seminalem erat, et ex eo per concupiscentiam carnis descendit. Christus autem non est decimatus : quia licet ibi fuerit secundum carnem, non tamen inde descendit secundum legem communem, scilicet per carnis libidinem : sicut etiam in Adam omnes peccaverunt 2, sed non Christus.

Unde Augustinus super Genesim 3 : Sicut in Adam peccante, qui in lumbis ejus erant, peccaverunt : sic Abraham dante decimas, qui in lumbis ejus erant, decimati sunt. Sed hoc non sequitur in Christo, licet in lumbis Adæ et Abrahæ fuerit : quia non secundum concupiscentiam carnis inde descendit. Cum ergo Levi et Christus secundum carnem essent in lumbis Abrahæ, quando decimatus est, ideo pariter decimati non sunt, quia secundum aliquem modum non erat ibi Christus quo erat ibi Levi. Secundum rationem quippe illam seminalem ibi fuit Levi, qua ratione per concubitum venturus erat in matrem : secundum quam rationem non erat ibi Christi caro, quamvis secundum ipsam ibi fuerit Mariæ caro. Illa ergo decimatus est in Abraham, qui sic fuit in lumbis Abrahæ sicut ille fuit in lumbis patris sui, id est, qui sic est natus de patre Abraham, sicut ille de patre suo natus est, scilicet per legem carnis, et invisibilem concupiscentiam.

DIVISIO TEXTUS.

Sequitur de secunda parte distinctionis, in qua quaeritur, Utrum Christus decimatus sit ? Et oritur ex praecedente in qua quaeritur, Utrum caro Christi obnoxia fuerit peccato ? quia qui obnoxiam carnem habet peccato, ille decimatus est in Patribus : hæc autem pars incipit, ibi,

C, « Cum autem illa caro, cujus excellentia, etc. »

Et habet partes duas. In prima, ostenditur quare Christus in Abraham non est decimatus. Secundo autem ex illis concluditur, quod ipse primitas nostrae massae accepit, ibi, D, « Quocirca primitias nostrae masse, etc. »

In priori parte Magister tria facit : quaestionem movet, solutionem adhibet, et probationem solutionis ponit per Augustinum. Et hæc tria facile est distinguere in Littera.

<--- Page Split --->

Expositio Textus.

ARTICULUS XXVI.

An Christus secundum differentem modum ab aliis fuit in lumbis Adæ vel Abrahæ ?

His habitis, veniendum est ad Litteram hujus partis, et sumendum est illud quod dicit, ibi, C, « Quia ea decimatione sicut Abraham minor Melchisedech ostenditur, etc. : » et qua minoritate ?

Et dicitur, quod imperfectae benedictionis et indigentiae, quam imperfectionem oblatione decimae et retentione novem significavit : cum enim decimum Melchisedech accepti denarum, apud Abraham non remansit : et ideo perlecti o apud Melchisedech fuit et non apud Abraham, quod significavit decimam removendo : et ideo per sacerdotium Melchisedech, et non filiorum Abraham, perfectio benedictionis et redemptionis fuit significata. Cum autem Melchisedech typum sacerdotii Christi exhibuit in oblatione panis et vini, sacerdotum Christi est perfectum et liberans : et Abraham imperfectum et indigens liberatore.

Deinde accipe illud ante finem capituli : « Secundum rationem quippe illam seminalem, etc. » Ratio seminalis est ratio qua seminatur posteritas : et illa ratio est vis concupiscentiae, et commixtio sexuum, ut patet in omnibus.

Post hæc accipe illud, in fine capituli : « Invisibilem concupiscentiam. » Hæc concupiscentia dicitur invisibilis, quia in proprietatibus visibilis corporis seminati non apparet, sed per rationem carnis pugnae adversus spiritum apparet.

Hic incidunt tres quaestiones difficiles. Prima est, Utrum Christus secundum differentem modum ab aliis hominibus fuerit in lumbis Adæ, vel Abrahæ ?

Secunda, Quid sit decimari in lumbis Abrahæ, vel non decimari ?

Tertia est, Quid sit peccare in Adam, vel non peccare ?

CIRCA PRIMUM proceditur sie :

Sunt tamen et fuerunt ante nos, qui hoc dixerunt, sicut Magister qui fecit hunc librum, et solvit objectionem faetam, quod quidem de omnibus aliquid fuit in eo : et hoc operatione Domini multiplicatum est in tot, quot nascentur, sicut materia quinque panum in tot millia hominum qui inde satiati dicuntur.

<--- Page Split --->

Sed contra hoc est, quod opus naturae secundum totum esset miraculosum, et non naturaliter generarentur homines ex hominibus.

Propter hoc alii subtiliorem invenerunt phantasiam, et dixerunt quia materia est divisibilis in infinitum per actum naturae : et ita quod quilibet habeat aliquid de primo. SED CONTRA : Aut materia secundum quod est substantia ens in potentia tantum, divisibilis est : aut materia quanta. Si primo modo, hoc non capit intellectus, quod actu aliquid dividatur divisione materia et non forma, quod nullam habeat quantitatem : et hoc est contra Philosophum in I Physicorum, dicentem, quod si tantum unum est quod est substantia, quod illud est indivisibile, eo quod non dividitur materiae divisione nisi quantum. Formae autem divisione potest addi aliquid quod non est quantum, sicut ens, et substantia, et alia

hujusmodi genera quaesuis differentiis dividuntur: sed non habet locum hic hujusmodi divisio. Si autem dicunt materiam quantam esse. CONTRA : Philosophus in II de Anima dicit, quod omnium naturae constantium terminus est et ratio magnitudinis et augmenti: hic autem terminus et ratio sumitur a duobus: a quantitate humidia radicalis, quod est materia prima generationis, et a vigore virtutis formativae, et informatione, sicut innuit Galenus, qui dicit quorumdam defectum membrorum causari ex defectu materiae, quorumdam autem ex defectu virtutis: igitur illa materia proportionata est tanto corpori in tanta quantitate, quaes si minor sit, non erit tantum: ergo si dividatur, non dico jam, in infinitum, sed etiam ad modicum, sicut in duo, non generabitur inde tota quantitas corporis humani: et sic nihil est quod dicunt de divisione in infinitum.

Si forte dicatur, quod hoc verum est: et ideo modo nascuntur homines minoris quantitatis, quam antiquitus : quia divisa materia facta est minor.

CONTRA :

<--- Page Split --->

nus, non potest ex illo fieri corpus alterius per successionem : contra rationem enim valde est, quod res sit in potentia ad formam quam jam habet. Si autem dicatur, quod non obviat dictum Augustini de resurrectione : quia nobilius esse habet in secundo, quam in primo. Contra : In primo est sicut radicale membrum hominis, et non sicut nutrimentale : quia hoc datum fuit, quod ipsum formatur totum in corpus hominis : ergo in primo habet nobilius esse. Si propter hoc detur alia pars, quod non totum formatur in corpus, sed reservetur pars, tunc sequitur, quod aut dividitur in partes numerantes totum, sicut medie, tertue, quarta, quinta, aut in partes numerantes, quarum unaquaeque minor est praecedente divisa. Si primo modo, tunc stabit de necessitate propagatio generis humani, tot natis in quot partes illud semen est divisum. Si secundo modo, tunc posterior semper minor est patre suo in aliqua quantitate, et hoc non est verum, quia visus probat per contrarium frequenter.

teria autem originalis est quae decisa est de corpore Adae, id est, de eo quod in potentia fuit corpus Adae, hoc enim fuit superfluum alimenti : decisa, inquam, per actum generativae virtutis, et accepit virtutem formativam in loco determinato ab anima Adae, ut ex illa formaret corpus filii, et tota converteretur in ipsum. Nec dicitur superfluum, quod ab substantiae individualis sustentationem non est deputatum per actum nutritivae potentiae : sed de hoc quod sibi superfluit, ministravit generativae ad speciei sustentationem et multiplicationem. Illud idem autem non convertitur in corpus filii Seth, nec pars ejus, ut probatum est, sed potius ipsum accipit humidum alimenti in corpore Seth : et iterum superfluum illius humidì mittit generativae, ut accipiat formativam virtutem ab illa quae originata est ab Adam : et sic fit successio per omnes. Et hoc voco materiam quae originaliter convertitur ad unum hominem Adam : sic enim fuimus in Adam omnes. Et hoc innuit Augustinus, quando dicit, quod si homo cibetur carnibus hominis alterius, et generet, quod resurget caro illa in quo fuit ex humido radicali, non in illo in quo fuit nutrimentum tantum.

Unde videtur mihi, quod superiores opiniones, aut falsae sint, aut non possunt intelligi qualiter sint verae. Et concedo rationes in contrarium adductas.

Et quantum ad hoc dico, quod cum dicitur, Christus fuit in lumbis Adae, fuit per materiam hoc modo originalem, sed non sicut alu homines. Corpulentum enim in quo facta est formatio, sic originaliter fuit ibi: sed virtus formans non est inde originata, sed potius a Spiritu sancto, ut supra dictum est. Et ideo cum dicitur, Christus sicut alii fuit in lumbis Abrahae, puto non esse concedendum: sed cum dicitur, Christus per hoc per quod alii fuit in lumbis Abrahae vel Adae, concedendum est: quia unum dicit substantiam materiae vel originem,

<--- Page Split --->

alterum autem dicit modum propagationis vel generationis.

ARTICULUS XXVII.

Quid sit decimari in lumbis Abrahæ ?

est per decimam, ut dicit Augustinus et Magister 1 : ergo videtur magis esse decimatus.

Secundo quaeritur, Quid sit decimari in lumbis Abrahæ ?

Si vero hoc est signum decimationis aliorum præostendere. CONTRA : Ipsi fuerunt tunc secundum materiam originis tantum : sed cum omni eodem modo fuit ibi Christus : ergo Christus fuit decimatus, sicut et ipsi.

ULTERIUS quaeritur, Quid est hoc quod dicit Augustinus pro causa quare Christus non fuit decimatus in lumbis Abrahæ : quia scilicet aliter fuit ibi quam alii ?

Hoc enim videtur esse falsum : lex enim concupiscentiæ non est in aliquo nisi quando est : sed tunc posteri non fuerunt : ergo per legem concupiscentiæ tunc non fuerunt : ergo per corpulentam substantiam tantum : et sic fuit ibi Chrisstus : ergo alii fuerunt ibi sicut Christus.

SOLUTIO. Dicendum, quod decimari solutio. aliud est quam decimare. Decimare enim est idem quod decimas dare : et hoc fit duabus de causis, quarum una est moralis : et quoad illam remanserunt decimæ in lege nova, scilicet ut sit cibus in domo Dei, ut dicit Malachias 2, ut scilicet ministri habeant unde sustententur in templo servientes. Alia causa est, ut ostendatur oblatio perfectionis esse pro se facta apud Deum : qui enim decimam dat, decimum quod occurrit ad numerum et se superiori porrigit, et retinet novem sibi. Denarius autem limes est primus, et perfectionem significat : unde significat pretium nostrae redemptionis quod a nobis removetur, ut pretium a redemptis : quia parte ex nostra pretium hoc habere non potuimus. Retentio autem novem, qui numerus imperfectionem significat, per hoc quod cadit et deficit a denario, signat nostram imperfectionem : et sic oblatio decimæ est significare se imperfectum et indigere redemptione. Decimum autem quod a

<--- Page Split --->

se porrigit, signat redemptionis illius pretium. Et ita exponit Magister Hugo de sancto Victore. Decimari autem est ista indigere liberatione significare.

DICENDUM ergo ad primum, quod Apostolus ad Hebr. vii, 4 et seq., unde istud totum trahitur, intendit probare Christi sacerdotium excellere sacerdotium Leviticum, in hoc quod Christi sacerdotium significatur per sacerdotium Melchsedech, qui ut major accepit decimas ab Abraham, in quo ministri sacerdotii veteris legis significati sunt indigere redemptione, et hoc significatur per decimas oblatas ab Abraham ipsi Melchisedech, qua redemptione non indignit Christus : imo significatur caro ejus per decimum quod accepit Melchisedech, ut benedicceret Abrahae : sicut Pater accepit immolationem corporis Christi, ut benediceret humano generi. Et sic patet quare Christus non est decimatus in lumbis Abrahae, scilicet libertatone indigens significatus. Alii autem in lumbis ejus decimati sunt, qui per novenarium retentum significati sunt indigere liberatione, quae per sacerdotium Melchisedech et benedictionem significatur. Dicatur igitur ad primum, quod decimatum esse est significare indigere liberatione per novenarium retentum in oblatione decimae partis ei qui benedicit et redimit : et ad hanc decimationem patet, quod omnes qui per novenarium significantur, per Abraham obligantur.

Ad iLLUD autem quod objicitur, quod non potest decimari res in potentia existens, solvendum quod non potest decimari per numerum actu ejicientem decimam : quia non est actu, sed potentia : sed potest decimari, id est, ad decimationem determinari et obligari hoc modo quo est. Et quod objicitur de grano, dicendum quod hoc granum duplex est, scilicet ut actu ens, et sic decimatum est : et ut potentia aliud ens in ipso, et sic quod in ipso est, non est decimatum, et debet decimari quando egreditur de ipso

Ad aliud dicendum, quod Levitæ ac-

ceperunt decimas, ut sunt ad sustentationem ministrorum, sed non ut significat decimatio liberationis indigentiam : quia sic decimati sunt, et non decimas acceperunt.

Ad aliud dicendum, quod esse in lumbis attribuitur omnibus quoad materiam originis : sed illa materia duplicem habet comparationem, scilicet ad originem, et ad originatum. Ad originem iterum duplicem habet comparationem : unam secundum substantiam corpulentam, aliam secundum legem qua discinditur et trajicitur in alium. Ad originatum autem iterum duplicem habet comparationem, scilicet ut ens possibilis substantia in ipso, et secundum modum quo est accipienda ad ipsum originatum constituendum.

Si autem accipiatur materia hic in respectu ad originem tantum materialiter : ad originatum autem ut ens materia ipsius tantum. Dicendum, quod Cliristus hoc modo fuit in lumbis, ut alii : et hoc vocat Augustinus in lumbis esse secundum corpulentam substantiam : ideo quia in utroque respectu, scilicet ad originem, et ad originatum, non altenditur nisi materialiter prout materia est substantia corpulenta in qua fit corporis forma Si autem accipiatur in duobus respectibus secundis, scilicet secundum legem concupiscentiae qua trajicitur ab origine, et secundum commixtionem sexuum quomodo accipitur in concepto, non fuit ibi Christus sicut alii. Et hoc innuit Augustinus, cum dicit, quod illi decimati sunt in lumbis Abrahae, qui sic fuerunt in lumbis ejus, sicut ipse Abraham fuit in lumbis patris sui : et qui per concubitum futuri fuerunt in matre.

Si autem adhuc objicitur, quod Christi caro antequam esset sub Christi forma, tota fuit Virginis caro : et illa tota fuit ibi secundum utrumque respectum : ergo et caro Christi. Sicut supra determinatum est, dicendum, quod non est verum : quia Virginis caro alterius rationis est, quam Christi caro. Dicitur enim caro

<--- Page Split --->

Christi duplex, scilicet quae actu caro Christi est, et illa numquam ut Christi fuit in alio quam in ipso. Alio modo dicitur Christi caro, quae per fidem de nostra massa Christo determinata est accipienda : et illa fuit in omnibus descendens, et semper per actum concubitus quidem secundum substantiam : sed ut fides conjungit eam cum respectu ad Christum, sic impossibilis erat ad legem concupiscentiae : et hoc est accipere carnem Christi secundum rationem : quia in hac ratione qua futura erat Christi, numquam legi concupiscentiae subjacuit, sicut supra diximus.

Ad 5. Ad aliud dicendum, quod in decima oblata Christus significatur : sed ipsum oblatum non decimatur sic, sicut supra diximus : sed potius ipse actus ejus qui novem retinet, obligat decimationi per hoc quod profitetur se tali decima redimenti indigere.

Ad aliud dicendum, sicut patet ex prædictis, quod illa caro ut Christo per fidem determinata non fuit nisi per corpulentam substantiam in patrum lumbis: alii autem duobus modis.

ARTICULUS XXVIII.

Quid est peccare in Adam, vel non peccare ?

Tertio quaeritur, Quid sit peccare in Adam, vel non peccare ?

SOLUTIO. Prænotandum, quod de originali peccato et inflictione ipsius tractatus habetur in II libro Sententiarum 1. Sed hic breviter transiens dico, quod peccare in Adam est per modum accepitonis materiae ex Adam reatum originalis contrahere : et hoc modo Christus non peccavit in Adam : imo ut medicina vulneris fuit in ipso. Licet enim tota caro Adæ corrupta fuit corruptione passibilitatis et vitii, non tamen secundum quod determinatur fide ad Christum : quia sic decimata habet in se partem sui quae medicina vulneris est, ut dicit Augustinus, et hoc facile patet per ante dicta.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod omnes in Adam peccavimus, sicut in origine vitiata, qui sic fuimus in ipso quod nec carnis nostrae acceptio a sua propagatione repugnat corpulenta substantiae, nec legi concupiscentiae. Sic autem Christus non fuit ibi. Et sic peccare est peccare secundum quid, id est, secundum originem naturae : et hoc modo etiam fuimus in ipso, qui propagati sumus ex ipso.

Ad aliud patet solutio per ante dicta. Ad aliud dicendum, quod vitium dupliciter dicitur, scilicet pro habitu vitii, et pro causa vitii. Primo modo non est in semine : sed secundo modo est in semine : quia a sua fœditate quae in ipso pœna est, causatur fœditas in anima quae culpa est et pœna, et hujus ratio in secundo Sententiarum, Domino concedente, explanatum est.

<--- Page Split --->

D. Qua ratione caro Christi dicta est in Scriptura non fuisse peccatrix, sed similis : quo aperitur, quare obligata peccato non fuit in Christo.

Quocirca primitiam nostrae masse recte assumpsisse dicitur Christus : quia non carnem peccati, sed similitudinem carnis peccati accepit. Misit enim Deus Filium suum, ut ait Apostolus, in similitudinem carnis peccati 1. Assumpsit enim Verbum carnem peccatrici similem in poena, et non in culpa, et ideo non peccatricem. Caetera vero hominum omnis caro peccati est. Sola illius non est caro peccati : quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit : habet tamen similitudinem carnis peccati per passibilitatem et mortalitatem, quia esuriit, siliit, et hujusmodi. Licet ergo eadem caro sit ejus quae et nostra, non tamen ita facta est in utero sicut nostra. Est enim sanctificata in utero, et nata sine peccato, et nec ipse in illa umquam peccavit. In poena ergo similis est nostrae, non in qualitate peccati : quia pollutionem quae ex concupiscentiae motu concepta est, omnino non habuit, nec ex carnali delectatione nata est. Venit ergo ad corpus immaculatum, quod praeter libidinis concupiscentiam fuit conceptum : nec illud in se habuit vitium, quod in aliis est causa peccati, nec in eo peccavit. Ideoque vere dicitur Verbi caro non fuisse in Christo obligata peccato.

Expositio textus.

« Quocirca primitiam nostra masse, etc. »

Haec est secunda pars, et est conclusio quaedam quae sequitur ex praecedente.

Et nota, quod primitia dicitur dupliciter, scilicet quod propter majorem vi-

gorem naturae citius ad maturitatem pertingit, hoc primitia dicitur : et hoc offerebatur Domino secundum legem. Primitia etiam dicitur primum nobilitate. Et utroque modo caro Christi dicitur primitia : quia illa primo mundtiam attingens, omnes ad maturitatem munditiae adduxit : et quia illa propter unionem deitatis dignissima fuit.

Deinde accipe illud : « Non eum mater concupiscentia, sed gratia, etc., » quia est in actu matris concupiscentis. Vel verius,

4 Ad Roman. viii, 3 : Nam quod impossibile erat legi in quo infirmabatur per carnem, Deus Filius suum mutens in smalitudinem carnis pec-

<--- Page Split --->

hæc est quæ semper fornicatur cum dæmone, ut filios peccatores ex adulterio statuat. Gratia autem dicitur Christi quæ est gratia unionis, non habitus, ut in nobis : sed concepit hominem Deum in hypostasi. Non hoc autem ideo dico, quod Christus gratiam habitus non habuerit, sed illum habuit in virtutibus et

donis : sed unionis gratia non fuit habitualis, ut quidam errantes dixerunt, quia secundum hoc ille non esset filius nisi acceptione gratiae illius : sed gratia unionis datur ad esse naturaliter Filium Dei in persona una utriusque naturae.

Alia omnia illius partis plana sunt per disputationem.

E. Quidam videntur adversari illi sententiae qua dictum est, carnem Christi non prius conceptam quam assumptam.

Illi autem sententiae qua supra diximus carnem Verbi non ante fuisse conceptam quam assumptam, videtur obviare quod Augustinus ait super Joannem, ubi legitur : Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judæi : Quadraginta et sex annis ædificatum est hoc templum, et tu in tribus diebus excitabis illud 1 ? Hic, inquit, numerus perfectioni Dominici corporis convent : quia ut dicunt Physici, tot diebus forma humani corporis perficitur 2. Horum occasione verborum quidam dicere præsumpserunt, Dominici corporis formam tot diebus ad modum aliorum corporum perfectam, et membrorum lineamentis distinctam : et mox Verbum dicitur sibi unisse carnem et animam : et hoc modo dicunt illum numerum perfectioni Dominici corporis convenire.

Sed alia ratio illius dicti exstitit, ex qua sana oritur intelligentia verbi. Non enim ideo illud dixit Augustinus, quia mox ut caro illa opere Spiritus sancti sanctificata, et a reliqua separata fuit, Verbo Dei cum anima uniretur, ut perfectus et verus Deus esset, perfectus et verus homo. Sed quia membrorum illius Dominici corporis distinctio in ipso momento conceptionis et unionis Dei et hominis adeo tenuis erat et parva, ut humano visui vix posset subjici : diebus autem illis quos Augustinus memorat perfecta est, et notabilis facta.

Incarnatum est ergo Verbum, ut ait Joannes Damascenus 3, et a propria incorporalitate non excessit : et totum incarnatum est, et totum est incir-

<--- Page Split --->

cumscriptum. Minoratur corporaliter et contrahitur : et divine est incircumscriptum, non coextensa carne ejus cum incircumscripta divinitate. In omnibus igitur qui super omnia erat, et in utero sanctae genitricis existebat, sed in ipsa per actum incarnationis.

« Illi autem sententæ qua supra diximus, etc. »

Hæc est tertia et ultima pars istius distinctionis, et habet tres partes : in quarum prima ponit objectionem contra supra determinata, quæ patet in Liltera. In secunda, ponit solutionem, ibi, § 2 : « Sed alia ratio illius dicti exstitit, etc. : » et illa etiam plana est per ante dicta. In tertia, ex omnibus præhabitis concludit quod per unionem Verbi et hominis non confunduntur proprietates utriusque naturæ : sed manent differentes et distinctæ : et hoc probat per auctoritatem Joannis Damasceni quæ incipit, ibi, § 3 : « Incarnatum est ergo Verbum, etc. »

ARTICULUS XXIX.

Quo sensu dicatur, Totum Verbum incarnatum est ?

Sed quæritur de hoc quod dicit, ibi, § 3 : « Totum incarnatum est, etc. »

Aut enim totum refertur ad naturam, aut ad personam, aut ad utrumque. Si ad naturam, falsum videtur : quia licet natura divina tota in una suarum hypostaseon sit incarnata, non tamen tota natura Verbi est incircumscripta, sed circumscripta.

Solutio. Dicendum, quod ly totum respicit utrumque, et naturam, et personam : sed natura hominis non est incarnata, sed potius deitati unita. Unde loquitur de Verbo secundum quod est incarnatum : et quia incarnari non convenit naturae humanæ, ideo distributio non respicit partes humanæ naturae.

ARTICULUS XXX.

Utrum Verbum est ubique homo ?

Deinde objicitur de hoc quod dicit, ibi, § 3 : « Non coextensa carne, etc. »

Aut enim Verbum ubique est incarnatum, aut non ubique. Si ubique, tunc Christus est ubique homo : et ita coextensa caro cum incircumscripta deitate. Si vero non ubique : ergo Verbum alicubi est, ubi non est homo, et alicubi homo, quod falsum est, cum sit simplex : et est vel totum incarnatum, vel nihil de eo incarnatum.

Solutio. Dicendum, quod Verbum est ubique homo, sed non est homo ubique : quia cum dicitur, Verbum est ubique homo, duplex est locutio, ex eo quod adverbium, ubique, potest determinare verbum est in comparatione ad suppositum, et sic vera est locutio : vel in comparatione ad appositum, et tunc est locutio falsa. Et primo modo sensus est : Verbum ens ubique, est homo : et hoc verum est. Secundo modo sensus est : Verbum est homo ubique, ita quod in humana forma sit ubique. Et sic cum

<--- Page Split --->

dicitur, Verbum ubique est in hoc altari : ergo Verbum est in hoc "altari ubique, non sequitur, et incidit fallacia dictionis. Dicit enim Innocentius Papa, quod Verbum in triplici consideratione tripliciter se habet ad locum : secundum deitatem enim est ubique essentialiter, presentia-

liter, et potentialiter : secundum humanam autem formam apertam et distinctam est in loco determinato ad dexteram Patris in cœlo empyreo, id est, in potioribus bonis : sed secundum species panis est in altari in quo consecratur.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO IV.

Qualiter caro Christi fuerit per Spiritum sanctum concepta ?

A. Quare in Scriptura saepius tribuatur incarnatio quae est opus Trinitatis, Spiritui sancto, et de ipso etiam conceptus et natus dicatur ?

Cum vero incarnatio Verbi, sicut in superioribus tractatum est, operatio vere sit Patris et Filii et Spiritus sancti, investigatione dignum nobis videtur, quare in Scriptura Spiritui sancto hoc opus saepius tribuatur, et de ipso Christus conceptus et natus memoretur. Non enim ideo operatio incarnationis Spiritui sancto saepius tribuitur, quod eam ipse solus sine Patre et Filio fecerit : sed quia Spiritus sanctus est charitas et donum Patris et Filii : et ineffabili Dei charitate Verbum caro factum est 1, et ineffabili Dei dono Filius Dei sibi univit fornam servi 2. Non ergo frequens denominationi Spiritus sancti ab illo opere Patrem vel Filium secludit : sed potius uno nominato tres intelliguntur, sicut fit saepe in aliis operibus.

Unde Augustinus super hoc movens quaestionem, in hunc modum eandem determinat in Enchiridion ita inquiens : Cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, lota Trinitas fecerit (neque enim separabilia sunt opera Trinitatis), cur in ea facienda Spiritus sanctus solus nominatus est ? An etiam quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur ? Ita vere est, et exemplis doceri potest. Audistis propositam quaestionem, ejusdemque solutionem vel expositionem.

<--- Page Split --->

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS I.

« Cum vero incarnatio Verbi, sicut in superioribus tractatum est, etc. »

Hic incipit pars secunda illius partis, in qua agitur de conjunctione assumentis et assumpti, et in qua determinatur de operante conjunctionem et conjungente unbilia ipsa : et tota continetur in ista distinctione.

Et dividitur in partes duas : in quarum prima Magister adducit rationem pro et contra, Quare incarnatio attribuitur Spiritui sancto ? In secunda autem ulterius quaeritur, Cur Apostolus dicat eum factum ex semine David secundum carnem: cum ipse secundum carnem factus sit de Spiritus sancti potestate, non de semine virili ? et hoc incipit in ultimo capitulo istius distinctionis, ibi scilicet, D, « Sed quaeri potest, Cum nos Salvatorem, etc. »

Pars prima subdividitur in duas : in quarum prima accipitur ratio, quare Christus dicatur conceptus de Spiritu sancto, penes Spiritus sancti attributum quod est chartas. In secunda autem accipitur alia ratio penes Spiritus sancti opus, ibi, C, « Potest etiam dici Christus secundum hominem ideo natus, etc. »

Prior harum ulterius subdividitur in tres : in quarum prima movet quaestionem, et adhibet solutionem. In secunda, solutionem per auctoritatem Augustini confirmat, ibi, A, § 2 : « Cum illam creaturam quam Virgo concepit, etc. »

In tertia, tangit objectionem contrariam ex hoc quod videtur Spiritus sanctus esse pater Filii secundum hominem, et solvit, ibi, B, « Sed non est in hoc diutius immorandum. »

Cujus personae attributo Incarnatio potissimum attribuitur ?

Incidit autem quaestio circa primum capitulum, Cujus personae attributo incarnatio potissimum attribuatur ?

Videtur aulem, quod Patri.

VIDETUR autem, quod Filio debeat attribui.

<--- Page Split --->

carnationis Filio attribuitur, cui etiam attribuitur sapientia.

SED VIDETUR, quod præcipue Spiritui sancto : quia

Solutio. Dicendum, quod secundum aliquid singularem personarum attributa inveniuntur in incarnatione : quoad conjunctionem enim distantium humanæ naturae et divinæ apparuit potentia, sed quoad movens ad assumptionem carnis apparuit bonitas, quoad modum autem unionis indissolubilis apparuit sapientia.

Similiter, In consequentibus incarnationem ex parte finis qui est redemptio, apparuit bonitas : in solutione autem pretii debiti per modum debiti et potentis solvere, apparuit sapientia, quae conjunxit ea in pretio, quibus ipsum pretium refutari non poterat : ut scilicet (sicut dicit Augustinus) haberet unum in se

unde deberet, et unde solvere posset pretum, et per deitatem ipsum oblatum esset cum eo cui offerebatur unum, et cum sacerdote offrente ipsum in hostia unum, et cum his pro quibus offerebatur unum in natura humanitatis. Et hoc est quod dicit Augustinus in libro IV de Trinitate, sic inquiens : « Quid tam grate offerri et suscipi posset, quam caro sacrifici nostri, corpus effectum sacerdotis nostri ? Ut quoniam quatuor considerantur in omni sacrificio, cui offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur. Idem ipse unus verusque medator, per sacrificium pacis reconcilians nos Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro quibus offerebat, unus ipse esset qui offerebat, et quod offerebat'. » Potentia autem apparuit in fine, etiam in victoria mortis inferni et diaboli : quia tamen finis intentus est bonitas, et primum movens est bonitas : ideo attribuitur Spiritui sancto.

Quod autem ita sit dicunt quatuor auctori tates. Dic tenim Joannes Damascenus sic : « Monstratur in incarnatione simul bonitas, et sapientia, et justitia, et potentia Dei : bonitas quidem quia non despexit proprii plasmatis infirmitatem, sed viscera ejus commota sunt ipso cadente, et manum porrexit. Justitia quidem : quoniam homine victo, non alio quam homme fecit vinci tyrannum. Sapientia quidem : quoniam invenit aparii, id est, difficillimi solutionem decentosissimam 2. » Item, Cassianus in libro I contra Nestorium dicit sic : « Descendit Verbum Filius, adest majestas Spiritus sancti, virtus obumbrat Patris, utique ut in sacramento conceptionis omnis esset operatio trinitatis. » Item, Bernardus in libro V de Consideratione dicit, quod tres personæ operatæ sunt Christi incarnationem. Idem dicit Augustinus in libro IV de Trinitate.

<--- Page Split --->

Et per hæc patet solutio ad totum quod objectum est.

ARTICULUS III.

ARTICULUS II.

An Incarnatio potest dici opus charitatis, et opus doni, sicut dicitur opus Spiritus sancto ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Spiritus sanctus est charitas et donum Patris, etc. »

Utrum potest scilicet dici opus charitalis, et opus doni, sicut dicitur opus Spiritus sancti ?

Et videtur, quod sic : quia propter quod unumquodque tale, et illud magis est tale : sed Spiritus sancti opus dicitur propter charitatem, et quia donum est : ergo magis debet dici charitatis opus et doni.

SOLUTIO. Nihil prohibet, quod dicatur opus charitatis ut disponentis ad opus : sed aliter dicitur opus Spiritus sancti, ut scilicet substantiae operantis. Doni autem opus non convenienter dicitur : qua donum non dicit comparationem ad opus, sed ad dantem, et ad eum cui datur. Charitas autem respicit actum, ut habitus ordinans ad actum et inclinans : et ideo proprie dicitur opus Spiritus sancti, minus proprie charitatis, sed non potest congrue dici opus doni.

Utrum uno nominato necessario tres intelligantur ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit « Sed potius uno nominato tres intelligunlur, etc. »

Videtur enim, quod non : quia intellecta essentia, non de necessitate intelligitur persona : quia multi intelligunt essentiam, qui negant personam : et una persona nominata, non de necessitate intelliguntur aliae : Patre enim nominato, non intelligitur Spiritus sanctus.

Praeterea quaeritur, Utrum semper ita sit, quod uno nominato alii intelligantur ? Videtur quod non : quia supra 1 habitum est, quod quidam cognoverunt Patrem, et Filium, et non Spiritum sanctum : ergo videtur, quod non necessario sit verum, quod uno nominato, tres alii intelligantur.

SOLUTIO. Dicendum, quod nominato uno ad actum operis, sine dubio tres intelliguntur : quia in indivisibili essentia trum referuntur ad opus.

Praeterea, Proprietates quae attribuuntur personis, resultant in opere : et ideo omnes simul intelliguntur.

Ad illud quod contra objicitur, quod essentia ab aliquo intellecta non necessario intelliguntur personae, dicendum quod sic non loquitur Auctor, imo secundum modum Scripturae quae consuevit aliquod unum nominare propter speciale attributum : et tamen alias subintelligit : sicut, Joan. XVII, 3 : Ut cognoscant te, solum Deum verum, et quem misisti, Jesum Christum. Non enim hic excluditur Spiritus sanctus.

<--- Page Split --->

Ad quest. Ad aliud dicendum, quod semper ita est, quando referuntur ad aliquod opus

per se : et non oportet quod sit per intentionem suarum relationum.

B. Quo sensu dicatur Christus conceptus et natus de Spiritu sancto ?

Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet, quomodo dictus est Christus natus de Spiritu sancto 1, cum Filius nullo modo sit Spiritus sancti ? Numquid dicituri sumus patrem hominis Christi esse Spirí- tum sanctum, ut Deus Pater Verbum genuerit, et 2 Spiritus sanctus hominem ? ex qua utraque substantia Christus unus esset, et Dei Patris Filius secundum Verbum, et Spiritus sancti Filius secundum hominem, quod eum Spiritus sanctus tamquam Pater ejus e M utre Virgi ne genuisset. Quis hoc dicere audebit, cum hoc ita sit absurdum, ut nullae fidelium aures id valeant sustinere ? Proinde cum fatemur 3 Christum natum de Spiritu sancto ex Maria Virgine, quomodo non sit Filius Spiritus sancti, et sit Filius Virginis, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio non sic de illo, ut de patre : sic autem de illa, ut de matre natus est.

Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pediculum et lumbricum, quorum nihil est filius. Ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto », non aquae filios eos recte quispiam dixerit : sed dicuntur filii Dei Patris, et Matris Ecclesiae.

Sic ergo de Spiritu sancto natus est Christus, nec tamen Filius est Spiritus sancti. Sicut e converso non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati esse dicantur : ut illi qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehenne, non ex illa nati, sed in illam praeparati s. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid, et non ita ut sit filius : nec rursus omnis qui dicitur filius, de illo sit natus, cujus dicitur filius : profecto modus iste quo natus est Christus de Maria sicut filius, et de Spiritu

<--- Page Split --->

sancto non sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis meritis praecedentibus in ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem esset Filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui Filius Dei : et sic in naturae humanae susceptione, fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, qua nullum possit admittere peccatum. Quae gratia ideo per Spiritum sanctum est significata, quia ipse proprie sic est Deus, ut sit etiam Dei donum. Per hoc ergo quod de Spiritu sancto esse nativitas Christi dicitur, quid aliud quam ipsa gratia Dei demonstratur, qua homo 1 mirabili et ineffabili modo Verbo Dei est adjunctus atque connexus, et divina gratia corporaliter repletus?

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS IV.

« Sed non est in hoc diutius immorandum, etc. »

Hic Magister objicit contra praedeterminata prius : quia si opus incarnationis attribuitur Spiritui sancto, et quidquid operatur formam corporis in generatione, videtur esse pater : videbitur, quod Spiritus sanctus sit pater Christi secundum generationem humanam.

Et haec pars habet tria capitula : in quorum primo tangit objectionem dictam, et solvit. In secundo, dat instantiam huic propositioni, Quidquid ex aqua renascitur, est filius illius, ibi, § 2 : « Non est autem concedendum, etc. » In tertio, dat instantiam huic, Omne quod est filius alicujus, de illo natum est, ibi, § 3 : « Sic ergo de Spiritu sancto natus est, etc. »

An Trinitas posset dici pater Christi ? et, An Spiritus sanctus posset dici pater ejus ? et, An Christus possit dici filius Spiritus sancti secundum gratiam ? et, An sit filius adoptivus ?

Incidit autem hic dubium, Utrum Trinitas posset dici pater Christi ?

Videtur, quod sic : quoniam

<--- Page Split --->

quod omnium pater sit creatione : ergo multo magis formatione divini corporis erit pater Christi, ut videtur.

carnalione tractans illud Apostoli Joannis, Omnis spurtus qui solvit Jesum, ex Deo non est 1 : dicit sic, « Solvere, hoc est quod unitum est in Jesu velle rumpere, et quod individuum separare. » Quid autem in Jesu unitum et individuum ? Utique homo, et Deus : ergo Jesum separat, qui hoc separat atque disrupti : ergo quicumque dicit aliud convenire homini in quantum est homo, et aliud Filio Dei in quantum est persona, solvit Jesum : sed filiatio convenit ei in quantum est persona : ergo qui aliam filiationem dicit ei convenire secundum quod est Deus, et aliam secundum quod est homo, solvit Jesum : ergo hoc dicere non est tantum inconveniens, sed etiam haereticum.

Sed contra.

Haec autem inducta sunt propter quorumdam solutionem erroneam, qui dicunt, quod posset dici filius Trinitatis, nisi innueretur confusio relationum : tamen non distingueretur, utrum esset filius secundum naturam divinam, aut

<--- Page Split --->

secundum humanam. Hæc enim fuit hæresis cujusdam Leporini monachi, qui relationum quaternitatem induxit, ut Christum duos filios diceret.

Juest 1 . Sedulterausquæritur , UtrumpossetdicifliusSpiritussancti ?

Et videtur quod sic : quia

Ad hoc iterum solventes sunt mirabiles homines, quod etiam hoc posset dici nisi in voce notaretr confusio, scilicet confusio filiationis.

SEDCONTRAhocsunt

SEDADHUCulteriusquæritur , Utrumcumhacdeterminatione , Filiusgratia , sitdicendum , Christusgratiavelsecun - dumgratiamSpiritussanctiflius ?

Videtur, quod sic : quia hic in Littera habemus, quod homo ille in unitatem Filii Dei assumeretur, quod hoc gratia non meritis habuerit : sed omnis gratia est Spiritus sancti per attributionem : ergo videtur, quod ipse sit filius gratia Spiritus sancti.

CONTRAhocest

Contra.

<--- Page Split --->

SED ULTERIUS quaeritur, Utrum Christistus sit adoptivus filius?

Sed hoc Magister inferius determinabit : ideo usque illuc est differendum.

autem fabri est operatio artificis, et non nature patris.

Ad aliud dicendum, quod nos dicimur filii adoptivu, in qua illatione non potest Christus dici filius, sicut Magister infra ostendet. ideo non est simile, quia sua gratia est uniens ad esse unum in per- sona, nostra autem ad esse unum in consensione voluntatis tantum.

Ad aliud dicendum, quod decisio quae est patrum, est ex substantia propria, et non aliena : sicut Trinitas decidit de cor- pore Virginis, et virtus formativa est originata in semine de generativa patris : et talis non fuit virtus operans concep- tum Christi : et ideo objectio illa non procedit.

Solutio. Solutio. Absque dubio dicendum est, quod nullo modo nec gratia nec natura Christus est filius Trinitatis, nec etiam Spiritus sancti, propter rationes ad op- positum, quae fere omnes extractae sunt ex dictis Patrum. Illa enim gratia est gratia unionis secundum esse, et non acceptationis : et ideo sic gratia filius est natura filius : quia natura filius non est nisi Patris : et etiam hac gratia non est nisi filius Patris. Quare autem sit matris filius, infra quaeretur.

Ad aliud dicendum, quod licet Deus format corpus et animam, non tamen dicitur pater Christi Deus Trinitas, prop- ter dissimilem modum formationis, ut dictum est.

DICENDUM ergo ad primum, quod haec est falsa, quod ex tali gratia dicatur Trinilas pater noster : imo illa gratia est acceptationis quae consensum voluntatis facti : et non unit nos Deo in unitatem personae, sed in uatatem Spiritus sancti, sicut dicit Apostolus : Qui adhaeret Do- miao, unus spiritus est, scilicet cum eo 1. Quae unitas spiritus est in consensione voluntatis, non in unitate personae vel naturae.

Ad aliud dicendum, quod vis operati- va conceptus quae est in semine intruae- ca, quod generalum est ex substantialia generantis, facit patrem hominem esse patrem : sed vis quae operatur extrinse- cus super materiam, non ex substantialia operationis adductam, sed super alienam, et aliunde assumptam, facit operantem esse artificem vel opificem, sed non pa- trem : et talis fuit virtus operans in con- ceptu Christi. Unde Praeposluvus dicit in quodam sermone Domini, tractans illud Evangelii : Nonne hic est fabri fi- lui 2. Dicit enim, quod Filius est Patris ecclesiis : in incarnatione enim illi tres magni fabri mundi fabricatores in fabri- cam uteri virginalis descenderunt, et corpus Christo fabricaverunt. Operatio

Ad aliud quod ulterius quaeritur, Adque Utrum Christus dicatur filius Spiritus sancti ?

Dicendum, quod nullo modo catholice potest dici filius Spiritus sancti.

Ad id autem quod objicitur primo, dicendum, quod Christus non est con- ceptus et natus de Spiritu sancto ut ex patre. quia non de substantia decisa a Spiritu sancto, vel virtute formante origi- naliter accepta ab ipso : sed ex ipso natus et conceptus est, sicut ex potestate ope- rantis extrinsecus : et ideo non est pater ejus, nec filius habet identitatem substantiae cum Spiritu sancto secundum quod operatur natura secundum sub- stantiam Spiritus sancti : quia illa natura est humana in qua Spiritus sanctus non convenit cum Christo.

Ad aliud dicendum, quod Joannes Damascenus non dicit, quod verum se- nuen descendit in Virginem, sed tamquam divinum semen. ut per duo ly tam- quam divinum semen extrahatur extra

4 I ad Corinth. vi, 17.

2 Matth. xiii, 55.

<--- Page Split --->

rationem seminis : divinum enim semen non potest esse pars substantiae Dei : quia substantia Dei est indivisibilis : sed habet aliquid de virtute Dei.

ARTICULUS V.

Item, Tamquam divinum semen minus adhuc dicit, quam divinum semen : unde divinum semen privat rationem substantiae seminis : tamquam autem virtutem privat operantem seminis, quae est intrinseca et naturalis, qualis vis ad formationem corporis Christi non fuit in carne separata. Unde non remanet de proprietatibus seminis, ex quo tollitur virtus et substantia intrinseca formativa, nisi operatio ipsa, et illa fuit ibi, quia conceptus convertebatur, formabatur, et figurabatur ad conversionem speciei, et formam corporis, et figuram lineamentorum corporis aliorum hominum, et hoc operatione et virtute Spiritus sancti. Unde ex hoc non sequitur quod operabatur ex semine.

Ad ALIUD dicendum, quod perfectiori agenti debetur perfectior operatio : sed non sequitur, quod illa operatio in operante facit rationem patris. Bene enim concedo, quod operatio Spiritus sancti est perfectior quam patris carnalis : non tamen fuit illa operatio per modum patris.

An Virgo gloriosa vere fuerit mater Christi? et, An 8eotvoxo, vel Xpistovoxo dicit debeat ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit B, in fine § 1: « Sic autem de illa, ut de matre natus est. »

Hoc enim videtur falsum :

1 quest. 2. An m quod ulterius quaeritur, Utrum cum hac determinatione secundum gratam Spiritus sanctus posset dici pater Christi?

Dicendum, quod nullo modo dicendum est : quia gratia est ad esse unum in persona, et filius non dicitur aliquis patris nisi in persona et gratia personae : unde illa objectio non procedit. Et bene concedo, quod illa solutio erronea est et contraria dictis Sanctorum, quod possit in re concedi, si non accederet confusio in significatione relationum, sicut expresse probatum est. Et dicunt Sancti quod concessio nostra per sermonem, vel negatio, non facit rem sic esse, vel non esse : unde ita esset, quod Christus esset filius gratia Spiritus sancti, quod Sancti negant rationibus inductis.

<--- Page Split --->

ad modum planta in terra. Planta autem in terra non accipit nisi materiam, et non virtutem formativam : quinimo illam habet vel a stellis, vel in semine planta est : ergo et conceptus in matre formativam non accipit a matre.

Christi genitricem non dicimusVirginem : quoniam in destructionem vocis 8oeroXoc, id est, Dei genitrix, nequam et inquinatus et similis Judaeo Nestorius id adinvenit, ut vas dehonorationis in inhorationem solius vere honoratae super omnem creaturam : etsi ipse rescindatur cum patre suo diabolo. » In ista auctoritate non est dissimilis Judaeo Nestorius, hoc est, haereticus, qui vas dehonorationis, et fronestarius Judaeo similis, id est, habens phrenesim Judaei vel Judaeorum, dicentium Christum esse purum hominem, invenit hoc nomen ex patris sui diaboli mendaciis.

SED CONTRA :

ETQUERATUR , UtrumBeataVirgode - beatdici 8 eotoXoc , veltantumXpistotoXoc , utdixeruntquidamhaeretici ?

Videtur autem quod debeat dici 8eotXoc, quia

SoluttioDicimusabsquedubio , quodgloriosaVirgoverissimematerChristiest : etquiahoccollatumesteiutpos - setvirgofierimaterChristiagratia : s e d

<--- Page Split --->

collatione facta, naturaliter ipsa mater Christi est. Sicut autem in distinctione praecedenti habitum est, non est matris quod ipsa est conversiva ad speciem, et formativa membrorum conceptus: sed sunt ejus operationes ad meliorationem complexionis ex materia, et disponentibus virtutibus ex complexione matricis et nutrimenti. Nec hoc praesumo dicere, quod ipsa sanguinem formandum in corpus Christi deciderit: quia dicit auctoritas Damasceni supra habita, quod separationem illam fecit Spiritus sanctus. Sed hoc verum est, quia fidei meritum in ipsa disposuit ad hoc quod hoc in ea fieret: et hoc est quod dicit Beatus Bernardus in libro V de Consideratione his verbis: « Sive conjunctis, sive disjunctis duobus (scilicet anima, et carne) nihilominus perseveravit in tribus unitas personalis. Æque unus Christus, unaque persona, Verbum anima et caro, etiam mortuo homine perduravit. In utero Virginis (ut sentio ego) commixtio haec et fermentatio facta est: et ipsa mulier quæ miscuit, et fermentavit. Nam fermentum non immerito fortasse dixerim fidem Mariæ. Plane beata quæ credidit, quoniam perfecta sunt in ea quæ dicta sunt ei a a Domino. Perfecta autem non essent si quominus juxta verbum Dei esset fermentatum totum, et perpetuo fermentatum servans nobis tam in morte quam in vita pariter unum atque integrum mediatorem Dei et hominum cum sua deitate hominem Christum Jesum 1. » Secundum hanc auctoritatem oportet, quod Beata Virgo miscuit et fermentavit, id est, ad mixtionem, hoc est, ad unionem et fermentationem et congruitatem materiæ operata est merito fidei: quia commixtio illa hic non est nisi unio trium satorum, id est, corporis, et animæ, et deitatis: et fermentatio massæ virginalis nihil aliud est quam maturitas congruitatis.

tua, dicendum quod non est simile : quia æs est tota materia statuæ secundum se totum, et præterea non operatur secundis actibus ad statuæ figuram et vegetationem et nutrimentum per virtutem intraneam ipsi æri.

Ad id quod objiciur de solutione quoAd 3, 4 e 5. rumdam, dicendum quod illa suspensio non ostendit ex matre esse nisi operationes secundas : quia principalis est in semine viri : in conceptu autem virginali fuit ex opere Spiritus sancti.

Ad id quod ulterius quaeritur, Utrum Ad quest. Beata Virgo posset diei Xpistoxoxo; Dicendum, quod non absolute : quia, sicut ducunt Damascenus et Ambrosius, franestarii Judæorum, ut Paulus Samosetanus, et Nestorius, et Eutyches, et Pelagius invenerunt hoc in diminutionem honoris Beata Virginiis, ut scilicet tantum Christus, et non Deus esset, qui ex Beata Virgine est natus : et ideo cum etiam verba et nomina (ut dicit Hieronymus) cum haereticis communia habere non debeamus, non est hoc absolute recipiendum.

Ad id autem quod contra objicitur, Ad object 1. dicendum quod nasci proprie non est naturae, sed personae vel hypostasis per se : ideo natus est hypostasis Deus et homo unus perfectus, qui filius est matris et patris cœelestis secundum duas nativitates ipsius. Argumentatio autem illa procedit, ac si gratia naturae natae diceretur mater et natus : et hoc non est verum.

Ad aliud dicendum, quod consubAd object 2. stantialitas parentis ad natum est per consequens secundum intellectum, et non primo. Primo enim et principaliter hic genuit hunc : sed quia genuit de sua substantia, ideo est consubstantialis. Unde cum nativitas respiciat esse hypostasis et personae primo et principaliter, naturam autem per posterius, ipsa dicitur mater Christi secundum hypostasim,

<--- Page Split --->

quae hypostasis est Deus et homo, et ideo ipsa est mater Dei et hominis : licet non sit consubstantialis nisi quoad naturam humanam tantum, quia consubstantialitas ex intellectu suo non dicit nisi convenientiam in substantia : nativitas autem est personae primo et per se, et naturae per consequens et posterius.

Ad object. 3. Ad aliud dicendum, quod xpistotxoc non est dicenda : quia licet in Christo intelligatur unctio, tamen non necessario ponit unctionem deitatis, sed gratiae, sicut cum dicitur : Nolite tangere christos meos 1.

Ad object. 4. Ad hoc quod ulterius objicitur, sine praejudicio dicendum quod Christus tantum una filiatione filius est : sed habet duas nativitates : sed ex altera nativitate, scilicet terrena, non innascitur ei nova filiatio, quae determinet hypostasim ipsius : tamen parenti innascitur novus respectus ad ipsum, sicut est videre in simili : nec enim dicimus, quod alia filiatione Socrates sit filius patris sui, et alia filiatione filius matris suae, sed eadem : sed tamen alius est respectus patris ad filium, et alius respectus matris. Et ideo Christus ex nativitate humana quam vere habet, verissime facit matrem habere respectum relationis ad ipsum in conformitate substantiae terrena : sed tamen aliam filiationem ipse non habet qua filius sit, quam illam quam habet ab aeterno : filiatio enim determinat hypostasim, quae tantum una est in Christo : et in uno in quantum est unum et secundum unum, non convenit esse duas qualitates ejusdem speciei secundum duas relationes : et ideo una filiatione est Filius Patris secundum generationem æternam, et eadem filiatione est Filius matris secundum generationem temporalem.

Inveniuntur autem quidam aliter dicentes, contra quorum opinionem disputare est longum. Hoc autem quod hic dictum est, concordat dictis Sanctorum.

ARTICULUS VI.

Quare aliquid natum de alio dicitur filius, et aliquid non? et, Quare renati ex aqua et Spiritu sancto non dicantur filii aqua et Spiritus sancti?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 2 : « Aliter de homine nasci filium, aliter capillum, etc. »

Dubitatur enim, quare hoc sit quod aliquid natum de aliquo dicitur filius, et aliquid non dicitur filius ?

Item, de hoc quaeritur, Qualiter aliqui renait ex aqua et Spiritu sancto non dicantur filii aquae et Spiritus sancti, sed potus Dei Patiis et matris Ecclesiæ suæ ? Mater Ecclesia est congregatio fidelium : et quia mater ministrat materiam ad fœtum, deberet mater Ecclesia ministrare materiam in hoc partu : et hoc non est verum, quia nec gratia est ex ipsa, nec materia corporis, secundum quam materam homo generatur.

Ad PRIMUM dicendum, quod non dicisoluta Ad quaesi tur filius nisi tria conveniant in nato, scilicet materia quae est in potentia totum corpus, et virtus formativa in illa materia, secundum quod haec debet esse decisa per actum generativæ virtutis in parentibus : et tertium, quod natus terninetur per naturam et reducatur in simile secundum speciem et formam ipsi generanti. Capilli autem non generantur sic : sed potius ex fumoso nutrimento grosso terrestri pertingente ad pellem, generantur capilli : lumbrici autem ex putrefacto nutrimento in inferiori alvo, ut dicit Philosophus : cum enim putrescit nutrimentum, exhalat calor naturalis qui secum humidum naturale trahit :

<--- Page Split --->

quod quia viscosum est, exterius ambitur in modum pellis, quæ pellis exhalatum calidum continet in se in humido extracto : qui calor cum evaporare non possit, in spiritum convertitur, et educit animam sensibilem, et generatur vermis longus vel brevis secundum complexionem materiae . sed forte anima sensibius datur virtute stellarum : hoc tamen planum est, quod nec materiam nec virtutem formativam habet generationis hominis, nec in simile speciei et formæ terminatur.

Ad hoc autem quod ulterius quaeritur, dicendum quod aqua non est ibi nisi sicut materia in qua sumitur similitudo sensibilis ad significationem sacramenti : per quam similitudinem non ex aqua, sed ex sanctificatione causet : et ideo cum mater aliquo modo causet, aqua non potest dici mater. Spiritus autem bene dicitur pater spiritualis, Pater enim spiritualis non est pater absolute, sed dicitur translative, eo quod sua virtute dat esse secundum spiritum, et hoc est bene esse. Ecclesia autem dicitur mater non proprie, sed per translationem, eo quod in matrice affectus sui parturit nos, donec Christus formetur in nobis.

ARTICULUS VII.

An aliqui possunt dici filii gehennae ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 3 : « Filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati. »

Ex hoc enim quod aliquid comparatur ad aliquid post suum esse, non potest habere rationem filiationis ad illud : cum ergo ad gehennam nemo comparatur nisi ex post facto, quod sequitur esse : videtur quod non debeant dici filii gehennae.

Solutio. Filius claudit in se tria, scilicot de substantia natum esse parentis, et disciplinam habere parentum, sicut dicit Apostolus, ad Hebr. xii, 8 : Quod si extra disciplinam estis, cujus participes faeti sunt omnes, ergo adulteri, et non filii estis. Tertium est jus haereditatis paternae. Et primum quidem filii gehennae non habent a gehenna : et hoc est quia hoc solum consequitur nativitas : ideo non sunt a gehenna nati : sed medio sunt praeparati in illam gehennalibus actibus : et tertium cum possidebunt gehennam, quia per actus habebunt eam jure haereditario.

ARTICULUS VIII.

An aliqua merita praecesserunt Incarnationem ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 3 : « Insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis meritis praecedentibus, etc. »

Videtur enim, quod merita multa praecesserunt incarnationem : quia

<--- Page Split --->

probatis dabatur hoc ex debito, et non ex gratia.

retur, non cadit sub merito condigni sive debiti, sed sub merito congrui. Unde palet, quod argumentum istud non sequitur : ex quo palet solutio omnium argumentorum quae sunt inducta.

ARTICULUS IX.

Solutio.

Solutio. Rationes inductae in nullo sunt contra id quod dicitur in Littera : quia in Littera dicitur, quod ille homo non habet ex meritis praecedentibus, eo quod non erat antequam esset unitus detati : et antequam erat, mereri non poterat.

Ad id autem quod quaeritur, Utrum esset meritum aliquod Ecclesiae? Dicendum, quod est meritum congrui, et est meritum condigni sive debiti : et meritum congrui potuit praecedere, quo scilcet congruentius daretur quam si non esset meritum tale : sed non dabatur merito condigni sive debiti. Unde, ad Titum, ii, 41 : Apparuit gratia Dei, salvatoris nostri, omnibus hominibus. Et, infra, iii, 4 et 5 : Cum benignitas et humanitas apparuit salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae fecinus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit Et bene concedo, quod non cadit sub merito condigni.

Et ad hoc quod contra objicitur, dicendum quod gloria cadit sub merito, etiam id quod ordinatur ad gloriam, licet nullus possit mereri primam gratiam, qua aliter gratia esset ante primam gratiam. Sed incarnatio non substantialiter ordinatur ad gloriam : quia dicit Augustinus, quod alius modus erat possibilis, licet nullus congruentior ad sanandam nostram miseriam. Vel potest dici, quod licet gloria cadat sub merito condigni vel debiti, non tamen sequitur, quod omne id cadat sub merito condigni, quod ordinatur ad gloriam : quia prima gratia etiam quando alius primam gratiam me-

An gratia sit naturalis Christo ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 3 : « Fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, etc. »

Contra :

Nulla gratia est naturalis, sed donum Dei consequens naturam, et perficiens eam in bene esse : ergo non est naturalis.

Solutio. Triplex dicitur naturale, scilicet quod est de esse naturali aliquo modo, et quod non potest relinquere naturam, et quod causatur ab aliqua parte naturae per se. Et his tribus modis dicitur gratia naturalis Christo. Gratia enim unionis non est habitus acceptionis et gratificationis in Christo : sed est faciens unum esse personae Filii Dei et Filii hominis : et sic gratia illa est de esse. Habitus autem gratiae in virtutibus et aliis gratia non poterat relinquere subjectum : et sic habebat iterum proprietatem et similitudinem rei naturalis, quae numquam relinquit id in quo est. Tertio modo dicitur etiam gratia naturalis : quia per se causatur gratia a deitate quae est, et erat altera naturamur in Christo : et hoc modo intelligit Auctor quod hic dicit.

Ad id ergo quod objicitur, quod gratia est de consequentibus esse, potest dici, quod hoc verum est in aliis creaturis rationalibus, quae non sunt unitae deitati in principio sui esse. Vel dicatur, quod hoc est verum quantum ad ordinem ra-

<--- Page Split --->

tionis, qui est inter esse et bene esse : sed non oportet quod hoc sit secundum tempus.

ARTICULUS X.

An Verbo potest dici humana natura concreta? et, An Verbum corporaliter divina gratia fuerit repletum?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 3 in fine : « Homo... ineffabili modo Verbo Dei est adjunctus atque connexus, etc. »

Videtur autem, quod non concretus : quia

SOLUTIO. Quidam dixerunt, quod humana natura in Christo vergit in accidens : et ideo non facit in eo personalitatem, nec personam. Sed ego non audeo hoc dicere : tamen infra de hoc tracatbitur. Sed hic dicendum, quod concretus capitur improprie pro unitus : et sic cessat objectio.

Ad alud dicendum, quod corporaliter repletir dicitur quoad gratiam unionis :

unio enim est ad corpus et ad animam. Lacet ergo non sit subjectum corpus gratiae in qua sunt habitus virtutum, tamen corpus Christi deitatu unitum potest dici subjectum divinae gratiae : quia in ipso, ut dicit Apostolus, plenitudo deitatis habitavit corporaliter 4.

Alii tamen voluerunt subtilius dicere, et minus ad propositum, dicentes quod sunt tres dimensiones gratiae divinae : quarum una est simplicitatis Dei, gratia cujus Deus est in omnibus, attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter, quasi protensione a puncto principii primi usque ad ultimum punctum creaturae novissimae, secundum quod Deus est in omnibus essentialiter, praesentialiter, et potentialiter : et ista est dimensio longitudinis per modum longitudinis per omnes gradus entium. Est autem dimensio per modum latitudinis, sed in longitudine magis contracta, secundum quam Deus per charitatem et gratiam inhabitat in Sanctis, de qua inhabitatione dicitur : Latum mandatum tuum nimis 5. Tertio modo conjungit duos priores in Christo, et adjungit profundum soliditatis gratiae unionis in esse personae : et sic quasi trina dimensione inhabitat in Christo, bina in Sanctis, et una in omnibus.

Alii exponunt, quod corporaliter dicitur hic figurative : quia umbra non est nisi ex objecto alicujus corporis quod stat ante lucem : unde in umbra hujus gratiae Patres fuerunt : corpus autem veritatis gratiae Christus : sed redemptio sequens est lumen.

<--- Page Split --->

C. Alia ratio, quare 1 dicatur natus de Spiritu smacto.

Potest etiam dici Christus secundum hominem ideo natus de Spiritu sancto, quia eum fecit. In quantum enim homo est, et ipse factus est, ut ait Apostolus 2. Conceptus ergo et natus de Spiritu sancto esse dicitur : non quod Spiritus sanctus fuerit Virgini pro semine : non enim de substantia Spiritus sancti semen partus accepit : sed quia per gratiam Dei et operationem Spiritus sancti de carne Virginis est assumptum, quod Verbo est unitum. Et in Evangelio secundum hanc intelligentiam legitur de Maria, quod inventa est in utero habens de Spiritu sancto 3. Cujus dicti rationem Ambrosius insinuans in libro III de Spiritu sancto ait : Quod ex aliquo est, aut ex substantia, aut ex potestate ejus est. Ex substantia, sicut Filius qui a Patre vel ex Patre : et Spiritus sanctus, qui a Patre et Filio procedit. Ex potestate autem, sicut ex Deo omnia. Quomodo ergo in utero habuit Maria ex Spiritu sancto ? Si quasi ex substantia, ergo Spiritus in carnem et ossa conversus est. Non utique. Si vero quasi ex operatione et potestate ejus Virgo concepit, quis neget Spiritum sanctum Dominicae incarnationis auctorem 4 ?

Symbolum enim non sic videtur habere, sed sic : « Qui conceptus est de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine. »

Quæritur ergo, Utrum convenienter utrumque potest attribui Spiritui sancto ?

Cum dicatur in symbolo, « Qui conceptus est de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine » an utrumque potest dici ?

Deinde objicitur de hoc quod dicit : « Conceptus ergo et natus de Spiritu sancto, etc. »

Et videtur quod non : quia 1. Ratione nativitatis dicitur Filius : unde si dicatur natus de Spiritu sancto, videbitur Filius esse Spiritus sancti. 2. Praeterea, Non sic operatus est Spiritus sanctus ad nativitatem sicut ad conceptionem : quia in conceptione convertit, separavit, formavit, distinxit, et univit : ergo non debet ei attribui.

4 Edit. Joan. Alleaume, qua. 2 Ad Galat. IV, 4 : Must Deus Filium suum, factum ex nuliere, factum sub lege.

3 Matth. 1, 18. 4 S. Ambrosius, Lib. III de Spiritu sancto, cap. 5.

<--- Page Split --->

SOLUTIO. Dicendum, quod congruentius attribuitur ei conceptio quam nativitas : tamen unum propter alterum potest attribui ei. Nec ex hoc sequitur, quod sit filius : quia natus de aliquo operante non ponit filiationem ad illum, sed potius natus de illo substantialiter. Vel, potest dici, quod est nativitas in utero quae est per informationem et infusionem animae, quam in conceptione fecit Spiritus sanctus : de qua dicitur, Matth. 1, 20 : Quod in ea natum est, de Spiritu sancto est : et haec est nativitas quae hic Spiritui sancto attribuitur.

ARTICULUS XII.

An polest concedi Spiritum sanctum ex Maria Virgine genuisse filium per gratiam ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, « Quia per gratiam Dei et operationem Spiritus sancti de carne Virginis, etc. »

Quaeritur, Utrum ratione hujus gratiae posset concedi Spiritus sanctus ex Maria Virgine genuisse filium ?

Videtur, quod sic : quia, Matth. m, 9, super illud : Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahæ, dicit Glossa : « In hujus rei testimonium Deus de Sara genuit filium : » cum igitur Deus de Sara non materialiter vel seminaliter genuerit, sed per effectum gratiae, videtur quod hic multo magis hoc possit dici, ubi major est gratiae effectus.

SOLUTIO. Nullo modo debet concedi, quod Spiritus sanctus genuerit filium ex Maria Virgine. Et illa Glossa quae inducta est, impropria est : et est sensus, genuit, id est, fecit quod nasceretur.

DEINDE, Super illud cap. C, in fine : « Si quasi ex operatione et potestate ejus Virgo concepit, etc. »

Accipe auctoritatem Hugo de sancto Victore, qui hujus rationem reddit his verbis : « Concepti Maria de Spiritu sancto : non quod de substantia Spiritus sancti semen partus acceperit, sed quia per amorem et operationem Spiritus sancti ex carne Virginis divino partui substantia ministratur : nam quia in corde ejus amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne ejus mirabiliter faciebat : cujus dilectio quia in corde non suscepit socium, operatio in carne illius non habebat exemplum. »

D. Quare Apostolus dicat Christum factum, cum nos eum esse fateamur natum ?

Sed quaeri potest, Cum nos Salvatorem natum profiteamur, cur Apostolus eum factum dicat ex semine David 1 : et alio loco, factum ex muliere 2 : cum aliud sit fieri, aliud nasci. Aliquid ergo significavit hoc dicto. Quia

<--- Page Split --->

enim non ab humano semine concreata est caro Domini in utero Virginis, et corpus effecfa, sed effectu et virtute Spiritus sancti, ideo Apostolus dicit factum, non natum. Aliud est enim semine admixto et sanguine coagulato generare : aliud est non permixtione, sed virtute procreare. Possunt enim homines generare filios, sed non facere. Ecce quare dicit Apostolus factum, et non natum : ne ejus scilicet nativitas quae fuit sine virili semine, nostrae similis putaretur, quae conficitur seminum commixtione. Ideo autem cum factum diceret Apostolus, addidit, ex semine David : quia etsi non intercessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen quia ex ea carne Christus formatus est, quae constat ex semine, recte dicitur quia factus est.

ARTICULUS XIII.

ARTICULUS XIV.

Quid differant generare, et facere ?

An sanguis Beatae Virginis sit etiam coagulatus ?

« Sed quæri potest, Cum nos Salvatorem, etc. »

Hic incipit pars quae contra totum praecedens est divisa, ubi quaerit Magister ulterius cur Apostolus dicit eum factum ex semine David. Et ratio quam assignat Magister plane jacet in Littera, et est bona, et solvens quaestionem.

Sed quaeritur hic, Quid distet inter facere, et generare ?

Solutio. Ad hoc dicendum, quod facere sumitur large, et stricte. Large, tunc quodlibet opus dicitur facere, et creare, et formare, et omnia hujusmodi. Stricte autem non dicitur facere aliquid nisi quod virtute extrinseca operatur circa materiam praejacentem, ut artifex, et ita sumitur hic. Generare autem est de substantia producere simile generanti in specie et forma.

Deinde quaeritur de illo quod dicit, ibi, D, « Aliud est enim semine admixto et sanguine coagulato generare, etc. »

Dubitatur enim, Utrum sic fuerit in Beata Virgine ?

Dicendum, quod in generatione alterius parvuli (ut dicunt quidam) tria concurrunt, scilicet semen patris quod est coagulum in lacte, semen matris quod est magis obediens, et magis unibilior sanguis matris in nutrimentum et aug mentum : sed in Beata Virgine non fuit nisi unum, quod est sanguis separatus et purificatus Spiritus sancti virtute, ut habitum est supra in auctoritate Damasceni.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO V.

De modo uniendo divinam et humanam naturam in Christo.

A. Si persona vel natura personam vel naturam assumpsit, et si natura Dei incarnata sit ?

Præterea inquiri oportet, cum ex præmissis constet Verbum Dei carnem et animam simul assumpsisse in unitatem personæ, quid horum potius concedendum sit, scilicet quod persona personam, vel natura naturam, vel persona naturam, vel natura personam assumpserit : et an ita conveniat dici divinam naturam esse incarnatam, sicut Deus incarnatus, et Verbum incarnatum sane dicitur. Hæc inquisitio sive quærendi ratio, juxta sacrarum auctoritatum testimonia partim implicita atque perplexa, partim vero explicita est et aperta. Certum est enim et sine ambiguitate verum, quod non natura personam, nec persona personam, sed persona naturam assumpsit : quod Sanctorum subditis comprobatur testimoniis, et adstruitur documentis. Ait enim Augustinus in libro de Fide ad Petrum : Deus unigenitus dum conciperetur, veritatem carnis accepit ex Virgine : et cum nasecretur, integritatem virginitatis servavit in malre 1. Et paulo post : Sic Deus humanam naturam in unitatem personæ suscepit, quod se humilians per maximam incorruptæ Virginis uterum ex ea nasciturus implevit. Formam ergo servi, id est, naturam servi in suam accepit ille Deus personam 2. Item, Deus Verbum non accepit personam hominis, sed naturam. Item, Dei Filius unigenitus, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis animæque rationalis incarnatus est.

His aliisque pluribus auctoritatibus evidenter ostenditur, non naturam

<--- Page Split --->

personam, nec personam personam, sed personam naturam accepisse. De quarto vero questionis articulo, utrum scilicet natura naturam assumpserit, scrupulosa etiam inter doctos quaestio est. Quia et in hoc plurimum dissentire videntur, qui auctoritate praeclari, aliis doctiores in sacra pagina exstiterunt : nec tantum alii ab aliis, verum etiam iidem a seipsis dissonare videntur, sicut subjecta capitula docent. Legitur enim in Concilio Toletano VIII traditum sic : Solum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Et cum tota Trinitas operata sit formationem suscepti hominis, quoniam inseparabilia sunt opera Trinitatis, solus tamen Filius accepit hominem in singularitatem personae, non in unitatem divinae naturæ, id est, quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati. Idem in Concilio Toletano II : Unius substantiae credimus Deum Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum : non tamen dicimus ut hujus Trinitatis unitatem Maria Virgo generit, sed tantum Filium, qui solus naturam nostram in unitatem suæ personæ assumpsit. Incarnationem quoque hujus Filii ' Dei tota Trinitas operata esse credenda est. Solus tamen Filius formam servi accepit in singularitatem personæ. His insinuari videtur, quod persona tantum naturam, non natura naturam assumpserit. Si enim quod commune est Trinitati, non accepit hominem : ergo non natura divina, quæ communis est tribus personis. Cui videtur obviare quod Augustinus ait in libro de Fide ad Petrum : Nec divinitas, inquit, Christi aliena est a natura Patris, secundum illud, In principio erat Verbum 2 : nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id, quod Verbum caro factum est 3 . Illa enim natura quæ semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine 4 . Hac auctoritate videtur tradi, quod divina natura humanam suscepit. Ubi vehementer moveri possumus, quod eam genitam æternaliter ex Patre dicit, nisi forte natura pro persona hic accipiatur : alioquin si dixerimus naturam tribus personis communem genitam esse, occurrunt nobis ex adverso quæ in tractatu de Trinitate disseruimus, ubi diximus non naturam naturam, sed personam personam genuisse 5 . Quia si natura genuisset naturam, cum una eademque sit natura Trinitatis, eadem res scipsam genuisset, quod Augustinus fieri posse negat 6 . Sed alibi certum reperimus documentum : quo natura naturam as-

<--- Page Split --->

sumpsisse monstratur. Ait enim Augustinus in primo libro de Trinitate 1 : Etiam seipso Christus factus est minor, formam servi accipiens. Neque enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri : ut et in forma servi, et in forma Dei idem ipse sit unigenitus Filius Patris : quia forma Dei accepit formam servi. Si autem forma Dei formam servi accepit, sine dubio natura naturam accepit. Formæ enim nomine natura significatur, ut Augustinus evidenter docet in libro de Fide ad Petrum : Cum, inquit, de Christo audis quia in forma Dei erat, oportet te agnoscere firmissimeque tenere, in illo formæ nomine naturalem plenitudinem debere intelligi 2. In forma Dei ergo erat, quia in natura Dei Patris semper erat, de qua natus erat. Hilarius quoque in libro XII de Trinitate 3 ita ait : Esse in forma Dei non alia intelligentia est, quam in Dei manere natura. Didicisti nomine formæ intelligentiam fieri naturae, at audisti quod forma Dei formam servi suscepit. Unde consequens est, quod natura divina naturam humanam suscepit. Quod etiam Hieronymus in Explanatione fidei evidenter insinuat, inquiens : Passus est Filius Dei, non putative, sed vere : secundum illud passus est quod pati poterat, id est, non secundum illam substantiam quæ assumpsit, sed secundum illam quæ assumpta est 4. Ex quo apparet divinam substantiam assumpsisse humanam. Ex verbis autem Augustini superius positis, adhibita diligentia innui videtur solum Verbum carnem factum, et naturam solum suscepisse humanam : et divinam naturam, eamdem accepisse. Ait enim : Trinitas nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo sic veritas incommutabilis manet divinæ humanæque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas quam de Patre habet, ita vere semper et incommutabilis ejus sit humanitas quam sibi unitam summa divinitas gerit. Ecce et solum Verbum dixit carnem factum, et humanitatem divinitali unitam. Idem quoque superius dixit 5 servilem formam a solo Filio susceptam, quam tota Trinitas fecit. Jam facile est agnoscere, quam diversa et multiplicia super quaestione proposita Auctores tradiderunt. Ideoque posteriores ea legentes, varias atque contrarias, ex prædictus occasionem sumentes, promunt sententias.

<--- Page Split --->

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS I.

« Præterea inquiri oportet, » etc.

Hic incipit tertia pars et ultima istius quaestionis in qua agitur de unione assumentis et assumpti in hypostasi et persona.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima agitur de unione facta in hypostasi. In secunda autem opponitur contra determinata, ibi, E, « Hic a quibusdam opponitur, quod persona, etc. »

Adhuc prior dividitur in partes duas : in quarum prima determinatur, quod persona assumpsit naturam, et quod natura naturam. In secunda autem ulterius quaeritur, Utrum hæc concedi debeat, natura est caro facta ?, ibi C, « Sed quæritur, Utrum eadem divina natura debeat, etc. »

Prima harum adhuc subdividitur in duas: in quarum prima probat, quod non natura personam, nec persona personam, sed persona naturam assumpsit. In secunda, movet quaestionem, Utrum natura naturam assumpsit? ibi, A, § 2 : « His aliisque pluribus auctoritatibus, etc. »

In primo paragrapho primi capituli tangit primo quaestionem quatuor problematum, silicet utrum natura personam, vel persona personam, vel persona naturam, vel natura naturam assumpserit? et determinat tria istorum problematum, scilicet quod non natura personam, nec persona personam, sed persona naturam assumpsit.

An idem sit assumere quod unire in incarnatione Filii Dei ?

Incidit hic quaestio ante Lutteram quadruplicis membri : quorum primum est, Utrum idem sit assumere quod unire in incarnatione Filii Dei ?

Secundum, Utrum divina natura, abstracta personalitate, sit assumens vel uniens sibi, vel possit esse.

Tertio, Utrum divina persona possit aliquid assumere sibi vel unire ?

Quarto, Utrum assumptio per prius conveniat naturae vel persona ?

AD PRIMUM horum proceditur sic :

Multipliciter assumitur aliquid : ad adjutorium, sicut uxor in generatione filii : ad naturam, sicut semen assumit sibi attrahendo unde capiat augmentum, et unit sibi illud : et etiam assumptio in amicitiam et societatem. Et in omnibus illis modis semper est diversitas assumpti et assumentis. Ergo videtur, quod cum uniens sit unitum, quod hæc sit differentia quam fere omnes faciunt, quod unitum est uniens, sed assumptum non est assumens : et hæc differentia inter assumere et unire attribuitur Boctio, licet in libris suis non inveniatur, quod ego sciam.

Si forte dicatur, quod non est verum, quod uniens est unitum. CONTRA : Unitum facit unum cum eo quod est unitum quia aliter non esset unitum : ergo unitum post unionem est unum ei cui unitum est : sed unitum est unibili : ergo hæc est vera, Uniens est unitum.

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

quod juxta sit ad aliquid aliud quam quod constituat unum. Si primo modo, tunc ejusdem erit assumptio cujus unio est in incarnatione. Si secundo modo, tunc videtur natura esse assumpta ad aliud quam ad unionem, quod iterum falsum est.

Solutio.

SOLUTIO. Dicendum, quod differunt re et ratione in incarnatione assumere et unire, et assumptio et unio.

Et est eorum differentia in quatuor, quorum primum est secundum nomen : quia assumptio non est nisi diversi in substantia, et ratione, vel in numero : non enim dicitur, Assumo me cappatum : sed, Assumo cappam, vel vestimentum, vel assumo socium, vel anicum. Unio autem secundum suum nomen dicit unum vel subjecto vel identitate, sicut dicimus album unum vel unitum Socrati, si Socrates albus est, et dicimus esse idem illi.

Secunda differentia est in actu assumptionis, vel unionis : quoniam non omne quod assumitur, efficitur prope vel juxta : sed omne quod unitur, efficitur unum.

Tertia differentia est in assumptis et unitis : quoniam natura proprie erat assumpta : et cum natura humana semper maneat sub proprietatibus quae nulli alii conveniunt naturae, distincta, non proprie est unita nisi forte in altero quod est hypostasis : sed hypostasis est unitum in se : et ita unio immediate respicit hypostasim, assumptio autem per se respicit naturam.

Quarta differentia sumitur ratione or-

dinis inter duos actus, scilicet assumere, et unire : quia secundum rationem prius est assumere, quam unire assumptum. Sic ergo concedimus differentiam quae communiter assignatur, quod assumitur diversum, et unitur id quod est idem in persona.

Ad iLLUD autem quod contra obiicitur, Adobject.1. quod non sumitur hic natura nisi ad unionem, dicendum quod si vis fiat in hoc quod dicit ad unionem, ut intelligatur uniri in se et per se, falsum est, eo quod assumpta remaneat in se et per se distincta : quia natura humana non est natura divina, nec persona divina, nec est homo. Si autem large intelligatur ad unionem, id est, ad unionem tamquam ad finem, et in alio unitur licet non in se, tunc verum est quod assumptio naturae est ad unionem hypostasis cujus est natura illa.

Ad ALIUD dicendum, quod licet non sit Adobject.2. consequentia secundum tempus inter assumere et unire, consequuntur se tamen necessario ordine rei assumpta et unita : et illa consequentia sufficit ad demonstrandum differentiam assumptionis, et unionis. Assumptio enim dicit attractionem ab alio ad se : unde assumptio secundum perfectam sui rationem vel terminum a quo, salvatur in actu illo quo Spiritus sanctus separavit a reliquo sanguine gloriosa Virginis quod in materiam cederet Christi corpori : non tamen in illo actu aliquo modo salvatur ratio unionis.

ARTICULUS II.

An abstracta personalitate, divina natura possit sibi aliquid unire ?

Secundo quaeritur, Utrum abstracta personalitate, divina natura possit sibi aliquid unire, vel assumere ?

<--- Page Split --->

Videtur autem quod sic.

mo est separatio a persona, et e converso, videtur quod natura non secundum rem sit extra personam: sed numquam convenit ei assumere nisi ubi est secundum rem: ergo numquam convenit ei assumere nisi in persona: ergo nihil assumet circumscripta personalitate.

Sed contra:

SOLUTIO. Dicendum, quod aliud est circuituscribere a natura omnem personalitatem, et circumscribere personalitatem hanc quam determinat fides, scilicet Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Si enim primo modo fiat circumscriptio personalitatis in natura divina, erit ipsa in intellectu tantum, et nihil aget necessumet, et intelligetur per modum alicujus ordinabilis in alterum in quo sit secundum esse, quia intelligetur ordinabilis ad personam : et sic procedunt omnes objectiones ad hoc inductæ, quod natura abstracta a personis non possit assumere. Si autem fiat abstractio a personalitate quam determinat fides in divinis, tunc adhuc remanet secundum intellectum Deus, ens unus in se rationalis naturae, et discretus suis attribuìis ab omnibus aliis : et ita manebit in ratione personæ, licet non manebit in ratione hujus personæ vel

<--- Page Split --->

illius : et illi convenit assumere, vel operari, et unire sibi ex sui omnipotentia quidquid voluerit. Sed verum est, quod ita non conveniens erit ordo redemptionis. Et hujus ratio est : quia abstracta personalitate quam distinguit fides in divinis, non remaneret personarum distinctio, licet remaneat persona una secundum substantiam perfectam et unam, et tales persona plures in divinis esse non possunt : quia pluribus talibus personis positis, sequeretur plures deos esse, quod non verum. Et ideo cum ad redemptionem exigatur distinctio personalis inter mittentem et missum, et inter satisfacientem et cui satisfit, non possunt tunc salvari hujusmodi convenientiae : quia idem personaliter esset mittens et missus, et satisfaciens et ille cui satisfactio exhiberetur. Unde dicendum, quod circumscripta personalitate fidei, in Deo salvatur adhuc potentia incarnandi, sed non convenientia.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod natura dicitur ut quid unibile alteri quod est res sua sicut individuum sua naturae : sed non dicit alteri naturae vel personaunibile alterius naturae.

Ad ALIUD dicendum, quod naturae non convenit operari nisi assumpta persona, licet non oporteat supponere eam in persona hac vel illa distincta, ut fides supponit.

Ad ALIUD dicendum, quod non intellectis his personis, adhuc remanet ratio personalitatis in Deo : sed verum est, quod non est eadem ratio personalitatis : quia relationibus non distingueretur a re ejusdem naturae, sed attributis distingueretur a rebus aliarum naturarum : et ideo non est mirum si remanet omnipotens.

Ad ALIUD dicendum, quod diliget et præcipiet : eo quod supponitur ut persona substans in se perfecta, et indistincta ab aliis : sed tamen quia una sola tunc ponitur, peribit convenientia incarnationis et redemptionis.

ARTICULUS III.

An assumere convenit personæ divinæ ?

Tertio quaeritur, Utrum assumere convenit personæ divinæ ?

Videtur, quod non : quia

2· Item, Omnis unio quam facit natura est ad hoc ut unita stet in uno, quod ulterius alii non uniatur, sicut unit elementa in humoribus, humores autem in complexione, et complexionem in membris similibus, similia in dissimilibus, et dissimilia in corporis organici physic compositione, et corpus organicum cum anima habente diversitatem virium, et ibi stat : ergo hoc est ultimum quod repugnat unbilitati : cum ergo hoc sit individuum naturae vel personae : persona secundum rationem personae non est unibilis alii : cum igitur in divinis personis verissima sit ratio personæ, videtur quod non sit unibilis secundum intellectum personæ.

<--- Page Split --->

hoc facere ex omnipotentia sua : hoc nihil est dictum : quia Sancti multi assignant rationes, quare magis congruenter sit persona assumens quam natura.

Sed contra. SED CONTRA :

Solutio. Solutio. Dicimus cum sanctis Patribus, quod persona unibilis est ex parte assumentis.

Ad 1. Ad hoc autem quod contra objicitur, dicendum quod hoc verum est quia singularitas et incommunicabilitas sunt de intellectu personae : sed non omnis singularitas nec omnis incommunicabilitas, sed singularitas quae contrariatur ad in pluribus esse, et incommunicabilitas quae contrariatur unibilitati ad tertium consti-

tuendum : et sic non amisit singularitatem divina persona : quia adhuc remansit una singularis persona non prædicabilis de pluribus in quibus esset, nec mutata in aliquod tertium, quin potius assumptum assumpsit in sui incommunicabilitatem et personalitatem æternam, ut idem esset in persona Deus et homo, et non quaternitas in divinis in numero hypostasium constitueretur, si utriusque naturae hypostasis suam propriam haberet personalitatem, vel nova in Trinitate fieret, cum hypostasis æterna cum hominis hypostasi tertiam constitueret personam.

Ad aliud dicendum, quod hoc verum est, quod natura in omnibus unitis intendit unum ultimum, non unibile alii ad tertium constituendum, sicut factum fuit in omnibus quæ ipsa ad personam unit : sed non intendit ut nihil illi in suam singularitatem et personalitatem uniatur : quia sic non assumeret potum, et cibum, et hujusmodi. Unde patet quod non contrariatur personalitati, quod aliquid uniatur sibi in personalitatem suam.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, individua substantia, ly individua dicit ab aliis separationem quæ est contraria unioni et communicabilitati potentiae ad actum, et e contra : quia talis communicabilitas est ad tertium constituendum : sed non contrariatur unioni alicujus in eamdem singularitatem personæ, ut prius habitum est.

Ad aliud dicendum, quod unio a Sanctis ponitur facta esse in persona : sed non talis quæ singularitati contrariotur, vel novam inducat personalitatem.

Ad aliud dicendum, quod Deus posset aliquid contra rationem suæ personæ, si ita fieret unio, ut destrueretur personalilas : sic autem non fit, ut patet ex dictis.

Ad in quod objicitur, quod omnis unio dicit communicabilitatem, dicendum quod hoc falsum est si fiat vis in communicabilitate. Dupliciter enim aliquid dicitur communicabile proprie, tertio au-

<--- Page Split --->

tem modo improprie. Communicabile enim dicitur per modum materiae communicatum ad alterum constituendum, sicut corpus communicabile est animae : et hoc communicabile ut pars communicabilis est. Secundo modo dicitur communicabile de pluribus quantum est de se, in quibus est vel potest esse, sicut natura communis. Et illi duo contrariantur personalitati sive singularitati. Tertio modo dicitur communicabile unibile gratia cujus communio fit ad proprietates alterius : et sic uniuntur et communicant hypostasis Dei et hominis : et haec hypostasis est illa : et quidquid convenit uni gratia hypostasis, convenit et alii. Unde dicimus, quod hic Deus est hic homo, et hic homo creavit stellas, et fuit ab aeterno, et hic Deus natus est de Virgine et passus sub Pontio Pilato.

ARTICULUS IV.

An assumptio per prius convenit personae vel naturae ?

Quarto, Quæritur cui convenit per prius, utrum scilicet personæ vel naturæ ?

Videtur autem, quod naturae : quia

SED CONTRA : Sed contra. 1. Quidquid convenit alicui personæ gratia naturae, communiter convenit omnibus personis : si ergo incarnatio convenit personæ gratia naturae, convenit omnibus personis, quod falsum est : non ergo convenit gratia naturae.

SED CONTRA : Quæcumque sunt indifsed contra. ferentia omnino secundum rem, quidquid convenit uni, convenit alteri, et æque primo si omnino secundum rem indifferentia sunt et eadem : sed natura divina et persona omnino secundum rem sunt indifferentia : ergo si incarnari convenit uni, æque primo etiam convenit alteri.

SOLUTIO. Dicendum, quod per prius solutio. secundum rationem intelligendi incarnari convenit personæ quam naturae : nec convenit naturae in eo quod natura est, sed potius naturae secundum quod est in persona hac, quæ convenientiam ex sua relatione qua filius est, ponit ad missionem in carnem : aliter enim vel impossibile vel difficile esset solvere, quare Pater et Spiritus sanctus carnem non

<--- Page Split --->

assumpserunt : et ideo dximus supra, quod incarnatio per hoc quod est missio in carnem, claudit in se relationem Filii per quam excluditur Pater et Spiritus sanctus ab incarnatione. Nec dicimus hic prius tempore, vel ex hoc quod natura secundum rem sit prior persona vel simplicior: sed quia in modo attribuendi sic est : et ex illo modo attribuendi informatur ratio intelligendi : quia attributa naturae sunt in divinis, licet re non differant : et ideo ratio intelligendi sic informata dicit per prius convenire persona quam essentiae vel naturae.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod creare non dicit missionem sicut recreare hoc modo missionem dicit : et ideo quod est hic de opere, commune est, quia hoc missionem non importat : sed unio includit in se relationem, et ideo communis non potest esse. Cum autem dicit Augustinus, quod in sapientia creavit, attenditur utrobique proprium Filii in suo appropriato quod est sapientia : sed hoc appropriatum non importat creatio secundum intellectum nominis.

Ad ALIUD dicendum, quod opus operans actum quod est actio ipsa, et opus operatum quod est conjunctum ex corpore et anima, communia sunt : sed incarnation non dicit hoc, sed potius carnis assumptionem in se, et illa non est communis propter relationem inclusam ipsius Filii.

Ad ALIUD dicendum, quod auctoritas Damasceni magis facit ad oppositum : quia dicit, quod in persona assumpsit, quasi significet ex modo loquendi quod hoc convenit ei gratia personae hujus, non gratia sui.

essentia non generatur in talibus : ergo aliquid potest convenire per prius personae sicut incarnatio propter relationem inclusam, et per posterius essentiae, et propter hoc quod non separatur a persona, nec distinguitur ab ipsa.

ARTICULUS V.

An natura assumpta sit secundum omnem modum naturae qui est quadruplex ?

Deinde, quaeritur de his quae dicuntur in Littera, et primo de hoc quod dicit, ibi, A, § 1 : « Formam ergo servi, id est, naturam servi, in suam accepit ille Deus personam. »

Quaeritur enim hic, Secundum quam rationem naturae dicatur natura assumpta ?

Ponit enim Boetius naturae quatuor diffinitiones, quarum prima est haec : « Natura est earum rerum quae sunt, cum quoquomodo in intellectu capi possunt. » Quoquomodo dicit propter Deum qui sua excellentia non perfecte capitur intellectu, et propter permixtam privationem in materia quam etiam ponit pro exemplo, et de his sunt etiam tempus et motus secundum Avicennam. Secundum hunc modum natura quidem est quidquid est : sed hoc modo non sumitur natura, cum dicitur assumpta natura : quia si assumpsisset solum corpus hoc modo, naturam assumpsisset.

Ad OLTIMUM dicendum, quod licet nulla differentia realis sit essentiae et persona, tamen differunt in modo attribuendi eis ea quae naturae sunt in divinis : quia essentia est communicabilis, persona incommunicabilis : essentia non generatur, persona verissime generatur : essentia enim non distinguitur, et personae naturae verissime distinguuntur, et

Secunda diffinitio : « Natura est vel quod facere vel quidem pati possit : » et haec convenit omnibus substantiis quibus agere et pati est proprium, et tales sunt tam corporales quam spirituales : et si in hac ratione naturam assumpisset, iterum sufficeret solius corporis vel solus animae assumptio ad naturae nostrae sumptionem.

<--- Page Split --->

Tertia diffinito est : « Natura est principium motus per se et non per accidens : » hæc enim non convenit nisi corporalibus substantiis. Christus autem non tantum corpus acceperat : ergo non accepit in hac ratione naturae.

Quarta est : « Natura est unamquamque rem informans differentia specifica, aut differentia communis : » si ergo accepisset naturam humanam secundum hanc acceptionem, videtur quod in omnibus hominibus accepisset, quod est contra Damascenum, qui dicit, quod non in specie consideratam accepit naturam, sed in atomo.

Si dicas, quod ipse accepit differentiam secundum quod est in hoc constituens esse. ADHUC CONTRA est : quia licet differentia facit esse formale, non tamen facit totum esse naturale. Christus autem et materiam nostram accepit : ergo videtur, quod nullo modo intellecto accepit naturam nostram.

Si forte dicatur, quod natura nostra est forma, tunc sequitur quod non assumpsisset corpus : quia idem Philosophus dicit, quod corpus non est forma, sed materia : ergo nec hoc modo accepit.

Si forte dicatur, quodnatura sumitur pro conjunctione duarum significationum naturae, scilicet forma et materiae, quemadmodum Magister dixit supra, quod nomine naturae corpus et anima intelligitur, et haec conjuncta, ut Magister dixit. CONTRA hoc est, quod compositum dicitur magis res naturae a Sanctis et Philosophis secundum naturam vel naturale.

ULTERIUS quaeritur, Utrum concedendum sit, quod Filius assumpsit nostranessentiam ?

Videtur, quod sic : quia essentia nostra est corpus et anima : et illa assumpsit : ergo essentiam nostram assumpsit. SED CONTRA : Essentia est a qua est esse : sed omne compositum est : cum igitur compositum sit singulare hoc vel illud, et non assumpserit singulare, ut infra probabitur : videtur, quod non assumpserit nostrum esse : ergo nec essentiam nostram, ut videtur.

PRAETEREA QUÆREBATUR, UTRUM ASSUMPsit nostram humanitatem ?

Videtur, quod sic : quia humanitas est quae facit verum hominem : cum igitur Christus sit verus homo, et hoc ex assumptione humanæ naturae : videtur, quod ipse assumpserit nostram humanitatem. SED CONTRA : Humanitas non est nisi in hoc homine vel illo : sed nec hunc vel illum assumpsit : ergo humanitatem non assumpsit.

SOLUTIO. Dicendum sine præjudicio, quod Christus nostram naturam accepit secundum omnem diffinitionem quam ponit Boetius.

Si enim natura dicatur esse earum rerum quae quo quomodo intellectu capi possunt, tunc sicut ipse assumpsit omnem rem nostrae naturae : quia et substantiam, et accidentia naturalia, ut somnum et pœnalitatem. Nec valet ratio quae objicitur in contrarium : quia non tantum dicitur Christus naturam nostram assumpsisse, sed etiam totam.

PRAETEREA quaeritur circa hoc, Utrum concedendum sit, quod assumpsit naturale nostrum, vel quod est secundum naturam. Naturale autem est id quod sequitur naturam in composito. Si igitur non assumpsit praecedens secundum intellectum, videtur quod nec consequens assumpsit.

Si autem dicatur natura, quod agere et pati potest, iterum accepit : et licet aliquid de nostra natura scilicet carnem tantum, vel animam tantum accepisset : tamen cum dicitur natura hominis, aliud est quam natura absolute dicta : quia natura hominis est tota natura hominis. Et per hoc patet solutio ad id quod objicitur in contrarium.

Similiter si accipiatur natura tertio

<--- Page Split --->

modoprout est principium motus et status per se et non per accidens, hoc modo iterum accepit eam : quia prout est principium nuturalium motuum et operationum.

Si quarto modo accipiatur, dicit Boetius, quod tam Catholici quam Nestorius in Christo duas dicunt esse naturas.

Sed male et contra intentionem accipitur differentia pro universali et specifica in communi : sed debet accipi pro differentia in isto particulari, et tunc debet distingui : quoniam sicut est in generatione quod quoddam generatur per se, quoddam per consequens, et per consequens consequitur ex generatione, sicut hic ab hoc generatur per se : sed quia hic suppositum est hominis, consequitur ex generatione hujus quod hoc sit homo, et ulterius quod hic habeat humanitatem, et quod sit animal disciplinae perceptibile, et hujusmodi. Ita dico de assumptione, quod assumptum proprie et per se est natura humana materialiter accepta, id est, in partibus quae sunt materiales ad formam totius, hoc est, ad esse hominis in ipso. Sed quia illud assumptum assumendo unitur, consequitur assumptionem sicut consequens quod sit specifica differentia in isto assumpto, id est, per assumptionem habita, et hoc modo potest concedi quod natura illo modo non tantum est in Christo, sed etiam assumpta : sicut ego dico non tantum hunc, sed etiam hominem generari, cum hic generatur : eo quod se habet sicut necessarium consequens ad generationem hujus, et est in hoc.

Ad hoc quod quaeritur de divisione Philosophi, dicendum quod licet materia sit natura, et forma sit natura : neutra tamen illarum est tota natura hominis. Nec potest dici, quod corpus quod est materia hominis, et natura humana : nec etiam potest dici, Anima quae est forma corporis, et natura humana : quia cum dicitur, natura humana, intelligitur tota : et ideo corpus et anima sicut

turam humanam : et ideo ambae significationes conjunguntur in intellectu nature humanae quam assumpsit Christus, quod probatur sic : Christus vero homo est in natura quam assumpsit : sed non est verus homo tantum in corpore, vel tantum in anima : igitur per intellectum naturae humanae comprehenditur utrumque.

Ad hoc quod quaeritur de natura et Adqu naturali, dicendum quod secundum naturam dicitur multis modis, et similiter naturale.

Dicitur enim secundum naturam esse, quod convenit secundum aliquod principiorum naturae, et quod convenit per potentiam naturalem : et sic secundum naturam hominis est rationalem esse, et secundum naturam hominis est intelligere. Et dicitur etiam secundum naturam esse, quod secundum viam quae est in naturam, est, sicut est per generationem vel secundum generationem. Et omnia haec assumpsit Christus, quae sic sunt secundum naturam, hoc modo quo diximus supra, quod assumere large sumptum dicitur de assumpto et de eo quod assequitur assumptum in quantum est in natura humana.

Naturale autem dicitur, vel a natura prima, vel a natura corrupta. Et si dicatur naturale a natura prima, id est, secundum primam institutionem, tunc omnia assumpsit naturalia : quia immortalitas non fuit de naturalibus, sed de gratuitis, ut dicit Augustinus. Si autem dicatur naturale a natura corrupta, tunc non assumpsit omnia nobis naturalia : quia naturale est nobis, quod nascimur filii irae : et hoc ipse non assumpsit, sed tantum assumpsit poenam ex culpa consequentem, licet non fuerit in ipso ex culpa consequens : quae tamen non fuisset nec in ipso nec in alio, nisi culpa praecessisset. Hoc modo dicitur pœnalitas nobis naturalis ab ipso assumpta, et non contracta.

<--- Page Split --->

Dicendum, quod essentia potest sumi ab eo quod est in natura nostra, vel natura nostra : et sic sumendo naturam nostram, sumpsit essentiam. Si autem sumatur essentia pro eo a quo formaliter est esse hominis in quantum homo : tunc dicendum videtur, quod essentia est consequens assumptionem sicut et homo, et non dicetur assumpta sicut præexistens ante assumptionem, sed sicut consequens assumptum, ut diximus prius.

hominis, id est, humanæ naturæ. Vel potest dici secundum prædicta, quod licet homo non susceptus sit, tamen id quod suscipitur, consequitur esse hominis eo quod suscipiendo unit corpus et animam et format et perficit : et ita licet non primo, tamen consequenter homo per susceptionem habetur a Filio Dei, et ipse est ille homo, eo quod unio facta est in hypostasi.

ARTICULUS VI.

Utrum tota Trinitas sit operata susceptionem humanæ naturæ ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, § 2 : « Cum tota Trinitas operata sit formationem suscepti hominis, etc. » Hoc infra negabit magister.

Solutio. Solutio. Dicendum secundum communiter glossantes hujus verbi, suscepti

ARTICULUS VII.

Per formam Dei quid intelligitur ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit Augustinus, ibi, A, § 2 : « Cum, inquit, de Christo audis qua forma Dei erat, etc. »

Formam enim vocat tam naturam humanam quam naturam divinam. Et quæritur ratio hujus.

<--- Page Split --->

Soluto.

SOLUTIO. Quidam dixerunt, quod humana natura in Christo dicitur forma, quasi foris manens. Sed quidquid sit de hoc, hoc modo non potest dici divina natura forma. Unde cum Augustnus videatur utrobique uno modo accipere nomen forma, Dicendum, quod actus forma multi sunt, sed principalis est facere esse illius forma proprium. Unde cum Christus verissime habeat esse Dei, dicitur in forma Dei manere : et cum verissime habeat esse hominis, dicitur manere in forma hominis.

Ad m autem quod de Boetio objicitur, dicendum quod ipse loquitur ibi de formis, secundum quod descendunt a datoribus formarum qui sunt intelligentiae secundum Philosophos, et praecipue ab intelligentia prima. Unde forma illae theologice loquendo sunt idea, quarum imagines sunt forma quae sunt in materia. Humana autem natura in Christo non sic dicitur forma, sed ab actu forma, qui est dare esse verum secundum naturam : et hoc esse utraque natura dedit in Christo: unde vere dicimus, quod ipse est homo, et quod ipse est Deus.

ARTICULUS VIII.

ponitur caro pro toto, quam anima, vel aliud ?

SOLUTIO. Dicendum, quod pars ponisol tur pro toto : sed hanc partem duabus de causis specialiter posuit, quarum una est, ut excluderet errorem. Dixerunt enim quidam haeretici Deum non unibilem carni propter passibilitatem carnis. Ideo ut Evangelista 1 ostenderet hoc esse erroneum, non posuit partem nobiliorem, sed defectibiliorem. Alia ratio est, ut sciremus eum defectus pœenarum nostrarum quae ipsum decent assumpsisse : quia maximus defectus noster quoad mortalitatem, et pœenam, et dolorem, in carne est.

ARTICULUS IX.

Quæ sit veritas humanæ naturae ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, § 2, circa finem : « In quo sic veritas incommutabilis manet divinae humanæque, etc. »

Potest enim esse dubium, quae sit veritas illa.

Quare dicit, Solum Verbum carnem Trinitas fecit ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, ibi, A, § 2, sub finem : « Per hoc quod solum Verbum carnem Trinitas fecit. »

Caro enim dicit partem hominis, vel etiam partem partis : cum igitur ille homo non sit caro sua, nec cum Verbo potest dici vere caro sua.

Si autem dicitur, quod pars pro toto ponitur : tunc quaero, Quare ibi potus

SOLUTIO. Dicendum ad hoc breviter, Solutio solutio solutio solutio solutio solutio solutio solutia solutia solutia solutia solutia solutia solutia soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti solutio soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluitio soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti soluti

<--- Page Split --->

vera est humana natura, sicut fuit in primo statu, et sicut erit in gloria : et ideo pœna est assumpta cum natura de statu secundo, non primo, tamquam aliquid conjunctum naturae : et hoc fuit

conveniens propter modum redemptionis. Non est tamen pœna contra veritatem sicut peccatum : quia causatur ex naturali quod est commixtio contrariorum pugnantium et dissolubilium.

B. Quid de hoc tenendum sit ?

Nos autem omnis mendacii et contradictionis notam a sacris paginis secludere cupientes, Orthodoxis Patribus atque Catholicis Doctoribus nulla prave intelligenti e suspicione notatis, consentimus dicentes, et personam Filii assumpsisse naturam humanam, et naturam divinam human e nature in Filio unitam, eamque sibi unisse vel assumpsisse. Unde et vere incarnata dicitur. Quod dicitur solus Filius formam servi accepisse, per hoc non excluditur divina natura ab acceptance servilis form e : sed alie due person e, Paier scilicet, et Spiritus sanctus. Item et illud aliud, scilicet id quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati, hominem accepit, sic oportet intelligi, id est, proprie in hypostasi Filii, non in tribus communiter personis, divina natura humanam naturam sibi univit. Qui sensus ex verbis Joannis Damasceni confirmatur, qui totam divinam naturam in unam hypostasim incarnatam esse evidenter asserit, dicens : In humanatione Dei Verbi aimus omnem et perfectam naturam deitatis in una ejus hypostaseon 1 incarnatam esse, id est, unitam human e nature, et non partem parti. Omni enim human e nature aimus esse unitam omnem deitatis naturam vel substantiam 2. Item, Eadem est natura in sirgula hypostaseon, id est, personarum : et quando dicimus naturam Verbi incarnatam esse, secundum beatos, scilicet secundum Athanasium et Cyrillum, deitatem dicimus esse unitam carni, et unam naturam Dei Verbi incarnatam confitemur. Verbum autem et quod commune est substanti e possidet, et quod proprietatis est habens hypostaseos, id est, person e . Ex his manifeste ostenditur, quod natura divina incarnata est. Unde et eadem vere dicitur suscepisse humanam naturam.

<--- Page Split --->

ARTICULUS X.

An assumptum necessario fuit natura, vel persona ?

« Nos autem omnis mendacii et contradictionis notam, etc. »

Hic incidit quaestio de assumpto hoc, Utrum hoc necessario fuerit natura, vel persona ? Et si natura, Utrum aliquo modo assumptus est homo, et sic hic homo sit assumptus vel non? et, Quod inconveniens sequitur si dicatur, Persona est assumpta ?

Ad primum sic proceditur :

Videtur enim, quod natura non sit assumpta :

divina et humana ejusdem separationis semper manent : ergo uno tempore non sunt magis unita quam alio. Probatio mediæ : quia prima per se patet. Quia ab initio divina natura numquam fuit humana, nec divina persona fuit humana natura, nec modo etiam sicut nec tunc : ergo constat, quod semper est eadem separatio inter illa : ergo numquam assumitur vel unitur nec naturae divinæ nec personæ divinæ natura humana.

Si hoc concedatur, contra hoc plused rime sunt auctoritates quas adducit Littera.

Et quia hoc omnes dicunt, sufficiunt rationes adductæ.

SOLUTIO. Dicendum, quod humana natura est assumptum proprie et per se, et

<--- Page Split --->

etiam unita aliquo modo : sed assumpta est primo et per se, unita autem in hypostasi sua ad hypostasis divinam.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

AD PAIMUM ergo dicendum, quod humanam naturam in potentia naturali ccncedimus fuisse etiam antequam a Christo assumeretur : sed Christi natura non fuit antequam erat assumpta a Verbo. Nec valet hoc argumentum, Non fuit antequam assumeretur : ergo non potuit assumi : quia licet assumendo fecerit, tamen assumptio non privat naturam factam : sicut si ego vestem ad me trahendo facerem, nihilominus factam attraherem : per hoc enim quod utrumque est cum alio, scilicet facere et assumere, unum non destruitur ab alio.

Per hoc patet etiam solutio ad secundum.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

AD ALIUD dicendum, quod hæc est falsa, quod humana natura cum Deo vel Filio Dei semper sit ejusdem separationis : quia licet numquam fuerit unum in se cum ipsa hypostasi vel natura, tamen postquam assumpta est, 'consecrata et conjuncta fuit novo modo Filio Dei, et naturae divinae in persona una : et hæc est conjunctio quae potest esse in assumptione naturae.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

AD ALIUD dicendum, quod verum est quod divina natura non communicat proprietates suas humanae naturae in se : sed hoc non sufficit ad hoc quod non sit ibi assumptio : sufficit enim assumptioni, ut hypostasis humanae naturae participet proprietates Filii Dei et naturae divinae, et e converso hypostasis divina accipiat proprietates hypostasis humanae, sicut ante dictum est.

ARTICULUS XI.

An homo, vel hic homo, vel aliquis homo, sit assumptus ?

Secundo quaeritur, Utrum homo, vel hic homo, vel aliquis homo, sit assumptus ?

Videtur autem, quod hic homo sit assumptus.

<--- Page Split --->

intellectum. Quæratur ergo, Quid sit illud unum ex corpore et anima constitutum ? et non potest inveniri nisi hic homo : ergo assumpsit hunc hominem, ut videtur.

Sæd contra. Si AUTEM hoc conceditur, contrarium multis Sanctorum auctoritatibus probatur in Littera : et dicit etiam Magister, quod indubitabiliter constat, quod persona non est assumpta : cum igitur hoc homo non est nisi persona, hic homo non erit assumptus.

Solutio. Dicendum, quod Filius Dei nec assumpsit hominem, nec hunc hominem, sicut dicit Magister. Jesus autem numquam fuit hic homo nisi postquam assumpsit humanam naturam quæ est in ipso. Unde numquam fuit hic homo, nec erit, nec est propria singularitate hominis : quinimo in singularitatem non hominis, sed in personam divinam assumptio est terminata.

Ad 1 et 2. UNDE dicendum ad primum, quod hæc conceditur, Christus assumpsit corpus et animam unita, sub hoc modo quod assumendo fecit corpus et univit, non quod ante assumptionem fuerint, vel unita fuerint : sed hæc unio non fecit singulare hominis ut hominis. Cum enim unum dicatur indivisum in se, et divisum ab aliis : et hæc assumptio non prius conjunxerit corpus et animam in unum aliquod naturae hominis, quod univerit naturae divinae et personae divinae in personalitatem divinam, patet quod numquam fecit unum ex corpore et anima, ut unum naturae humanae in quantum hujusmodi : imo fecit simul conjunctionem et unum personae divinae. Unde cum unum ex corpore et anima faciat hunc hominem in quantum hic homo, patet quod tale unum numquam fuit assumptum in Christo : ergo non assumpsit hunc hominem.

Et hæc solutio est notabilis : quia solvit omnia fere quæ quæri possunt de hac materia ex parte assumpti.

Ad 3 Ad ALIUD dicendum, quod causa quare

non conceditur, jam dicta est : quia scilicet unio corporis et animæ non facit unum divisum ab alio antequam assumeretur vel in ipsa assumptione in quo terminetur assumptio : sed assumptio bene facit unam naturam salvata m ut humanam : quia proprietates suas non amisit natura ex assumptione, sicut amittit illud unum quod constituitur ex corpore et anima.

Ad ALIUD dicendum, quod hoc verum est in conjungibilibus tantum per naturam : sed in Christo conjunctio animæ et corporis a conjungente non fuit sola : imo cum hoc fuit ibi unio alia in aliud, in qua complebatur unio assumentis et assumpti : et hoc est unum personæ in cujus singularitatem assumptio facta est : nec aliquod unum umquam præexstiterat, nec in ipsa assumptione fuit, nec post ex corpore et anima secundum quod unum dicitur singulare divisum ab alio et in se indivisum : et ideo hæc simpliciter est falsa, quod Filius Dei assumpserit unum, vel aliquem hominem, vel hunc : eadem enim est ratio hominis, et unius hominis : unde si non assumpsit unum hominem, etiam non assumpsit hominem.

ARTICULUS XII.

Quale inconveniens sequeretur, quod Christus assumpsisset personam ?

Tertio quæritur, Quod inconveniens sequatur, quod Christus assumpsisset personam ?

Videtur, quod nullum : quia

<--- Page Split --->

ergo sic est, non oportet hoc inconveniens tenere, quod sequatur duas esse personas.

Quæratur ergo, Quid ei contulit illam personalitatem quam Deus non habuit ? Videtur, quod nihil : quia nihil accidit circa ipsum nisi divisio : divisio autem nihil dedit ei, sed potius abstulit : ergo ex quo nihil fecit in eo personalitatem, videtur, quod habuit eam, et sic Christus videtur assumpsisse personalitatem hominis et personam.

d contra.

prius est habitum : ergo nulla unio est in Christo, quod falsum est : ergo in Christo non sunt duæ persona, sed una.

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate Solutio. multa absurda sequerentur, si Christus assumpsisset personam, scilicet quod singularitate propria aliquando fuisset distincta, et aliquid dignitatis humanæ sua assumptione comsumpsisset, vel quod nulla unio in Christo esset : et ideo negata est ab omnibus, eo quod hoc erat error Eutychetis. Nestorius enim et Eutyches invenerunt duos errores circa incarnationem. Unus enim videns, quod semper ad numerum naturarum sequitur numerus personarum, et videns Christum esse unam personam tantum, dixit Christum etiam esse unius naturae : et iste fuit Nestorius. Alius autem considerans in Christo esse duas naturas, et idem supponens cum ipso. dixit etiam ibi esse duas personas. Et utriusque error provenit ex hoc quod nesciebant distinguere inter personam et naturam : distinctio autem inferius patebit.

DICENDUM ergo ad primum, quod haec Ad 1. est absurditas magna, quod ponatur quod Christus aliquid destruat in nobis quod pertinet ad dignitatem. Similiter contra intellectum est, quod manente singulari tollatur singularitas ab ipso : quia hoc non potest intelligi : et ideo non assumpsit personam. Et ideo dicimus, quod non est opinio, sed error, quod Christus assumpserit vel consumpserit personam. Non enim consumitur nisi quod est : jam autem probatum est, quod nusquam fuit ille homo propria singularitate unus, nec erit.

Ad aliud dicendum, quod Christus Ad 2.

<--- Page Split --->

homo, in quantumhomo, non est substantia individua rationalis naturae : nec etiam Socrates in quantum homo, sed in quantum homo est animal rationale mortale : sed in quantum hic homo est ipse persona. Et Christus in quantum hic homo est persona : sed quod sit hic homo, habet a singularitate persona divinae, in cujus singularitatem, ut in Littera habetur, est assumptus.

Ad alud dicendum, quod si ponatur illa positio, bene concedo, quod depositum erit hic homo, et persona.

Ad hoc autem quod quaeritur, Quid conferat ei personalitatem quam prius non habuit? Dicendum, quod singularitas quam prius non habuit sive incommunicabilitas, ut alii dicunt.

Si autem quaeritur iterum, Quid confert ei illam singularitatem ? Dicendum, quod divisio per accidens confert ei. Et si dicatur, quod divisio potius tollit quam aufert. Dicendum, quod per se aufert, et per accidens confert divisum esse unum, et ab alio divisum : et haec est singularitas. Et hujus exemplum est in animalibus annulosi corporis, in quibus est similis vel prope similis complexio partium in toto corpore. In illis enim est anima una sensibilis, ut dicit Philosophus : et si dividatur, erit anima in utraque partium per sensum et motum, et utraque pars habebit singularem animam, et hoc partibus confert divisio per accidens, sicut aliquid per consequens confert ex alio per aliud. Nec tamen in illo exemplo diffinio, utrum sint una, vel dua, propter verbum Augustini : sed secundum intentionem Philosophi datum

est exemplum, qui hoc vult quod sint dua animae. Et si non convalescit utraque pars, hoc dicit esse propter defectum organorum necessariorum ad vitam, sicut organum quo capitur cibus, et quo digeritur, et ex quo oritur spiritus, et hujusmodi.

Ad hoc autem quod ulterius ponit, quod iterum resumat, non nisi uniendo sibi, unde cum unio nihil destruit, etc. Dico, quod ille homo non erit assumptus, sed tamen virtute infinita posset assumi, et tunc per accidens destrueretur personalitas, sicut per accidens fiebat divisio.

Et istae positiones sunt vana et secundum intellectum phantasticum tantum

ARTICULUS XIII.

An ista sit concedenda, Divina natura est incarnata ?

Deinde, Quaeritur de hoc quod dicitur, ibi, B, circa medium : « Omni enim humana naturae aimus esse unitam omnem deitatis naturam vel substantiam. »

Quod enim simplex est, non videtur habere partes. Quid est ergo quod dicit, omnem deitatis naturam ?

SOLUTIO. Dicit, omnis, propter modos significandi per attributa, ut sapientia, potentia, et hujusmodi.

C. An divina natura debeat dici caro facta ?

Sed quaeritur, Utrum eadem divina natura debeat dici caro facta, sicut Verbum dicitur caro factum ? Si enim idem est incarnari quod est carnem

<--- Page Split --->

fieri, videri potest ita debere dici, quod sit caro facta, sicut dicitur incarnata. Ad quod dicimus, quia si illud dictum in sacra Scriptura reperiretur, ex eadem intelligentia acciperetur, qua cum dicitur incarnata. Sed quia illud auctoritas subiicuit, atque locutionis modus nimiam videretur facere expressionem si natura divina diceretur caro facta, melius silere hoc puto vel negare, quam temere asserere : ne si illud dicatur, convertibilitas nature in naturam significari putetur. Ex praemissis indubitabiliter constat, quod persona Verbi sive natura, hominis naturam, scilicet carnem et animam assumpsit, sed non personam hominis. Si autem natura divina naturam hominis accepit, quare non dicitur facta homo vel esse homo, sicut Verbum Dei ? Ad quod dici potest, quod Dei Filius dicitur factus homo vel esse homo : non solum quia hominem assumpsit, sed quia ipsum in unitatem et singularitatem sui et personae accepit. Natura autem divina hominem quidem accepit, id est, hominis formam sibi univit, sed non in singularitatem et unitatem sui. Servata enim proprietate ac diversitate duarum naturarum, personae singularitas exstitit. Ideoque non sic dicitur divina natura esse homo vel facta homo, sicut Dei Filius. Quidam tamen indifferenter utrumque concedunt.

ARTICULUS XIV.

. Utrum divina natura debeai dici caro facta ?

QUARITUR, Utrum eadem natura divina debeat dici caro facta ?

Videtur autem quod sic : quia

SED EX HOC ulterius sequitur, quod Filius Dei sit caro factus, quia Verbum caro factum est 1 : ergo videtur similiter se-

qui debere ex altera parte, Natura divina incarnata est : ergo est caro facta.

Videtur enim, quoc se quitur. Divina enim natura realiter et non per accidens est Filius Dei : et Filius Dei non per accidens, sed vere et realiter est natus, passus, et mortuus : ergo divina natura est nata, passa, et mortua, ut videtur : in processu enim nusquam videtur intercibere assumptio extranei sive accidentis in praedicamento.

SOLUTIO. Dico sine praejudicio, quod puto hanc esse concedendam, Divina natura est incarnata, eo quod haec scripta est a Damasceno, et ponitur auctoritas hic in Littera 1 : habet enim duos

<--- Page Split --->

sensus, et in altero est vera, et hoc sufficit ad veritatem propositionis. Incarnatum enim non dicit aliud nisi assumptionem carnis, in qua carne sit assumens, sive sibi in se assumat, sive sumat sibi non per se, sed in sua hypostasi in qua plena et perfecta est natura : et pro altera parte verificatur de natura : quia sibi non in se, sed in hypostasi univit carnem et assumpsit.

Sed hæc videtur mihi esse neganda, Divina natura est facta caro. Cum enim hæc non possit habere nisi duos sensus, in utroque falsa est de natura et de persona. Duo autem sensus sunt isti. Primus, ut notetur fieri cujus secundun intellectum est facta, poni circa divina, ut circa subjectum ejus : et sic falsa est de natura et persona : sic enim nec divina natura est caro facta, nec Filius Dei est caro factus. Secundus sensus est, quod factus ponit suum fieri circa aliam naturam quæ est assumpta, ut sit sensus, Divina natura est caro facta, id est, caro facta est divina natura, vel factum est quod divina natura est caro : tunc falsum est de divina natura propter nimiam expressionem, ut dicit Magister, sed vera est de persona : Filius enim est homo factus, et factum est quod Filius Dei est caro vel homo. Sunt vero qui concedunt eam in sensu secundo : quia divina natura est homo qui factus est : licet magis neganda sit propter expressionem et propter simplices qui accipe-

rent illam in sensu illo, quod factio ponatur circa ipsam.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod non est simile de Verbo et natura : quia Verbum sibi et in se univit naturam : natura autem sibi, non in se, sed in persona. Si autem objiciatur, quod natura idem est quod persona, ridiculum est : cum hoc saepius solutum sit in primo libro Sententiarum, quod differunt plurimum in modo attribuendi, licet re idem sint.

Ad ALIUD dicendum, quod licet hæc a quibusdam concedatur, Divina natura est caro facta, sub uno sensu : non tamen conceditur, quod sit nata : quia nativitas est proprietas hujus hominis secundum naturam humanam, et similiter passus, et mortuus : unde cum nature discretæ et disparatæ sint, excluditur divina natura ab hujusmodi prædicatis.

Ad ID quod contra objicitur, dicendum quod extraneum sumitur dupliciter, scilicet gratia personæ, et gratia naturae quæ est in persona. Cum igitur dicitur, Natura divina est Filius Dei, hic est prædicatum gratia rei naturae : et cum dicitur, Filius Dei est natus, hic prædicatum licet non sit extraneum Filio ex parte personæ, tamen est contrarium gratia naturae in qua persona in priori propositione prædicabatur de natura divina : et ideo incidit accidens in processu illius argumentationis.

D. Quare non accepit personam hominis, cum hominem acceperit ?

Ideo vero non personam hominis assumpsit, quia caro illa et anima illa non erant unita in unam personam, quam assumpserit : quia non ex illis 1 constabat persona, quando illis unitum Verbum est. Nam invicem 2 sunt

<--- Page Split --->

unita simul cum Verbo. Altera tamen unione invicem unita sunt illa duo, scilicet anima et caro : alia unione Verbo unita sunt. Quia alia est unio animae illius ad carnem, et alia est unio Verbi ad animam illam et ad carnem. Non ergo accepit Verbum Dei personam hominis, sed naturam : quia non erat ex carne illa et anima illa una composita persona quam Verbum accepit, sed accipiendo univit, et uniendo accepit.

ARTICULUS XV.

Quare persona repugnat nubilitati ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Ideo vero non personam hominis assumpsit, etc. »

Ratio Magistri est eadem cum nostra supra, quod numquam corpus et anima fecerunt unum singularitate propria.

Si quaeritur, Quare persona repugnat sic unibilitati ?

Ad hoc dicendum, quod persona de n tellectu suo ponit per se unum : po-

nit etiam per se incommunicabilitatem ad alterum : quia non est alterius in potentia, nec alterius ut predicatum, ut supra dictum est. Similiter ponit de se singularitatem. Et ista sunt tria, scilicet unitas, singularitas, et incommunicabilitas. Et unitas est a materia : quia idem est unum numero et materia, ut dicit Philosophus. Singularitas autem est ab individuantibus. Incommunicabilitas autem a distinctione ultimo complente et perficiente. Unde cum conjunctum illud ex corpore et anima non sit unum nec fuerit unum per se, nec distinctum per se, sed unitum alii in singularitatem alterius et distinctionem personalem, patet quod persona assumi non potuit, et quod intellectus personae ontraratur assumptioni expresse.

E. Contra hoc oppositio, qua probare quidam volunt personam accepisse personam.

Hic a quibusdam opponitur, quod persona assumpsit personam. Persona enim est substantia rationalis individua nature. Hoc autem est anima. Ergo si animam assumpsit, et personam : quod ideo non sequitur, quia anima non est persona, quando alii rei unita est personaliter, sed quando per se est : absoluta enim a corpore persona est, sicuti Angelus. Illa autem anima numquam fuit, quin esset alii rei conjuncta. Ideoque non ea assumpta, persona est assumpta. Aliter quoque nituntur probare t'Verbum Dei

<--- Page Split --->

assumpsisse personam, quia assumpsit aliquem hominem. Assumpsit enim 1 Jesum Christum : ergo aliquem hominem. Quod autem hominem Jesum Christum assumpserit, Augustinus in expositione symboli sub anathemate tradit, dicens : Si quis dixerit atque crediderit hominem Jesum Christum a Filio Dei assumptum non fuisse, anathema sit. Qui etiam in pluribus Scripturæ locis hujusmodi utitur locutionibus. Ille homo a Verbo Dei est assumptus. Ille homo factus est Christus. Et Propheta de homine Christo loquens, Deo ait : Beatus quem elegisti et assumpsisti, etc. 2. Ex quibus consequi videtur, quod aliquis homo assumptus sit a Verbo, et ita persona a persona sit assumpta. Sed quia hoc nefas est dicere aut sentire, præmissæ locutiones eisque similes secundum hanc intelligentiam sane accipi debent, ut homo Christus sive homo ille, sive quidam homo dicatur assumptus a Verbo sive unitus Verbo, non quia hominis persona sit assumpta vel unita Verbo : sed quia illa anima et caro illa assumpta sunt et unita Verbo, in quibus subsistit persona Dei et hominis : ut ad hominis naturam non ad personam respicias, cum assumptum vel unitum, vel quemdam vel aliquem in hujusmodi locutionibus Scriptura commemorat. Quocirca cum quæritur sine proposita auctoritate, an aliquis vel quidam sit assumptus a Verbo vel unitus Verbo ? sine distinctione intelligentiæ non est hic reddenda responsio, quoniam multiplex præmissa est quæstio : sed instantiam quærentis ita determino : Si de hominis persona quæris, respondeo, Non : si de hominis natura, dico, Est.

ARTICULUS XVI.

An anima absoluta a corpore persona sit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit : « Absoluta enim a corpore persona est, sicuti Angelus. »

Absolute enim anima adhuc secundum suam diffinitivam substantiam est endelechia corporis organici physici vitam habentis in potentia : ergo videtur

quod essentialis sit dependentia ei ad corpus : igitur non potest esse incommunicabilis alteri incommunicabilitati : ergo anima non est persona : et hoc concedunt omnes.

Si autem volumus sustinere Magistrum, tunc dicendum est, quod absoluta a corpore dicitur duobus modis, scilicet absoluta, id est, divisa a corpore : et sic non est verum. Vel, absoluta a corpore, id est, ab ordine ad corpus : et tunc loquitur Magister per hypothesism, scilicet si ponatur absolvi a dependentia quam habet ad corpus : quia tunc erit intelligentia quaedam de natura simili Angelorum.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO VI.

De modo uniendi divinam et humanam naturam secundum varias Doctorum opiniones.

A. De intelligentia harum locutionum, Deus factus est homo, Deus est homo : an his locutionibus dicatur Deus factus esse aliquid, vel esse aliquid, vel non esse aliquid ?

Ex praemissis autem emergit quaestio plurimum continens utilitatis, sed nimium difficultatis atque perplexitatis. Cum enim constet ex praedictis et aliis pluribus testimoniis, omnesque Catholici unanimiter fateantur Deum factum esse hominem, et Christum verum Deum esse et verum hominem : quaeritur, an his locutionibus, Deus factus est homo, Filius Dei factus est filius hominis, Deus est homo, et homo est Deus, dicatur Deus factus esse aliquid, vel esse aliquid, vel aliquid dicatur esse Deus : et an ita conveniat dici, Homo factus est Deus, et filius hominis factus est Filius Dei : sicut e converso dicitur : et si ex his locutionibus non dicitur Deus factus esse aliquid, vel esse aliquid, quae sit intelligentia harum locutionum et similium ? In hujus profunditatis reseratione, et scrupulosae quaestionis expositione plurimum differre inveniuntur sapientes.

DIVISIO TEXTUS.

« Ex praemissis autem emergit quaestio, etc. »

Hic incipit pars illa in qua Magister incipit agere de consequentibus unionem.

Sunt autem consequentia quae consequuntur unionem, ut termini ipsius unionis, sicut Deum esse hominem, et e converso : et hominem et Deum esse duo, vel unum : et unionem factam esse in natura, vel supposito, vel persona. Et de his consequentibus agit Magister primo.

Sunt etiam consequentia non ut termini, sed ut proprietates sic uniti, sicut

<--- Page Split --->

est omniscientia, et esse caput Ecclesiae, et esse timentem timore naturali, et de merito, et hujusmodi, de quibus agit Magister postea.

Dividitur igitur in duas partes : in quarum prima agit de consequentibus unionem primo modo : et haec continet duas distinctiones. In secunda, agit de consequentibus unionem secundo modo : et haec incipit in distinctione VIII, ibi, A, « Post prædicta inquiri debet, etc. »

In prima harum sunt partes duæ : quarum prima continet quæstionem hanc, Utrum debeat concedi, Homo vel hic homo factus est Deus, sicut e converso conceditur? et, Quid prædicetur, cum dicitur, Deus est homo, vel factus homo? Et insuper in secunda parte continet distinctionem trium opinionum in hac quæstione, ibi, B, « Alii enim dicunt in ipsa Verbi incarnatione, etc. »

Et haec ulterius dividitur in tres opiniones distinctas, quas facile est in Littera distinguere.

In secunda autem ponit Magister responsiones harum opinionum ad quæstionem factam : et haec incipit in distinctione VII, ibi, A, « Secundum primam vero dicitur, etc. »

ARTICULUS I.

An ista sit concedenda, Filius Dei factus est homo?

ctus est homo : quam tamen Magister dicit ab omnibus concessam.

Si dicatur, quod non est inconveniens, quod aliquid fieri notetur poni circa Filium Dei. CONTRA : Omne quod fit, mutatur et est imperfectum : Deus autem non mutatur, nec est imperfectus ad aliquid : ergo non potest poni circa ipsum fieri. Item, Quod fit non est in permanentibus : ergo si Filius Dei fit, ipse non est, quod falsum est.

Incidit autem dubium hic circa primam partem primae distinctionis circa propositionem illam quam Magister dicit ab omnibus concessam, scilicet Deus factus est homo, vel Filius Dei factus est homo, vel Deus est homo, vel Filius Dei est homo : quia in omnibus illis est eadem ratio dubitationis.

Videtur autem, quod haec sit falsa, Deus factus est homo, vel Filius Dei fa-

ULTERIUS quaeritur de hac, Deus est hoquo, quam dicit ab omni opinione concessam.

Videtur enim esse falsa :

<--- Page Split --->

Quæratur igitur, in quo istorum prædicatorum sit prædicatum istius propositionis, Deus est homo ? Si dicatur, quod in accidentali, aut in non converso, aut in converso. Si primo modo, tunc homo non debet prædicari de Deo nisi denominative vel per inesse. Si autem posset fieri denominatio, tunc aut posset dici Deus non esse homo, sed humanatus, quod falsum est : aut deberet dici Deo inesse ut accidens, et non deberet

dici homo, quod iterum falsum est. Si autem est prædicatum accidentale conversum. CONTRA : Illud convertitur cum subjecto cum signo distributivo : sicut homo est risibile, possum dicere, omnis homo est risibilis, et omne risibile est homo. Si igitur dicimus sic, Deus est homo, et erit, Omnis homo Deus, quod falsum est : ergo non erit tale prædicatum. Præterea, De tali prædicato dicit Boetius, quod manat de ipsis principiis essentialibus subjecti : ergo secundum hoc homo manat de principiis sicut passio Dei, quod absurdissimum est. Si autem est substantiale : aut conversum, aut non conversum. Si conversum : igitur erit homo diffinitio Dei, quod absurddum est. Si autem non est conversum, tunc erit genus, vel differentia, vel species. SED CONTRA : In omnibus talibus prædicatis forma subjecti et forma prædicati ponunt et dicunt cohærentiam necessariam et naturalem et inferiorum et superiorum : deitas autem quæ est forma subjecti, non ponit talem cohærentiam cum forma prædicati, sed potius disparationem : ergo non est tale prædicatum : ergo hæc locutio, Deus est homo, et Deus /actus est homo, est falsa, ut videtur.

<--- Page Split --->

sio quidem est exeuntis de nihilo, sed non hominis in quantum homo : hoc non impedit processum : quia cum dico, Petrus est homo, possum ulterius inferre, et homo est vitale, ergo Petrus : et homo est corporeum, ergo Petrus : et tamen ista non consequuntur hominem in quantum homo est, licet sequantur hominem universaliter, licet non solum hominem sequantui. Si forte dicatur, quod haec est vera, Deus est creatus, et Deus est creatura : hoc nihil est : quia Magister negat eam infra, et dicit esse perfidiam Arii 1. Praeterea, Si esset creatus : vel esset creatus a se, vel ab alio. Si a se. Contra : Omne creans est : omne quod creatur, non est : ergo idem est et non est, quod falsum est. Si autem est creatus ab alio : ergo alius Deus creans est quam ipse, quod improbatum est in primo libro Sententiarum 2.

ergo nihil est dictum, quod prædicatum restringat subjectum.

ITEM, Cum dicitur, Deus est homo, in Quest. qua materia est ista propositio ?

Aut enim erit in naturali, aut impossibili sive remota, aut contingenti. Si in naturali : ergo prædicatum semper convenit cum subjecto, subjecto existente : ergo ab æterno fuit hæc vera, Deus est homo, quia Deus fuit ab æterno, quod falsum est. Si autem in materia remota : ergo prædicatum non potest cohærere subjecto : et significatur cohærere : ergo locutio est falsa. Si autem in contingenti, tunc potest separari prædicatum a subjecto, et idem Deus in persona qui est homo, potest esse non homo : sicut idem in persona Petrus, potest esse albus, et potest non esse albus, quod falsum est : igitur illa locutio simpliciter debet negari.

Quest. 2. ITEM, Cum dicitur, Deus est homo, quanta est illa propositio ?

Si dicitur, quod indefinita : tunc recipiet signum universale, vel particulare. Si universale, tunc sequitur, quod omnis Deus est incarnatus, quod falsum est, quia Pater incarnatus non est. Si autem non verificatur cum signo universali, tunc verificabitur cum signo particulari, et subcontraria erit secum vera : quia tunc erit in materia contingenti : ergo ista due erunt simul verae, quidam Deus est homo, quidam Deus non est homo : ergo et ista, Deus est homo, et Deus non est homo, per locum ab æquipollenti a particulari ad indefinitam.

Si forte dicatur, quod subjectum restringitur a prædicato ad supponendum pro Filio tantum : hoc erit contra artem restrictionum, ubi probatur quod prædicata non restringunt sua subjecta : quia aliter uno solo currente vel duobus, vel tribus tantum, hæc esset vera, omnis homo currit : quia sensus esset, omnis homo currens currit, quod falsum est :

ITEM, Duo sunt modi prædicandi, Quest. scilicet per causam, et per cohærentiam prædicati cum subjecto. Per causam, sicut cum dicitur, sol calidus. Per cohærentiam sicut dicitur, homo albus.

Et quæratur quis istorum modorum sit in hac, cum dicitur, Deus est homo ? Si per causam, tunc sensus est, Deus est homo, id est, causa hominis : ergo secundum hoc potest dici leo et Angelus : quia est causa Angeli. Si secundo modo, tunc humanitas cohæret Deo : sed humanitas non est deitas : ergo forma extranea deitati est in Deo : quod esse non potest : quia sic esset compositus ex disparibus formis : quod est contra Hilarium dicentem : « Non ex disparibus est Deus qui spiritus est. »

ULTERIUS quæritur de conversis isQuest. tarum propositionum, scilicet, homo factus est Deus, et, homo est Deus : has enim conversas concedunt etiam ista opiniones : et ideo de ipsis oportet quæ-

<--- Page Split --->

rere, antequam ad distinguendum opiniones descendamus.

Quæritur enim de hac primo, Homo factus est Deus. Videtur enim, quod sit falsa : quando enim aliquid fit, non est sub eadem forma in suo fieri et in suo facto esse : igitur cum sit in fieri, id est, in unione cum forma hominis, perfecta unione non est sub illa : et sic Christus non fuit homo quando unitus est, quod hæresis est, quia hodie est verus homo, et semper fuit ex quo humanam naturam assumpsit.

Item, Cum dicitur, Homo factus est Deus, notatur homo præexistere ante ipsum fieri, cujus terminus est factum esse : sicut dico, ferrum factus est cultellus : sed non fuit homo ante unionem : ergo cum hoc notatur, virtute locutionis illius, illa locutio erit falsa.

Quæritur etiam de hac, Homo est Deus : aut hoc est virtute unionis, aut virtute cohærentiæ unionis. Si primo modo. Contra : Plus distant Deus et homo, quam affirmatio et negatio circa idem : si igitur nulla virtute conjungibilia sunt affirmatio et negatio circa idem, et secundum idem, nulla virtute erunt Deus et homo in eodem, et secundum eamdem hypostasis.

Si autem dicatur, quod verificatur propositio propter cohærentiam terminorum, est ridiculum : quia deitas et humanitas sunt disparata.

Solutio. Solutio. Sine præjudicio propter errores hic se ingerentes oportet respondere ad argumentationes prædictas caute, ut omnino teneatur veritas fidei potius quam Aristoteles princeps Philosophorum : quia non est mirum si aliquid contra artem in se habeat incarnatio, quæ etiam ingenio per gratiam suffulto investigari non poterat : unde Joannes Baptista dicit : Venit fortior me post me, cujus non sum dignus procumbens sol-

vere corrigiam calceamentorum ejus 1. Sslvabimus tamen artem quantum fieri possibile est.

Dico ergo, quod hæc absque dubitatione concedenda est, ut dicit Magister, Deus factus est homo, et Filius Dei factus est homo : eo quod illa duos sensus habet veritatis. Si enim ly factus determinet ly homo, vera est sub hoc sensu, Deus factus est homo, id est, Deus factus est homo, qui factus est : et hæc omnibus statim apparet vera. Si igitur ly factus referatur extra propositionem ad fieri cujus terminus est factus, ut sit sensus, Deus factus est homo, id est, aliquid factum est quo Deus est homo, quia unio facta est qua Deus est homo : tunc iterum vera est, et factum ponit suum fieri circa id quod in unione subjiciebatur Spiritui sancto, et hoc fuit humana natura. Si autem ly factus poneret suum fieri circa Deum, vel Filium Dei, sic non concederetur, et in illo sensu procedit objectio. In medio autem sensu videtur explanari in Littera sic : Deus factus est homo, vel cœpit esse homo, et non cœpit esse homo, nisi per hoc quod aliquid factum est per quod ipse tunc fuit homo, et ante hoc non fuit homo. Unde illa locutio cum in duplici sensu verificetur, conceditur ab omni opinione.

Ad aliud dicendum, quod hoc non est simile de hac, ferrum fit cultellus : quia ferrum est materia cultelli : quia materia de sui natura subjicitur ipsi fieri : ideo videtur de natura sua fieri poni circa ipsum : hoc autem non est ita in ista, Deus factus est homo, vel Filius Dei.

Ad aliud dicendum eodem modo, quod factum est complementum ejus quod fit, quando fieri notatur poni circa ipsum, ut in generatione naturali, vel motu : hic autem non est ita.

Ad id quod ulterius quæritur de ista, Deus est homo, dicendum quod nihil prædicatur univoce de Deo ut Deus est,

<--- Page Split --->

et de creatura ut de creatura : quia bene concedo hoc, quod homo in eadem ratone prædicatur de Christo ut de aliis. Et si objici tur per Joannem Damascenum, quod in Domino Jesu non est communem speciem invenire, supra solutum est 1, ubi illa auctoritas est explanata.

Ad aliud dicendum, quod illa ratio non procedit : quia non sequitur, si aliquid prædicatur de Deo quod non semper prædicabatur, quod ipse sit mutatus. Hæc enim propositio, Aliquid convenit Deo quod non semper convenit, duas causas veritatis habet : quarum una est, si Deus mutatus est, vera est propositio. Secunda est, si aliquid mutatum est ad ipsum, iterum vera est : et tunc non sequitur, quod ipse sit mutatus, sed quod aliquid sit mutatum ad ipsum. Unde in argumentatione illa est peccatum consequentis, et est instantia, Deus est in hac anima creata modo essentialiter, præsentialiter, et potentialiter : et non semper infuit : ergo est mutatus : ita est etiam hic. Præter hoc sequitur, quod est cum homine Christo per unionem.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Deus est homo, ly homo prædicatur essentialiter. Et ad hoc intelligendum est quiddam, quod cum dicitur, Deus est homo, vel Filius Dei est homo, subjicitur iste terminus, Deus, gratia suppositi, et non gratia significati per terminum : et hoc cogente prædicato, ut infra probatur : sicut cum dicitur, homo currit, virtute prædicati iste terminus, homo, stat pro supposito cui convenit cursus : ita cum dicitur, Deus est homo, virtute prædicati stat iste terminus, homo, pro supposito.

Et si objici tur, quod est contra artem, quod prædicatum essentiale cogat terminum stare pro supposito : quia prædicatum essentiale notat cohærentiam ad significatum primo, et ad suppositum per consequens : cum enim dico, Socrates

est animal, non dicitur, Socrates est animal, nisi per hoc quod est homo. Si, inquam, sic objiciatur, respondeo, quod hoc verum est in illis prædicatis quæ sumuntur a forma totius, quæ est genus, vel species, vel differentia respectu subjecti : hoc autem prædicatum homo, cum dicitur, Deus est homo, non est tale prædicatum quod sit essentiale subjecto, eo quod sit genus, species, vel differentia : sed est essentiale ut factum essentiale per aliud : et ideo cogit subjectum stare pro eo in quo facta est unio, quæ facit ipsum prædicatum essentiale. Et sic patet quod non sequitur, quod potest stare pro quolibet supposito : imo non appellabit nisi suppositum illud, in quo unio essentialis facta fuit : et tunc non sequitur, ergo Pater est homo, vel Spiritus sanctus est homo.

Ad aliud dicendum, quod ipsum reducitur ad prædicatum essentiale non conversum, sed ratione jam dicta non potest inferri, Omnis Deus est homo, etiamsi grammatica admitteret hanc, omnis Deus : quia in secunda distinctione libri primi Sententiarum probatum est, quod ly Deus non recipit signum distributivum, vel particularem vel pluralem numerum.

Ad aliud dicendum, quod haec est falsa simpliciter dicenda, Deus est creatus, et Deus est creatura, nisi addatur determinatio, ut infra docebit Magister 2. Nec est simile, cum dicitur, Deus est homo : et, Homo est creatura : ergo Deus est creatura. Licet enim homo est creatura, tamen homo de intellectu suo non importat aliquod contrarium significato hujus termini, Deus : quinimo importat de intellectu suo nubile divinae naturae et deitati, et per hoc cogit hunc terminum, Deus, appellare suppositum Filii, ut dictum est prius : sed iste terminus, creatus, vel factus, vel creatura, de suo intellectu importat hoc quod est commune Trinitati : quia facere, et creare sunt

<--- Page Split --->

opera essentiae : et ideo respiciunt hunc terminum, Deus, gratia significati : undo opposita ponuntur circa idem : ideo locutio est falsa. Nec valet si creaturam esse sequitur universaliter ad hominem esse, quod propter hoc de quo in aliquo casu praedicatur homo, praedicetur etiam creatura pro factura simpliciter. Et hoc ideo, quia homo non praedicatur gratia sui, sed gratia unionis factae : non enim habet iste terminus, homo, a suo significato quod sit Deus, sed potius ab unione facta in hypostasi.

Adquest. 2. Ad aliud dicendum, quod cum dicitur. Deus est homo, non est propositio alicujus quantitatis : et hoc contingit propter naturam hujus termini, Deus, qui nec dicit universale nec singulare. Quod autem universale non dicat, patet : quia universale est in multis per intentionem, et divisum ab illis per esse : Deus autem habet significatum quidem communicabile pluribus, sed singulare in esse : quia tres personae secundum deitatem habent idem esse. Quod non sit singularis, patet : quia nullum singulare est communicabile pluribus, nec re, nec ratione : ergo non potest dici, quod sit alicujus quantitatis propositio : nec indefinita est, et ideo non procedunt rationes de particuiari ad infinitam. Ne tamen videamur fugere rationem, dicendum quod haec est vera, Deus est homo : et haec est falsa, Deus non est homo. Sicut enim dicit Boetius, « Talia sunt subjecta, qualia praedicta permiserint : » et hoc tenet semper quoad hoc quod subjectum cogitur a praedicto stare vel pro subjecto, vel pro supposito, vel pro utroque. Cum enim dicitur, homo currit, semper praedictum cogit subjectum stare pro supposito. Et similiter in negativa, quando dicitur, homo non currit. Ergo similiter cum dicitur, Deus est homo : cum praedictum non sit essentiale subjecto per naturam, sed per unionem quae facta est in hypostasi, cogit subjectum stare pro supposito in quo facta est illa unio : igi-

tur si negetur, negabitur ratione ejusdem hypostasis : quia non respicit aliam nisi illam in qua facta est unio : ergo est illa due, Deus est homo, et Deus non est homo, non opponuntur nisi sicut afirmatio et negatio circa idem : cum igitur haec sit vera, Deus est homo, haec erit falsa, Deus non est homo.

Ad hoc autem quod objicitur, quod praedicta non restringunt subjecta, Dicendum, quod licet non restringant in numero suppositorum, restringunt tamen gratia significati vel suppositi, et cogunt stare pro significato vel supposito, sicut patet in his, homo est dignissima creaturarum, et homo est animal, et homo currit : in quibus omnibus subjectum respicitur a praedicto, et propter hujusmodi respectum cogitur habere personalom vel non personalem suppositionem : et ita est in hac locutione, Deus est homo, preter hoc solum quod ex natura significati hoc non habet praedicatum istius locutionis, sed ex unione quae facta est in hypostasi una tantum : et ideo non respicit subjectum nisi tantum gratia illius, et in negativa similiter. Et est simile, sicut si ponamus unum solum esse simum : sicut cum dicitur, homo est simus, vera est locutio, et respicitur subjectum gratia unius illius, et appellat illum, et pro illo reddit locutionem veram. Quod verificatur haec, homo non est simus, hoc contingit ideo, quia non restringitur homo, et in alio est secundum aliud esse : quod non est in Deo, vel in significato hujus termini, Deus.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Deus est homo, propositio est in materia naturali : sed dupliciter est aliquid in materia naturali, scilicet ex cohaerentia naturali terminorum quam habent ex ordine suorum significatorum ad invicem, et ex alio faciente cohaerere substantialiter quae per naturam sunt ab invicem separata, et sic est hic : unde etiam hujus simile in natura inveniri non potest.

<--- Page Split --->

Ad quest. 4. Ad aliud dicendum, quod non est praedicatio per causam, sed per essentiam, ut dictum est.

Ad quest. 5. Ad id quod ulterius quaeritur de conversis, scilicet hac, Homo factus est Deus : videtur quibusdam non esse concedenda, eo quod sequi videtur, homo factus est Deus, ergo aliquis homo factus est Deus, vel ergo unus factus est Deus, et ita ambae improbate sunt in distinctione praecedenti.

Sed videtur mihi sine praejudicio loquendo, quod Magister concedit eas, et etiam Augustinus ponit eas : et ideo sub distinctione recipi possunt : homo factus est Deus, ita quod ly factus determinet ly homo, ut sit sensus, homo factus est Deus, id est, homo qui factus est : et in hoc sensu non oportet quod homo praeexstiterit, quia suum factum esse cum suo unitum esse fuit simul, et suum fieri cum suo uniri fuit simul. Similiter si ly factus referatur ad aliquod subintellectum extra propositionem, ut sit sensus, factum est quod homo est Deus, id est, aliquid factum est, id est, unio qua homo Deus est, vera erit.

Ad PRIMUM ergo quod contra objicitur, dicendum quod hoc verum est, quando fieri est successivum : quia tunc factum esse est in termino mutatio : sed non fuit ita in Christo, imo simul factum est totum virtute infinita Spiritus sancti. Vel dicatur, quod si fieri distinguatur per in-

tellectum a factum esse, tunc fieri non ponit hominem esse, sed potentiam hominis solum quae mutatur ad formam hominis, sed simul habetur unio et homo ad Deum, et ideo utrumque remanet : quia non est unio in terminum, sed potius in singularitatem persona praeexistentis.

Ad aliud dicendum, quod hoc non est verum : quia ly homo non dicitur factus sicut materia, sed potius sicut terminus illius fieri quod importatur per terminum unionis : et illi ex parte assumptionis subjiciebatur natura, et terminata est unio in homine perfecto unito : non ita quod successive factum sit ibi tempore, sed ex parte ordinis naturalis prius est assumere corpus et animam, quam habere hominem unitum perfectum.

Ad id quod ulterius quaeritur de ista, Ad quem Homo est Deus, dicendum quod illa absolute vera est.

Ad objectum autem contra, dicendum quod in aliquo magis distant affirmatio et negatio, in aliquo magis Deus et homo. Si enim attendatur natura oppositionis inter ens et non ens, simpliciter magis opponuntur affirmatio et negatio quam Deus et homo, et ideo non verificantur simul, nec possunt coujungi : Deus autem et homo bene possunt conjungi. Si autem attendatur proportio dignitatis inter extrema, tunc magis distat Deus a quolibet creato, quam affirmatio et negatio.

B. Quorumdam sententiam refert.

Alii enim dicunt in ipsa Verbi incarnatione hominem quemdam ex anima rationali et humana carne constitutum : ex quibus duobus omnis verus homo constituitur : et ille homo cœpit esse Deus, non quidem natura Dei, sed persona Verbi : et Deus cœpit esse homo ille. Concedunt etiam ho-

<--- Page Split --->

minem illum assumptum a Verbo et unitum Verbo, et tamen esse Verbum: et ea ratione tradunt dictum esse, Deum factum hominem, vel esse hominem, quia Deus factus est, id est, cœpit esse quœdam substantia ex anima rationali et humana caunis subsistens : et illa substantia facta est, id est, cœpit esse Deus : non tamen deniigratione naturae in naturam, sed utriusque naturae servata proprietate factum est, ut Deus esset illa substantia, et illa substantia esset Deus. Unde vere dicitur, Deus factus est homo, et homo factus est Deus : et Deus est homo, et homo Deus : et Filius Dei filius hominis, et e converso. Cumque dicunt illum hominem ex anima rationali et humana carne subsistere : non tamen fatentur ex duabus naturis esse compositum, divina scilicet, et humana : nec illius partes esse duas naturas, sed animam tantum et carnem.

C. Auctoritates ponit quibus muniunt suam sententiam.

Et ne dê suo sensu tantum loqui putentur, hanc sententiam pluribus muniunt testimoniis. Ait enim Augustinus in libro de Trinitate : Cum legitur, Verbum caro factum est 1, in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis Filium, et utrumque simul unam personam, Deum et homincm ineffabilis gratiae largitate conjunctum 2. Idem, in Enchiridion : Christus Jesus Deus de Deo est : homo autem natus est de Spiritu sancto ex Maria Virgine. Utraque substantia, divina et humana, Filius est unicus Dei Patris Omnipotentis, de quo procedit Spiritus sanctus, utrumque unus : sed aliud propter Verbum, et aliud propter hominem : non duo filii Deus et homo, sed unus Dei Filius. Deus sine initio, homo a certo initio 3. Idem, in eodem : Quid natura humana in Christo homine meruit, ut in unitatem personæ unici Filii Dei singulariter assumpta esset ? Quæ bona voluntas, quæ bona opera præcesserunt quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo ? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium præstitum est, ut singulariter promereretur Deum ? Nempe ex quo homo esse cœpit, non aliud cœpit esse homo quam Dei Filius, et hic

<--- Page Split --->

unicus : et propterea Dei Verbum, quia est ab illo suscepta caro, facta est utique Deus : ut quemadmodum una est persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro : ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Idem, super Joannem : Agnoscamus geminam substantiam Christi, divinam scilicet qua æqualis est Patri, et humanam qua minor est Patre : utrumque autem simul non duo, sed unus est Christus : ne sit quaternitas, non trinitas Deus. Ac per hoc Christus est Deus, anima rationalis et caro . Idem quoque in libro de Prædestinatione sanctorum : Ille homo ut a Verbo Patri coæterno in unitatem personæ assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit : quod bonum ejus præcessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret ? Faciente ac suscipiente Deo Verbo, ipse homo ex quo esse cœpit, Filius Dei unicus esse cœpit 2. Item, Homo quicumque ita gratia fit Christianus, sicut gratia homo ille ab initio factus est Christus. Idem, in libro XIII de Trinitate 3 : Gratia Dei nobis in homine Christo commendatur. Quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus, una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est præcedentibus meritis assecutus : sed ex quo homo esse cœpit, ex illo est et Deus. Unde dictum est, Verbum caro factum est 4. Hilarius quoque in libro X de Trinitate ait : Christum non ambigimus esse Deum Verbum, neque rursus Filium hominis ex anima et corpore constitisse ignoramus.

His aliisque auctoritatibus utuntur, qui hominem quemdam ex anima rationali et carne compositum dicunt Deum factum, sed gratia, non natura. Sola enim gratia habuit ille homo, non meritis vel natura, ut esse Deus sive Dei Filius, ut haberet omnem scientiam et potentiam quam habet Verbum cum quo est una persona. Nec tantum 5 in superioribus legitur, quod homo ille sit una persona cum Verbo, et sit ipsum Verbum, sed etiam quod anima rationalis et caro eadem persona sit, et Christus sit, et Deus.

Expositio textus.

« Alii enim dicunt in ipsa Verbi incarnatione, etc. »

Hic Magister aggreditur primam opi-

nionem : et sicut mihi videtur, hæc opinio dividitur in duas partes : in quarum prima ponuntur suæ positiones, in secunda suarum positionum confirmationes, ibi scilicet, C, « Et ne de suo sensu tantum loqui putentur, etc. »

Nota, quod quatuor positiones hujus opinionis possunt extrahi de Littera ex priori capitulo, in quo positiones ponun-

<--- Page Split --->

tur : quarum prima est, quod homo sit assumptus : et hæc extrahitur ex hoc quod dicit Magister, ibi, B, « Concedunt etiam illum hominem assumptum a Verbo, etc. » Secunda est ibi, quod utraque illarum propositionum vera sit, Deus factus est homo, et e converso : et hæc extrahitur, ibi, B, « Et ea ratione tradunt dictum esse, Deum hominem factum, etc. » Tertia, quod Christus sit duo supposita, et non tantum duæ personæ : et hæc extrahitur de hoc quod dicit in principio capituli B, « Hominem quemdam ex anima rationali, etc. » Et confirmatur per auctoritatem Augustini : « Utrumque unus : sed aliud propter Verbum, scilicet assumentem Deum, et aliud propter assumptum hominem 1. » Quarta est, quod cum dicitur, Deus est homo vel hic homo, suppositum illud non habet nisi duas substantias in se, scilicet corporis et animæ, et non est subsistens ex tribus : et illa extrahitur in fine capituli, ibi, B, « Cumque dicunt illum hominem, etc. » Hæc enim positio quarta, causa est tertiæ, quare dicunt Christum esse duo supposita : et ideo etiam eas hic conjunxi, licet tertia de principio primi capituli sumatur. Ex his autem sequitur quinta positio, qua respondent quaestioni factæ illi qui sunt de ista opnione, scilicet quod cum dicitur, Filius Dei est homo, quod prædicatur ibi aliquid, quia suppositum hominis unitum Verbo sive Filio Dei : quia suppositum est in duabus substantiis, scilicet animæ et corporis.

Hæc est ergo sententia duorum capitulorum, quæ ponuntur in prima parte distinctionis.

ARTICULUS II.

Res naturae, suppositum, substantia, hypostasis, individuum, et persona, quomodo differunt ?

Sed hic incidit quaestio de tribus : quorum primum est, quae differentia sit inter rem naturae, suppositum, hypostasim, substantiam, et individuum, et personam ?

Secundum est, In quo illorum facta est unio, et in quo non ?

Tertium est, Utrum hoc verum est, quod Christus est duo vel unum? et, Quæ duo sit ipse Christus, si duo est?

Ad PRIMUM proceditur sic :

Cum dicitur res naturae, intelligitur dupliciter, hoc est, res intenta a natura, et constituta a naturae actu : ergo res naturae est illa quae propinquior et immediator est generationi : cum ergo generet per se hic et nunc, non est res natura nisi aliquid constitutum per actum generationis in natura illa, scilicet hoc aliquid, et hoc est concedendum.

ULTERIUS cum dicitur, Petrus est homo, Joannes est homo, et Thomas est homo : commune est eis quod est homo, et una ratione est eis commune : ergo quilibet illorum similem alii habet respectum ad naturam communem quae significatur in homine. Ex ista ergo similitudine respectus causatur alia communitas proportionis ad unum, scilicet quod sicut unus supponitur naturae communi, ita et alius : et ex isto accipiunt communitatem suppositi : ita quod unusquisque est suppositum hominis : ergo suppostum dicitur stans sub natura communi : et hoc est etiam concedendum.

1 Cf. Supra, Litt. C, auctoritatem S. Augu-

<--- Page Split --->

ITEM, Quod stat sub natura communi, distinctum quidem est per materiam : sed cum sit suppositum, distinguibile est per accidentia individuaria : cum igitur substantia sit proprie quae substat personae et accidentibus, substantia erit distincta per materiam hanc, distinguibilis autem per accidentia et non distincta per ea : et hoc etiam concedendum est.

Hypostasis idem est in greco quod apud nos talis substantia.

ULTERIUS, Individuum secundum Philosophum est distinctum collectione accidentium quae in alio non possunt inveniri : non tamen necessario est persona : quia individuum licet sit distinctum, non necessario est rationalis naturae.

Et ideo persona adhuc est majoris concretionis, scilicet quod sit in dignitate naturali quae est rationalis naturae, distinctum proprietate faciente ipsum incommunicabile tribus modis, scilicet quod non sit communicabile ut pars, sicut est anima et corpus : et quod non sit communicabile ut universale, sicut quod praedicatur de multis : et quod non sit communicabile per unionem in singularitatem alterius, sicut diximus in praecedenti distinctione : et hoc est concedendum.

Igitur ex hoc patet, quod ista sunt ordinata, quod primum est res naturae constituta, secundum autem suppositum, tertium vero hypostasis, quartum autem individuum, quintum persona.

Et per haec patet solutio primi.

ARTICULUS III.

In quo prædictorum facta est unio ?

AD SECUNDUM dubium, scilicet in quo illorum facta sit unio ? proceditur sic :

non in illo necesse sit unio. PROBATIO. In natura enim eo quod non repugnat communicabilitati, ideo in ea non fit unio : ergo nec in re naturae, ut videtur.

Quod autem res naturae communicabilitati non repugnet, patet. Res naturae videtur esse compositum : sed compositum est unitum et assumptum. PROBATIO. Supra saepe habuimus, quod assumpsit corpus et animam, et haec conjuncta. Cum igitur illa composita sint res naturae, ut videtur, videtur quod unio non sit facta in re naturae sicut nec in natura.

<--- Page Split --->

tenet se ex parte naturae, et non ex parte personae. Cum igitur unio facta sit in persona, videtur Christus esse duo supposita.

Quæst. ULTERIUS quæritur de individuo. Individuum enim videtur distingui collectione accidentium quæ in alio inveniri non possunt : illa autem accidentia aut sunt naturae, aut advenientia per accidens. Si naturae sive naturalia sunt, sequitur (ut videtur) quod Christus non sit unum individuum. Proprietates enim naturales ejus quod est homo, non sunt proprietates ejus quod est Filius Dei : ergo non communicant in individuantibus : ergo non sunt unum individuum.

De unione autem in persona in præcedenti distinctione est habitum.

Solutio. Solutio. Doctores moderni quasi omnes sunt de opinione secunda, et non de prima : quia absque dubio rationabiliter sustineri non potest : tamen inductis jam utitur rationibus supponens, quod hic homo non in quantum homo, sed demonstratus Christus, non constituitur ex duabus naturis et tribus substantiis, sed tantum ex duabus substantiis et una natura hominis, ita quod non fiat vis in ly ex : quia nulla opinio dicit, quod ibi fit compositio respectu alicujus tertii : sed exegitivam compositionem ponit in Christo homine haec secunda opinio : quia exegitiva tot habet in se substantias, quot exigit redemptor : redemptor autem et debet et potest : unde exigitur, quod habeat naturam qua debet, et haec est humana : et naturam qua potest, et haec est divina : et talem compositionem in Dei Filio ponere non est inconveniens : et ideo nolo solvere pro prima opinione. quia puto, quod falsa est.

Responsio ad primum, quod unio est in re naturae hominis, et suppositi, et hypostasis, et individui, et personæ. Si enim tantum esset in persona et non in aliis, oporteret, quod hic homo et hic Deus non essent unum, nisi tantum in

personali proprietate : et hoc ridiculum est, scilicet quod non convenirent nisi in accidente quodam. Eodem modo si in ratione individui tantum unirentur, non essent unum per naturam, sed in accidentium collectione tantum. Eodem modo si conveniant in hypostasi, et non re naturae, convenientia erit in actu substandi naturae : et hoc non est intelligibile, quod id quod est aliquid, non sit idem et unum cum illo hoc aliquid, cum supposita non sint diversa. Similiter non est intelligibile quomodo supposita sint diversa, et tamen hypostasis una. Et ulterius non potest intelligi, qualiter hypostasis sit diversa, et non individua. Et si individua ponantur diversa, non intelligitur qualiter persona una esse possit. Et ideo dico, quod Christus non assumpsit hominem nec suppositum, etc., sed omnia haec univit sibi in singularitatem personæ. Et dico, quod res naturae non est distincta per esse a Filio Dei, et est incommunicabilis incommunicabilitate Filii Dei, et non alia in Christo. In aliis autem est res naturae incommunicabilis per hanc materiam, sicut et suppositum, et individuum, et persona.

Ad aliud dicendum, quod supposita sunt unita : licet enim respectus non sit unus hujus hominis in quantum hic homo, et hujus Dei in quantum hic Deus, ad naturam hominis et ad naturam Dei, non propter hoc minus suppositum hoc est illud suppositum : et ex hoc sequitur, quod ratione duplicis naturae substet utrique naturae : respectus enim est in supposito non unde est hoc aliquid, sed etiam ex hoc quod est hoc aliquid hujus naturae : et ideo variatur terminus ad naturam propter diversitatem naturam in Christo : unde cum respectus ille suppositionis sit consequens suppositum, ex natura remanet diversitas in respectu, sicut in aliis accidentibus naturamum : sed tamen unio erit in hoc quod est suppositum.

Ad aliud dicendum, quod haec est falsa, in Christo, quod sicut se habent na-

<--- Page Split --->

turæ, etc. : quia in Christo diversæ et distinctæ sunt naturæ, non tamen supposita : et hoc causatur aliunde, scilicet ab unione. Sed vera est propositio in illis in quibus esse suppositi totum est natura una : sed hoc non est in Christo : imo in hoc errat ista opinio : quia esse hujus vel hujus suppositi non est a natura una, sed a duabus : quia iste homo habet esse hominis unite, et non confuse et permixte.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod non est verum, nisi illæ naturae remaneant a se invicem separatæ, ita quod non in unam hypostasism vel suppositum uniantur : hoc non est verum in Christo, ut jam dictum est.

cit Augustinus) quæ Deum faceret hominem, et hominem Deum : et proprietates unius de altero dici, et e converso : unde dicitur, Deus est natus, passus, lassus, dolens, et hujusmodi : et homo est creator, gubernator mundi, et omnia hujusmodi. Et ideo non est dicendum, quod Christus umquam fuerit hoc aliquid vel suppositum unum, vel individuum unitate et singularitate propria, quæ esset naturæ humanæ : sed semper fuit hoc aliquid et unitate et singularitate personæ divinæ.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod non oportet, quod quorum suppositum unum est, sit unus respectus ad naturam communem : quia si unum suppositum est per esse proprium in duabus naturis, tunc duplici respectu subjicitur, et tamen unum remanet.

Ad 6. Ad aliud dicendum, quod suppositi ratio communicabilitati repugnat : quia illud est suppositum quod habet formam naturae particulatam super hanc materiam : et hoc est unum constitutum in se et divisum ab aliis. Cum igitur talia duo non sunt in Christo, oportet quod illud sit unum per esse Filii Dei : quia ipsum non est de natura, sed potius stans sub ipsa. Aliter enim vere prædicaretur aliquid de hoc homine, quod non prædicaretur de Filio Dei, quod est contra Augustinum. Est enim hæc vera, hic homo est suppositum humanæ naturæ et res naturae : unde oportet quod hæc sit vera, Filius Dei est suppositum humanæ naturæ et res naturæ humanæ.

ARTICULUS IV.

An Christus aliquo modo sit duo ? et, An habuit tantum unum esse ?

Tertio quæritur, Utrum Christus aliquo modo sit duo, sicut ista opinio dicit ?

Et videtur, quod sic :

Ad 10 quod ulterius quæritur de individuo, dico eodem modo, quod individua duo non sunt in Christo : licet enim proprietates non sint eaedem, sicut nec naturæ, tamen denominative prædicantur de hoc homine, et de Filio Dei proprietates utriusque. Talis enim est illa unio (ut di-

ULTERIUS quæritur, Utrum Christus habuerit tantum unum esse ?

Et videtur quod sic : quia esse est

<--- Page Split --->

hypostasis : et tantum una est hypostasis : ergo tantum unum esse.

Item, Esse est completi et distincti : non autem est ibi nisi unus completus et distinctus : igitur tantum unum esse.

Sed contra

DICENDUM ergo ad primum, quod differentia causa numeri est : sed in esse in eo quod esse est hypostasis, non est differentia nisi per naturam, eo quod unitur unum alteri, vel potius unum in alterum unitur.

Ad DICTUM Cassiani dicendum, quod ipse non intendit, quod Christus sit duae personae, sed quod per duas naturas ad duas personas referatur, quae sunt pater, et mater. Unde Christus non est duo, sed unum : quia nec duae personae, nec duae hypostases, ut jam patet ex praedictis.

Solutio. Solutio. Ad hoc sine praejudicio dicendum, quod Christi esse in hypostas non est nisi unum quod fit a duabus naturis inconfuse unitis in hypostasi illa : eo quod nos ponimus secundum opinionem secundam, quod hic demonstratus constituitur ex tribus substantiis et duabus naturis : et hoc confirmatur auctoritate Boetii et Cassiani.

Dicit enim Boetius sic in libro de Duabus naturis in una persona Christi : « Ejus qui solus est Deus, natura, cum humana quae ab eo erat dissimilis, convenit : atque ita ex distantibus naturis una fiebat divinitatis et humanitatis copulatione persona Christi. » Ex hoc accipitur, quod suppositum personae Christi supponitur in duabus naturis essentialiter in Christo existentibus.

Cassianus autem in sexto contra Nestorium dicit sic : « Idem Dominus noster Jesus Christus homo nascens et Deus, utriusque in se parentis habuit proprietatem, dum et in eo quod homo est, humanae matri reddidit similitudinem : et in eo quod Deus, Dei Patris habuit veritatem. »

Sic igitur secundum praedicta dico, quod unum est esse in Christo secundum comparationem ad hypostasisin cujus est esse, licet hoc esse sit duarum essentiarum quae distinctae manent, eo quod hoc esse istius est hoc esse alterius : et est mirabile ut unio fiat in esse, et non essentis.

Ad hoc quod objicitur, quod non sit Ad quest. intelligibile, qualiter duarum essentiarum sit unum esse hypostasis, dicendum, quod hoc non est intelligibile, nisi intelligantur illae essentiae uniri, ita quod esse unius terminetur in esse quod facit altera, sicut est in Christo. Unde in natura huic non invenitur simile.

Ad ALIUD dicendum, quod in hypostaAd object. 2 si est essentia, et esse ipsius essentiae, id est, esse quod dat essentiam hypostasi, et differunt sicut effectus et causa, unde ilia non est natura. Tamen quidam dicunt, quod esse est unum, et duo. Duo numero essentiarum a quibus est, et unum numero hypostasis in qua est. Primum autem verius est : quia esse est singulare : nihil autem conveniens personae est singulare, nisi singulari tate personae divine.

ARTICULUS V.

An in Christo sit unum esse simpliciter ?

Sed adhuc objicitur contra hoc : quia i. Petrus non est esse Petri : ergo Christus etiam non est esse Christi : ergo videtur, quod esse est naturae : ergo non est esse id quod est hypostasis, et in hypostasi tantum est unio : ergo non est unum esse.

<--- Page Split --->

unum esse : sed Christus non est nisi hypostasis una : ergo Christus non habet nisi unum esse simpliciter : quia esse rei naturae sive hypostasis, est esse totius : et hoc est simpliciter esse.

Esse autem secundum naturam hanc vel illam, est esse acceptum in comparatione ad naturam facientem esse in hypostasi, et a parte illa geminatur esse in Christo. Est enim in eo esse naturae humanitatis, et esse naturae deitatis. Et si vellemus proprie dicere, tunc diceremus, quod haberet tali consideratione non duo esse, sed unum duplex in constituente esse.

Quæcumque duo sunt in esse simpliciter, ipsa sunt duo simpliciter : et quæcumque sunt duo simpliciter, ipsa non sunt tantum unum : ergo Filius Dei non est tantum unum, quod falsum est : et hoc est improbatum in præcedenti distinctione.

Esse naturae est esse quod habet natura in se : omnis enim res habet suum esse. Esse naturae humanæ in Christo non est esse naturae Dei, neque illa esse sunt duo sicut naturae.

Solutio. Solutio. Tenendo veritatem unionis factam esse in hypostasi, sicut est veritas, et secunda opinio dicit unum tantum esse, simpliciter est unum esse Christi : sed aliud est esse hujus simpliciter, et aliud est esse hujus secundum naturam hanc vel illam, et aliud est esse naturae hujus vel illius. Esse enim hujus simpliciter est esse personæ vel hypostasis, secundum quod est hypostasis : et hoc non est nisi unum in Christo. Et hoc patere potest ex hoc quod fides Catholica dicit unionem illam faclam in esse. Si enim in esse facta est, erit ipsa facta in esse aliquo, et non nisi in esse hypostasis : ergo esse hujus hypostasis ex unione illa est unum : quæcumque enim uniuntur, sunt unum.

Ad id ergo quod contra objicitur, dicendum, quod Christus non est suum esse : hoc accidit, non secundum quod est hypostasis naturae divinae, sed quia simplicitas est ibi omnimoda : haec autem non est in hypostasi hominis, quia illa hypostasis supponitur esse in duabus naturis et tribus substantiis.

Tamen sciendum, quod salvando istam opinionem, esset ibi duplex esse : quia ista dicit, quod supposito hoc homine non supponitur in eo nisi duplex substantia, carnis scilicet, et animæ, et una natura.

Item, Unius hypostasis non est nisi

Sunt autem et alii qui istis in parte consentiunt, sed dicunt hominem illum non ex anima rationali et carne tantum, sed ex humana et divina natura, id est, ex tribus substantiis, carne, et anima constare : et hunc Jesum Christum fatentur, et unam personam tantum esse: ante incarnationem

<--- Page Split --->

vero solummodo simplicem, sed in incarnatione factam compositam ex di- vinitate et humanitate. Nec est ideo alia persona quam prius: sed cum prius esset Dei tantum persona, in incarnatione facta est etiam hominis persona: non ut duæ essent personæ, sed ut una et eadem esset persona Dei et hominis. Persona ergo quæ prius erat simplex, et in una tantum na- tura existens, in duabus et ex duabus subsistit naturis : et persona quæ tantum Deus erat, facta est etiam verus homo subsistens non tantum ex anima et carne, sed etiam ex divinitate : nec tamen persona illa debet dici facta persona, quamvis dicatur facta persona hominis. Facta est igitur illa persona (ut quibusdam placet, quiddam subsistens ex anima et carne : sed non est facta persona vel substantia, vel natura, et in quantum est illa sub- sistens, composita est : in quantum autem Verbum est, simplex est.

E. Auctoritates etiam ponit, quæ hanc probant sententiam.

De hoc Augustinus in libro Sententiarum Prosperi ait: Modis omnibus approbare contendimus sacrificium Ecclesiæ duobus constare, et duobus confici: visibili elementorum specie, et invisibili Domini nostri Jesu Christi carne et sanguine, sacramento et re sacramenti, id est, corpore Christi: sicut Christi persona constat et conficitur ex Deo et homine, cum ipse Christus verus sit Deus et verus homo. Quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. De hoc eodem Joannes Damascenus: In Domino nostro Jesu Christo duas quidem naturas cognoscimus, unam autem hypostasism ex utrisqne compositam. Incarnatus est ergo Christus, ex Virgine assumens primitiam nostrae masse, ut ipsa exstiterit in carne hypostasis, quæ Dei Verbi hypostasis composita et facta fuerit, quæ prius simplex erat Verbi hypostasis. Composita vero ex duabus perfectis naturis, dietate et humanitate: ut et fecerat ipsa divina Verbi Dei filiationis characteristicum et determinativum idioma, secundum quod divisa esta Patre et Spiritu sancto, et carnis characteristica et determinativa idiomata, secundum quæ differat a matre et reliquis hominibus. 1 Item, Unam hypostasism Filii Dei confitemur in duabus naturis perfecte se habentibus, deitatis et humanitatis: et incarnatam esse eamdem hypostasism,

<--- Page Split --->

et has duas naturas custodiri et manere in ipso post unionem, non seorsum et secundum partes ponentes singulam, sed unitas invicem in unam compositam hypostasim : substantialem enim inquimus unionem, scilicet veram, et non secundum phantasiam : substantialem autem non duabus naturis perficientibus alteram, scilicet unam compositam naturam, sed unitas invicem in unam hypostasim compositam Filii Dei : et manere eamdem substantialem differentiam determinamus. Quod creabile mansit creabile, et quod increabile increabile, et mortale mortale, et immortale immortale, et circumscriptibile circumscriptibile, et incircumscriptibile incircumscriptibile : et hoc quidem refulget miraculis 1. De hoc etiam Augustinus in libro XIII de Trinitate ait : Quemadmodum secundum deitatem una est Patris Filiique natura, ita etiam juxta humanitatem eadem est matris et filii una natura. Ex utraque ergo substantia et divinitatis et humanitatis unus atque idem est Deus, Dei et hominis filius Jesus Christus : ut verus Deus, ita etiam homo verus 2. Idem etiam in libro XIII de Trinitate : Sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Ac per hoc jam est ex tribus Deo, anima, et carne 3.

His aliisque pluribus auctoritatibus se muniunt, qui dicunt personam Christi compositam esse vel factam sive constantem ex duabus naturis, sive ex tribus substantiis.

DIVISIO TEXTUS.

« Sunt autem et alii qui istis in parte consentiunt, etc. »

Hic incipit secunda opinio quam fere omnes moderni defendunt : eo quod in ipsa magis exprimitur sacramentum unionis. Et habet duas partes : in quarum prima ponuntur suae positiones : et in secunda, probationes suarum positionum, ibi, E, « De hoc Augustinus in libro Sententiarum Prosperi, etc. »

Sicut autem ex Littera prioris capituli colligi potest, quatuor sunt positiones

istius, scilicet quod cum dicitur, hic homo, supponitur Christus in duabus naturis compositus ex tribus substantiis, scilicet carne, anima, et deitate : et extrahitur in principio capituli, ubi dicit : « Dicunt hominem illum non ex anima, etc » Secunda est, quod Christus sit unum tantum, et non duo : et accipitur, ibi, « Non ut duae essent personae, etc., » quia in veritate, sicut supra patuit, ad duo supposita esse, sequitur duas personas esse, cum nihil sit dictum, quod unio facta fuerit in proprietate personali tantum, et non in eo quod est persona. Tertia est, quod homo non sit assumptus, nec hic homo, nec persona : et haec accipitur, ibi, « Persona ergo quae prius erat simplex, etc., » quia non dicunt

<--- Page Split --->

assumptum, id est, compositum ei nisi naturam. Quarta vero est, quod non dicitur absolute persona illa facta nisi addatur secundum hominis naturam, vel facta est composita, vei hujusmodi : et hæc extrahitur inde : « Nec tamen persona illa debet dici facta persona, etc. »

nulla una pars facit totum : unde humanitas non potest esse pars.

Et sic patet solutio ad objectiones quae procedunt, ac si compositio proprie secundum naturam compositi acciperetur. Hanc autem compositionem quidam vocant exegitivam, sicut diximus in expositione praecedentis opinionis.

ARTICULUS VI.

ARTICULUS VII.

An Christus possit dici compositus ?

Sunt autem pauca dubia contra hanc opinionem, ideo quod liquide contineat veritatem. Sed tamen dubium potest esse de prima sui positione, quod dicit Christum esse compositum.

Item, Cum omnis pars sit imperfecta respectu totius, jam deitas esset imperfecta, quod iterum falsum est.

Solutio. Ad hoc dicendum, quod ista opinio non accipit compositionem secundum naturam, sed secundum nomen tantum, ut sit compositum idem quod cum alio positum in eodem quod fuit ante : licet hoc modo non omnino fuerit sicut nunc est : et ita persona Christi est composita, quia modo est in duabus naturis, et tribus substantiis : .unde hæc opinio neutram naturamum dicit esse partem : quia deitas pars esse non potest, ut probant objectiones : humanitas autem licet habeat partes, non tamen est pars : quia omnis pars habet compartem, eo quod

Quid demonstrat pronomen, hic, quando dicitur, Hic homo, de Christo.

Dubitatur etiam de hoc quod opinio hæc ponit, quod cum dicitur, Hic homo, demonstrato Christo, supponitur suppositum ejus in tribus substantiis et duabus naturis, et non in humana natura tantum : hoc enim videtur falsum : non enim hoc habetur ex intellectu ejus quod dicitur hic homo. Si enim consideremus substantiam pronominis, id est, quam supponit pronomen, non dicit nisi suppositum, ly homo autem quod sequitur, dicit naturam cui supponitur : ergo videtur, quod virtute termini sic complexi ex supposito et natura, non supponatur Christus nisi in una natura, sicut dixit precedens opinio, et in duplici substantia, scilicet in carne, et anima.

Solutio. Dicendum, quod aliud est in Christo, et aliud in aliis hominibus. Cum enim dicitur hic in Christo, non potest demonstrari suppositum nisi unitum, vel potius unum : et ideo duplicem naturam vel respectum importat demonstratio, quorum tantum alterum determinamus per ly homo quod sequitu", et alterum significatur determinari per nomen significans illam naturam quae etiam est in ipso : et ideo utrumque importatur cum dicitur, Hic homo

<--- Page Split --->

est hic Deus : in illa enim locutione bis in pronominibus hic et hic, significatur unum suppositum, et per terminos sequentes significantes naturam communem cui supponitur, significatur duplex respectus illius suppositi ad naturas illas : per compositionem autem mediam

significatur identitas suppositi in utraque natura. Et ex hoc patet, quod ista opinio sola tetigit veritatem.

Ex his quae dicta sunt, facile est intelligere auctoritates quae inducuntur ab ista opinione.

F. Tertia aliorum sententia.

Sunt etiam alii, qui in incarnatione Verbi non solum personam ex naturis compositam negant, verum etiam hominem aliquem sive etiam aliquam substantiam ibi ex anima et carne compositam vel factam diffitentur. Sed sic illa duo, scilicet animam et carnem, Verbi personæ vel naturæ unita esse aiunt, ut non ex illis duobus vel ex his tribus aliqua natura vel persona fieret sive componeretur, sed illis duobus velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortalium oculis congruenter appareret. Qui ideo dicitur verus factus homo, quia veritatem carnis et animæ accepit. Quæ duo etiam in singularitatem vel unitatem suæ personæ accepisse legitur : non quia illa duo, vel aliqua res ex illis composita sit una persona cum Verbo, vel sit Verbum : sed quia illis duobus accedentibus Verbo, non est personarum numerus auctus, ut fieret quaternitas in Trinitate : et quia ipsa persona Verbi quæ prius erat sine indumento, assumptione indumenti non est divisa vel mutata, sed una eademque immutata permansit. Qui secundum habitum, Deum et hominem factum dicunt '· Accipiendo enim hominem dictus est Deus, factus est homo : et propter acceptum hominem, dicitur Deus vere esse homo : et propter assumentem Deum, dicitur homo esse Deus. Nam si essentialiter, inquiunt illi, Deus esse homo, vel homo esse Deus intelligeretur : tunc si Deus assumpsisset hominem in sexu muliebri, et nulier essentialiter Deus esset, et e converso. At potuit Deus assumpsisse hominem in sexu muliebri : potuit ergo mulier esse Deus, et e converso.

<--- Page Split --->

Ne autem et isti de suo sensu influere videantur, testimoniis in medium productis quod dicunt confirmant. Ait enim Augustinus in libro de Gratia Novi Testamenti : Sicut non augetur numerus personarum, cum caro accedit animæ ut sit unus homo : sic non augetur munerus personarum, cum homo accedit Verbo, ut sit unus homo Christus. Legitur itaque Deus homo, ut intelligamus hujus personæ singularitatem, non ut suspicemur in carnem mutatam divinitatem 1. Idem quoque tractans illud verbum Apostoli, Habitu inventus est ut homo 2 : manifeste ostendit Deum dici factum esse hominem, vel esse hominem secundum habitum, in libro LXIII Quæstionum ita inquiens : Multis modis habitum dicimus : vel habitum animi, sicut disciplinæ perceptionem usu firmatam : vel habitum corporis, sicut dicimus alium alio validiorem : vel habitum eorum quæ membris accommodantur extrinsecus, ut cum dicimus aliquem vestitum, vel calceatum, et hujusmodi. In quibus omnibus generibus manifestum est in ea re dici habitum, quæ accidit vel accedit alicui, ita ut eam possit etiam non habere. Hoc autem nomen ductum est ab illo verbo quod est habere. Habitus ergo in ea re dicitur, quæ nobis ut habeatur vel accidit vel accedit. Verumtamen hoc interest, quia quædam eorum quæ accidunt vel accedunt, ut habitum faciant non mutantur, sed ipsa mutant in se integra et inconcussa manentia : sicut sapientia accedens homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quædam vero sic accedunt vel accidunt, ut mutent, et mutentur : ut cibus qui amittens speciem suam in corpus veritur, et nos cibo refecti, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam mutamur. Tertium genus est, cum ea quæ accidunt vel accedunt, nec mutant ea quibus accedunt 3, nec ab eis ipsa mutantur : sicut annulus positus in digito : quod genus rarissime reperitur. Quartum genus est, cum ea quæ accidunt vel accedunt, mutantur non sua natura 4, sed aliam speciem et formam accipiunt : ut est vestis quæ dejecta

<--- Page Split --->

alque deposita, non habet eam formam quam sumit induta. Induta enim membris accipit formam quam nou habebat exuta : quod genus congruit huic comparationi. Deus enim Filius semetipsum exinanivit, non formam suam mutans, sed formam servi accipiens : neque conversus aut transmutatatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed in similitudine hominum factus est ipse susceptor, verum hominem suscipiendo, habitu inventus est ut homo, id est, habendo hominem inventus est ut homo, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit 1. Quod autem dicit, ut homo, veritatem exprimit. Nomine ergo habitus satis significavit Apostolus, qualiter dixerit in similitudinem hominum factus : quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominem, quem sibi uniens quodammodo alque conformans immortalitati aeternitatique sociaret. Non ergo oportet intelligi mutatum esse Verbum susceptione hominis, sicut nec membra veste induta mutantur, quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet. His verbis aperte innuere videtur Augustinus Deum dici factum hominem secundum habitum. Qui etiam ipsius incarnationis modum volens exprimere quaerentibus in quarto libro de Trinitate ait : Si quaeritur, incarnatio quomodo facta sit, ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum : non tamen in hoc quod factum est, conversum atque mutatum, sed carne ut carnibus congruenter appareret, indutum. Ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima. Atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum, et homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur a peccatis abstinendo, et bona operando : difficilia enim sunt haec 2. Idem, in libro de Fide ad Petrum : Dei Filius cum sit Deus aeternus et verus, pro nobis factus est homo verus et plenus. In eo verus, quia veram habet Deus ille humanam naturam : in eo vero 3 plenus, quia et carnem humanam suscepit et animam rationalem. Item, Non aliud fuit illa Dei summi susceptio vel exinanitio, nisi formae servilis, id est, naturae humanae susceptio : utraque ergo est in Christo forma, quia utraque vera et plena est in Christo substantia, divina scilicet, et humana natura 4. Item, in libro contra Maximinum : Cum esset per seipsum invisibilis, visibilis in homine apparuit : quem de femina susci-

<--- Page Split --->

pere dignatus est. Item, in eodem : Nos Christum Dominum verum hominem suscepisse credimus, et in ipso visibiliter invisibilem hominibus apparuisse : in ipso inter homines conversatum fuisse, in ipso ab hominibus humana pertulisse, in ipso homines docuisse. Hilarius quoque in libro de Trinitate ait : Quomodo Dei Filius natus est ex Maria, nisi quod Verbum caro factum est, scilicet quod Filius Dei cum in forma Dei esset, formam servi accepit ? Unum tamen eumdemque non Dei defectione, sed hominis assumptione profitemur : et in forma Dei propter naturam divinam, et in forma servi ex conceptione Spiritus sancti secundum hominis habitum repertum fuisse. Non fuit habitus ille tantum hominis, sed ut hominis : neque caro illa caro peccati, sed in similitudine carnis peccati 4.

Audistis tres secundum diversos positas sententias, et pro singulis inducta testimonia.

Expositio Textus.

« Sunt etiam alii, qui in incarnatione, etc. »

Hæc est tertia opinio, quæ jam non est opinio, sed error manifestus et condemnatus per Papam Alexandrum.

Et dividitur tractatus illius erroris in duas partes, sicut et præcedentium opinionum. Primo enim ponit capitulum in quo sunt duæ positiones. Secundo, inducuntur auctoritates quæ videntur hoc dicere, licet non dicant.

Ex primo capitulo trahunt septem positiones hujus erroris, quæ omnes falsæ sunt. Prima est, quod cum duplex sit unio naturalis, scilicet animæ ad carnem, et carnis et animæ cum deitate, quod in Christo neutra illarum fecit unum aliquod : nec enim anima et caro fecerunt unum hominem unita, nec natura hominis et Filius Dei fecerunt unam personam unita : et hoc est in principio capituli, ibi, F, « Sunt etiam alii, qui in incarnatione Verbi, etc. »

Secunda positio est, quod his duobus secundum veritatem acceptis non est usus Christus ut unum sibi faceret, sed potius ut indumento, ut mortalium oculis visibilis in eis appareret : et hæc accipitur, ibi, « Illa duo, scilicet animam et carnem, Verbi personæ vel naturae unita esse aiunt. »

Tertia est, quod non est unum factus cum homine in veritate : sed ideo vere factus dicitur, licet non sit vere homo : quia veram carnem et animam pro indumento accepit : et hæc extrahitur ab illo : « Qui ideo dicitur factus verus homo, etc. »

Quarta est, quod hæc non in singularitatem vel aliquid ex eis constitutum accepit : sed dicitur accepisse, qua illis duobus pro indumento acceptis non est auctus numerus personarum : et hæc trahitur inde : « Quæ duo etiam in singularitatem, etc. »

Quinta est, quod persona nulla compositione facta est composita : non enim hæc sibi univit : sed dicitur facta composita, quia usum hujus indumenti accepit : et hæc accipitur, ibi. « Et quia ipsa persona Verbi, quæ prius erat sine indumento, etc. »

<--- Page Split --->

Sexta est, quod Deus non essentialiter, hoc est, secundum esse, factus est homo, vel Filius Dei homo dicitur, sed secundum habitum hominis : et hæc inde elicitur : « Accipiendo enim hominem dictus est Deus, etc., » et vocant esse hominem habere humanam naturam, non quod unione animæ et carnis factus sit ex illa natura homo, sicut patet in secunda opinione.

Septima et ultima est causa dicti sui : quia videtur eis inconveniens ut Deus secundum esse creaturae possit uniri : quia si esset infirmiori creaturae unitus, tunc sequeretur, quod ipse secundum esse esset illa creatura : et dant exemplum de sexu muliebri : et hæc accipitur in fine capituli, ibi, « Nam si essentialiter, inquiunt illi, Deus est homo, etc. »

Ex his dictis ulterius duæ positiones aliae sequuntur : quarum prima est, quod hoc sit dici Christum esse hominem, quod est habere humanam naturam non unitam. Da enim, quod unitam : hoc erit contra positionem primam. Similiter da, quod essentialiter : hoc erit contra positionem septimam. Ergo relinquitur ipsum dici hominem, eo quod veram naturam humanam non unitam unione naturali haberet. Secunda est, quod quia in triduo hæc non unita habuit, quod in triduo fuerit homo : et propter hoc ultimum, quia Magister hoc infra concedit, inculpatur Magister, quod fuerit de hac opinione.

Quia vero iste error novellus est, et nullus contra eum disputavit : nos ponemus aliquas rationes contra positiones istas.

Sunt autem tres contra primam : quia corpus hominis non sentit nec vivit vita naturae, per hoc quod conjungitur animæ quacumque conjunctione : sed per hoc quod conjungitur ei ut perfectioni et actui : aut igitur Christi corpus nec sentiit, nec vixit vita naturali et naturali sensu : aut oportuit, quod corpori esset

unita anima ut actus potentiae vel materiæ propriæ.

Inde sic proceditur : Quæcumque duo naturali conjunctione conjunguntur ut materia et forma, constituunt tertium quod neutrum illorum est : anima Christi et corpus, ut probatum est, sic conjunguntur : ergo constituunt tertium quod neutrum illorum est : hoc autem non est nisi homo : ergo constituunt hunc hominem. quod prima positio nøgat.

Item, Hæc positio est expresse hæresis Pelagii. Unde Cassianus in sexto contra Nestorium : « Pelagianæ hæresis scelus solitarium hominem ex Virgine natum asserens, eruditorem tamen dixit humani generis magis quam redemptorem fuisse : quia non redemptionem hominibus, sed vivendi dedit exemplum. Si igitur nulla unio facta est ad Verbum, sed tantum oculis sic apparuit, necesse est quod Virgo solum hominem genuerit vel minus quam hominem, si tantum genuit partem hominis quæ est corpus. »

Item, tertio : quia ex hoc sequitur, quod Christus numquam fuerit homo, sicut natura humana quæ est corpus numquam fuit, nec est, nec erit homo. Filius Dei numquam habuit nisi naturam sine duplici unione de qua dictum est : ergo Christus numquam vere fuit homo : patet ergo, quod prima positio falsa est.

SECUNDA probatur falsa hoc modo : Si his duobus secundum veritatem acceptis usus est tantum, ut mortalium oculis appareret : tunc et hoc quod oculis mortalium non appareret superflue utebatur : sed anima mortalium oculis non apparet : ergo ipsam superflue assumpsit.

Item, Quidquid assumitur sine unione ad assumentem, peracto officio propter quod assumitur, deponitur : et hæc probatur et de columba in qua apparuit Spiritus sanctus, et per vocem in qua apparuit Pater, et per omnes creaturas assumptas in apparitionibus Veteris Testamenti : ergo si Filius Dei manens naturam talem assumpsit tantum

<--- Page Split --->

ad apparitionem, peracta apparitione deposuit : ergo in eadem natura quam assumpsit non resurrexit : hoc autem qui dicit et sentit, ab Augustino in expositione concilii anathematizatur : ergo hoc etiam est haeresis.

CONTRA TERTIAM SIC :

Christus non est natus nec passus nisi ex unione. Aut ex unione cum natura, aut cum hypostasi naturae humanae. Non ex unione cum natura : quia natura manet distincta, et natura divina nec nata est, nec passa est. Si ergo essentialiter non est unitus in hypostasi, ipse nullo modo essentialiter vere est passus, nec natus, nec aliquid aliorum.

CONTRA QUARTAM :

Dei Filius non accepit naturam hanc in singularitatem naturae nec personae, ut dicit ista positio : ergo assumptum nullam habuit singularitatem cum assumente : ergo nullo modo cum eo fuit unum : ergo quod dicitur de uno, non dicitur de alio : et hoc est contra Augustinum. Et eodem modo leve est contra alios disputare qui cum illis conveniunt.

Auctoritates autem inductae pro hac opinione etiam non videntur aliquid facere

nisi in duobus locis, scilicet ubi adaptat Augustinus quartum genus habitus, et dicit quod accidit vel accedit, quod inventus est ut homo non sibi, sed ab hominibus : sed haec explanat Augustinus, quia facit vim in hoc quod est inventus : non enim se invenit, licet vere homo fuerit, quia semper sibi notus fuit : sed alii cognoscentes eum invenerunt in humanis conversari. Et dicit Augustinus, quod accidit hoc in simili inducto : non tamen accidit Christo humana natura, licet quidam dicant eam vergi in accidens : sed haec ego non praesumo dicere de veritate incarnationis. Secundum est in medio ejusdem capituli G, ubi dicit, « Non ergo oportet intelligi mutatum esse Verbum, etc. » Sed etiam omnis homo confitetur, quod Verbum non est mutatum, sicut supra dictum est : sed hoc quod dicit ut habitum assumpsisse, Augustinus corrigit id in quo simile non sufficiens est, cum dicit : « Quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet, id est, uniret. »

Ex his possunt etiam alia plane glossari.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO VII.

Ostendit qualiter secundum varias opiniones recitatas in distinctione praecedenti de modo uniendi divinam et humanam naturam determinetur praedestinatio Christi ut Filius Dei.

A. Positis sententiis prolatisque testimoniis, intelligentias propositarum locutionum exsequitur secundum singulas sententias : et prius secundum primam.

Secundum primam vero dicitur, Deus factus homo, et homo factus Deus : quia Deus coepit esse quaedam substantia rationalis quae ante non fuerat : et illa substantia coepit esse Deus : et hoc gratia, non natura, vel meritis habuit. Unde recte dicitur Christus, in quantum homo, praedestinatus esse Filius Dei.

Huic autem sententiæ opponitur : Si illa substantia coepit esse Deus, et Deus illa : quaedam ergo substantia est Deus quæ non semper fuit Deus, et quaedam substantia est Deus, quæ non est divina substantia, et Deus est aliquid quod non semper fuit. Quod et illi concedunt, Origenis testimonio innitentes, qui ait : « Factus est sine dubio id quod prius non erat. » Sed addidit, secundum carnem. Secundum Deum vero erat prius, et non erat quando non erat. Aliis quoque pluribus modis illi sententiæ potest opponi : quibus supersedemus, exercitationis studium lectori relinquentes, et ad aliam properantes.

B. Hic explanat secundam sententiam et earumdem locutionum sensus.

In secunda vero sententia hujus distinctionis talis videtur ratio, ut cum dicitur, Deus factus est homo, intelligatur coepisse esse subsistens ex duabus naturis vel tribus substantiis : et e converso, homo factus est Deus,

<--- Page Split --->

quia subsistens in duabus naturis cœpit esse Deus : vel potius homo factus est Deus, et e converso dicitur, quia Deus assumpsit hominem, et homo assumptus est a Deo. Unde Augustinus dicit in libro I de Trinitate : Talis fuit illa susceptio quæ hominem faceret Deum, et Deum hominem1 . Variatur autem intelligentia cum dicitur, Deus est homo, et homo est Deus. Dicitur enim Deus esse persona subsistens in duabus, et ex duabus naturis, et persona subsistens in duabus et ex duabus naturis dicitur esse Deus, id est, Verbum vel natura divina. Potest enim prædicari persona simplex vel natura de persona composita. Non est autem, ut ait Joannes Damascenus, idem dicere naturam vel personam.

C. Ex quo sensu dicunt Christum prædestinatum ?

Isti dicunt Christum prædestinatum in quantum est homo, id est, in quantum est subsistens ex duabus substantiis, scilicet anima et carne. Nam quantum ad naturam divinitatis, non est ipse prædestinatus. Non ergo in quantum in ea vel ea subsistit, prædestinatus est, sed in quantum subsistit in aliis duabus substantiis, id est, in anima et carne, hoc est in quantum est homo.

D. Qualiter exponuntur auctoritates primæ, quæ isti videntur obviare sententiæ ?

Determinant etiam auctoritates quæ primæ conveniunt sententiæ, et huic videntur contradicere : ut cum legitur, homo ille assumptus est a Verbo in singularitate personæ, vel factus una persona cum Verbo, de natura humana intelligatur, quæ Verbo unita est in singularitate personæ, id est, ita quod eadem persona quæ prius erat et simplex erat, sine incremento numeri personarum etiam immutata permansit, licet composita. Compositionis vero hujus aliam dicunt esse rationem quam sit in aliis homini-

<--- Page Split --->

bus : quia hujus ex tribus, aliorum ex duabus substantiis est compositio. Negant quoque naturam humanam esse personam vel Dei Filium : et sicut unum eumdemque dicunt esse hominem et Deum, et filium hominis et Filium Dei : ita unum et idem, non aliud et aliud, sicut nec alium et alium.

E. Quædam ponit quæ præmissis videntur adversari.

Sed his videntur adversari quæ subditis continentur capitulis. Ait enim Augustinus super Joannem : Aliud est Verbum Dei, aliud homo : sed Verbum caro factum est, id est, homo : non itaque alia Verbi, alia est hominis persona, quoniam utrumque Christus, et una persona 1. Idem ad Felicianum : Aliud Dei Filius, aliud hominis filius, sed non alius 2. Item, Dei Filius, aliud de Patre, aliud de matre 3. Idem in libro I de Trinitate : Cum Filius sit et Deus et homo, alia substantia Deus, et alia homo.

DIVISIO TEXTUS.

autem ponit objectionem, et solvit, ibi, A, § 2: Huic autem sententiae opponitur, etc. »

Et per hoc patet sententia primae partis.

« Secundum primam vero dicitur, Deus factus homo, etc. »

Ista distinctio septima correspondet praecedenti. Ostenditur enim hic, qualiter secundum tres istas opiniones supraedicta quaestioni respondetur, scilicet cum dicitur, Deus factus est homo, vel Deus est homo, quid praedietur in illis locutionibus. Et ideo habet tres partes : in quarum prima tangit responsionem primae. In secunda, responsionem secundae, ibi, B, « In secunda vero sententia hujus distinctionis, etc. »

Prima dividitur in duo capitula, in quorum primo ponit responsionem secundum opinionem primam. In secundo

ARTICULUS I.

An illa sit concedenda, Homo cœpit esse Deus?

Objicitur autem de hoc quod dicit in primo capitulo A, § 1: « Illa substantia cœpit esse Deus : » et de illo, Deus cœpit esse quaedam substantia.

<--- Page Split --->

si ergo homo incipit esse Deus, incipit esse novum: ergo homo tunc fuit novus Deus: sed novum est recens: ergo incipit esse recens Deus, quod erit contra Psalmum dicentem: Non erit in te Deus recens 1.

solutio.

Solutio. Dicendum, quod primum argumentum non convenit huic opinioni, sed secundae necessario, ut infra dicetur.

Ad 1. Unbe dicendum ad primum, quod homo incipit esse Deus, ista est conce- denda secundum hanc opinionem quae ponit quod cum dicitur, homo, non sup- ponitur nisi natura una et duae substan- tie, sicut supra explanatum est: et bene sequitur ulterius, ergo nunc primum est Deus, et ante hoc non fuit, si simus in in- stanti unionis: sed non sequitur ulterius, ergo incipit esse novus Deus, vel no- vum aliquid, vel recens aliquid: quia cum ista concedebatur, Homo incipit esse Deus, ly incipit ponebat inceptio- nem suam circa subjecti naturam in comparatione ad praedicatum: et ideo inceptio ponebatur circa formam ho- minis et unionem ipsius. In conclusione autem notatur ponere inceptionem circa formam praedicati in comparatione ad subjectum: et ideo tunc denotatur Deus incepisse, et nunc primum esse, quod falsum est. Ita oportet respondere secun- dum hanc opinionem. Sed aliter erit res- pondendum secundum opinionem secun- dam, quae sola vera est inter opiniones, ut patebit infra.

Ad 2. Ad ALIUD dicendum, quod argumen-

tum convenit huic opinioni, eo quod ponit, quod nihil supponitur cum dici- tur, hic homo, nisi suppositum hominis in quantum est ex natura humana, et duplici substantia quae est caro et ani- ma: et sic ipse non fuit ab aeterno: et ideo ista opinio Sanctis contrariatur, scilicet Augustino et Cassiano. Sed se- cundum opinionem veram, quae secun- da est, supponit personam divinam in humana natura et triplici substantia: et tunc oportet aliter respondere utrique argumento sic, quod cum dicitur, Homo ccapit esse Deus, quod ly Deus ccapit vel incepit, potest notare inceptionem circa rem subjecti, vel praedicati. Si praedi- cati, falsa est: si subjecti, adhuc duplex est, scilicet quod inceptio potest poni circa suppositum in comparatione ad for- mam quae significatur nomine subjecti, et sic est vera sub hoc sensu, iste qui est homo in quantum homo incipit esse Deus. Cum enim suppositum hominis sit divina persona, ut supra probatum est, forma tamen significata per homi- nem non est nisi humanitas: et in hoc sensu ponitur inceptio circa personam gratia humanitatis: et ideo vera est. Si autem ly incipit ponit inceptionem circa suppositum absolute, falsa est locutio: quia tunc sensus est, ille qui est homo incipit esse Deus: et hoc est falsum, cum ab aeterno fuerit Deus.

ARTICULUS II.

An Christus in quantum homo est praedestinatus ?

Deinde quaeritur de hoc quod habetur in eodem capite A, infra, § 1: « Recte dicitur Christus, in quantum homo, praedestinatus, etc. »

<--- Page Split --->

Videtur, quod Christo non conveniat prædestinatum esse : quia

SED CONTRA : Ad Roman. I, 4 : Qui prædestinatus est Filius Dei in virtute, secundum spiritum sanctificationis.

est inconveniens eligere aliquid in seipso : ipsa enim eadem persona secundum suppositum divinum fuit eligens in quo elegit Pater : et ipse secundum suppositum et naturam humanam fuit electus, quia fuit duo supposita, non unum.

SED QUIA hæc opinio falsa est, ideo oportet respondere.

Dicendum ergo ad primum, quod licet idem sit Christus Filius Dei in quantum hujusmodi, et Christus in utraque natura et triplici substantia, tamen secundum considerationem differt : quia primo supponitur persona simplex, secundo autem persona composita. Personæ autem ut est simplex, convenit prædestinare : personæ autem ut est composita, convenit prædestinari : non autem ut persona sit vel in natura divina, sed ut persona composita in humana natura et substantia carnis et animæ : et non fiat vis in compositione : sicut etiam secunda opinio in Littera explanat per quem modum est composita : et sic patet, quod etsi eidem conveniunt prædestinare et prædestinari, non tamen secundum idem.

Solutio. Solutio. Secundum istam opinionem facile est respondere objectis : quia objecta non contingunt ei, sed potius opinioni secundæ : quia ista opinio dicit hominem non supponere nisi suppositum hominis in una natura et duabus substantiis.

Ad 1. Et ideo dicunt ad primum, quod Christus in supposito et natura divina prædestinat : et homo ille in supposito et natura hominis prædestinatur : et sic non est inconveniens, quod uni in persona secundum diversa supposita et naturas conveniat prædestinare et prædestinari, et æternum esse et temporale.

Ad aliud eodem modo dicendum, quod persona ut simplex est ars Patris per appropriationem, et nihil prohibet eamdem in se contineri quoad hoc quod futura esset in natura humana.

Ad tertium dicendum, quod nihil est inconveniens hoc modo ipsum eligi in seipso diversimode consideratum.

Expositio textus.

Deinde quaeritur de hac propositione Origenis quam inducunt in capitulo eodem, A, § 2 : « Factus est sine dubio illud quod prius non erat. »

Aut enim hoc est hypostasis : aut natura humana. Si hypostasis : ergo Christus factus est aliqua hypostasis quæ non

Ad aliud dicunt similiter, quod Christus in æterno supposito et natura est ars Patris : sed in hominis supposito est artificiatum quod per idealem causam continetur in arte, et tamen est persona una.

Ad aliud dicunt hoc modo, quod non

<--- Page Split --->

semper erat: sed aliqua hypostasis est aliquis homo: ergo ipse factus est aliquis homo: et hoc supra improbatum est.

Et DICENDUM, quod Origenes addit secundum carnem : et hæc determinatio verificat locutionem. Quia non est concedendum secundum veritatem, licet ista opinio sic dicat, quod Christus sit aliqua substantia quæ non semper erat : quia una est hypostasis hujus hominis et Filii Dei. Si autem intelligitur natura : ipse hoc die non est natura sua : sicut numquam nec fuit, nec erit : et ideo nec de hypostasi nec de natura potest verificari : et ideo excluditur, quod hæc opinio absolute falsa sit.

« In secunda vero sententia, etc. »

Hic ponitur secundæ opinionis responsio quæ, ut tenetur communiter, in sex capitulis continetur, in quorum primo ponitur responsio. In secundo, auctoritatum pro prima inductarum determinatio, ibi, D, « Determinant etiam auctoritates, etc. » In tertio, quædam objecta in contrarium, ibi, E, « Sed his videntur adversari, etc. » In quarto, solutio illorum, ibi, F, « Hæc autem in hunc modum, etc. » In quinto, determinatur qualiter Christus dicitur utrumque, ibi, H, « Quod etiam dictum est, utrumque Christus est. » In sexto et ultimo, objicit quoddam quod magis videtur contrarium, et solvit, ibi, I, « Est autem et aliud quod huic sententia, etc. »

ARTICULUS III.

An Christus sit unum vel duo supposita ?

Circa auctoritates in quinto capitulo E inductas dubium oritur : quia illæ videntur probare, quod Christus sit duo : et hoc est contra positionem illius opinionis supra dictam quæ est, quod Christus

non sit nisi unum : cum ipse nec sit duo supposita, nec duæ naturae.

OBJICITUR autem :

Item, ibidem, « Aliud Filius hominis, aliud Filius Dei : » et cæteræ auctoritates ibi inductæ.

SOLUTIO. Ad hæc et omnia hujusmodi sophismata dicendum, quod Christus vere est unum suppositum in duabus naturis subsistens, et ex tribus substantiis : quia hæc est confessio Catholica fidei. Notanter autem dicitur, quod Christus est suppositum in duabus natu-

<--- Page Split --->

ris. Unde suppositum prædicatur de Christo in recto, natura autem in obliquo. Sic Filius Dei est homo, et Filius Dei est humanæ naturae. Et ex parte alterius naturae similiter est sic: hichomo est Filius Dei, et hic homo est divinæ naturae: etsi dicatur, quod hoc non est divina natura, sed accidit ei, et non per se: non enim hoc est ex natura secundum quod natura est, sed ex eo quod non differt in divinis persona et natura: et hoc patet ex eo quod licet in divinis natura sit suppositum, et e converso, non tamen quidquid convenit supposito, convenit naturae: et hoc ideo est quia natura in eo quod natura est, non est suppositum in eo quod suppositum est: sed hoc contingit propter simplicitatem quæ est inter naturam et suppositum: et licet in divinis non incidit per accidens aliquod prædicatum, tamen non est immediata propositio, quando dicitur, Suppositum est natura: et minus est adhuc immediata propositio, quando dicitur, Hic homo est natura divina, demonstrato Christo: quia ibi sunt duo media, scilicet quod hic homo est Filius Dei, et Filius Dei differentiam ad naturam æternam non habet.

His visis, respondendum est ad objecta.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod cum dicit Augustinus, quod « aliud est Verbum, » intelligit aliud secundum quod recte prædicatum accipitur in conjunctione ad oblique prædicatum in forma illius recti significatum : unde aliud est Verbum, id est, Verbum in natura divina in quantum hujusmodi. Et ex hoc non sequitur, quod Christus sit simpliciter duo : sed sequitur, quod sit aliud et aliud secundum aliquid quod est in ipso : et hoc verum est, et non est contra hanc opinionem.

Eodem modo patet solutio ad omnes auctoritates in illo capitulo inductas.

Ad 19 quod objicitur per rationem, dicendum quod haec est vera, quod Christus est unum unitate creata : et est

vera, quod unitas ista non est illa unitas si accipiatur in abstracto, sicut procedit objectio : quia unitas erit natura quæ facit unum unum vel forma : sed non sequitur ulterius : ergo Christus est duo : quia licet haec unitas vel forma non sit illa, tamen unum unius idem est cum uno alterius : quia unum dicit hypostasim, unitas autem formam dicit naturalem : et formæ illæ in Christo duæ fuerunt, et tamen unum tantum.

AD ALIUD dicendum, quod Christus est aliquid in quo convenit cum matre, haec est vera, si debite intelligatur. Sensus autem est, quod Christus est unum in quo gratia natura convenit cum matre, et non gratia suppositi : quia suppositum Filii non est suppositum matris. Similiter haec est vera, Christus est aliquid in quo convenit cum Patre : et in eodem sensu, quia hypostasis Filii non est hypostasis Patris : sed natura Filii natura Patris est : sed ex hoc non sequitur. quod Christus sit duæ hypostases, sed quod una hypostasis existens in duabus naturis, in quarum altera convenit cum matre, et in altera cum Patre convenit.

AD ULTIMUM dicendum, quod cum dicitur, Christus est aliquid passibile et aliquid impassibile, non accipitur aliquid eodem modo in utraque. Cum enim dicitur aliquid passibile, dicit ly aliquid suppositum, et non naturam nisi oblique. Cum autem dicitur aliquid impassibile, dicit naturam in recto : et non dicit suppositum, nec oblique, nec recte : et ideo non sequitur, quod sit duo, sed quod sit unum in duabus naturis. Ex hoc patet, quod non sunt contradictoria, esse aliquid passibile, et esse aliquid impassibile. Tamen licet haec negetur, divina natura est passibilis propter simplices, et quia composita falsa est : tamen distinguiblis est ex eo quod passibile potest esse adjectivum, et rem suam ponere circa divinam naturam, et tunc est falsa et composita : si autem sit substantivum et non ponit rem suam circa divi-

<--- Page Split --->

nam naturam, sed circa ly aliquid quod subintelligitur : tunc est vera, divina natura est passibile, id est, aliquid quod est passibile : quia ipsa est suppositum Filii Dei, quod suppositum est passibile Sed tunc non valet, si ex hoc inferatur sic : Divina natura est passibile : ergo divina natura est passibilis : quia passibilis dicit formatum genus, scilicet masculinum vel femininum, et illud non claudit in

se finitum subjectum quemadmodum neutrum, quod claudit in se finitam essentiam rei, quia finitati nullius sufficit res generalis subjecta : quod non est in formato genere quod quaerit rem suam ponere circa ens speciale : et ideo passibilis est adjectivum secundum Grammaticos : et non ita potest substantivari sicut passibile.

F. Qualiter his respondeant ?

Hæc autem in hunc modum determinant : quia cum dicitur, Aliud Verbum Dei, aliud homo : sive alia substantia Deus, alia homo : alterius naturæ significatur Christus esse in quantum est homo, et alterius in quantum est Deus : et aliud natura qua est homo, aliud natura qua est Deus. Ut enim ait Joannes Damascenus : Inconverse et inalterabiliter unitæ sunt ad invicem naturæ : neque divina distante a propria simplicitate, neque humana aut conversa in deitatis naturam, aut in non existentiam divisa : neque ex duabus una facta composita natura. Composita enim natura neutri earum ex quibus componitur naturis, homousia (ἡμοσύσα) id est, consubstantialis esse potest, ex alteris perficiens alteram : ut corpus ex quatuor elementis compositum, nec ignis nominatur, nec aër, nec terra, nec aqua, nec horum alicui homousion (ἡμοσύσιον) dicitur. Si ergo secundum hæreticos Christus unius compositæ naturæ post unionem exstitit, ex simplici natura conversus est in compositam : et neque Patri simplicis naturæ existenti, neque matri est homousios (ἡμοσύσιος) : et neque Deus neque homo denominabitur, sed Christus solum : et erit hoc nomen, scilicet Christus, non personæ ipsius natura, sed unius secundum ipsos compositæ naturæ : nos autem Christum non unius compositæ naturæ dogmatizamus, et hoc nomen, scilicet Christus, personæ dicimus non monotropos (μονότροπος), id est, uno modo dictum : sed duarum naturarum esse significativum, scilicet deitalis, et humanitatis. Ex deitate autem et humanitate Deum perfectum, et hominem perfectum eumdem et esse et dici, ex duabus et in duabus naturis confitemur 1. Sic ergo dicitur aliud esse Filius Dei, aliud filius

<--- Page Split --->

hominis : quia alterius est substantiæ vel naturæ in quantum est Filius Dei, et alterius in quantum est filius hominis : non quod ipse Filius Dei et hominis sit duo illa diversa, id est, duæ diversæ naturæ.

G. Auctoritate confirmat determinationem.

Aperte enim Hilarius in libro IX de Trinitate ait: Cum non aliud sit filius hominis, neque aliud Filius Dei, Verbum enim caro factum est: et cum ille qui Filius Dei est, ipse et hominis sit filius, requiro quis in hoc filio hominis glorificatus sit? Evidenter dicit non aliud esse Filium Dei, et aliud filium hominis. Ex quo praemissa roboratur et approbatur determinatio.

H. Alia etiam verba auctoritatum annotat ut determinet.

Quod etiam dictum est, utrumque Christus est, et una persona, monere potest lectorem, sicut et illud quod Augustinus dicit in libro I de Trinitate : Quia forma Dei formam servi accepit, utrumque Deus, utrumque homo. Sed utrumque Deus propter accipientem Deum, et utrumque homo propter acceptum hominem 4. Et illud quod idem ait in libro de Bono perseverantiæ : Qui fidelis est, in eo veram naturam humanam credit suscipiente Deo Verbo ita sublimatam, ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona, assumptione illa ineffabiliter faciente personæ unius in Deo et homine veritatem 5. Si autem qui suscepit et quod suscepit una est persona, ergo natura humana cum Verbo est una persona. Sed hæc omnia ex tali sensu dicta forte tradunt, ut utrumque dicatur esse Christus et una persona : quia in utroque unus Christus et una persona subsistit. Ita etiam susceptum cum suscipiente dicitur una persona : quia susceptum suscipienti est sociatum in unitate personæ, id est, ita quod

<--- Page Split --->

unitas personæ permansit, non ita ut caro et anima sint unus Deus : quia, ut ait Hieronymus : Verbum est Deus, non caro assumpta. Et Ambrosius in libro III de Spiritu sancto ait : Aliud est quod assumpsit, et aliud quod assumptum est.

I. Hic quamdam ponit auctoritatem, quæ multum videtur huic sententiæ opposita.

Est autem et aliud quod huic sententiæ plurimum videtur obviare. Ait enim Augustinus in libro I contra Maximinum : Christus una persona est geminæ substantiæ : quia et Deus est, et homo est 1 : nec tamen Deus vel homo, pars hujus substantiæ dici potest : alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Ecce Deum dicit non esse partem illius personæ. Unde videtur illa persona non constare ex 2 Deo et homine. Ad quod etiam illi dicunt, illam personam non ita constare ex Deo et homine, quasi totum ex partibus. Ita enim partes alicujus totius conveniunt, ut ex illis quod non erat constituatur. Non autem sic humana et divina natura in Christo uniuntur. Inexplicabilis enim est istius unionis quæ 3 non est partium ratio. Quidam tamen nomine Dei ibi personam significari putant : quia de tribus agebat personis, quarum nullam Trinitatis partem esse dicebat, sicut pars istius personæ non est Deus. Quod si de persona intelligatur, manifestum est, quia persona non est pars personæ.

Posita est diligenter sententia secunda, et ejus explanatio : cui in nullo vel in, modico obviant auctoritates in tertia sententia inductæ, quæ jam consideranda est.

<--- Page Split --->

ARTICULUS IV.

Quale unum est Christus ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit circa finem capituli sequentis F, « Non quod ipse Filius Dei et Filius hominis sit duo illa diversa, etc. »

Ex hoc enim supponitur, quod Christus est unum tantum.

Sed quærendum est, quale unum : et habito quale unum sit, quæritur utrum ipse magis unum quam alia una naturalia ?

Ad PRIMUM proceditur sic :

Beatus Bernardus in libro V de Consideratione distinguit novem modos unius sic dicens : « Est unitas quæ collectiva potest dici, verbi causa, multi lapides faciunt acervum unum : et est unitas constitutiva cum multa membra unum corpus vel multæ partes unumquodque totum constituunt. Est et conjugativa qua fit ut duo non duo sint, sed una caro. Est et natura qua anima et caro nascitur homo. Est iterum unitas potestativa, qua homo virtutis non instabilis, non divisibilis : sed unus sibimet nititur inveniri. Est consentanea cum per charitatem multorum hominum est cor unum, et anima una. Est et votiva cum anima votis omnibus adhæret Deo, et unus spiritus est. Et est dignativa unitas qua limus noster Dei Verbo in unam assumptus est personam. Nonam autem dixerat unionem trium personarum in una natura deitatis 4. » Ex hoc patet, quod Bernardus unum istud reducit quod est Christus ad unitatem dignativam.

Sed videtur, quod reduci debet ad unitatem conjugativam : quia

SOLUTIO. Dicendum in veritate, quod unitas dignativa est, et vocatur dignativa, quia per gratiam dignationis Dei ad nostram naturam hæc unitas facta est, sicut supra habitum est . et hic habetur, quod homo ille ut in tantam singularitatem Filii Dei assumeretur, gratia, et non natura, nec meritis habuit.

Sed ex objectis in contrarium, non probatur nisi quod aliquid simile habeat cum matrimoniali, sive conjugativa unitate : quia scilicet individuaè vita consuetudinem habent in Christo dua natura, et altera est regens et altera recta.

ARTICULUS V.

An Christus sit magis unum, quam alia una naturalia ?

Secundo, Quæritur de comparatione illius unionis ad ea quæ per naturam uniuntur, quæ multipliciter a Philosophis sunt distincta : sed breviter tangamus summam, et ad ordinem reducendo.

<--- Page Split --->

Distinguit autem Philosophus unum in unum per se, et unum per accidens. Per accidens autem dicitur quatuor modis, scilicet duo accidentia, quorum unum accidit reliquo, ut navigator et musicus sunt unum : duae substantiae sub uno accidente, ut Socrates et Plato sunt unum in musicum esse : unum accidens in duabus substantiis, et hoc dupliciter, vel sicut subjectum continetur sub alio subjecto, et tunc accidens potest comparari utrique, licet uni magis proprie, ut homo et homo musicus sunt unum : vel potest attribui accidens subjecto sine comparatione ad superius, ut iste homo est musicus. Primum et tertium et quartum modum ponit Philosophus in quarto Metaphysicorum. Secundum autem licet non ponat, tamen innuit per exempla, per simile, per totum a minori, cum dicit quia musicus accidens utrique homini, et quia in uno per se ponit unum in genere, ut isosceles et isopleurus sunt una figura, licet non sint unus triangulus.

Unum autem per se novem habet modos, scilicet indivisibile, ut punctum vel unitas.

Continuatio, et hoc tripliciter, scilicet cujus partes copulantur ad eumdem terminum, vel cujus partes diversae conglutinantur per artificium : vel cujus partes colliguntur ad unum quod est origo eorum per naturam, sicut corpus organicum est unum colligatione partium ad principium, scilicet ad cor, quod (ut dicit Basilius) fundamentum est totus corporis. Signum autem unius est, quia motus ejus sit unus. Quia dicit Boetius, quod signum continui est, quod mota una parte, moveatur totum : et hoc intelligitur de motu locali : et hoc modo etiam dicuntur partes corporis unum, ut manus una, vel pes unus quod facile videtur, quia motus manus unus etiam immoto brachio, et sic de aliis.

Tertius modus unius est, cujus subjectum non dividitur secundum formam. Illa autem non dividuntur secundum

forman, quorum formae non dividuntur secundum situm, et subjectum, aut primum, aut ultimum : sicut dicitur unum vinum, et unum aqua Item, Homogenea qua si dividantur, remanet eadem forma in toto et in parte : et ideo non dividuntur secundum formam. Sed simplica, ut aqua non dividitur secundum formam subjecti primi quod est materia simplex : quia elementa non sunt mixta, nec habent naturam mixtam : et ideo sunt homogenea in toto et in partibus in sub-jecto primo in ordine naturae. Vinum autem et plumbum et oleum sunt unum secundum formam subjecti ultimi, quod est proximum formae speciei, sicut est mixtura quae una est in toto et in partibus : licet non sint unum in forma subjecti primi quod est miscibilia media vini vel olei, quia illius primi subjecti quaedam pars est aqua, quaedam aer, quaedam terra, et quaedam ignis.

Quarto modo est unum in forma generis tantum quae non est totum esse : licet sit pars esse ipsorum, ct, licet differentias habeat diversas, quibus species eorum constituuntur, sicut homo, equus, canis : et juxta istum modum dicuntur unum materia, quorum species diversae sunt in natura : sed sunt transmutabilia ad invicem, sicut generalbia et corruptibilia sunt unum, ut dicit Boetius, eo quod eorum est materia una, et species diversae.

Quinto modo est unum, quod diffinitione est unum : et hoc respectu superioris, sicut augmentum et diminutio sunt unum, quia utrumque eorum est motus in quantitate : vel respectu inferioris, sicut diffinitio et diffinitum sunt unum.

Sexto modo est unum : quia nec tempore nec loco nec diffinitione dividitur : et praecipue tale unum est substantia quae in divisione suorum substantialium est una.

Septimo modo est unum, quod non dividitur secundum formam, licet materiales partes habeat : ut unus homo unum est animal, et unum ens est unum :

<--- Page Split --->

licet per materiam dividatur utrumque.

Octavo dicitur unum, sicut diversa in agere et pati uniuntur in ordine ad formam unam : ut membra corporis organici ad actum vitæ, qui est anima, dicuntur unum.

Nono modo dicuntur unum, quorum substantia est una : et quia substantia dicitur tripliciter, scilicet materia et forma et compositum, ideo dicitur ille tribus modis.

Quæratur igitur, Utrum Christus magis sit unum quam aliquid istorum unorum, ut ita dicam ?

Videtur quod sic : quia præcipue unum inter ista est unum indivisibile, et unum forma naturali sicut compositum est unum : et tamen in illis quod convenit uni, non convenit alii : quia quod convenil puncto, non convenit unitati : vel quod convenit formæ, non convenit materiæ : ergo cum quidquid quod convenit homini, conveniat Filio Dei, et e converso, videtur quod Christus sit magis unum quam illa.

Sed contda.

Sed contra videtur, quod sit minus unum : quia

Sed contra.

Sed hoc est contra beatum Bernardum, qui in libro V de Consideratione dicit sic : « Inter omnia quæ recte unum dicuntur, arcem tenet unitas Trinitatis :

quia tres personæ una substantia sunt. Secundo loco illa præcællit, qua e converso tres substantiæ una in Christo persona sunt 4. »

Item, ibidem, « Dico in Christo Verbum, animam, et carnem, sine confusione essentiarum unam esse personam, et item absque præjudicio personalis unitatis in sua numerositate manere. 5 »

Videtur autem, quod ista unitas colligat duo simul, scilicet unionem animæ et corporis, et unionem trium personarum in natura divina : quia ita dicit Bernardus : « Nec negaverim hanc ad illud quoque genus unitatis pertinere, qua anima et caro unus est homo. Decuit enim familiarius similiusque cum hominis convenire constitutione, quod pro homine constitutum est sacramentum. Decuit et cum summa quæ in Deo est unitate congruere : ut quomodo ibi tres personæ una essentia, ita hic convenientissima quadam contrarietate tres essentie sunt persona una. »

Solutio. Dicendum, quod unum quo Solutio Solutio Solutio Solutio Solutio Solutio Solutio Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Solutio Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti Soluti

Et ideo dico, quod tripliciter potest attendi unitas. Uno modo scilicet in proportione conjunctorum : et sic maxima est unitas Trinitatis, et post hoc unitas naturae indivisibilis, et postea unitas naturæ per formam, et magis est in homogeneis, et minus in heterogeneis, et adhuc minus in conjunctis ex spirituali et corporali natura. Et præcipue considerandum, quod secundum distantiam unitorum minor est unio. Potest etiam attendi virtus uniens : et sic maxima est unitas Trinitatis, et post hoc unitas trium substantiarum in Christo, et minor est unio naturalis : quia forma in naturalibus

<--- Page Split --->

uniens est debilior, quam natura uniens personas, vel persona uniens naturas. Tertio modo potest attendi unio quantum ad ea quae consequuntur unitum : et sic maxima adhuc est unitas Trinitatis : quia ex illa quidquid substantialiter convenit uni, convenit et alteri, et e converso Adhuc minor est unitas naturalis quae est formae et materiae : non enim ex unione illarum, quidquid formae convenit, materiae convenit : et e converso.

Ad in ergo quod objicitur, quod minima est unio personalis, dico quod hoc sequeretur si non esset unio nisi in proprietate personali : sed sicut id in distinctione quinta determinatum est 1, unio haec est secundum esse hypostasis, quod es tesse hoc, vel quod est hic : et ideo uno est in re naturae, licet naturae maneant distinctae. Objectio autem procedit, ac si unio individui et personae non essent nisi in accidentibus, sive proprietatibus individui et personae.

Ad hoc autem quod objicitur de Bernardo, quod videtur esse media inter unitatem Trinitatis, et unionem animae cum

corpore, dicendum quod hoc verum est quoad ultimas duas considerationes, et non quoad primam. Et quod hoc intendat, patet : quia sic in originali subjuncti : « Ita haec unitas duarum consistens media unitatum, alteri succumbere, alteri praeeminere cognoscitur, quantum superiore inferior, tantum superior inferiore. Tantam denique tamque expressam unionis vim in se praefert ea persona in qua Deus et homo unus est Christus, ut si duo illa de se invicem praedices, erraveris, Deum videlicct hominem, et non hominem Deum vere catholiceque pronuntians. Non autem similiter vel carnem de anima, vel animam de carne, nisi absurdissime praedicas, etsi similiter anima et caro unus sit homo. » Quod autem non sit per virtutem unientis, patet ibidem, ubi dicit sic : « Nec mirum si non aeque potens sit anima sua illa vitali etsi valida intentione connectere atque suis effectibus constringere sibi carnem, ut sibi deitas hominem illum qui praedestinatus est esse Filius Dei in virtute. »

Et per hoc patet solutio ad totum.

K. Tertia sententia, quae sit praemissarum propositionum intelligentia ?

In hac ergo sententia sic dicitur, Deus factus 1 homo, quia hominem accepit : sic dicitur esse homo, quia hominem habet, vel quia est habens hominem : et homo factus Deus, quia assumptus est a Deo : et homo esse Deus, quia habens hominem est Deus. Cum ergo dicitur, Deus est homo, vel habitus prædicatur, vel persona, sed humanata. Et quod persona hunanata prædicetur, Cassiodorus ostendere videtur, dicens : Factus est, ut ita dixerim, humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis Deus esse non destilit. Quod ta ven varie accipi potest, ut dicatur Deus factus humanatus, vel Christus factus Deus humanatus, utrumque enim sane dici pot-

<--- Page Split --->

est. Cum ergo dicitur, Factus est Deus homo, multiplex secundum istos fit intelligentia : ut naturam humanam accepisse, vel humanatum Verbum esse incepisse intelligatur. Nec tamen si incepit esse humanatum Verbum, ideo sequitur quod inceperit esse Verbum : nec si Deus factus est humanatum Verbum, sequitur quod factus sit Verbum : sicut de aliquo dicitur, Hodie iste cœpit esse bonus homo, vel factus est bonus homo : nec tamen hodie cœpit esse homo, vel factus est homo.

L. Quo sensu secundum illos dicatur prædestinatus Christus ?

Secundum istos dicitur Christus, secundum quod homo, prædestinatus esse Filius Dei : quia est prædestinatum a Deo ab æterno, et in tempore collatum est ei per gratiam, ut ipse ens homo sit Filius Dei : hoc enim non semper habuit, sed in tempore per gratiam accepit. Quod videtur Augustinus notasse in libro ad Prosperum et Hilarium ' dicens : Prædestinatus est Jesus : ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset in virtute Filius Dei. Hi etiam cum dicitur Christus minor Patre secundum quod homo, secundum habitum hoc intelligunt dictum, id est, in quantum habet sibi hominem unitum. Unde Augustinus in libro I de Trinitate : Deus Filius Deo Patri natura est æqualis, habitu minor. In forma enim servi, minor est Patre. In forma Dei, æqualis est Patri : et quia secundum habitum accipienda est incarnationis ratio, ideo Deum humanatum, non hominem deificatum dici tradunt *. Unde Joannes Damascenus : Non hominem deificatum dicimus, sed Deum hominem factum.

ARTICULUS VI.

An verum sit humanam naturam in Christo deyenerare in accidens ?

Deinde quaeritur de tertia opinione quae error est, quae tangitur, ibi, K, « In hac ergo sententia, etc. »

Quidam enim, qui volunt esse de ista opinione, non dicunt quidem, quod accepit humanam naturam ut habitum : sed tamen dicunt, quod in Christo degenerat in accidens : et hoc sic probatur :

<--- Page Split --->

nature jam completa : sed humana natura advenit Filio Dei jam completo in natura et persona : ergo humana natura in ipso est accidens.

divina, tunc persona divina esset humana natura, quod falsum est. Nec tertio modo : quia Filius Dei non dicit causam humanae naturae.

1 contra. SED CONTRA :

SOLUTIO. Ultimis rationibus est consentiendum, quod humana natura nullo modo est accidens, nec degenerat in accidens : nec antiqui dixerunt quod degenerat in accidens, sed quod vergit in accidens : et novelli vergi mutaverunt in degenerat, cum illa valde diversa sint. Videtur enim vergere in accidens propter convenientiam cum accidentis proprietate quadam, non propter accidentis naturam, scilicet quod potest abesse Filio Dei sine diminutione persona, et advenit ei sine augmento : quia bonitas naturae humanae nihil adjicit divinae personae, sicut nec punctum lineae vel quantitati : sed absit quod degeneret, quia potius generosa fit.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod hoc facit communicare in quadam accidentis proprietate, et non accidentis esse secundum naturam. Eo modo dicendum est ad sequens.

Ad ALIUD dicendum, cum dicitur Deus humanatus, quod in modo prædicationis non intelligitur, quod sit habitus accidentalis secundum naturam, sed secundum proprietatem quae dicta est. Per hæc etiam patet solutio ad ultimum.

M. Quod non debet dici homo dominicus.

Et licet dicatur homo Deus, non tamen congrue dicitur homo dominicus. Unde Augustinus in libro Retractationum : Non video utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator Dei et hominum Christus Jesus 1, cum

<--- Page Split --->

sit utique dominus : et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi Catholicos tractatores. Sed ubicunque hoc dixi, dixisse me nollem. Postea quippe vidi non esse dicendum, quamvis nonnulla posset idem ratione defendi 1. Secundum istos etiam dicitur persona filii in duabus et ex duabus existere naturis, secundum adhaerentiam vel inhaerentiam. Altera enim inhaeret ei, altera inest.

N. Quod prædieta non sufficiunt ad cognoscendam hanc quæstionem.

Satis diligenter juxta diversorum sententiam supra positam absque assertione et præjudicio tractavimus quæstionem. Verumtamen nolo in tanta re tamque ad cognoscendum difficili, putare lectorem istam sibi nostram debere sufficere disputationem. Sed legat et alia forte melius considerata atque tractata : et ea quæ hic movere possunt, vigilantiore atque intelligentiore, si potest, mente discutiat : hoc firmiter tenens, quod Deus hominem assumpsit, homo in Deum transivit, non naturae verisibilitate, sed Dei dignatione : ut nec Deus mutaretur in humanam substantiam assumendo hominem, nec homo in divinam glorificatus in Deum : quia mutatio vel versibilitas naturae diminutionem et abolitionem substantiae facit.

ARTICULUS VII.

An Christus congrue dicatur homo dominicus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, M, « Non tamen congrue dicitur homo dominicus. »

Contrarium enim videtur quod

mo dominicus, Dominus scilicet Jesus Christus. »

<--- Page Split --->

Dco semper antea coæternus. et postea homini Deus compassus esse videatur. »

Si forte dicatur, quod dominicus nomen possessivum est, et ita signat rem nominis cui adjungitur esse possessam. Contra : Formam servilem accepit Christus, et servus Domini dicitur, Isa. LII, 13 : Ecce intelliget servus meus.

Solutio. Solutio. Non debet dici homo dominicus : sed debet dici, quod Christus homo dicit personam : et illa non fuit um-

quam serva, licet servilem accepit naturam.

Quod autem ipse dicitur servus, non convenit ei gratia personae simpliciter, sed gratia naturae quae est in persona : et ideo quia dominicus sonat servilem esse personam Christi, ideo retractat se Augustinus.

Dicitur tamen dominicus quandoque non possessivum, sed pro habente dominium, ut logicus qui habet logicam : et sic quidam dicunt eum dominicum, sed non debet extendi, quia magis proprie sonat personam servilem.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO VIII.

Qualiter per unionem diversarum naturarum in Christo fiat comnunciatio idiomatum et proprietatum respicientium naturam ?

A. An divina natura debeat dici nata de Virgine ?

Post prædicta inquiri debet, Utrum de natura divina concedendum sit, quod de Virgine sit nata, sicut dicitur in Virgine incarnata ? Et videtur utique non debere dici nata de Virgine, cum non sit nata de patre. Quæ enim res non est de patre genita, non dicitur ' de matre nata : ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quæ illud non teneat in divinitate. Videtur lamen posse probari, quod sit nata de Virgine : quia si hoc est nasci Deum de Virgine, scilicet hominem assumere in utero Virginis : cum natura divina superius dicta sit hominem assumpsisse, videtur debere dici nata. De hoc Augustinus in libro de Vide ad Petrum sic ait : Natura æterna atque divina non posset temporaliter concipi et nasci ex natura humana, nisi secundum susceptionem veritatis humanæ veram temporaliter conceptionem et nativitatem ineffabilis in se divinitas accepisset. Sic est Deus æternus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex Virgine. Ista auctoritate videtur insinuari, quod natura divina sit nata et concepta de Virgine. Sed si diligenter notentur verba, potius de persona agi intelligitur : quæ sine dubitatione et de patre et de matre nata esse dici debet.

<--- Page Split --->

nisi secundum posse per intellectum, sicut est posse assumere alium, posse assumere in sexu muliebri. De his ergo quae primo modo insunt, agit in primis quatuor distinctionibus, et etiam in primo capite quintae distinctionis quae est duodecima. De his vero quae secundo modo insunt, agit in alia parte duodecimae distinctionis, ibi, B, « Solet autem quæri, Utrum alium hominem, etc. »

« Post hæc inquiri debet, etc. » Hic incipit pars illa quæ est de convenientibus conjuncto ex unitate et unibili.

Sunt autem tria secundum Dionysium in omni perfecto uno consideranda, scilicet substantia, virtus, et operatio : et vocatur substantia compositum sive persona, virtus autem potentia naturalis ad actum vel passionem, operatio autem opus quod est hypostasis constitutæ et perfectæ secundum virtutem quæ inest ei. Et ideo etiam proprietates Christi uniti sunt triplices. Aut enim sunt uniti secundum quod unitum est : et de illis agitur in prima parte. Aut sunt Christi secundum potentiam vel virtutem sumptam ex parte animæ vel corporis : et de illis agitur in parte secunda, quæ incipit, distinct. XIII, ibi, A, « Præterea sciendum est, Christum secundum hominem ab ipsa conceptione, etc. » Et quod hoc verum sit, patet : quia ibi agit de sapientia et gratia Christi, quæ insunt secundum pocentiam sumptam in anima : et in distinct. XV agit de defectibus nostris assumptis, qui insunt secundum impotentiam sumptam ex parte corporis. Aut sunt etiam proprietates secundum opera sumptæ : et de his agit in distinct. XVIII quæ incipit ibi, A, « De merito etiam Christi prætermittendum non est, etc. » Et quod hoc etiam verum sit, patet : quia omnia quæ ponuntur ibi, sunt de merito, de meditatione, et redemptione, et de morte quæ fuit opus præcellentissimæ fortitudinis : et ideo in illa finitur tractatus de incarnatione.

Proprietates quae insunt in esse, causantur a principiis essentialibus Christi. Illa autem aut sunt extrinseca, sicut pater et mater : aut intrinseca, ut utraque natura. Et ideo prior dividitur in tres partes : in quarum prima agitur de proprietatibus consequentibus Christum unitum secundum comparationem ad principium a quo sicut per generationem, sicut est nasci, vel bis nasci : et de istis agitur in ista distinctione octava. Aut causantur a divina natura, sicut est honor, et adoratio, et hujusmodi : et de istis agit in distinct. IX, ibi, A, « Præterea investigare oportet, etc. » Aut consequuntur ipsum et humana natura : et de illis est dicendum decima et undecima distinctione, et in primo capite duodecimæ. Hæc autem pars incipit ibi, dist. X, A, « Solet etiam a quibusdam inquiri, etc. »

In ista autem distinctione quæ præsentis est lectionis, sunt duo capitula, scilicet utrum debeat dici divinitas nata et concepta? Et, Utrum debeat dici Christus bis natus, ibi, B, « Quæri etiam solet, etc. »

<--- Page Split --->

ARTICULUS I.

An divina natura sit nata et concepta ? et, Utrum natura humana sit nata? et, An possit dici, quod divina natura vel humana sit nata per consequens ?

Incidit autem hic dubium circa principium primi capituli, ubi dicit : « Videtur utique non debere dici , scilicet de divina natura, quod nata sit de Virgine. »

Et multiplicatur quaestio, ut primo quaeratur, Si divina natura est nata et concepta ?

Secundo, Si humana natura est in ipso nata?

Tertio, Si divina vel humana etsi non primo, tamen per consequens debet dici nata vel concepta ?

prietatis tantum : quia hoc esset ridiculum, quod proprietas illa esset nata. Similiter non ratione essentiae tantum : quia sic Pater esset natus. Ergo ratione utriusque est natus : ergo divina essentia nata est.

ULTERIUS quaeritur de secundo articulo quaestionis, Utrum humana natura debeat dici nata ?

AD PRIMUM horum proceditur sic :

Videtur quod sic : quia

SED CONTRA utramque partem quaestioSed e nis sic objicitur :

<--- Page Split --->

suppositum : ergo quod generatur, est suppositum.

ULTERIUS quaeritur de tertio quaestionis articulo, scilicet, Utrum possit concedi de divina natura, quod ipsa sit nata per consequens ?

Videtur, quod sic : quia

SOLUTIO. Dicendum, quod essentia divina nullo modo debet dici nata. Sicut enim dicitur in Littera, nihil debet dici natum in tempore, quod non est natum in aeternitate, ne nomen filiationis ad aliud transeat, sicut in superioribus in prima et quarta distinctione est habitum. Et etiam ideo quia in nulla natura ita est, quod natura nascatur : sed nascitur

hypostasis, sive substantia composita, sicut probatum est bene in objectionibus.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod verum quidem est, quod haec conceditur, quod divina natura est incarnata, sub hoc sensu, quod divina natura est carni societa in eadem persona, scilicet non sibi et in se secundum quod natura assumpsit carnem, sed assumpsit sibi in persona : unde cum nativitas sit ejus quod in se et per se est incarnatum, divina natura non erit propter hoc nata.

AD IDEM dicendum, quod nihil est incarnatum, nisi quod prius erat conceptum, sicut jam patet : quia non concipitur, nisi quod per se secundum rationem intelligendi unitur carni : et sic non est incarnata divina natura.

Ad ALIUD dicendum, quod Hilarius loquitur de aeterna generatione : et sensus est, « Nihil nisi natum, » scilicet quod nascendo accepit. Sed hoc non potest dici de temporali : quia nascendo temporaliter, non accepit divinam naturam : et ideo etiam haec non est vera, quod sit nata, sic quod temporaliter accepta.

An hoc quod objicitur, quod secundum hoc non diceretur 6eotdXog sancta Virgo : dicendum, quod non sequitur : quia licet divina natura non sit nata, tamen Filius Dei et Deus est natus de ipsa.

Et si objicitur, quod Deus est nomen substantiae et naturae : et si Deus natus est, divina natura nata est. RESPONSIO, quod licet ly Deus sit nomen substantiae, tamen per actum notionalem sicut est nasci temporaliter et aeteme, quia utrumque supposito convenit, trahitur ad supponendum pro persona : et ideo tunc non sequitur, quod natura divina est nata. Si autem quaeritur probatio, quod nasci temporaliter sit notionale, revocetur ad memoriam quod supra dictum est de incarnatione, ubi ostensum est, quod generatio aeterna secundum intellectum clauditur in temporali.

Ad ALIUD dicendum, quod in Filio Dei est essentia, et est proprietas, et est

<--- Page Split --->

persona : et hæc non habent numerum : quia essentia est persona, et proprietas : unde sicut dicimus, quod essentiae non est nasci, ita etiam dicimus, quod proprietatis non est nasci, sed personae quæ secundum intellectum media est inter essentiam et proprietatem, et dicit hypostasim in se perfectam et subsistentem : licet enim in divinis propter omnimodam simplicitatem non differat essentia a persona et proprietate, non tamen supposito uno supponitur alterum, nec quidquid attribuitur uni attribuitur alteri.

est posterius personae, sed idem sub alio modo significandi. Secunda est magis ad propositum : quia scilicet in istis totum accipitur per generationem aliquo modo, sed sic non est in Christo : naturam enim divinam non accepit per generationem temporalem, ut ante diximus.

Ad 11 quod ulterius quæritur, Utruin Adqu 11 humana natura debeat dici nata ? Dicendum, quod secundum intellectum naturæ qui positus est supra in Littera, scilicet quod humana natura sit corpus et anima, non debet concedi : quia in nulla natura hoc verum est, sicut bene probant objectiones. Si autem humana natura diceretur universale speciei vel generis, posset dici quod natura occulte operetur in his, et esset nata per consequens, sive per posterius.

Ad aliud dicendum, quod in inferioribus non potest dici, quod omne quod est in aliquo nascatur : proprie enim etiam non dicitur, quod totum nascitur in ipso : sed proprie dicitur, quod ipse nascitur in toto illo quod est in ipso. Unde illa ratio aut ex falsis, aut ex propriis procedit.

Ad aliud dicendum, quod in inferioribus licet omnia dicantur nata, quæ prædicantur in recto, non tamen omnia dicuntur per se nata, sed quædam per accidens, quædam autem per consequens : de quibusdam autem dicitur, quod ipse natus est in illis, verbi gratia, hypostasis hujus per se : id quod subjecto unum est, per accidens, ut albus, longus, et hujusmodi : id autem quod est secunda substantia cui substat suppositum vel proprietas vel speciei vel generis, dicetur natum per consequens : quia dicit Philosophus, quod animal universale aut nihil est, aut posterius est. Unde hic natus, et hic est homo, per consequens natus homo est : et homo est animal, per consequens est natum animal, et per consequens disciplinæ susceptibile propter proprietatem speciei, per consequens vivum vel vitale propter generis proprietatem : et sic de aliis. Sed non sic est in Christo duabus rationibus. Una est, quia etsi divina natura prædicetur de Filio Dei, hoc non contingit ex ratione personæ, quia persona est : nec ratione naturae quia natura est : sed aliunde, scilicet ex omnimoda simplicitate. Unde natura non

Ad 11 autem quod contra objicitur, dicendum quod hæc est falsa, Hoc est natum de Virgine quod Spiritus sancti operatione est factum : quia persona nata est de Virgine, et tamen persona operatione Spiritus sancti non est facta. Unde illa ratio procedit ex falsis propositionibus.

Ad aliud dicendum, quod non est vera, Hic pes nascitur in isto, nisi valde improprie : sed sic dicendum est, Iste nascitur habens pedem et manum : si tamen improprie concedatur, non erit simile de divina natura : quia non per generationem temporalem accipitur, sicut pes, vel manus.

<--- Page Split --->

ARTICULUS II.

An in Christo sit tantum una filiatio ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit. ibi, A, circa principium : « Neresaliquafiluationisnomenhabeatinhumanitate , quæiltudnonteneatindivunitate . »

Ex hoc enim accipi videtur, quod una sola filiatio sit, quod etiam multis rationibus sic probatur :

similiter in anima non insunt duæ scientiæ ejusdem rationis in eodem, nec duæ species hominis ad intelligendum hominem, et sic est in omnibus : ergo etiam impossibile est intelligere, qualiter hoc possit esse verum.

<--- Page Split --->

filius non habebit nisi unam filiationem.

Sed contra. SED CONTRA :

Solutio. Solutio. Sine præjudicio dico, quod non est nisi una filiatio Christi Filii Dei : quia non est intelligibile, qualiter istae duæ proprietates ejusdem rationis determinarent unam hypostasim : unde concedo priores rationes.

Ad object. 1. Ad id quod contra objicitur, quod generatio est causa relationis : dicendum, quod hoc verum est, nisi sit relatio ejusdem rationis quam causare habet : si enim illa insit, non potest induci super illam alia, sed diversos respectus ejusdem

inducit, scilicet quod pater vel filius respectu alicujus sit pater, respectu cujus non fuit. Sicut si ponamus aliquem esse album : et adveniunt ei causæ inducentes albedinem, non inducent ei albedinem aliam, sed facient quod eadem albedo alia de causa etiam habeatur quam prius habebat.

Ad aliud dicendum, quod filiatio est Adobij proprietas causans respectum in relativo, et in eo quod est proprietas non respicit nisi cui inest, et est una : secundum id autem quod causat respectum, non respicit id in quo est sicut in subjecto, sed quaerit determinari extra : et ideo in una proprietate tot multiplicantur respectus, quot habet extra ad qua refertur : et ideo non sequitur, quod si aliquo respectu refertur ad patrem, et alio ad matrem, quod sint diversæ proprietates filiationum in ipso. Nec est ista opinio nova, sed etiam scripta in scriptis aliorum Magistrorum.

B. De gemina Christi nativitate, qua bis natus est.

Quæri etiam 1 solet, Utrum debeat dici Christus bis genitus, ut dicitur Dei et hominis Filius ? Ad quod dici potest Christum bis natum esse, duasque nativitates habuisse. Unde Augustinus in libro de Fide ad Petrum : Pater Deus de sua natura genuit Filium Deum sibi coæqualem et coæternum. Idem quoque unigenitus Deus secundo natus est ex Patre semel, ex matre semel. Natus est enim de Patre Dei Verbum : natus est de matre Verbum caro factum. Unus ergo atque idem Dei Filius natus est ante sæcula, et natus in sæculo : et utraque nativitas unius est Filii Dei : divina scilicet, et humana 2. De hoc etiam Joannes Damascenus ait : Duas ergo Christi nativitates veneramur : unam ex Patre ante sæcula, quæ est super causam et rationem et tempus et naturam : et unam, quæ in ultimis tem-

<--- Page Split --->

poribus propter nos et secundum nos et super nos : propter nos, quia propter nostram salutem : secundum nos, quia natus est homo ex muliere, et tempore conceptionis, scilicet novem mensium : super nos, quia non ex semine, sed ex Spiritu sancto et sancta Virgine supra legem conceptionis 1. Ex his manifeste apparet Christi duas esse nativitates, eumdemque bis natum fore.

ARTICULUS III.

An Christus possit dici bis genitus, et quomodo debeat ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in capitulo B, « Quæri etiam solet, Utrum debeat dici Christus bis genitus, etc. »

Videtur, quod non.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod cum dicitur generatio Filii æterna, non dicitur ideo æterna quod numquam consequitur finem, sed quia est tota simul stans et perfecta, numquam in fieri, numquam in factum esse : sed semper completa et perfecta, non interrupta, quia nihil interrupturir nisi tempus et temporale : et generatio æterna licet non sit ejusdem rationis omnino cum temporali, non tamen est nullo modo communis, quia est ibi communitas proportionis : et sic in quantum completa et perfecta, connumeratur improprie temporali perfectæ perfectione temporis : licet enim æternitas et tempus non univocentur in uno, tamen ordinantur ita, quod unum sub alio, et tempus imitatur æternitatem in quantum potest.

Ad ALIUD dicendum, quod generatio æterna et temporalis sunt ejusdem rationis per prius et posterius per analogiam, ut saepe dictum est.

ARTICULUS IV.

Utrum Christus est unus Filius ?

Solutio. Isidorus expresse dicit Christum esse bis natum, et Magister dicit hoc etiam : unde hoc conceditur improprie, ut sit sensus, bis natus, id est, duas habeat nativitates.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa medium : « Unus ergo atque idem Dei Filius natus est, etc. » Hoc enim videtur esse falsum : quia 1. Diversarum naturarum genere et

<--- Page Split --->

specie diversa sunt individua : sed divina natura et humana sunt diversæ naturae specie et genere : ergo eorum diversa sunt individua, ut videtur.

SOLUTIO. Ex prædictis leve est illud solvere : quia probatum est supra quod Christus non est nisi unum : et ideo non est nisi unus filius.

DICENDUM ergo ad primum et ad ultimum, quæ fere idem sunt, quod hoc verum est de naturis quarum neutra alteri communicabilis est, vel communicat. Si autem una communicat, et altera non :

illa quae communicat, non erit individuum habens : quia non est in se individisum et divisum ab alio : sicut anima est substantia spiritualis rationalis, et corpus substantia corporalis : et tamen nec corpus habet individuum, nec anima personam : qua communicant invicem : communicare enim alii per unionem tollit potentiam habendi personalitatem vel personam.

AD ALIUD dicendum, quod generatio in divinis non dicit actum aliquem, qui ut fieri terminetur ad filium productum : quia secundum hoc esset successiva, et filius ante fuisset in potentia et postea in actu, et non esset aeternus : et ideo illa non tenet nisi in humanis. Si autem in hoc non fit vis, dicendum quod tunc generatio humana est ejusdem cujus est divina, ut patet per supra dicta : sed non secundum idem : quia generatio aeterna ejus est secundum naturam divinam, temporalis autem secundum humanam.

Si autem objicitur, quod ex hoc humana natura multum videtur perdere quod communicabilis est, quia perdit potentiam constituendi personam. Dicendum, quod nihil amittit : quinimo nobilitatur ex hoc quod nobiliori modo habet suppositum et personam Filii Dei.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO IX.

Utrum caro Christi sit adoranda adoratione latriae, quod est proprietas divinae naturae ?

A. De adoratione humanitatis Christi, an eadem, sit adoratio humanitatiet deitati exhibenda ?

Præterea investigari oportet, Utrum caro Christi et anima una eademque cum Verbo debeat adoratione adorari, illa scilicet quæ latria dicitur. Si enim animæ vel carni exhibetur latria, quæ intelligitur servitus sive cultus soli Creatori debitus : cum anima Christi vel caro creatura tantum sit, creaturæ exhibetur quod soli Creatori debetur, quod facienti in idololatriam deputatur. Ideo quibusdam videtur non illa adoratione quæ latria est, carnem Christi vel animam esse adorandam, sed illa quæ est dulia, cujus duas species vel modos esse dicunt. Est enim cujusdam modi dulia quæ creaturæ cuilibet exhiberi potest : et est quædam soli humanitati Christi exhibenda, non alii creaturæ : quia Christi humanitas super omnem creaturam est veneranda et diligenda. Non tamen adeo ut cultus divinitati debitus, ei exhibeatur, qui cultus in dilectione et sacrificii exhibitione atque reverentia consistit : qui Latine dicitur pietas, Grece autem δυσάξια, id est, Dei cultus, vel εὐσέξια, id est, bonus cultus.

DIVISIO TEXTUS.

« Præterea investigari oportet, etc. » Hic agit de proprietatibus uniti causatis a natura divina, quæ sunt honor, et debitum adorationis, et hujusmodi.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima tangit opinionem quorumdam dicentium carnem Christi adorandam esse dulia, et non latria. In secunda, tangit eorum opinionem, qui e contrario dicunt latria, non dulia, ibi, B, « Aliis autem placet Christi humanitalem, etc. »

<--- Page Split --->

ARTICULUS I.

Quid sit latria ?

Incidunt autem hic quatuor dubia ante Litteram, scilicet quid sit latria ?

An sit virtus ?

Et si est virtus, cujus principalium virtutum est species ?

Et quarto, cui debeatur. »

Hic autem in Littera habetur diffinitio latriae haec : Latria est servitus vel cultus soli Deo Creatori exhibitus. Et haec diffinito trahitur ab Augustino in libro I de Trinitate, cap. 6. Maxime illo loco satis claret, quod Spiritus sanctus non sit creatura, ubi jubemur servire non creaturas sed Creatori : « Non eo modo quo jubemur per charitatem servire invicem, quod est Graece δοῦλαξεν, sed eo modo quo tantum Deo servitur, quod est Graece λατρεύειν. Unde idololatre dicuntur qui simulacris eam servitutem exhibent, quæ debetur soli Deo. » Ex hoc verbo Augustini prædicta probatur diffinitio.

Sed contra. SED CONTRA diffinitionem sic objicitur :

SOLUTIO. Dicimus, quod latria diffinitur hic per generalem actum, qui tamen per rationem subintellectam ex objecto appropriari potest, scilicet ut sit servitus sive cultus Creatori in quantum Deus est debitus ex reverentia sive honore sibi propio. Proprie enim reverentia sive honor debentur Creatori, quæ non debentur alicui creato,

DICENDUM ergo ad primum, quod non Adobjet est inconveniens, quod virtus diffiniatur per actum : quia sicut ex actibus potentias, ita etiam ex actibus habitus cognoscimus : et illa diffinitio tunc non ponit latriam in genere actus, eo quod non est essentialis nec formalis diffinitio, sed manifestat habitum per actum et objectum.

AD ALIUD dicendum, quod servitus Adobjeti dicitur hic obsequium, non subjectio, sicut est servitus sumpta a conditione servi : sicut etiam patuit in auctoritate Augustini, quod jubemur ex charitate servire invicem, id est, obsequi.

Ad ALIUD dicendum, quod cultus in Adobjeti multis actibus est materialis, sed unus est formalis, scilicet exhibitio cultus in testimonium honoris debiti Creatori : quia ipse Deus est, vel Creator. Illa enim

<--- Page Split --->

ratio in omnibus materialibus actibus una est, et unit omnes.

Ad aliud dicendum, quod Creator in suo nomine dicit distinctionem ad creaturam, quod non facit Deus, vel Dominus : quia creaturae aliquo modo dicuntur dii vel domini. Et quia iste cultus datur Deo secundum quod distinguitur ab omni creato : ideo objectum latria magis exprimitur proprie per Creatorem, quam per aliud nomen. Et bene concedo, quod non debetur Creatori hujus nominis ratione : sed potius ei qui est Creator in hoc quod Creator est distinctus in honore et reverentia ab omni creato.

Ad aliud dicendum, quod credere, diligere, sperare, dicunt actus qui materiales possunt esse in actu istius virtutis, scilicet si credat vel diligat intentione profitendi se in hoc colere Deum in testimonium honoris sibi debiti : sed tamen credere, diligere, sperare nominant actus fidei et charitatis et spei : et sic de aliis. Unde credere de ratione sua non respicit obsequium cultus, sed potius consensum prima veritatis. Similiter charitas prima bonitatis respicit rationem, et sic de aliis. Et tunc distant ab actu latriae : non est enim inconveniens, quod unus actus non proprius, sed communis, diversis informatus differentiis, sit diversarum virtutum.

Ad aliud dicendum, quod aliud est ad gloriam Domini facere, et aliud ad cultum Dei referre : quia primum respicit rectitudinem intentionis tantum, secundum autem rectitudinem cultus et honoris debiti exhibiti.

ARTICULUS II.

An latria sit virtus ?

Secundo quaeritur, An sit virtus ? Et videtur, quod non. Virtus enim est

habitus voluntarius in medietate consistens, quoad nos determinata a ratione, et ut sapiens determinabit. Latina autem non habet hujusmodi medium : quia Deus non potest nimis coli. Ergo latria non est virtus.

Si dicis, quod est virtus theologica .quae non habet medium hujusmodi. Contra : Theologicae virtutes non sunt nisi tres : et ideo assignatae sunt eis species, sicut aliis : ergo si esset virtus theologica, esset fides, spes, vel charitas : nulla autem istarum est : ergo non est virtus.

Sed contra :

SOLUTIO. Concedendum est, quia latria est virtus, et solvendum ad rationem primam quae est contra hoc, quod iste habitus est in medietate consistens. Sed secundum Philosophum non omnes virtutes habent unius rationis medium : non enim habent omnes medium materiavirtutis inter multum et parum, ut dicit Aristoteles in V Ethicorum : sed habent quoddam medium, quod est ratio recta : sicut illae quae sunt in ratione, ut prudentia, et justitia cum suis partibus : et hoc est medium ad quod dirigitur opus, et tale medium habet virtus ista. Bene enim concedo, quod Deus nimis non potest coli. Sunt tamen quidam qui dicunt, quod omnis virtus politica habet medium inter multum et parum : et illi dicunt, quod Deus nimis potest coli, et

<--- Page Split --->

nimis parum. Sed hoc non secundum Philosophum in Ethica nova.

Ad aliud dicendum, quod bene concedo, quod non est theologica virtus, nec aliqua pars alicujus theologicae virtutis.

lus, ad Hebr. xi, 6 : Credere oportet ac- cedentem ad Deum quia est, et inquire- tibus se remunerator sit.

Ad object.

Tamen etiam argumenta in contrarium adducta, licet verum concludant, et sint Magistrorum, non sunt tamen ex pro- priis Ethicae : quia hoc meo judicio non est verum, quod nullus actus sit merito- rius, nisi actus virtutis : quia proprie actus virtutis dicitur qui similis est vir- tuti, et ex hoc generaretur et perficeretur ab assuetudine, sicut aggredi ardua, et subire voluntarie terribilia, sunt fortitu- dinis : et continere a delectabilibus inna- tis, et venereis, et gustabilibus est tem- perantiae : et hujusmodi. Et praeter hoc ire ad Ecclesiam, vel sedere, vel stare, non sunt actus alicujus virtutis : et me- ritorie possunt fieri. Sed Magistri qui inducunt istam propositionem, accipiunt virtutis actum generaliter : quia scilicet elcitur ab aliqua virtute, quocumque modo, et praecipue a charitate quae est quasi motor universalis in omnibus bo- nis operibus.

Eadem dico de illa, quod nihil praeci- pitur nisi virtutis opus, non est vera, nisi intelligatur de actu reducibili ad vir- tutem quocumque modo. Praecipiebatur enim Adae, quod non comederet de li- gno quod erat in paradiso, et non erat secundum se alicujus opus virtutis.

ARTICULUS III.

Latria cujus principalium virtutum sit species?

Tertio quaeritur, cujus principalium virtutum est species ?

Et videtur, quod fidei : quia

Sed videtur, sicut omnes dicunt, quod sit justitiae.

Sed contra :

Justitia reddit debitum, quia debi- tum : cultus autem ex liberalitate impen- ditur, quia aliter non esset meritorius : ergo videtur, quod non sit debitus : ergo non ordinatur sub justitia.

Solutio. Dicendum cum Tullio, quod est pars justitiae, et cadit in partem ju- stitiae quae est religio : ita enim dicit Tul- lus in fine primae Rhetoricae, ubi ponit religionem partem justitiae : quia religio est quae superiori cuidam naturae quam divinam vocant curam cerimoniamea af- fert. Constat autem, quod ipse curam vo- cat rationem debitam, et cerimoniam cul- tum : quia cerimonia vel pietas est mu- nia Cereis, et transsumptum est ad alia obsequia deorum, in quibus colebantur. Hic autem sumitur ad cultum superioris naturae quae divina est. Unde sub illa lo- catur latria : et si exhibetur idolo, erit idololatria.

Dicendum ergo ad primum, quod licet fides ostendat quid colendum, tamen non movet ad colendum, ut proprius ha- bitus hujus actus : sed potius movet ad credendum.

Ad aliud dicendum, quod prudentia non attendit debitum, sed potius ratio- nem eligibilis ad opus. Dicit enim Au- gustinus in libro de Moribus Ecclesiae, quod prudentia est amor ea a quibus ad- juvatur, ab his a quibus impeditur, sa-

<--- Page Split --->

gaciter eligens : et licet quandoque idem sit electum et opus et debitum, tamen alia ratio est eligibilis in quantum hujusmodi, et alia ratio debiti eftiam in eo quod hujusmodi : et per illas rationes distinguuntur.

ARTICULUS IV.

SOLUTIO. Dicendum, quod solus Deus solutio. latria colendus est, ut dicit hic Augustinus.

Cui proprie debetur latria? et, Utrum in qualibet creatura possumus Deum adorare latria?

Quarto quaeritur, Cui debeatur proprie latria ?

Et dicit Littera hic, quod soli Creatori. SED CONTRA :

Ad id autem quod contra objicitur, Adobject.1. dicendum quod Abraham in Angelis mysterium Trinitatis et unitatis cognovit, et ideo in illis Trinitatem adoravit : et hoc bene contingit, quod Trinitas in se vel in signo adoratur.

Ad aliud dicendum, quod Joannes Adobject 2. adoravit Angelum dulia : sed tres sunt rationes, quare eum prohibuit Angelus. Una est : quia natura humana jam in Christo fuit exaltata : unde quod in Veteri Testamento patiebantur fieri sibi Angeli, in Novo non passi sunt. Secunda est species mala : ne forte alicui simplici legenti postea videretur, quod Joannes latria adorasset, et similiter faceret. Tertia ratio est efficacior, ut puto, quod in hoc Angelus ostendit dignitatem Joannis, qui non minoris dignitatis fuit multis Angelis.

Sed ex ista determinatione resultat Quast. 1. quaestio :

Queratur ergo. Utrum in qualibet creatura rationali possum adorare Deum ? Videtur quod sic : quia

<--- Page Split --->

to magis in templo possumus adorare quod ipse fecit.

Sed contra. SED CONTRA :

Angelus prohibuit ne adoraretur a Joanne : ergo nec alii Sancti debent adorari.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod Deus non debet adorari nisi in imagine statuta in memoriam suae figurae, quam pro nobis assumpsit, hoc est in figura crucis et passionis, et aliorum sacramentorum quae pro nobis suscepit, sicut nativitatis, baptismatis, et resurrectionis, et hujusmodi. Hujusmodi enim adoratio in mortua imagine ad prototypum refertur, ut dicit Damascenus. Et hoc concessum est in Novo Testamento, et non in Veteri : quia Deus non adhuc imaginem quae sibi fieret assumpserat.

Similiter, Adhuc idololatriae status fuit fortis. Unde modo in talibus imaginibus potest adorari latria.

Sed nota, quod differt dicere imaginem ut imaginem, et imaginem ut res absoluta, lapidea, vel lignea, vel alterius materiae. Imaginem ut imaginem adorare, est duci per intellectum et intentionem adorationis in eum cujus est imago : et hoc vocat Joannes Damascenus « ad prototypum referre honorem adorationis. » Dicitur enim prototypus a πόθος quod est primus, et τόπος quod est figura, et est principalis figura hominis Christi. Sed imaginem ut est res ex hac materia, nullo modo debemus adorare. Et per hoc solvuntur tertium et quartum argumenta quaestionis principalis. Unde si crux solvatur, ita quod non repraesentet liguram passionis ,non debeo adorare adoratione latriae.

Ad quaest. Ad primum ergo dicendum, quod in Ad 1.

tribus viris quos Abraham adoravit, quoad numerum repraesentabatur distinction personalis, et quoad consensum unitas essentiae : sed hoc non sufficiebat adhuc : sed quia apparilio eorum fuit ad hoc, ut talis distinctio Trinitatis et unitatis Abraham in eis innotesceret. Et ideo si nobis tres apparerent non ad hoc missi, non debemus adoratione latriae adorare.

Si autem quaeras, Unde Abraham hoc sciret? Dico, quod per revelationem, et donum illud gratiae quod discretio spirituum vocatur.

Ad aliud dicendum, quoniam Deum latria non possumus adorare in imagine quae homo est, propter periculum adjunctum : quia vana gloria prope est nobis : et ideo ille homo cito crederet se propter suam dignitatem adorari : sed ex contemplatione imaginis in ipso, et praecipue ex gratia quae apparet in eo bene possumus excitari ad adorandum Deum, sicut laudamus Deum in sanctis suis.

Ad aliud dicendum, quod in templo materiali non est periculum conjunctum sicut in templo spirituali. Et si tu dicas, Ego adorabo occulte ita, quod ille nesciat. RESPONSO, quod adhuc non est faciendum, eo quod sua imago non est ad hoc statuta, ut referatur ad prototypum : sed sicut ante dixi, tu potes ab ipsius similitudine quam habet ad Deum in naturalibus et in gratia excitari ad adorandum.

ARTICULUS V.

Dulia quid sit?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Est enim cujusdam modi dulia, etc. »

<--- Page Split --->

Hic enim quæritur, Quid sit dulla, et utrum una et eadem virtus sit cum latria, et cui debetur?

Ex superius autem inducta auctoritate ex primo de Trinitate et ex Littera hic trahitur diffinitio quam dant Magistri, quod « dulla est honor vel servitus vel cultus creaturae debitus. »

Videtur autem, quod creaturae nullus debeatur honor ex quo cecidit homo, nisi forte Angelis et Sanctis : quia

ipse adhuc secundum possibilitatem et ordinem via possit pertingere ad summum honorem beatitudinis æterna 3.

Ad aliud dicendum, quod non est simile : quia latria in se habet honorem divinum, qui maximus est : sed non dulia : et ideo honor dullæ non elevat hominem super se, ut elevetur cor ejus in superbiam sicut latriæ : nulla enim superbia est si homo recipit hoc quod debetur ei : sed si sibi propter se attribuit, hoc est superbia.

ARTICULUS VI.

An dulla sit eadem virtus cum latria? et, An dulla et hyperdulia sunt communis una species ?

Ad contra. Sed contra :

Genes. xxiii, 7, Abraham adoravit coram populo terra, et populum adoravit : et non est reprchensus, cum tamen illi essent peccatores.

Secundo quæritur, Utrum sit eadem virtus cum latria ?

Videtur, quod sic : quia

Solutio. Solutio. Dico, quod creaturae quæ est imago Dei, nisi sit depravata vitio confirmationis in malo, cultus debetur et honor : et hoc est quod dicit Apostolus, ad Roman. xii, 7 : Cui honorem, honorem. Et alibi, Honore invicem praevenientes 2. Et religiosorum quorumdam mos est omni fratri inclinare cum obvius fuerit.

Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii, Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad i. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii. Ad ii.

Sed contra :

Infinita est distantia inter honorem

4 Genes. xxiii, 7 : Surrexit Abraham, et adoravit populum terrae, fitos videlicet Heth.

2 Ad Roman. xii, 10.

3 Vide Capreol. hic.g.unica,a.3 ad 3 (Nota E.L.)

<--- Page Split --->

Deo debitum, et inter honorem debitum creaturae : sed inter ea quae sunt unius speciei non est distantia infinita : ergo virtus movens ad reddendum Deo cultum, et virtus movens ad reddendum homini cultum, non erit unius speciei.

quod meipsum, hoc est, ad Deum : et sic dilectio stat in Deo, licet materiam accipiat in proximo. Sic autem non est hic : quia cultus debitus creaturae, non stat in cultu divino.

Et si objicias, quod omnia ad unum finem referuntur, scilicet ut sint propter Deum. RESP0NS10, quod hoc est verum de fine intentionis universalis, sed non est verum de fine actus hujus vel illius : sicut enim in natura videmus, quod ipsa intendit duplicem finem : unum per generationem, et ille finis est forma adepta in generatione hujus : et alium quem non intendit per hanc generationem, sed per omnem generationis successionem, qui est perpeluitas esse in generabilu et corruptibili : ita etiam est in operibus moralibus. Intentio enim operis est in quo terminatur actus efficientis, et ille est in opere justitiae debitum reddere, et in opere fortitudinis sustinere gratia boni, et in opere charitatis dilectio summi boni, et non boni cujuscumque, et in opere latriae cerimonia divina, et in opere duliæ reverentia debita creaturae. Alia est intentio quae est actus universalis ad hoc quod per omnia ista debet acquiri, scilicet beatitudo aeterna et felicitas. Unde patet, quod charitas diligendo Deum et proximum habet unum finem operis, sed non dulia et latria. Iste autem finis est a quo trahitur virtus in speciem.

Ad in quod objicitur de lide, dicendum quod nihil est simile : quia in omni articulo fidei subjicitur una veritas divina, quae tamen recipit determinationem per speciales articulos : et ideo una ratio credendi est in omnibus, scilicet propter summam veritatem : et ideo fides est species una virtutis : non tamen credimus in pœenas aeternas, nec in unam Ecclesiam : sed in Deum judicantem per pœenas, et in Deum unientem Ecclesiam : et sic de alus. Sic autem honor divinus et humanus non reducuntur ad idem.

Ad aliud dicendum, quod honor humanus reducitur ad idem, scilicet ad signum imaginis Dei, non depravatae per confir-

Quæst. Juxta hoc ulterius quaeritur, Utrum hyperdulia et dulia sint communis una species virtutis ?

Videtur quod non : quia

Solutio. Dicendum de primo, quia latra etdulia sunt diversas species virtutis : convenientes tamen in genere proximo, quod tamen innominatum est, sicut multarum virtutum nomina non habemus.

Ad 1. Ad in quod objicitur de dilectione : dicendum, quod non est simile : quia in dilectione idem est finis, et materia : et finis est ei pro ratione differentiae formalis. Unde cum charitas non differat in Deo et proximo nisi penes materiam, et non penes finem qui est ratio actus et differentia trahens in speciem : non differt dilectio proximi a dilectione Dei nisi per materiam et actum, et non per habitum. Cum enim diligo proximum, Deo diligo eum sicut meipsum, id est, ad

<--- Page Split --->

mationem peccati. Id autem quod in aliis similitudinibus additur, non variat nisi penes quantitatem : ut rex qui in imagine habet Dei similitudinem, et in gradu locum Dei, et judicis, et sic de aliis : et ideo major cultus debetur ei, non autem alus secundum speciem. Sed in divino honore et humano non est talis convenientia : quia nos nihil sumus ad Deum comparati : et per eum sumus, quidquid sumus : et ideo adorando Deum hoc profitemur : non autem hoc profitemur honorando regem vel simplicem hominem, sed potius simile illi remotum in imagine, vel locum illius in gubernatione justitue et prælationis.

Tertio quæritur, Cui debetur dulia ? Et videtur secundum determinata, quod omni creaturæ. Ex hoc sequitur, quod etiam peccatoribus, præcipue cum Abraham peccatores adoravit, quando voluit emere speluncam duplicem in jus sepulcri 1.

SED TUNC quæritur, Utrum debetur diablo et animabus damnatorum ?

Et videtur, quod sic : quia in eis est imago, sicut dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Data eis naturalia dona nequaquam mutata esse dicimus : sed sunt integra et splendidissima 2. »

JUXTA HOC ulterius quæritur, Utrum debetur illis quos videmus in actu peccati, dum sunt in ipso peccato et actu : ut si viderem Prælatum fornicari, utrum in illo actu quando transirem, deberem ei per duliam recognoscere honorem sui gradus ?

Et videtur, quod non : quia dicit Gregorius in Pastorali, quod « in exemplum culpa vehementer extenditur, dum per reverentiam gradus peccator honoratur. »

ITEM ulterius quæritur, Utrum irrationali creaturæ debebatur honor talis ?

Et videtur, quod non propter speciem idololatriæ : non enim est fugiendum malum tantum, sed etiam species mali.

Item, Inferiores sunt nobis hujusmodi creaturæ : et quod inferius est, a superiori non debet honorari.

mationem peccati. Id autem quod in aliis similitudinibus additur, non variat nisi penes quantitatem : ut rex qui in imagine habet Dei similitudinem, et in gradu locum Dei, et judicis, et sic de aliis : et ideo major cultus debetur ei, non autem alus secundum speciem. Sed in divino honore et humano non est talis convenientia : quia nos nihil sumus ad Deum comparati : et per eum sumus, quidquid sumus : et ideo adorando Deum hoc profitemur : non autem hoc profitemur honorando regem vel simplicem hominem, sed potius simile illi remotum in imagine, vel locum illius in gubernatione justitue et prælationis.

Ad ALIUD jam patet solutio per ante dicta : quia ostensum est, quod non differant per materiam tantum, sed etiam per finem proximum actui qui est forma in moralibus.

Ad m quod ulterius quæritur, respondeo quod omnis dulia cum omni dulia est ejusdem speciei, sicut prius explanatum est : et quod Magister hic dicit, dicit propter specialitatem materiae, et accidentis inseparabilis. Unde sunt species accidentales, sicut aqua sulphurea, et dulcis, et salsa, diversae sunt species aquae.

Ad ALIUD dicendum, quod in justitia ratio debiti variatur, non tantum materia. Alia est enim ratio debiti quod debetur inferiori, et alia quod debetur superiori : sed haec super honorem coniunuem non ponitur nisi differentia accidentali.

Ad ALIUD dicendum, quod talis differentia non faciens nisi majus et minus, non variat speciem : sed accidens, et proprietatem aliquam eorum quae sunt in specie, attendit.

cap. 4.

<--- Page Split --->

Solutio. Solutio. Dico, quod dulia debetur rationali creaturae, non depravatae per peccatum irremediabiliter, in qua non apparet actus indignitatis : et ita non debetur eis qui sunt in actu peccati, quia apparet in eis actus contrarius honoratiori et reverentiae : quia honor est exhibitio reverentiae in testimonium virtutis, et in illo apparet actus iniquitatis. Sed postea nescimus, nec scire possumus in quo statu sit : et ideo tunc honorandus.

« oratio est pius affectus mentis in Deum directus : » et illa significatio non cadit in aliquam significationem determinatam.

ARTICULUS VIII.

Utrum pietas univoce conveniat Deo et creaturis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, sub finem : « Qui Latine dicitur pietas, etc. »

Pietas enim donum est Spiritus sancti. Pietas etiam secundum Tullium species est virtutis justitiae per quam sanguine conjunctis patriaeque benevolis officium, et dignus tribuitur cultus. Pietas etiam dicitur cultus Dei.

PRÆTEREA quaeritur, Qualiter dilectio Quest et sacrificium sint de cultu divino ? Dilectio enim est actus specialis virtutis quae est charitas : et ideo non videtur pertinere ad latriam. Similiter sacrificium est actus oblationis exterioris : quare ergo magis in eo consistit cultus Dei, quam in thurificatione, prostratione, et genuflexione ?

Quest . 1 .

Et quaeritur, Utrum univoce vel æquivoce ?

Videtur, quod æquivoce : quia

Solutio. Dicimus ad primum, quod Solut pietas secundum Augustinum dicitur Ad quæs multipliciter, et non æquivoce, nec univoce, sed secundum prius et posterius. Dicitur enim cultus Dei, et imaginis Dei : sed quædam est imago Dei in sanguine conjunctis et patriæ benevolis, ex eo quod per eos quodammodo sumus, sicut

<--- Page Split --->

per Deum simpliciter sumus. Et ratio imaginis etiam invenitur in omnibus : et sic cultus et obsequium invenitur in dono pietatis ad omnes. Pictas autem quae est affectus in oratione, dicit dispositionem tendentis per obsequium et cultum in Deum, in liquescente affectu per amorem ejus qui colitur. Et per hoc patet solutio ad duo prima.

Ad aliud dicendum, quod religio et cultus Dei non sunt idem : sed religio est observantia colentium derivata ex cultu, et propter cultum observata. Unde dicitur religio quasi reliqatio : et ligat colentem ad vitam quae cultura concordat. Et hoc notat Augustinus distincte dicens, quod latria est cultus qua colitur Deus : religio autem quae in nobis est erga Deum. Et si objicitur quod Augustinus dicit quod ducitur a religendo : dicendum quod utrumque dicit Augustinus, eo quod unum est causa alterius : cum enim religimus Deum nobis colendum, religamus nos ad observantias in quibus culturae suae concordemus.

Ad aliud dicendum, quod dilectio est Ad quest.2. de cultu materialiter, et sicut movens. Sacrificium autem per se ut actus cultus. Unde dicit Augustinus, quod sacrificium non offertur nisi Deo : et Angeli apparentes, si boni fuerunt, non petierunt ut sibi sacrificium offerretur : quia honorem Dei non usurpabant.

Ad in quod contra objicitur, dicendum quod ille actus magis profitetur honorem divinum quam aliquis alius, eo quod soli illi debetur a quo omnia habemus quae offerimus, et qui sacrificium pro nobis obtulit : sed alias operationes etiam hominibus exhibemus.

Et nota, quod aliud est sacrificium, aliud oblatio : quia oblatio fit ad usum ministrorum, ut habeant cibum in domo Dei. Sacrificium autem offertur soli Deo tantum : licet a determinatione sua postea, vel ad usum, vel ad aliud quid convertatur.

Et per hoc patet solutio ad totum.

B Aliorum sententia qui unam adorationem ulrique exhibendam tradunt.

Aliis autem placet Christi humanitatem una adoratione cum Verbo esse adorandam : non propter se, sed propter illum cujus scabellum est, cui est unita. Neque ipsa humanitas sola vel nuda, sed cum Verbo cui est unita : nec propter se, sed propter illum cui est unita, est adoranda. Nec qui hoc facit idololatrie reus judicari potest : quia nec soli creaturæ, nec propter ipsam, sed Creatori cum humanitate et in humanitate sua servit. De hoc Joannes Damascenus ita ait : Duæ sunt naturæ Christi, ratione et modo differentes, unitæ vero secundum hypostasisim. Unus ergo Christus est Deus perfectus, et homo perfectus : quem adoramus cum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus. Non inadorabilem carnem dicentes : adoratur enim in una Verbi hypostasi : quæ hypostasis generata est. Non creaturæ venerationem præbentes. Non ergo ut nudam carnem

<--- Page Split --->

adoramus, sed ut unitam deitati in unam hypostasisn Dei Verbum duabus reductis naturis. Timeo carbonem tangere propter ligno copulatum ignem. Adoro Christi Dei mei simul utramque naturam, propter carni unitam deitalem. Non enim quartam appono personam in Trinitate, sed unam personam confiteor Verbi et carnis ejus 1. His verbis insinuari videtur Christi humanitatem una adoratione cum Verbo esse adorandam. De hoc etiam Augustinus ait ex sermone Domini, ubi dicit, Non turbetur cor vestrum 2, ita dicit: Dicunt hæretici Filium non natura esse Deum, sed creatum. Quibus respondendum est, quia si Filius non est Deus natura, sed creatura: nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt creaturæ potius quam Creatori 3. Sed illi ad hoc replicabunt, et dicent: Quid est quod carnem ejus, quam creaturam esse non negas, simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem ideo adoro, quod a divinitate suscepta et deitati unita est, ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Filium Dei esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, illi nunquam credo, nec servio: velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveuit, numquid ea conabitur adorare? Cum vero eis rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempscrit. Ita et in Christo Domino humanitatem non solam, vel nudam, sed divinitati unitam, scilicet unum Filium Deum verum et hominem verum si quis adorare contempserit, æternaliter morietur 4. Idem, super Psalmum xxvur, ubi dicitur: Adorate scabeitum pedum ejus, quoniam sanctum est 5. Sciendum quia in Christo terra est, id est, caro quæ sine impietate adoratur. Suscopit enim de terra terram: quia caro de terra est, et de carne Mariæ carnem accepit. Hæc sine impiotate a Verbo Dei assumpta adoratur a nobis: quia nemo carnem ejus manducat, nisi prius adoret: sed qui adorat non terram intuetur, sed illum potius cujus scabellum est propter quem adorat.

His auctoritalibus præmissæ investigationis absolutio expiicatur.

<--- Page Split --->

Præterea circa hoc quæritur, Qua adoratione adoranda sit gloriosa mater Verbi quod carnem assumpsit?

Et videtur, quod latria : quia honor matris ad regem refertur.

SED CONTRA :

Sed contra.

An humanitas Christi sit adoranda latria ?

Quia ipsa est simplex creatura : ergo non debetur ei honor divinus : nec ipsa, cum sit optima et justissima, quæret eum tamquam usurpando alienum.

Deinde quæritur de hoc quod dicit : « Aliis autem placet, etc. »

Videtur enim, quod Christi humanitas non debeat adorari latria : quia

SED contra

SED CONTRA :

Rabanus dicit : « Caro Christi latria est adoranda sicut Verbum Dei : sed non omni specie latriæ : quia non adoramus cam prostrati in terram : sicut nec credimus, quod nos creavit : nec sacrificamus ei sicut Deo : sed adoramus eam, quia per ipsam redempti sumus, sicut per Deum : » ergo videtur, quod latria sit adoranda.

Ad idem valent similia indueta a Damasceno et Augustino, quæ jacent in Lutera.

Sed hic incidit dubum de dicto Rabani : quia videtur ponere diversas species latriæ, et videtur dicere, quod non adoramus prostrati : tamen etiam homines frequenter prostrati adoramus : sicut dixit Jacob filius centubus in Ægyptum : Itc ad dominum terræ, et cum inveneritis eum, adorate eum super terram 1.

SOLUTO. Dicendum, quod caro Christi dupliciter consideratur, scilicet ut suppositum est quod est hic homo et Christi : et cum ille sit Deus, non nisi latria adoratur sicut Deus, quia vere Deus est secundum opinionem secundam supra tactam, quæ sola vere Catholica est. Et per hoc accipitur caro, quando dicitur, Verbum caro factum est 2 : quia per synedochen pars ponitur pro toto.

Alio modo consideratur ut pars hujus hominis : et tunc quia actu unita est deitati, et nihil sui separatum est a deitate, sicut nihil carbonis separatum est ab igne : ideo adhuc latria est adoranda.

Tertio, consideratur vage secundum solum intellectum denudata a deitate : et sic adoranda est hyperdulia, ut dixit prius inducta opinio.

Ad id quod primo objicitur, dicendum quod licet humanitas sit distincta a natura suis proprietatibus, non tamen est separata a societate et unione.

Ad aliud dicendum, quod licet sit homo verus, non tamen homo purus. Non tamen nego quin et Christo et Deo hyperdulia exhibeatur : quia non tantum uno honore, sed omni honore dignus est : sed non debet adorari dulia tantum. Unde Glossa super illud Psalmi LXVII, 27 : In ecclesiis benedicite Domino Deo : dicit Deo, quia adoratur latria : et Domino, quia adoratur dulia.

Ad aliud dicendum, quod sunt species Ad object. materiales et accidentales, ut prius dictum est de dulia, eo quod Deus ado-

<--- Page Split --->

ratur in se et in assumpta humanitate.

Ad dubium. Ad aliud dicendum, quod prostratio dupliciter fit, scilicet in testimonium honoris, vel signum attributi quod est nobis causa venerationis in illo modo adorationis. Primo modo prostrati adoramus omnem quem colimus. Secundo modo prostrati adoramus Creatorem qui ex nihilo in aliquid erexit, et genuflexio est quasi ad casum Redemptorem qui de casu peccator relevavit.

ARTICULUS XI.

ARTICULUS XII.

An Christus plus adoretur aliqua trium personarum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa finem : « In Christo Domino humanitatem non solam, vel nudam, etc. »

Sed Ad hoc respondere leve est: quia non sequitur si plura adorantur in ipso, quod propter hoc plus adoretur: et mutatur ibi discretum quasi in continuum. Vel dicatur, quod adoratio humanae naturae non addit novam adorationem, sed novam materiam, in qua deitas adoratur: quia adoratio non sistit in humana natura per se, sed refertur ad unitam sibi naturam divinam: et sic una est adoratio trium, sicut una divinitas trium.

ARTICULUS XIII.

An sit una adoratio trium personarum ?

Sed tunc quaeritur ratione hujus, Utrum una adoratione adorentur tres persona?

<--- Page Split --->

Et videtur, quod non : quia fides distinguit inter eas : et adoratio sequitur fidem : ergo adoratio erit distincta.

Sed contra. SED CONTRA :

SOLUTIO. Bene concedo, quod una est adoratio trium quoad rationem adorationis : quia illud quod et propter quod adoramus, unum est in tribus.

Ad in quod contra obiicitur, dicendum Ad obiquod licet fides distinguat, tamen unit etiam personas, et dicit unum esse in tribus in quantum adorandae sunt. Sed si fides poneret rationem adorationis in proprietatibus distinguentibus, sequeretur argumentum quod non facit fides : quin potius ponit in eo quod personas unit, quod est natura divinitatis una in tribus.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO X.

De communicatione idiomatum et proprietatem respicientium personam, prout sonant in nobilitatem : scilicet de personali conditione et filiali adoptione. Argumentatio de utraque parte quastionis.

A. An Christus secundum quod homo, sit persona vel aliquid ?

Solet etiam a quibusdam inquiri, Ut:um Christus secundum quod homo, sit persona vel etiam sit aliquid? Ex utraque parte hujus quaestionis argumenta concurrunt. Quod enim persona sit, his edisserunt rationibus : Si secundum quod homo aliquid est, vel persona, vel substantia, vel aliud est. Sed aliud non : ergo persona, vel substantia. Si substantia est : vel rationalis, vel irrationalis. Sed non est irrationalis substantia : ergo rationalis. Si vero secundum quod homo, est rationalis substantia : ergo persona : quia haec est diffiniti > personae, substantia rationalis individuae naturae : Si ergo secundum quod homo est aliquid, et secundum quod homo persona est. Sed e converso, si secundum quod homo persona est, vel tertia in Trinitate, vel alia : sed alia non : ergo tertia in Trinitate persona. At si secundum quod homo persona est tertia in Trinitate : ergo Deus. Propter haec inconvenientia et alia, quidam dicunt Christum secundum hominem non esse personam, nec aliquid, nisi forte secundum sit expressivum unitatis personae. Secundum enim habet multiplicem rationem. Aliquando enim exprimit conditionem vel proprietatem divinae naturae vel humanae, aliquando unitatem personae, aliquando notat habitum, aliquando causam. Cujus distinctionis rationem diligenter lector animadvertat, atque in sinu memorie recordat, nec 1 ejus confundantur sensus, cum de Christo sermo occurrerit.

<--- Page Split --->

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS I.

« Solet etiam a quibusdam inquiri, etc. »

Hic incipit pars illa in qua Magister agit de proprietatibus consequentibus Christum unitum ex humana natura : et continet istam et consequentem distinctionem, et primum capitulum distinctionis duodecimæ.

An Christus secundum quod homo, sit persona ? et, An Christus secundum quod homo, sit individuum? et, An in eo quod homo, sit etiam suppositum ? et, An secundum quod homo, sit res naturae ?

Et dividitur in partes duas : in quarum prima determinatur de proprietatibus consequentibus Christum secundum quod homo est : et hæc incipit in principio distinctionis XI, ibi, « Solet etiam quærì, Utrum debeat simpliciter dici, etc. »

Et hæc distinctio quæ continet primam partem, dividitur in partes tres. In prima ostenditur, quod non consequitur Christum in eo quod homo est, esse personam. In secunda ostenditur, quod non sequitur eum in eo quod homo est, esse filium adoptivum, ibi scilicet, D, « Si vero quæritur, An Christus sit adoptivus filius, etc. ? » In tertia quæritur, Ad quid refertur prædestinatio sua, utrum ad naturam, vel ad personam? et hoc in eo quod homo est, quia sic est prædestinatus : in ultimo capitulo, ibi scilicet, F, « Deinde si quæritur, Utrum prædestinatio, etc. »

In prima harum sunt tria capitula quorum divisio per se patet.

Hic est dubium primo de illa quaestione quam ponit in primo capitulo, Utrum Christus secundum quod homo, sit persona ?

Videtur autem quod sic : quia

<--- Page Split --->

nullum : quia ex hoc non sequitur, quod Christus sit duæ personæ : sicut ego video, quod in quantum homo dormivit, et in quantum Deus stellas creavit : et tamen non sequitur, quod sit duo.

SED CONTRA :

ULTERIUS quæritur, Cum individuum sit minus quam esse personam, utrum secundum quod homo, sit individuum ?

Videtur autem quod sic : quia

Buest. 3. ULTERIUS quæritur, Utrum ipse in eo quod homo sit suppositum ?

Et videtur quod sic :

ULTERIUS quæritur, Si Christus secundum quod homo, sit res naturae humane?

Videtur quod sic : quia

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

incommunicabilis sub natura illa : Christus autem secundum quod homo, non est hypostasis incommunicabilis sub natura humana : ergo non est res naturae humana. Probatio minoris. Christus in eo quod homo, assumptus est in singularitatem divinae personae : ergo non est incommunicabilis sub natura humana : quia supra habitum est, quod incommunicabile non communicat alii assumptionem.

Ad hæc et omnia hujusmodi sophismata posuit Magister distinctionem de consignificat ionibus ejus quod est secundum quod, vel in eo quod, ut patet in Lutera. Sed quia infra distinctionis illius reddemus rationem, ideo his respondemus de plano secundum supra habita in distinctione V. Et dicimus ad primo quæsitum, quod si ly secundum quod notat causam vel naturae conditionem, hoc est, quod humanitas sit causa, quare ipse sit persona : vel humana in ipso conditio sive proprietas sit causa, quod sit persona : tunc, inquam, dicimus quod ipse in eo quod homo, vel secundum quod homo, non est persona : quia personalitas qua ipse est persona, æterna personalitas est : et hoc sequitur divinitatem in ipso. Si autem cum dicitur, Christus secundum quod homo est persona, ly secundum quod notet unitatem vel identitatem suppositi hominis ad suppositum divinum : tunc ipse in eo quod vel secundum quod homo, est persona.

In hoc sensu distinguende sunt etiam omnes sequentes quaestiones de individuo, et supposito, et re naturae : præcipue secundum opinionem secundam, quam solam tenemus : quia illa ponit, quod cum dico hoc, demonstrato Christo, demonstratur in duabus naturis, et in tribus substantiis propter unionem. Faculus tamen conceduntur quæ ultimæ, scilicet quod Christus secundum quod homo sit suppositum et res naturae, quam duæ primæ. scilicet quod secundum quod homo sit persona vel individuum hominis.

DICENDUM ergo ad pr.mum, quod Christus secundum quod homo, est homo in individuo. Sed si vellemus vim facere in intentione ejus quod est unum, sicut facit objectio : tunc non sequitur ex hoc quod sit unus homo : quia non est divisus a persona Filii Dei, in cujus singularitatem est unitus.

Et si tu objicis, Christus secundum quod hono, aut est unus homo, aut plures homines : sed non plures : ergo unusDico, quod non valet, eo quod unum aliter et aliter accipitur. In prima enim accipitur unum, prout opponitur ad existens in conjunctione ad aliud : et in secunda accipitur, prout opponitur pluribus. Et est instantia, Pes Pauli non est unus. Probatio. Pes Pauli non est divisus ab aliis : ergo pes Pauli non est per se unus. Contra : Pes Pauli non est unus per se : ergo est plures. Unde patet, quod in proposito in quo est unio hujus hominis in Filium Dei, non valet hujusmodi processus. Si autem etiam concederetur, quod Christus esset unus homo, prout unum opponitur pluribus, non sequeretur ulterus, quod esset homo singularis, eo quod ipse communicavit persona divinae, et humana singularitate non est singularis, sed potius divina personalitate singularis est.

Ad aliud dicendum, quod hæc est falsa, Christus, in quantum homo, est per se unum, sicut jam ostensum est : quia persona interpretatur per hoc quod dico per se unum : unum autem oppositum

<--- Page Split --->

est communicabilitati et pluralitati. Sed objectio procedit ac si pluralitati tantum opponatur : sic enim secundum quod opponitur pluralitati, supra probatum est, quod est unum, et non duo : sed non ut existens : quia sic subsistit in divina persona.

Ad aliud dicendum, quod si concederetur, quod Christus secundum quod homo esset persona : et ly secundum quod notaret causam vel nature conditionem, sequeretur quod esset duae personae. Probatio. Christus enim secundum quod Deus, est persona, et secundum quod homo esset persona : et quod ipse est secundum quod Deus, non est ipse secundum quod homo. Probatio. Secundum quod homo creavit stellas, et est aeternus, falsum est : secundum quod Deus dormivit et concedit, falsum est : ergo quod ipso est secundum quod Deus, non est ipse secundum homo : igitur sequeretur quod ipse esset personae duae. Ita dico si ly secundum quod notaret causam vel nature conditionem. Et hoc est magnum inconveniens : quia haeresis est. Probatio. Sit Christus duae personae : scriptum est 1, quod Pater dedit illi homini nomen quod est supra omne nomen, et dicit Augustinus, ut scilicet Deus vocetur, et sit : ut omnis lingua confiteatur ei, quia Christus in gloria est Dei Patris. Ergo quatuor personae essent in gloria Dei : et sic sequeretur quaternitas in diviniis, quae est haeresis cujusdam Leporini monachi gallici, temporibus Leonis Papae reprobata. Alia haeresis sequitur secundum Boetium, scilicet quod si ipse est duae personae, non est unio facta in persona : nec iterum est unio facta in natura : ergo nulla unio facta est in Christo : et sic ille homo est nudus homo. Et haec fuit haerosis Nestorii et Eutychetis, ab Ambrosio et Cassiano confutata, et ab eodem Leone Papa tertio reprobata, et in concilio Nicaeno condemnata. Igitur

patet quantum inconveniens est concedere, quod Christus in eo quod homo, sit persona, ita quod ly secundum quod exprimat causam vel nature propretatem seu conditionem.

Ad aliud dicendum, quod Christus in eo quod homo est aliquid, quia hic homo : sed non sequitur, quod sit persona : quia hoc aliquid, id est, homo non habet personae incommunicabilitatem triplicem, quam supra in distinctione quinta notavimus in fine.

Ad 10 quod ulterius quaeritur, Utrum Adquest 2. Christus secundum quod homo sit individuum ? Dicendum in eodem sensu, quod non : quia individuum dicitur significare quod in se est unum, et sua singularitate est ab aliis divisum : et ita omnia individua incommunicabilitatem personae includunt in suo intellectu, licet non habeant in se quod sint supposita rationalis naturae.

Ad 10 quod contra objicitur, dicendum quod ipsa individuantia si vis fiat in individantibus, non habet in eo quod homo : principium enim individuantium est personae singularitas, hoc est, proprietas personalis, a qua persona persona est : et hoc non habet in eo quod homo, sed in eo quod Filius Dei : sed hoc est verum, quod ipse ens homo habet illam collectonem individuantium : et in eo quod homo habet aliqua quae non in alio inveniuntur : sed illa non complent singularitatem individuationis ejus.

Ad aliud dicendum, quod Christus in eo quod homo est aliquid post speciem et sub specie hominis : sed non est tantum hoc, imo etiam est Filius Dei : et ideo non sequitur, quod quidquid est post speciem in ipso, sit de individuantibus in specie illa.

Praeterea, Haec propositio Boetii, quod species est totum esse individuorum, non est vera nisi de his individuis qua

A4 5.

Adquest 2.

Ad 1.

Ad 2.

<--- Page Split --->

supponuntur speciei in natura una. Christus autem supponitur in duabus naturis et tribus substantiis, ut supra dictum est.

Adq.est.3. An m quod ulterius quaeritur, Utrum Christus in eo quod homo vel secundum quod homo, sit suppositum, potest concedi : etiamsi secundum quod dicit causam vel conditionem naturae. Tamen Magister videtur velle, quod non sit absolute concedendum : quia quaestio sua talis est, Si Christus secundum quod homo sit persona, vel etiam sit aliquid ? et videtur suam distinctionem retorquere ad utramque partem quaestionis. Si igitur concedatur, quod sine dubio suppositum et individuum et persona non convertuntur secundum intentiones nominum, licet suppositum et individuum secundum supposita convertantur.

Adobject. 1. S i , inquam, concedatur, respondentum est ad id quod contra objicitur, quod intellectus auctoritatis Damasceni non est ille qui ponitur : sed quod non sit communis species, prout species dicit formam totius prædicabilem de toto : quia ita non fit in Domino Jesu aliqua forma totius, in qua unitatur divinitas et humanitas, sicut corpus et anima in homine. Supra enim habitum est, quod inexplicablis est istius compositionis ratio, quæ non est partium unio. Sed non intendit Damascenus, quod Christus in eo quod homo, non sit vere in specie homo : quia hoc supra habitum est in verbis suis, quod ipse 6μoσδτο; matrix, ex eo quod illæ duæ naturae non compositæ sunt respectu tertiæ : quia si essent compositæ respectu tertiæ, tunc Christus nec homo esset, nec Deus : sicut homo nec corpus est, nec anima.

suppositum divinæ naturae ; quia Christus est unum suppositum quod vere subjicitur utrique naturae.

Ad aliiud dicendum, quod bene conceAdobii do, quod Christus est unum suppositum : sed non valet, si ulterius inferatur : ergo est unius naturae suppositum : et procedit ab insufiicienti : quia aut unum suppositum est unius naturae : vel plurium unitatum supposito.

Ad m quod ulterius quaeritur de re naAdquturae humanæ, concedo etiam hoc in omni sensu.

Ad m autem quod objicitur in contraAdobii rum, quod res naturae alicujus est hypostasis incommunicabilis, etc., bene concedo : quia res hujus naturae est incommunicabilis : sed non a propria singularitate, sed singularitate personæ divina. Et hoc non impedit quin vere sit res naturae istius : unio enim nihil aufert de inventis, sed confert multa bona.

Ad hoc autem quod ulterius proponiAdobii tur, Utrum secundum quod homo sit communicabilis et communicet ? Dicendum, quod si ly secundum quod notet causam vel conditionem naturae assumptibilis et umbilis, vera est locutio illa. Si autem exprimat unitatem personæ, falsa est. Si autem in verissimo sensu concedatur : non valet ulterius : ergo non est res naturae : quia res naturae de suo intellectu non habet incommunicabilitatem. Et est in argumento fallacia consequentis. E contrario enun valet, non est res naturae : ergo incommunicabile non est : quia res naturae sequitur ad incommunicabile : et non e contrario.

Ad object. 4. Ad aliiud dicendum, quod illa propositio in Christo non tenet, nec posita est a Boetio nisi de illis quæ sunt in natura tantum una.

Ad object. 3. Ad aliiud dicendum, quod cum dicitur Christus esse suppositum hominis, non excluditur natura divina, nec excluditur

<--- Page Split --->

homo, genitus est generatione temporali.

ARTICULUS II.

Quæ sunt de distinctione ejus quod est secundum quod.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Magister, ibi, A, sub finem : « Secundum enim habet multiplicem rationem. »

Ilic ponit Magister quatuor quæ ponit ly secundum quod, scilicet conditionem sive proprietatem, unitatem personæ, habitum, et causam. Et quaeritur, Quæ sint exempla istius divisionis ?

Et dicendum, quod notat conditionem pro proprietate, quando ponitur cum dictione significante alteram naturarum in ipso, et sequitur aliquid quod est proprium illi naturae : ut cum dicitur, Christus secundum quod Deus est bonus, vel secundum quod Deus est increatus, et hujusmodi quæ denotant proprietates soli Deo convenientes. Et ab altera parte cum humana positum natura, infert proprietates consequentes illam : ut, Christus secundum quod homo est risibile, et animal discipulnæ perceptibile, et rationalis, et corporeus, et mortalis, et hujusmodi. Secundum hoc nota regulam, quod quidquid prædicatur de subjecto aliquo cui adjungitur hæc dictio secundum quod, vel in eo quod, in hoc sensu accepta, aut est diffinitio subjecti, aut pars diffinitionis, aut propria passio quæ vocatur accidens per se inhaerens, au effectus immediatus, aut causa illius immediata. Et exempla istius sunt hæc per ordinem enumerationis, Christus secundum quod homo est animal rationale, mortale, et est animal, et risibile : et Christus secundum quod interfectus est, interiit : et Christus secundum quod

Aliquando autem notat unitatem vel unionem naturae : et hoc specialiter in Christo, ut cum dicitur, Christus secundum quod homo, creavit stellas : Christus secundum quod Deus, mortuus est in cruce. Ibi enim non notat secundum quod, quod ex forma ejus cui adjungitur possit inferri illud prædicatum, sed potius quod virtute unionis factæ in hypostasi talia prædicata subjecto attribuantur.

Tertia significatio vel consignificatio ejus quod est secundum quod, est quod notat habitum : et hujus exemplum est ad Philippenses, ii, 8 : Habitu inventus est ut homo. Et est sensus, quod Christus ut homo, id est, secundum quod homo, est inventus habitu, id est, quod humana natura quamdam similitudinem habet in eo, sicut supra est expositum in distinctione sexta. Sed planius exemplum est, quod ut homo fuit calceatus, et secundum quod homo fuit vestitus : quia hujusmodi habitus convenit ei gratia hominis, et non gratia Dei : et in illa significatione habitus, Christus secundum quod homo est sanctus, pulcher, formosus præ filiis hominum : diffusa est gratia in labiis suis 1, et sic de aliis, quia habere multis modis dicitur secundum omnia illa quæ nobis adveniunt, ut habemus ea, ut supra, distinctione VI, dixit Augustinus.

In quarta significatione denotat causam : et quia quatuor sunt causæ, potest notare omnes illas : ut efficientem notat, cum dicitur, Christus secundum quod homo, meruit sibi et nobis. Formalem, ut Christus secundum quod homo, est rationalis. Materialem, ut Christus secundum quod homo, est ex corpore et anima. Finalem, ut Christus secundum quod homo, est finis omnium creaturarum, vel dignissima creaturarum : vel secundum quod homo, venit propter nos.

<--- Page Split --->

Ex parte autem Dei potest notare efficientem, ut Christus secundum quod Deus, potestatem habet ponendi animam suam, et iterum sumendi eam : et quasi formalem, ut Christus secundum quod Deus, est suppositum naturae divinae : materialem autem non notat umquam, nec quasi materialem : quia divinitas non est dicenda materia : et quod materia simile est, etiam imperfectum est. Finalem autem notat, ut cum dicitur, Christus

secundum quod Deus, est ad quem omnia referuntur, et propter quem sunt et fiunt omnia.

Ex ista distinctione facile est solvere ea quae quidam hic quaerunt, scilicet utrum Christus secundum quod homo sit Deus : et si secundum quod Deus, est iste homo : vel secundum quod iste homo est, sit Deus, vel Creator, vel aliquod hujusmodi ? quae quia leve est solvere, pertransimus.

B. Etsi Christus secundum quod homo dicatur substantia rationalis, non inde tamen sequitur, quod persona sit secundum quod homo.

Illud tamen non sequitur quod in argumentatione superiori indictum est, quod si Christus secundum quod homo, est substantia rationalis, ergo persona. Nam et modo anima Christi est substantia rationalis, non tamen persona, quia non est per se sonans : imo alii rei conjuncta. Illa ta men personae descriptio non est data pro illis tribus personis.

ARTICULUS III.

An instantia Magistri valeat in diffinitione personae ?

Deinde quaeritur de instantia quam fecit Magister in Littera, ibi, B, « Nam et modo anima Christi est substantia rationalis, etc. »

Non enim videtur valere : quia

ma, quae proprie et principaliter, et maxime dicitur, ut aliquis homo. vel aliqua substantia rationalis naturae : ergo est persona : ex quo non valet instantia.

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate instantia Magistri non constat quoad intellectum substantiae : sed intendit ostendere, quod ea quae posita sunt, non sufficiunt ad diffinitionem personae : quia persona non diffinitur sufficienter, cum dicitur, quod est substantia rationalis

<--- Page Split --->

naturæ, nisi addatur individua : et tunc non convenit huic homini, secundum quod homo, in illo sensu quo ly secundum quod notat causam vel naturæ conditionem : quia tunc individuum ponit triplicem incommunicabilitatem, quia dicit incommunicabile pluribus, et incommunicabile per oppositionem ad communicabilitatem partis in compositione, et incommunicabile per oppositionem communicabilitatis per assumptionem in singularitatem alterius, sicut supra expositum est.

Ad aliud dicendum, quod duplex est interpretatio nominis. Una quæ sequitur

sonum syllabarum positarum in dictione, vel etiam convenientiam litterarum : ut cum dicitur lapis ledens pedem, petra pede trita : et non oportet, quod in talibus interpretationibus interpretatum sequatur naturam interpretantium : et ita loquiturhic Magister. Alia est interpretatio secundum nominis significatum : sicut dicimus compositum significationem trahere a suis componentibus : et sic componitur persona a per se, et unum, quasi per se una. Unde patet, quod Christus in quantum homo non est per se unus : et ideo non est persona in quantum homo.

C. Alia probatio, quod Christus sit persona secundum quod homo.

Sed adhuc aliter nituntur probare Christum secundum hominem esse personam : quia Christus secundum quod homo prædestinatus est ut sit Dei Filius : sed illud est, quod ut sit prædestinatus est: ergo si prædestinatus est secundum quod homo ut sit Filius Dei, et secundum quod homo est Filius Dei. Ad quod dici potest Christum esse id quod ut sit prædestinatus est. Est enim prædestinatus ut sit Filius Dei, et ipse vere est Filius Dei : sed secundum hominem prædestinatus est ut sit Filius Dei, quia per gratiam habet hoc secundum hominem : nec tamen secundum hominem est Filius Dei, nisi forte secundum unitatis personæ sit expressivum : ut sit sensus, ipse qui est homo, est Dei Filius: ut autem ipse ens homo sit Dei Eilius, per gratiam habet: sed si causa notetur, falsum est. Non enim quo homo est, eo Dei Filius est.

<--- Page Split --->

conveniunt : prædestinari autem non connotat tempus : ergo videtur, quod multo magis debeat condedi, Filius Dei est prædestinatus, quam Filius Dei est missus.

ARTICULUS IV.

An Filius Dei sit prædestinatus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Christus secundum quod homo prædestinatus est ut sit Dei Filius, etc. »

Gratia hujus incidit hic quaestio de prædestinatione ut Filii Dei : de qua breviter quaeramus tria, scilicet utrum Filius Dei sit prædestinatus ?

Secundo, Utrum Filius Dei sit prædestinatus esse Filius Dei ?

Tertio, Utrum Filius Dei prædestinatus est esse homo ?

Ad PRIMUM obiiciitur sic :

<--- Page Split --->

led contra SED CONTRA :

Soluto. Ad I.

Quod concedimus, dicentes ad primum, quod talis est unio, etc., hoc intelligitur in his quæ in suo intellectu non habent rationem oppositionis ad Filium Dei : sicut factus, creatus, creatura, prædestinatus, recens, et hujusmodi : hæc enim omnia etiam de homine illo non dicuntur gratia personæ vel suppositi, sed gratia naturae humanæ, sicut supra patuit in explanatione secundæ opinionis, ubi dicitur Christus prædestinatus, secundum quod est in natura humana.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod suppositum illud sicut nec persona, est prædestinatum nisi gratia naturae humanæ.

Ad 3. Ad id quod contra objicitur de missione, dicendum quod non est simile : quia missio in se habet æternum et temporale : et per temporale tamen determinatur, sicut dicit Augustinus, quod mitti est cognosci quod ab alio sit : sed prædestinatio non claudit in se æternum secundum quod est passiva, sed temporale tantum : unde missio Filii non præcedit mitti, sicut prædestinatio præcedit prædestinatum.

vel æterna. Unde in aliis in quibus utrumque temporale est, scilicet natura, et persona, non est oppositio formæ subjecti ad prædicatum : sed in Christo non convenit gratia personæ, sed gratia naturae temporalis : et ideo oportet addere determinationem.

Ad aliud dicendum, quod licet prædicatum non semper per se reddatur subjeclp, tamen numquam aptatur ei prædicatum quod oppositum est ei, nisi aliqua determinatio addatur, gratia cujus convenit ei. Sic autem est in proposito, quod prædicatum oppositionem habet ad subjectum : et ideo oportet apponere determinationem alterius naturae, gratia cujus ea quæ opposita sunt in se, conveniunt in Christo propter unionem duarum naturarum factam in persona æterna.

Ad aliud dicendum, quod non est simile de quibusdam aliis prædicatis, quæ non habent oppositionem ad subjectum, ut dictum est : et de illis quæ ex se oppositionem exprimunt, puta, nasci, pati, mori, non conveniunt supposito nisi gratia naturae, et ideo sunt naturae per se et immediate, et personæ per consequens : creari autem, et esse recentem, et esse prædestinatum conveniunt personæ ratione suppositi : et ideo non est simile.

ARTICULUS V .

Ad aliud dicendum, quod in aliis non oportet addere : quia forma illorum nihil significat oppositum prædestinationi : quia forma illorum dicit illud quod non est ab æterno : et ideo determinatio clauditur in intellectu eorum. In Filiö autem Dei totum oppositum est : quia contrarium prædestinationi clauditur in intellectu Filii Dei.

Ad aliud dicendum, quod prædestinatio personæ est, sed non gratia personæ, quinimo est gratia naturae in persona : quia gratia illius temporalis est persona,

An Filius Dei sit prædestinatus esse Dei Filius ?

Secundo quæritur, Utrum Filius Dei sit prædestinatus esse Filius Dei ?

Videtur, quod sic : quia

<--- Page Split --->

rae Christi sibi invicem sua communicant idiomata, id est, proprietates : sed una proprietatum est praedestinatio ut sit Filius Dei : ergo haec communicatur Filio Dei : ergo Filius Dei est praedestinatus ut sit Filius Dei.

paratur ei ut ipse homo sit æternus Filio Dei : sed tamen hoc non præparatur Filio Dei, quia ipse ab æterno fuit hoc.

Sed contra. SED CONTRA :

ARTICULUS VI.

An concedendum sit, quod Filius Dei praedestinatus est esse homo ?

Tertio quaeritur, Utrum concedendum, quod Filius Dei est praedestinatus esse homo ?

Videtur quod non : quia

Solutio. Solutio. Dicendum, quod haec est falsa, meo judicio, Filius Dei est praedestinatus ut sit Filius Dei, et falsior quam prior.

SED CONTRA :

Ad 1. Ad argumentum primum dicendum est (ut supra) quod licet hic homo sit praedestinatus, non sequitur hoc de Filio Dei : quia in significato nominis, cum dicitur, hic homo, clauditur illud, gratia cujus Filio Dei praedestinatio convenit : non autem cum dicitur, Filius Dei, etc.

Ad 2. Ad aliud dicendum, ut prius, quod illa idiomata quae non per se sunt hypostasis, sed per prius sunt naturae, et habent in se rationem oppositionis ad subjectum, non communicantur sine determinatione : tamen nota, quod in ratione quae ad oppositum ultimo est inducta, etiam peccatum est : quia non tenet nisi de his praedestinatis in quibus gratia præparata est habitus ipsos reddens bonos, et opera eorum faciens bona et meritoria : in Christo autem est gratia unionis ad esse, et præ-

<--- Page Split --->

Solutio.

Solutio. Dicendum, quod haec est duplex, Filius Dei praedestinatus est esse homo, ex eo quod ly praedestinatus potest determinare compositionem ex parte subjecti, vel ex parte praedicati. Si determinat eam ex parte praedicati, vera est : quia Filium Dei esse hominem praedestinatum est. Si autem determinat ex parte subjecti, sic notabit antecessionem ad subjectum, et sic falsa est. Quidam tamen dicunt, quod alia de causa est duplex, scilicet ex eo quod ly praedestinatus potest esse nomen, vel participium : et si sit nomen, dicunt quod est adjectivum hujus quod dico, homo : et si sit participium, tunc dicunt eam esse falsam. Sed hoc nihil est : quia si sit nomen, tunc nihil est dictum, quod Filius Dei praedestinatus est esse homo : sicut nihil est dictum, Filius Dei est esse homo, quin incongrua est locutio : unde prima distinctio melior est.

Ad object. 1 et 2.

Ad id ergo quod objicitur contra, dicendum quod si ly praedestinatus determinet compositionem ante et post, tunc notabit antecessionem non respectu Filii Dei secundum se, sed potius respectu hominis esse.

Et per hoc patet etiam solutio ad secundum.

ARTICULUS VII.

An Christus sit praedestinatus ut sit hic homo ?

aeterno sit praedestinatum : si ergo haec est vera, Christus secundum hominem vel humanam naturam est praedestinatus, videtur quod ante incarnationem fuit vera : sicut etiam haec vera dicitur esse, Petrus ab aeterno praedestinatus est vel fuit praedestinatus.

Sed contra :

Cum dicitur, Hic homo ante incarnationem est praedestinatus, hic homo supponit eo quod supplet vicem verbi praeteriti temporis, sicut cum dicitur, Hic homo est amatus. Regula autem est, quod terminus supponens verbo praeteriti temporis, supponit pro praesenti vel pro praeterito si debeat locutio esse vera. Sequitur enim, Hic est amatus, vel homo est amatus : ergo homo qui est vel fuit, est amatus : ergo a simili, si Christus est praedestinatus, videtur quod aut homo qui est, aut qui fuit : et cum pro utroque falsa sit, videtur locutio simpliciter esse falsa. Et haec objectio generalis est de omnibus praedestinatis.

Solutio. Dicendum, quod hoc non sequitur cum verbis pertinentibus ad actum animæ, vel notantibus formam : quia illa habent vim ampliandi : non enim sequitur, cogitatum est de homine : ergo de homine qui est, vel qui fuit : nec sequitur, homo potest vel potuit esse : ergo homo qui est, vel qui fuit. Similiter est hoc quod dico, quod praedestinatus pertinet ad actum intellectus et voluntatis divinae : quia esse praedestinatum est esse praēvisum ad gratiam et gloriam : et ideo non sequitur, quod sit de eo qui est vel fuit : sed sufficit ei, quod futurus sit.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Christus secundum quod homo praedestinatus est ut sit Dei Filius, etc. »

Per hoc enim haec videtur a Magistro concedi, hic homo vel Christus ens homo praedestinatus est ut sit Filius Dei : et videtur haec falsa esse, hic homo vel homo praedestinatus est ut sit Filius Dei : nihil enim praedestinatum quod non ab

<--- Page Split --->

ARTICULUS VIII.

An Christus sit prædestinatus ad gratiam infinitam ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, circa finem : « Ut autem ipse ens homo sit Dei Filius, per gratiam habet. »

Ex hoc enim videtur, quod ad gratiam sit prædestinatus, et videtur quod ad gratiam infinitam.

Sed contra.

gratiam nihil præcedit. Omne autem quod prædestinatione præparatur, præcedit prædestinatio : ergo prædestinatio non præparat huic homini gratiam infinitam vel increatam.

SOLUTIO. Dicendum, quod omnis gratia quae habetur a Christo homine secundum quod prædestinatus, prædestinata est secum et præparata sibi, et est creata in tempore : quia ipse non est prædestinatus nisi in quantum homo, ut prius probatum est : et haec gratia est duplex, scilicet unionis, et habitus. Unionis autem iterum est duplex, scilicet prima, et consequens. Prima est, ut vere sit Filius Dei, et unio creata sit quæ media est inter hominem et Filium Dei, et naturam humanam et naturam divinam, ut supra probatum est : quia est relatio se tenens secundum rem ex parte uniti quod creatum est. Et ad hanc gratiam sequitur multiplex alia gratia, scilicet quod sit caput, quod sit Deus, quod sit influens Ecclesiæ sensum et motum : quia licet infinita et æterna sint in se, tamen relatio hominis ad illa, non est nisi per unionem in tempore factam : et sic in quantum hujusmodi sunt hominis, præparata sunt et prædestinata, et non simpliciter : et hoc est quod intendit dicere Magister ex verbis Augustini : et per hoc patet solutio eorum quæ primo objiciuntur in contrarium.

Gratia autem habitualis est charitas Christi, et virtutes aliae : et ad has consequens gratia est meritum Christi, et hujusmodi.

<--- Page Split --->

Et per hanc distinctionem patet solutio ad omnia quaesita.

Sunt tamen qui hoc dicunt, quod nulla gratia infinita prædestinata est in Christo, et dicunt quod Christus est caput Ecclesiæ dupliciter, scilicet in conformitate naturae : et sic non influit nisi per meritum, scilicet quia meruit Ecclesiæ gratiam : et est unum caput cum Patre et Spiritu sancto, et sic influit : et hoc non prædestinatum esse Christo dicunt.

SED CONTRA : Hic homo habet influere sensum et motum, et non ab aeterno : ergo in tempore : et nihil habet in tem-

pore nisi quod est ei præparatum ab aeterno : ergo ab æterno est ei hoc prædestinatum.

Præterea, In Littera sæpe habetur quod prædestinatum est ut esset Deus naturaliter et vere, et ut esset Filius Dei : unde patet illam opinionem esse falsam. Licet enim æternum non incipiat in se, tamen iste incepit esse æternum, id est, id quod æternum et infinitum : unde etiam ista conceditur, quod iste puer creavit stellas : et hoc (quia gratiam habuit) sine dubio prædestinatum fuit antequam gratiam haberet.

D. An Christus sit adoptivus filius secundum quod homo, vel alio modo ?

Si vero quaeritur, an Christus sit adoptivus filius secundum quod homo, sive alio modo ? Respondemus Christum non esse adoptivum filium aliquo modo, sed tantum naturalem : quia natura Filius Dei est, non adoptionis gratia. Non autem sic dicitur Filius natura, ut dicitur Deus natura. Non enim eo Filius est quo Deus est : quia proprietate nativitatis filius, natura divinitatis Deus est : et tamen dicitur natura vel naturae Filius, quia naturaliter est Filius, eamdem scilicet habens naturam quam ille qui genuit. Adoptivus autem filius non est : quia prius non fuit, et postmodum adoptatus est in filium : sicut nos dicimur adoptivi filii, quia cum nati fuerimus iræ filii, per gratiam facti sumus filii Dei . Christus vero numquam fuit non Filius Dei, et ideo non est adoptivus filius.

<--- Page Split --->

Quæritur, Utrum utroque modo possit esse in divinis ?

Videtur quod sic : quia omnes adoptamur, sive simus nostri juris, sive non : ergo videtur, quod utroque modo sit in divinis.

ARTICULUS IX.

An Christus sit filius adoptivus ?

« Si vero quæritur, An Christus sit adoptivus filius, etc. »

Hic incipit illa pars quæ est de quæstione illa, Utrum Christus sit adoptivus filius.

Et dividitur in partes duas : in quarum prima ostendit, quod Christus non sit adoptivus, sed natura filius. In secunda objicit in contrarium et solvit, ibi, E, « Sed ad hoc opponitur, etc. »

Ante Litteram oportet hic duo quærere, scilicet quid sit adoptio in divinis ?

Et, Utrum Deo conveniat aliquid adoptare ?

Quæst.1

Ad PRIMUM proceditur sic :

Adoptio a viris perfecta sic describitur : Est extranæe personæ in filium, vel nepotem, vel deinceps assumptio legitima.

Sed juxta hanc diffinitionem videtur non esse adoptio in divinis : quia

Quæst. 2.

PRÆTEREA, Cum adoptio duobus modis fiat per leges, scilicet quando aliquis qui sui juris est, adoptatur in filium, et transit in tutelam et dominium adoptatoris, et similiter filii si quos habet : quæ adoptio dicitur arrogatio. Alia fit adoptio ejus qui non est sui juris, sed adhuc sub gubernatione naturalis patris : et ille non transit ad dominium adoptatoris.

Sed contra :

Adoptatus simplici adoptione non transit in regimen patris adoptantis : sed omnes adoptati a Deo transeunt in disciplinam et gubernationem Dei : ergo non est in divinis adoptio. Probatio mediæ. Ad Hebr. xii, 7 et 8 : Quis filius quem non corripit pater ? Quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes, ergo adulteri, et non filii estis.

Item, Ad Roman. VIII, 13 : Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus : Abba (Pater). Ergo videtur ex quo omnes transmius in dominium Dei per adoptionem, quod non sit ibi adoptio simplex : sed arrogatio tantum.

PRÆTEREA, Quæritur de hoc quod dicit, Quæ « Assumptio legitima. »

Videtur enim eo ipso assumere, quod creat nos : quia

Sed contra :

<--- Page Split --->

go videtur, quod non a natura sumus filii adoptionis.

Duest. 4. Præterea, Quæ est legitima assumptio ?

Si illa est quæ fit secundum leges : illa fit de consensu principis, si est arrogatio : vel de consensu senatus, quando est adoptio simplex : nihil autem simile est in divinis : ergo videtur, quod quoad hoc non valet diffinitio.

tio mea in terra viventium. Et alibi, Psal. xv, 6 : Funes ceciderunt mihi in præclaris. Et, Baruch : O Israel, quam magna est domus Dei, et ingens locus possessionis ejus1 !

AD PRIMUM ergo dicendum, quod extraneus Deo nullus est : quia extraneus in sacra Scriptura notat in alienationem vitii, sicut dicitur in Psalmo xvii, 46 : Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, etc. Unde, Act. xvii, 28, dixit Paulus : Ipsius enim et genus sumus. Sed tamen non sumus filii per naturam : ideo adoptari possumus.

Ad aliud dicendum, quod licet nos Deus ad esse conducat, tamen non generando conducit ad esse : et ideo non sumus de sua substantia, et ideo possumus adoptari.

Ad 1

Ad 2.

Item, Augustinus dicit, quod per filium naturalem adoptantur filii gratiae : et hoc modo non fit adoptio legitima : imo adoptat pater sine filio : ergo videtur, quod adoptio in divinis non fit ad similitudinem legalis adoptionis.

SOLUTIO. Dicendum, quod in parte adoptio divina similis est legali, et in parte dissimilis. Quoad hoc enim, quod adoptio fit per favorem adoptantis specialem ad adoptatum, et quod adoptatus arrogatione transit in potestatem patris adoptivi, et quoad jus aliquod in hæreditate percipienda secundum filii portionem adoptivi simile est. Quoad hoc autem, quod pater adoptivus adoptivo filio non tenetur dare nisi quartam partem bonorum : et quoad hoc, quod est extraneus ab eo, ita quod ipse non conduxit eum ad esse, est aliquantulum dissimile.

DICENDUM ergo ad primum, quod omnes adoptamur in filios propter hæreditatis beatitudinem patris nostri adoptantis. Unde in Psalmo cxli, 6 : Clamavi ad te, Domine : dixi : tu. es spes mea, por-

Ad aliud dicendum, quod aliquid similie invenitur utrique adoptioni quoad hoc, quod quidam per adoptionis gratiam in specialiorem potestatem transeunt Dei adoptantis, sicut religiosi qui quasi arrogantur, eo quod faciunt se primo mancipatos per illud quod habetur, Deuteron. xxxiii, 9, de Levi : Qui dixit patri suo, et matri sue : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos. Alii vero remanentes in sæculo, in cura et sollicitudine hujus vitæ, magis habent aliquod simile adoptioni simplici.

Ad aliud dicendum, quod bene concedo, quod omnes illi adoptantur, qui per testimonium gratiae adoptantis et Spiritus sancti possunt dicere in conscientia, Abba : quia illud testimonium exigitur, sicut dicit Apostolus, ad Roman. vn, 16 et 17 : Ipse enim Spiritus testimonium reddet spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Si autem filii, et hæredes : hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi.

Ad hoc quod quæritur, Utrum eo quod creamur simus adoptati? Dicendum,

<--- Page Split --->

quod non : quia sola similitudo imaginis non facit nos tilios adoptivos, eo quod ex creatione nulla creatura habet unde posset jure transire in dominium patris : sed ex adoptione accipimus pignus spiritus, quo acquirimus jus in haereditatem et dominium patris. Nec tamen dico, quod exigatur usus liberi arbitrii : quia sic parvuli non haberent gratiam adoptionis.

Ad hoc autem quod objicitur, quod non compellit nolentem sive renitentem, dicendum quod compellere est vim inferre : et vis infertur, ubi est obstaculum resistens : sed in parvulis his etsi sit obstaculum originalis peccati, non tamen est resistens cum contrario conatu voluntatis : et ideo non est ibi compulsio.

communicat, et transfert in regnum hereditatis suae per jus adoptionis. Spiritus sanctus est quo ut pignore quodam adoptamur per charitatem quae filios facit.

Quod autem objicitur, quod secundum hoc non videtur esse legitima. Dicendum, quod legitima est adhuc : quia in humana adoptione aliud reformat pactum, ut dictum est, scilicet penuria quae contingit per divisionem haereditatis : sed hic quanto plures adoptantur, major singulorum efficitur haereditas.

ARTICULUS X.

An Deo conveniat adoptare ?

Secundo quaeritur, Utrum conveniat Deo adoptare ?

Videtur autem quod non : quia

SED CONTRA :

Sed er

Adoptare non potest qui generare non potest : sed Deus nos regenerat : ergo omnes adoptare potest, per locum a contrario sensu quo Jurisperiti in suis argumentis utuntur. Unde, Isa. lxv1, 9 : Numquid ego qui alios parere facio, ipse non pariam? dicit Dominus : si ego qui generationem caeteris tribuo, sterilis ero? ait Dominus Deus tuus.

Solutio. Illud quaesitum jam supra determinatum est : quia Deus adoptare larga manu omnes potest, propter divitias sui patrimonii.

Ad hoc autem quod objicitur, dicendum quod haec adoptio non fit propter

Adqucst. 4. Ad hoc quod ulterius quaeritur, Utrum sit de consensu principis? Dicendum, quod non : quia ista adoptio est principis : non enim oportet, quod princeps quaerat consensum alterius vel senatus : unde etiam largiori manu fit ista adoptio, quam humana : quia fit ad totam haereditatem : et non ab eo qui careat filio, sed ab eo qui habet Unigenitum, et qui multos filios in gloriam omus suae adducit : nec fit ab eo qui alios non adoptaverit, sed ab eo qui omnes adoptavit : in humanis enim legibus non potest adoptare habens liberos naturales propter penuriam quae contingit ex divisione haereditatis. Similiter non multos potest adoptare eadem de causa : et hoc obstaculum non est in divinis : et ideo omnes adoptari possumus singuli in haereditatem totam.

Adqucst. 5. Ad id quod quaeritur, Utrum fiat mediante filio per naturam? Dicendum quod sic : Pater enim adoptat a proprietate : sed Filius nomen filiationis nobis

<--- Page Split --->

distinctionem filiorum, nisi dicamus quod fit ad restaurandam ruinam in cœlo factam et in paradiso : sed hoc non erit conveniens nisi de illa adoptione qua adoptantur filii iræ, de qua infra determinabitur : quia gratia adoptionis ad hæreditatem competit omni creaturæ rationali : nec ista gratia proprie est in solatium filiorum amissorum per peccatum : quia esset, etiamsi peccatum non esset, nisi accipiatur secundum accidens hujus status peccati in quo sunus : sed potius ex magnificentia Imperatoris summi, et ex magnitudine hæreditatus : et hoc videtur in Evangelio significari, ubi dicitur : Exi cito in plateas et vicos civitatis : et pauperes, ac debiles, et cæcos, et claudos introduc huc,... ut impleatur domus mea1.

pullulans pullulat primum. Si autem Filius sit persona in duabus naturis et tribus substantiis, sicut dicit secunda opinio, tunc Filius natura : eo quod est Filius filiatione æterna quæ est secundum naturam divinam : ipse enim persona est æterna personalitate : et hoc innuit Magister cum dicit : « Et tamen dicitur « natura vel naturæ Filius, quia natura- « liter est Filius, eamdem scilicet habens « naturam quam ille qui genuit. » Sed in hoc est differentia, quod Christus homo habuit illam naturam per gratiam non adoptionis, sed unionis in esse hypostasis et personæ quæ per naturam Filius est : et ideo filiatio naturalis quasi transit ad hunc hominem, qui per se est in Filio Dei : transit autem per unionem factam in hypostasi.

ARTICULUS XI.

ARTICULUS XII.

Utrum Christus dicatur Filius natura, ut Deus ?

Qui sunt illi qui adoptantur, et an sint in peccato existentes ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, « Non autem sic dicitur Filius natura, ut dicitur Deus natura. »

Hoc enim videtur falsum : quia Deus dicitur natura secundum deitatem : ergo sic dicitur Filius natura, ut Deus natura.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, sub finem : « Quia cum nati fuerimus uræ filii, per gratiam facti sumus filii Dei. »

Ex hoc enim videtur, quod non adoptantur nisi qui sunt in peccato existentes.

Ad hoc dicendum, quod Magister facit vim in modo : quia quando dicitur Deus natura, ablativus construitur in habitudine causæ formalis. Cum autem dicitur Filius natura, construitur in duplici habitudne. Si enim Filius dicitur persona simplex sine assumpta humanutate, tunc ly natura construitur quasi in habitudine causæ efficientis, secundum quod Philosophus dicit in quinto primæ philosophiæ, quod natura est ex qua

Hoc etiam videtur, quia

<--- Page Split --->

aliquem, non adoptaret illum, sed potius eum qui obsecutus est ei.

gratiam hominis adoptantis nos : quia non de suo obsequimur ei, sed de nostro : sed in Deo non est sic : quia non possumus ei obsequi nisi de suo : et ideo ipse gratia prævenit nos ut velimus : unde prius adoptat ipse, et nos adoptati incipimus obsequi.

Ad n d quod objicitur de Angelo et homine primo, jam patuit solutio.

Ad n d quod contra objicitur, dicendum quod non est idem esse in cœlo, ut in habitatione magis congrua secundum naturam, et habere jus in hæreditatem regni. Primum enim concessum est Angelo per creationem : quia dicit Beda super illud Genes. 1, 1 : In principio creavit Deus cælum et terram, quod per cœlum intelligitur angelica natura, vel cœlum empyreum quod statim ut est factum, sanctis Angelis est repletum. Secundum autem non datur nisi per gratiam adoptionis.

Et si objicitur, quod naturalia non dementerunt: ergo si cœlum empyreum est naturalis locus et datus ex creatione ipsis Angelis, diabolus debuit ibi remanere. Dicendum, quod naturalia quæ sunt partes substantiæ non amittimus, sicut partes animæ et corporis: de illis enim dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus: « Data dæmonibus naturalia dona nequaquam ea mutata esse dicimus: sed sunt integra splendidissima 4. » Sunt alia naturalia congrua secundum statum innocentiæ, vel gratiæ, vel culpa: et illa mutantur in melius, et in pejus: ut mundus datur homini in culpa existenti ad incolatum miseriæ, tamen in quo mereri possit: paradisus autem statui innocentiæ in locum deliciarum: et infernus damnatis: cœlum autem empyreum creaturis exaltatis per gloriam.

Solutio. Dicimus, quod gratia adoptionis quiddam habet per se, quiddam per accidens. Per se habet tria, scilicet statum non filii per naturam quem invenit in adoptato: habitum gratiæ gratum facientis, qui habitus substantia est istius gratiæ per quam fit adoptio: et tertium quod est effectus ejus, et hoc est collatio sive acquisitio juris in hæreditatem Patris adoptantis: et penes hæc tria sibi substantialia salvatur adoptio, tam in Angelo, quam in homine primo ante statum peccati: quartum habet per accidens, scilicet stati peccati, in quo nascuntur, qui post peccatum adoptantur.

DIGENDUM ergo ad primum, quod non est simile de Deo et homine adoptante: nos enim obsequiis possumus prævenire affectum et favorem sive amorem et

1 S. DIONYSIUS, Lib. de Divinis nominibus,

<--- Page Split --->

E. Oppositio, quod sit adoptivus filius.

Sed ad hoc opponitur sic, Christus filius hominis est, id est, Virginis : aut gratia, aut natura, vel utroque modo. Si vero natura : aut divina, aut humana : sed divina non : ergo aut humana natura, aut non natura est filius hominis. Si non natura : ergo gratia tantum : et si etiam natura humana, non ideo minus per gratiam. Si ergo gratia filius hominis est, adoptivus filius esse videtur : ut idem sit naturalis filius Patris, et adoptivus filius Virginis. Ad quod dici potest, Christum filium Virginis esse et natura vel naturaliter, et gratia : nec tamen adoptivus filius Virginis est, quia non per adoptionem, sed per unionem filius Virginis esse dicitur. Filius enim Virginis dicitur, eo quod in Virgine hominem accepit in unitatem personæ : et hoc fuit gratiae, et non naturae. Unde Augustinus super Joannem 1 ait : Quod Unigenitus est æqualis Patri, non est gratiae, sed naturae. Quod autem in unitatem 2 persone Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae. Christus ergo nec Dei nec hominis est adoptivus filius : sed Dei naturaliter, et hominis naturaliter et gratia est filius. Quod vero naturaliter sit hominis filius, Augustinus ostendit in libro de Fide ad Petrum : Ille scilicet Deus factus est naturaliter hominis filius, qui est naturaliter filius unigenitus Dei Patris. Quod autem non sit adoptivus filius, et tamen gratia sit filius, ex subditis probatur testimoniis. Hieronymus super Epistolam ad Ephesios ait : De Christo Jesu scriptum est, quia semper cum Patre fuit, et numquam eum ut esset voluntas paterna præcessit : et ille quidem natura filius est, nos vero adoptione. Ille numquam non fuit filius : nos antequam essemus, prædestinati sumus, et tunc spiritum adoptionis accepimus quando credidimus in Filium Dei. Hilarius quoque in libro III de Trinitate ait : Dominus dicens, Clarifica Filium tuum 3 : non solo nomine contestatus est se esse Filium Dei, sed etiam proprietate. Nos sumus filii Dei : sed non talis hic Filius. Hic enim verus et proprius est Filius origine, non adoptione : veritate, non nuncupatione : nativitate,

<--- Page Split --->

non creatione. Augustinus etiam super Joannem ait : Nos sumus filii gratia non natura : unigenitus autem natura, non gratia : an hoc etiam in ipso filio ad hominem referendum est 1 ? Ita sane Ambrosius quoque in libro I de Trinitate 2, ait : Christus filius est non per adoptionem, sed per naturam : per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae est.

Ex his evidenter ostenditur, quod Christus non sit filius gratia adoptionis. Illa enim gratia intelligitur, cum Augustinus eum non esse gratia filium asserit : gratia enim, sed non adoptionis, imo unionis Filius Dei est filius hominis, et e converso.

ARTICULUS XIII.

An Christus fuerit filius adoptivus ?

cunt, adhuc est verum, quod gratia adoptionis sunt filii et Angeli et homines : ergo videtur, quod hoc etiam accidit gratiae adoptionis, quod inveniat non filium illum quem facit filium : ergo videtur, quod non impediat quin possit dici filius adoptivus.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, E, post pauca : « Filius Virginis dicitur, eo quod in Virgine hominem accepit in unitatem personae : et hoc fuit gratiae et non naturae. »

Ex hoc videtur sequi, quod Christus fuit filius adoptivus :

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate, sicut objectum est, illa accidunt gratiae adoptionis : sed quia est etiam in Christo homine existente ratio filiationis, et ideo non est dicendus adoptivus.

Ad hoc intelligendum nota, quod aliud est habere filiationem per se, et aliud habere ex dono. Qui habet filiationem Dei ex dono, cum illud donum non sit esse suum, non habet illam nisi ex adoptionis gratia quam dedit ei Deus. Per esse autem contingit habere duobus modis, scilicet per actum naturae qui est ad esse : sicut nos habemus naturalia nobis per generationem accipiendo a parentibus naturalia eorum : et ideo sumus filii eorum per naturam, et non per gratiam beneplaciti eorum : et hoc modo Filius Dei in quantum Filius Dei est Filius Dei Patris natura. Alio modo habetur per esse per identitatem et per unionem ad illum qui per naturam habet. Si enim ego sum unum tibi per esse persona tua, quidquid tu habes per naturam, hoc

in libro 1 de Fide.

<--- Page Split --->

etiam naturale est mihi : licet per unionem acceperimus, et non per actum naturæ qui est generatio. Sic hic homo in quantum hic homo : ita quod ly in quantum dicat unionem, habet quod est filius natura : et tamen hic homo non est genitus de Patre : et hoc est quod dicit Augustinus, quod hic homo habet hoc per gratiam : sed hæc gratia non est habitus animæ, ut gratia adoptionis, sed potius est unio ad esse unum cum persona, quæ naturaliter habet filiationem Dei Patris : et per hoc satis patet solutio ad quæsitum.

ditatis et non totum, hoc contingit ex defectu rerum temporalium, quae quanto per plura dividuntur, tanto magis diminuuntur. Sed in spirituali matrimonio e contrario est : quia quanto pluribus datur, tanto majus est : et ideo unicuique accrescit ex justorum adoptione, qua gaudebit de Deo in adoptatis pluribus. Unde dicit Dominus : Gaudium erit coram Angelis Dei super uno peccatore pænitentiam agente1.

ARTICULUS XV.

ARTICULUS XIV.

An solus Pater adoptet vel tota Trinitas ?

Ad quid adoptavit nos Deus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicitur, ibi, E, circa medium : « Ille quidem natura filius, nos vero adoptione. »

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, E, circa medium : « Non solo nomine contestatus est se esse Filium Dei, etc. »

Est enim dubium, Utrum solus Pater adoptet, vel tota Trinitas ?

Et quaeritur, Ad quid adoptaverit?

Videtur enim, quod

Videtur autem, quod solus Pater : quia dicit lex, quod ille potest adoptare, qui potest generare : sed solus Pater poiest generare in divinis : ergo solus Pater potest adoptare.

SED CONTRA :

Sed contra.

Solutio. Hoc ex præcedentibus leve est determinare : quia in veritate adoptamur : et verius etiam quam fiat adopzio secundum leges. Licet autem affinitas legalis excludat matrimonium carnale, nulla tamen propinquitas excludit spirituale matrimonium : sed potius quanto sunt plures conjungendi rationes, tanto firmius est.

Ad aliud jam patuit solutio : quia quod secundum leges datur pars hære-

4 Luc. xv, 10. 2 Cf. I Sententiarum, Dst. XVIII. Tom. XXV

<--- Page Split --->

noster : et cum per gratiam adoptionis sit Pater noster, videtur solus Pater adoptare posse.

est, et filius a nativitate filius : sed non est unius rationis generatio, et unius rationis nativitas in naturali generatione et adoptione : ergo non est unius rationis pater vel filius utrobique.

SED CONTRA :

Solutio. Dicimus, quod tota Trinitas sit Pater adoptans : sed tamen solus Pater appropriate, non proprie : et ideo supra dictum est, quod Pater adoptet per Filium, et per Spiritum sanctum : quia accipimus nomen filiorum per testimonium Spiritus Filii.

Apostolus infert, Si filii, et hæredes : hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi 1. Quæ illatio non valeret, nisi haberet aliquid de ratione filiationis suæ.

Ad aliud dicendum, quod tota Trinitas illa generatione generare potest. Et si tu objicias quædam in legibus, Ille non potest adoptare qui per naturam generare non potest : dicendum, quod hoc non cogit plus nisi quod adoptio appropriate, et non proprie convenit Patri.

Ad aliud dicendum, quod licet non dicatur noster sub illo nomine, nec Spiritus sanctus sub illo nomine : tamen uterque istorum dicitur noster sub nomine Patris adoptantis : quia Filius secundum nomen Filii, non ponit respectum ad nos, sed ad Patrem : et similiter Spiritus sanctus sub nomine Spiritus sancti, non ponit respectum nisi ad suum principium, quod sunt Pater et Filius.

ARTICULUS XVI.

An filius æquivoce dicatur filius origine et adoptione ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, E, circa finem : « Hic enim verus et proprius est Filius origine, non adoptione. »

Ex hoc enim videtur, quod æquivoce dicatur filius adoptione, et origine : et pater dicatur æquivoce de patre vero, et adoptivo. Quod etiam alia ratione probatur : pater enim a generatione pater

Solutio. Dicendum, quod ista non sunt unius rationis : sed per prius et posterius sunt dicta : Christus enim vere filius est, ad cujus similitudinem nos sumus filii : et non accipitur similitudo in actu generationis, ut procedit objectio prima, sed ad natum, et ad jus nati. Ad natum quia ipse est nobis exemplum, cui assimilamur in quantum possumus, ut simus ei conformes. Et hoc intendit Apostolus, quando dixit ad Romanos, viii, 17. Cum enim dixerat : Si autem filii, et hæredes : hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi : statim subjunxit : Si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quasi diceret : Si in vita similes fuerimus Filio. Ad jus autem nati sumitur similitudo in perceptione hæreditatis.

Et per hoc patet solutio ad totum.

Ad Roman. viii, 17.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XVII.

An sint aliqui filii nuncupatione tantum? et, An sit aliquod medium inter filium natura, et adoptionis gratia?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, E, circa finem : « Veritate, non nuncupatione. »

Ex hoc videntur tertii filii introduci : qui nec adoptivi, nec natura filii, sed nuncupatione sola.

Et si dicatur, quod illi sunt qui sola creatione sunt filii. CONTRA : Illi non sola nuncupatione sunt filii, sed habent actum Patris in conductione ad esse, et etiam similitudinem Patris in imagine.

peccati in quo est deturpavit : et ille dicitur nuncupatione filius, non quod non habeat actum et imaginem Patris, sed quia deficit ab imitatione patris et similitudine : sicut Abraham dixit diviti : Fili, recordare, etc. 1.

Et per hoc patet solutio ad primum.

Ad aliud dicendum, quod nullo modo Christus homo medium debuit dici inter filium natura, et filium per adoptionem : quia non participat nisi unum extremorum : et hoc non per rationem medii, sed per rationem extremi : gratia enim qua ille homo filius est, non est gratia adoptionis, ut dictum est, sed unionis ad esse : et ideo non est ibi aliquid de ratione illius extremi quod est filiatio adoptionis. Aliud autem extremum est ibi in ratione et simplicitate extremi : quia Christus eadem numero filiatione filius est, qua Filius æternus Dei filius est. Extremi natura quæ medium constituit, mixta est, et non permanens in sua simplicitate et natura.

ULTERIUS quæritur juxta hoc, Utrum aliquid sit medium inter filium natura, et filium adoptionis gratia ?

Videtur, quod sic : quia medium participat naturam extremorum : sed filius natura est filius natura tantum : filius adoptivus tantum gratia : ergo qui gratia tantum habet quod est natura filius, ut Christus homo, ipse est medius inter filium natura pure, et filium adoptione pure.

1 et contra. Sed contra :

Medium non nominatur nomine extremi nisi ad extremum aliud comparetur. Si ergo hic homo medius est inter filium natura et filium adoptione, videtur quod nec adoptivus, nec naturaliter filius absolute debeat vocari.

Solutio. Solutio. Ad primum dico, quod est filius creatione sola : et est filius creatione, et adoptione : et est filius nuncupatione, qui imaginem creationis actu

ARTICULUS XVIII.

Quæ sit illa gratia per quam nos adoptamur ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, E, sub finem : « Per adoptionem nos filii dicimur, etc. »

Dubitari enim hic potest, Quæ sit illa gratia per quam adoptamur ?

Videtur autem, quod dilectio : quia

<--- Page Split --->

Sed contra SED CONTRA :

Solutio . Inadoptionequiddamconsi - deraturexparteadoptantis , etquiddamexparteadoptati . Exparteadoptantisprimoestdilectioinclinansadgratiæcollationem , etconsequenssecundumrationemetnonsecundumtempusestcollatiogratiæ . Exparteautemadoptatiprimumestfides , velfideimotus , osten - denslatitudinemhæreditatisetbenigni - tatemadoptantis : accedentemenimadDeumprimumoportetcrederequiaest , etquodinquirentibusseremuneratorest 3 . Secundoesttimorpenæ . Tertio , speshæreditatisetadoptionisconsequen - d æ . Etquarto , appetitussecundumdi - lectionem . Etconsequenteripsaadoptio : ethocsecundumnaturam , licetnonse - cundumtempus . Etideogratiasimplici - teradoptat : charitasautemsicutperfe - cteuniensexparteadoptantisetadopta - t i : fidesautem , timor , ethumilitas , etcælcrævirtutessecundumquid : quiafidesutostendens , timorutimpellensacontrarioadoptioni , humilitasutcusto - diensgratiamadoptionis .

F. Utrum persona vel natura prædestinata sit ?

Deinde si quæritur, Utrum, prædestinatio illa quam commemorat 1postolus 4, sit de persona, an de natura? Sane dici potest et personam filii 5 quæ semper fuit, esse prædestinatam secundum hominem assumptum, ut ipsa scilicet ens homo esset Dei Filius : et naturam humanam esse prædestinatam, ut Verbo Patris personaliter uniretur.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XIX.

Utrum prædestinatio Filii Dei sit unius rationis cum nostra ?

Deinde quæritur de ultima parte istius distinctionis, quæ incipit ibi, F, « Deinde si quæritur, Utrum prædestinatio, etc. »

Et quæruntur duo. Utrum prædestinatio Filii Dei sit unius rationis cum nostra ?

Et, Utrum sit causa nostrae prædestinationis ?

Ad PRIMUM proceditur sic :

I contra. SED CONTRA :

Glossa super epistolam ad Roman. viii, 30 : « Prædestinatio Dei præclarissimum lumen est nostrae prædestinations : » non autem esset lumen si alterius esset rationis : quia neutrum æquivocorum illuminat ad alterum.

SOLUTIO. Dicendum, quod dicitur solutio. prædestinari per prius et posterius : et in prædestinatione tria sunt, scilicet terminus a quo, et terminus ad quem, et ille qui prædestinatur. Terminus a quo est natura vel culpa : natura pura dico : quia si numquam peccatum esset, adhuc esscnus prædestinati ad gratiam et gloriam : et quoad hoc per prius convenit nobis præparatio gratiae, quam Christo. Terminus ad quem est gloria : et illa per prius convenit Christo : quia ascendit pandens iter ante nos, et nos in gloriam adduxit : et ita per prius convenit ei præparatio gloriae. Est autem medium destinatus et antedestinatus : et hoc convenit Christo simpliciter gratia naturae, et gratia personae secundum quid et non simpliciter : et ideo nobis convenit per prius secundum nominis rationem : et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS XX.

Utrum prædestinatio Filii Dei sit causa nostrae prædestinationis ?

Secundo quæritur, Si prædestinatio sua sit causa nostrae prædestinationis ? Et videtur, quod sic : quia

<--- Page Split --->

prævisum est : ergo nos esse salvandos per Christum est præparatum et prævisum : ergo est prædestinatum : ergo prædestinatio illa causat prædestinationem nostram.

Sed contra. SED CONTRA :

Solutio. Solutio. Dicendum, quod est causa dupliciter, scilicet exemplaris, et causans per influentiam super causatum. Similiter in prædestinatione nostra duo sunt,

scilicet æternum quod est propositum miserendi, et præparatio gratiae in præsenti et per consequens gloriæ in futuro. Si igitur quæraru, Utrum prædestinatio Christi sit causa ut influens super illud quod est æternum in prædestatione nostra ? Dico, quod non : sed nihil prohibet quod influat per modum meriti et mediationis super id quod est temporale : quia hoc est effectus prædestinationis, qui etiam orationibus Sanctorum juvatur. Causa autem exemplaris potest esse : quia nos ad conformitatem ipsius prædestinati sumus.

Per hoc patet solutio ad primas rationes, quae omnes probant, quod est causa influens per modum meriti et mediationis.

Ad m autem quod contra objicitur, di- Ad e cendum quod id quod est æternum non causatur ab aliquo : sed licet gratia quae est effectus prædestinationis non sit ab homine Christo in quantum est homo, tamen potest influere per modum merentis et satisfacientis pro nobis et mediantis, ut prius dictum est.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XI.

De communicatione idiomatum et proprietatum respicientium personam prout sonat indefectibilitatem, ut praedestinatio, creatio, inceptio.

A. Utrum Christus sit creatura, vel creatus, vel factus ?

Solet etiam quaeri, Utrum debeat simpliciter dici atque concedi Christum esse factum, vel creatum, vel creaturam ? Ad quod dici potest, hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici. Et si quandoque brevitatis causa simpliciter denuntietur, numquam tamen simpliciter debet intelligi. Quia ut Augustinus in libro I de Trinitate ait : Cum de Christo loquimur quid secundum quid, et propter quid dicatur, prudens et diligens ac pius lector intelligere debet . Qui Christum vel Dei Filium non esse factum vel creaturam, in libro I de Trinitate 2 ostendit, ita inquiens : In principio erat Verbum : et, Verbum caro factum est : et, Omnia per ipsum facta sunt 3. Neque dicit omnia nisi quae facta sunt, id est, omnem creaturam. Unde liquide apparet ipsum factum non esse, per quem omnia facta sunt : et si factus non est, creatura non est. Si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae Deus non est, creatura est : et quae creatura non est, Deus est. Sed si Filius non est ejusdem substantiae cujus Pater, ergo facta substantia est : et si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt. At omnia per ipsum facta sunt : facta ergo substantia non est, sed una cum Patre infecta substantia est. Idem, in eodem : Si vel Filium fecit Pater quem non fecit ipse Filius, non omnia per Filium facta sunt. At omnia per Filium facta sunt. Ipse ergo

<--- Page Split --->

factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt. Idem in libro LXXXIII Quæstionum : Dicitur creatura quidquid fecit Deus Pater per Filium : qui non potest appellari creatura, quoniam per ipsum facta sunt omnia 1. Ambrosius in primo libro de Fide : Probemus, inquit, creaturam non esse Dei Filium. Audivimus enim in Evangelio Dominum mandasse discipulis, Prædicate Evangelium universæ creaturæ 2. Qui universam creaturam dicit, nullam excipit, et ubi sunt qui creaturam Christum appellant ? Nam si creatura esset, sibi mandaret Evangelium prædicari, et subjectus esset vanitati : quia, testante Apostolo, Omnis creatura vanitati subjecta est 3. Non ergo Christus creatura est, sed Creator : qui docendæ creaturæ discipulis mandat officium 4.

DIVISIO TEXTUS

« Solet etiam quærì, Utrum debeat simpliciter dici, etc. »

In hac parte determinat Magister consequentia Christum unitum ex natura humana per relationem ad causam efficientem, sive ad actum causæ efficientis, qui ex parte efficientis est creatio. Ex quo relinquitur naturam humanam esse creatam et creaturam. Ex parte autem effecti sive causati sequitur inceptio esse in natura humana.

propter hoc quod Christum creaturam esse dixit : et ibidem continetur ex quo sensu creatura dicatur, cum quandoque dicatur factus, ibi, B, « Arii hæc fuisse perfidia legitur, etc. » In tertia et ultima parte solvitur quaedam argumentatio sophistica, quæ videtur probare quod Christus sit creatura, ibi scilicet, B, § 3 : « Nec ex eo quod Christus secundum hominem dicitur esse creatura, etc.

ARTICULUS I.

Et ideo sunt hic duæ quæstiones, scilicet utrum sit concedendum Christum esse creaturam? et hæc determinatur in ista distinctione. Et, Utrum Christus inceperit? et hæc determinatur in primo capitulo sequentis distinctionis, ibi, A, « Post prædieta quæritur, Utrum homo ille cæperit esse, etc. »

Ista distinctio tria continet, quorum primum est non esse concedendum simpliciter, quod Christus sit creatura. Secundum est de perfidia Arii et poena,

Utrum vere potest dici, Christus, vel hic homo, demonstrato Christo, est creatura ?

Objicitur autem de hoc quod dicit, ibi, A, post pauca : « Ad quod dici potest, hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici, etc. »

Ex hoc enim videtur dicere, quod vere potest dici, licet incongrue propter hæreticos.

<--- Page Split --->

Quod etiam ratione videtur posse ostendi :

Item, Quæro cum dicitur, Homo est creatura, si dissonantiam habeant prædicatum et subjectum? Videtur, quod non : quia dissonantia vel erit ratione formarum disparatarum, vel ratione oppositionis : sed patet, quod forma hæc et forma creationis, nec disparatæ nec oppositæ sunt : ergo videtur, quod sit concedenda ista, Hic homo vel homo iste est creatura.

nis : ergo si hic homo non est creatura, sequitur quod hic homo non est homo, quod falsum est : ergo debet concedi ista, Hic homo est creatura.

SOLUTIO . Dicendum , quodomnesfal - solutiosæsunt propositiones si sine determinationeproponantur . Sienimhomositexpartesubjecticumnotademonstrationis , stabitnecessarioprosuppositoetperso - n a , duplicidecausa , scilicetpropterde - monstrationem , quianondemonstraturnisipersona : etetiamrationesubjecti , quianonsubjiciturgratianaturæ , sedgratiapersonæ : etideocumpersonanonsitcreatavelcreatura , illalocutioeritfalsacumdicitur , Hichomovelistehomoestcreatura . SiautemsubjiciaturChristusvelJesusinproprionomine , nomenilludetiampersonæetsuppositiest : etideoiterumeritfalsasisinede - terminationeproponantur . Siautemsup - ponaturcumsubjectonominanteperso - namvelpersonalitatemæternam , tunciterumeritfalsa , utcumdicitur , FiliusDeiestcreatura , velJesusvelChristusestcreatura . Siautemcreaturasitexpartesubjecti , ethichomosecundumaliquodnominatorumexparteprædica - t i , iterumeritfalsa : quiainartificialistuncerit : quiapropterdemonstrationemvelnomenprædicatumstabitproperso - n a , etsubjectumproformacreationis : etideotuncitentiligiturconvertipropo - sitio , utcumdicitur , Aliquacreaturavelcreaturaesthichomo : etideoiterumtunceritfalsa : etergoonnicasucon - tingentifalsaestsinedeterminatione .

ADOBJECTAergodicendum , adprimumquodhæcestvera , Deusesthichomo : sedlyDeussupponitpropersonaFiliiDeivelpronatura : quiaverumest , q u o d - naturadivinaesthichomo , licetsecun - dumrationemintelligendinonsitadeoperseista , Deusesthichomo , sicuthæc , FiliusDeiesthichomo . Etquodposteadividendoinfertur : autcreatusho - m o , autincreatushomo : dicendumquod , lyhichomosupponitpropersonacom -

<--- Page Split --->

posita : et ideo illa persona simpliciter est increata, et secundum quid creata : unde simpliciter danda, non est creatus homo : sed istae duae, est creatus homo, est non creatus homo, non opponuntur per affirmationem et negationem, cum ambae sint affirmativae. Sed si haec datur, non est creatus homo, non potest inferri, ergo est non creatus homo, ita quod non creatus tantum valeat quantum increatus : quia sicut Magister dicit in libro I Sententiarum : « Cum igitur Deus genuit Deum : ergo eumdem Deum vel alium Deum, quod non sequitur, alium Deum, propter identitatem naturae : nec sequitur, eumdem, propter distinctionem persona : » ita videtur hic dicendum propter diversitatem naturarum in una persona, cum ly homo vel hic homo supponit personam compositam in duabus naturis, propter increatam naturam non sequitur, quod sit creatus : et propter creatam non sequitur, quod sit increatus : unde nec sequitur, quod sit creatus homo : nec sequitur, quod increatus homo.

Ad aliud dicendum, quod ista recipitur, quod sit creator, hoc est verum : quia creator imponitur ab actu qui proprie est persona secundum quod persona : sed creatum esse vel increatum esso dicitur gratia naturae : unde non est simile de creatus et increatus, et ly creator.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Christus secundum quod homo est creatura, ly secundum quod notat conditionem naturae : non enim oportet, quod cum ly secundum quod praedicatur in recto, quod haec simpliciter in recto praedicetur, nisi ly secundum quod notaret semper identitatem vel unitatem personae : et hoc non est verum : et quod convenit Christo secundum ly secundum quod, non oportet quod conveniat ei absolute : sicut patuit in distinctione praecedenti.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Iste homo est creator, nulla est repugnantia intellectuum : quia ly iste homo supponit personam, et huc convenit esse creatorem : sed hoc verum est, quod supponit personam compositam eo modo compositionis quo secunda opinio dicit : et ideo istam non reciperem, Iste homo est increatus : sicut nec hanc, Iste homo est creatus, nisi adderetur determinatio. Tamen sunt quidam qui dicunt, quod dissimile est : quia humana natura exaltata est in Christo, et habet se insuper ut adveniens divinae persona, et ita vergit quasi in accidens : et ideo sua attributa non ita conveniunt persona, sicut attributa divinae naturae quae est quasi substantia et in ratione substantiae ipsa persona. Sed hoc non videtur : sed potius considerandum in attributis, quia quaedam sunt prima et per se persona, sicut illa quae dicunt actum vel possessionem persona, vel imponuntur ab illis : sicut creator, creat, et hujusmodi. Quaedam autem conveniunt ratione naturae, sicut esse creatum, vel increatum esse. Et illa quae conveniunt persona per se, illa attribuuntur ex parte utriusque : non autem illa quae ratione naturae, quando dicunt repugnantiam a parte subjecti.

Si autem objicias, quod invenitur a Sanctis ista, Hic homo fuit ab aeterno, dico quod esse ab aeterno convenit personae sicut naturae : et ideo illud attribuitur.

Praeterea, Esse aeternum non ita repugnat, sicut esse increatum : quia aeternitas communicari potest ratione incommutabilitatis, ut dicit Augustinus : sicut Angeli participant aeternitatem, eo quod aeternitas dicit per modum mensurantis extra : et ideo homini ratione persona convenit. Sed esse increatum absolute ponit repugnantiam ad naturam : quia nihil est creatum nec increatum nisi ratione sua naturae. Tamen de hoc sunt opiniones : et quidam concedunt simpli-

<--- Page Split --->

citer, quod hic homo sit increatus : sed nolunt concedere, quod hic homo sit creatus nisi cum determinatione.

Ad aliud dicendum, quod creatura non est superius ad hunc hominem secundum quod supponit personam compositam, nisi cum determinatione : et ideo si negatur, non propter hoc oportet quod homo negetur ab ipso.

ARTICULUS II.

An possumus vere dicere Christum esse factum?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, ibi, A, circa medium : « Sed

si Filius... facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt. »

Hoc enim non videtur sequi : quia Filius Dei est factus homo, haec concessa est supra, distinctione sexta : et homo est facta substantia.

SOLUTIO. Substantia quae est Christus, praedicatur de Christo in recto : et ideo illa non potest esse nisi persona et suppositum : quia natura facta de eo cujus est natura in recto non praedicatur : et ideo Christus non potest esse substantia facta : quia persona et substantia facta esse non potest. Et sic intelligit Augustinus.

Ad aliud dicendum, quod (ut dictum est) Filius non potest esse substantia quam ipse fecit : sed potest esse substantia quam fecit in natura, vel secundum naturam, vel cujus naturam fecit.

B. De perfidia et poena Arii.

Arii haec fuisse perfidia legitur, ut Christum creaturam faceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque crepuit medius, prostratus in faciem, ea quibus Christum negaverat fœda ora pollutus ».

His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simpliciter Christum esse factum vel creaturam : sed addita determinatione recte dici potest, ut si dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo altruibuatur. Ut enim ait Ambrosius in libro I de Fide : Non Deus factus est, sed Deus Dei Filius natus est : postea vero secundum carnem homo factus ex Maria est. Misit enim Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege 2 : Filium, inquit, suum, scilicet non unum de multis. Cum dicit suum, generationis æternæ proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis adscriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propter

<--- Page Split --->

carnis susceptionem : sub lege, propter observantiam legis. Generatio generationi non præjudicat, nec caro divinitati. Deus enim æternus incarnationis sacramentum suscepit, non dividuus, sed unus, et in utroque unus, scilicet divinitate et corpore. Non enim alter ex Patre, alter ex Virgine : sed idem aliter ex Patre, aliter ex Virgine : sed qui factus est secundum nostræ susceptionem naturæ, non secundum æternæ substantiam vitæ, quem legimus primogenitum et unigenitum. Primogenitum, quia nemo ante ipsum : unigenitum, quia nemo post ipsum ' .

Ex his evidenter traditur, qua intelligentia accipiendum sit, cum dicitur Christus factus, vel simpliciter, vel cum additamento : ut factura scilicet, vel creatura, non ad assumentem Deum, sed ad assumptum hominem referatur. In Deo enim creatura esse non potest, ut Ambrosius ait in libro I de Fide * : Numquid dicto factus est Christus ? Numquid mandato creatus est Christus ? Quomodo autem creatura esse in Deo potest ? Etenim Deus naturae simplicis est, non conjunctæ atque compositæ : cui nihil accidat, sed solum quod divinum est in natura habeat sua. Etsi ergo Christus secundum hominem dicitur creatura, non tamen simpliciter prædicandus est creatura.

Nec ex eo quod Christus secundum hominem dicitur esse creatura, potest quis progredi sic argumentando : Si secundum quod homo Christus est creatura : vel rationalis, vel non : vel quæ est Deus, vel non : nitens per hoc probare Christum esse aliquid non divinum, quia quod ipse est secundum hominem, ipse est. Et ideo si secundum hominem est aliqua substantia non divina, est utique aliquid non divinum. Sed ex tropicis locutionibus non est recta argumentationis processio. Illa autem locutio tropica est, qua Christus dicitur creatura, vel simpliciter, vel cum adjunctione.

ARTICULUS III.

An in Deo creatura esse possit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in secunda parte distinctionis, ibi, B, § 3 :

« Quomodo autem creatura esse in Deo potest ? »

Hoc enim videtur esse contra prædeterminata : quia

<--- Page Split --->

scenus, quod creatura vocari non dedignatur. Et Magister Rodolphus de sancto Victore : « Potestate non natura fit creatura. » Ergo videtur, quod et creatura sit in ipso Creatore.

Solutio. Dicendum, quod intentio Augustini est, quod in Deo, id est, in Trinitate et in unitate non potest esse creatura : quia aut esset persona, aut natura : et ita neutrum potest esse : et ideo Christus non est creatura : quia est nomen personæ quæ non est creatura nec creata : sed non intendit, quin hæc persona sit in natura creata, et natura creata in ipsa.

Ad aliud dicendum, quod hujusmodi auctoritates sunt cum determinatione intelligendæ, non simpliciter, quamvis simpliciter sint prolata.

conclusio intenta, et debet sic argumentari, Christus secundum quod homo est creatura : quia hæc est conclusio intenta, et debet sic argumentari, Christus secundum quod homo est rationalis creatura : sed rationalis creatura est creatura : ergo Christus est creatura. Tunc patet, quod hic non est peccatum ex tropo aliquo, sed tantum ex hoc quod non repetitur reduplicatio in conclusione.

RESPONSIO ad hoc est, quod impropriam vocat Magister tropicam : quia in veritate id quod naturae per se est, praedicari de persona non debet simpliciter : et si fiat, fit improprie.

Solutio.

ARTICULUS V.

ARTICULUS IV.

An Christus sit aliquid non divinum ?

Quid intelligit Magister per argumentationem tropicam ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 4 : « Christum esse aliquid non divinum, etc. »

Deinde quaeritur de argumentatione quam dicit Magister esse ex tropicis, ibi, B, § 4 : « Sed ex tropicis locutionibus, etc. »

Supra enim dixit Christum non esse hominem dominicum 1 : ergo eadem ratione videtur, quod non debeat dici aliquod divinum.

Solutio.

Si enim tropüs est figuralis sermo, videtur esse ex figurativis propositionibus ista, Christus secundum quod homo est creatura, vel rationalis, vel irrationalis, etc. : imo non videtur esse peccatum, nisi quod in conclusione non repetutur reduplicatio sic, Christus secundum quod homo est creatura : quia hæc est

Solutio. Non est simile : licet enim utrumque sit possessivum, tamen unum notat suppositionem : alterum notat habitum naturae ut forma : et bene conceditur, Christus est divinum aliquod, quia habens deitatem : non autem conceceditur esse dominicus, quia hoc sonat in subditum domino et servum.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XII.

Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem, quantum ad genus naturae assumptae ?

A. An homo ille semper fuerit vel caperit esse ?

Post prædicta quæritur, Utrum homo ille cæperit esse vel semper fuerit: sicut simpliciter enuntiamus Christum vel Dei Filium semper fuisse, nec cœpisse ? De hoc Augustinus ita inquit super Joannem : Habuit aliquando Dei Filius quod nondum habuit idem ipse homo Dei Filius, quia nondum erat homo. Item, idem in eodem : Priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hominum homo Christus Jesus. Idem, super Psalmum LXXX : Christus noster etsi forte homo recens est, tamen est æternus Deus. Alibi vero legitur, quod puer ille creavit stellas. Et Christus dicit se esse principium, et esse ante Abraham .

His ergo aliisque auctoritatibus in nullo resultantes, dicinus hominem illum in quantum homo est, cœpisse, in quantum Verbum est, semper fuisse. Hic enim absque distinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Augustinus hujusmodi utitur distinctione in pluribus locis, dicens per Christum omnia esse facta in quantum Verbum est. Secundum illud vero quod homo est, ipsum esse factum et glorificatum. Si ergo ad personam respicias, confidenter dic hominem illum semper fuisse : si vero ad naturam hominis, concede eum cepisse.

<--- Page Split --->

ARTICULUS I.

Utrum istae sint verae, Homo factus est Deus, Homo incepit esse Deus, Iste homo incepit esse Deus ?

« Post prædicta quæritur, etc. »

In isto primo capitulo quæritur a Magistro, Utrum Christus incepit esse?

Et ratione hujus quæritur, Utrum hæc sit vera, Homo factus est Deus, et, Homo incepit esse Deus ?

Videtur autem, quod prima istarum sit vera : quia

ULTERIUS quæritur an ista aliquo modo concedatur, Homo iste incepit esse Deus ?

Et videtur, quod concedi debeat : quia

idem est huic homini incipere esse, quod incipere esse homo : sed incipit esse homo : ergo incipit esse. Et si tu velis instare per istam, Ille incipit esse albus : ergo incipit esse : exclusa est instantia : quia esse album est esse secundum accidens, et ideo non infert esse simpliciter : sed esse hominem, est esse substantialiter : ergo videtur, quod sequatur, quod incipit esse.

<--- Page Split --->

loquor vobis 1. Ly ego enim ibi supponit suum prolatorem, hoc est, illum hominem. Et est contra hoc quod ibidem dicit : Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret ego sum 2. Sicut enim dicit, Antequam Abraham fieret, ita potest eadem de causa, scilicet propter unitatem personæ, dicere : Antequam mundus fieret, ego sum.

tem convertantur propositiones illæ sic, Homo factus est Deus, vel, Homo incepit esse Deus : dicunt, quod si sit de re, falsa est, sicut et alia : sed si sit de dicto, necesse est eam veram dici et esse : quia hoc est verum, Factum est quod homo est Deus : et, Hoc incepit quod homo est Deus : quia non ab æterno hæc est vera, Homo est Deus : sed aliud est cum dicitur, Hic homo factus est Deus : quia illa est de re, et falsa.

Ratio autem Antisiodorensis est, quod vult quod termini aliter supponunt ex parte subjecti, et aliter ex parte prædicati : cum enim iste terminus, homo, sit in prædicato, stat pro natura et non pro persona : et cum naturae conveniat factum esse et incipere, ideo concedunt quod Filius Dei factus est homo, et Deus factus est homo, et hic homo factus est homo. Cum autem sit in subjecto, stat pro persona : quia subjecta ratione suppositorum subjiciuntur : et ideo cum humana natura in Christo sit adveniens et vergat ad aliquod simile accidenti, cum dicitur, Homo factus est Deus, intelligitur de persona : et potest descendi ab ipsa ad suppositum sic, Homo factus est Deus ; ergo aliquis homo, vel iste, vel alius : non alius : ergo iste : ergo ista persona factus est Deus, et hoc falsum est : ergo hæc falsa, Iste homo incepit esse Deus : et illa ex qua sequitur.

Et ponit instantiam sic, quod scutum illud sit modo dealbatum, hæc est vera, Hoc scutum incepit esse album : sed hæc est falsa, Hoc album vel album incepit esse scutum : quia cum ly album est ex parte prædicati, non dicit nisi albedinem in hoc, sed tamen ex parte subjecti stat pro subjecto alio : et ideo cum dicitur, Album incepit esse scutum, sequitur : ergo hoc album vel aliud incepit esse scutum : non aliud : ergo hoc : sed hoc album est scutum : ergo scutum incepit

SOLUTIO. Dicendum meo judicio, quod nulla solutio modernorum hic tantum valet, sicut Auctoris solutio quam ponit hic : quia cautissima est, quod sine distinctione intellecta vel posita in sermone non reddatur responsio : quia factum esse et non factum, cœpisse vel non cœpisse, creaturam esse vel non esse, sunt circa personam Christi, propter unionem duarum naturarum in ipso : sicut alium vel eumdem Deum circa Deum generantem, ut supra dictum est.

Sunt tamen qui subtilitates hic rimati sunt, minus tamen cautas simplicibus, licet verum dicant. Et auctor istarum solutionum est Magister Gulielmus Antisiodorensis. Et secundum illos dicendum est, quod cum dicitur, Deus factus est homo, vel, Filius Dei factus est homo, vel incepit esse homo : quia in omnibus illis in quibus persona simplex pro nomine essentiali vel pro nomine personæ est in subjecto, et subjungitur factus vel incepit ex parte prædicati cum hoc termino homo, quod locutio est duplex ea duplicitate quam supra posuimus in distinctione quinta, scilicet quod potest ly factus vel incepit rem suam ponere circa rem subjecti, et sic locutio est falsa, et vocatur propositio de re apud Sophistas : vel potest retorqueri ad totum, ut factura non ponatur circa rem subjecti, sed sit inceptio vel factura de toto sub hoc sensu, Hoc incepit quod Deus est homo : et tunc vocatur propositio de dicto apud Sophistas, et sic est vera. Si au-

<--- Page Split --->

esse scutum, quod falsum est: ergo et hæc est falsa, Album incepit esse scutum: quia ly album in subjecto supponit pro supposito quod est ante formam albedinis. A simili dicunt hic, cum dicitur, Homo incepit esse Deus, quod ly homo stat pro persona quæ est ante humanitatem quæ in ipso habet similitudinem accidentalis naturae: eo quod posterius advenit: et ideo sequitur ex illa, quod hæc persona incepit esse Deus: hæc autem falsa est: ergo et hæc, Non incepit esse Deus, vel Verbum, vel persona divina. Non autem idem est de hac, Deus vel Filius Dei incepit esse homo: quia ly homo in prædicato stat formaliter: et ideo tunc non licet descendere ad personam: et non sequitur, quod Deus vel Filius incipiat esse persona.

Per hoc igitur patet solutio ad omnes illas, de quibus primo est quaesitum.

Ad auctoritatem Augustini, quæ in Littera habetur, quod Christus Deus noster homo recens est, dicendum cum Maëistro, quod cum determinatione subintellecta recipienda est, et aliter non.

dicto, et non de re : sicut etiam in distinctione sexta dictum est : et non est simile de conversis earum secundum Antisidioresnem, propter causam quæ dicta est.

Ad aluud dicendum. quod in veritate hic homo ab æterno fuit : sed non sequitur ex hoc, quod ab æterno fuerit homo, vel ab æterno sit homo : quia ly homo ex parte prædicati stat formaliter, et formaliter secundum formam significatam per terminum non ab æterno fuit : sed in subjecto supposito stat personaliter, et persona ab æterno fuit. Unde hic homo ab æterno fuit Deus, et homo ab æterno fuit Deus : non tamen sequitur, quod Deus sit ab æterno vel fuit homo, ut dictum est.

Ad auctoritatem Augustini dicendum, quod meo judicio sic intelligitur, quod ly homo sit ex parte prædicati, sic, « Priusquam mundus esset, etc., » hoc est, ipse mediator Dei et hominum Christus Jesus non erat homo priusquam mundus esset : et tunc secundum supra dictam rationem suppositionis in prædicato et subjecto, est vera.

ad. Id quod ulterius quaeritur, Utrum homo iste incipiat esse ? Dicendum quod nullo modo est concedenda.

Ad probationem autem, dicendum quod in Christo non est simile : quia esse hominis non est totum substantiale esse hujus, vel hujus hominis, vel Christi : et ideo licet cum determinatione concedatur secundum quod est de dicto, non tamen potest inferri, ergo incepit esse. Et instantia bona est in Christo : eo quod in ipso prædicat homo naturam advenientem, licet non accidentalem, a qua natura non habet hic homo quod sit hic vel persona : quia prius fuit hic et persona.

Ad aluud dicendum, quod licet faciendo hominem univerit, non tamen faciendo hunc vel hanc personam : hanc autem personam supponit ly homo ex parte subjecti.

Ad aluud dicendum, quod illæ concessæ sunt supra, secundum quod sunt de

Ecce, in quantum potui investigare, hæc est sententia Antisidoriensis. Sunt tamen alii sic non dicentes: non enim volunt dicere, quod cum dicunt, Homo vel hic homo in subjecto, quod supponat sicut terminus accidentalis pro supposito sive forma: sed dicunt, quod supponitur in tali nomine persona composita, vel suppositum compositum in triplici substantia et duplici natura, sicut dicit secunda opinio: et ideo illi supposito convenit inceptio et factio, non simpliciter, sed ratione naturae humanae quae signatur in ipso: et ideo dicunt, quod potest recipi ista, Homo factus est Deus, secundum quod est determinata secundum intellectum: et tunc non sequitur, quod homo ille fuerit ab æterno: sed sequitur, quod secundum quod homo non fuerit ab æterno: et hoc fere redit ad idem secundum sensum, licet non secundum verba.

<--- Page Split --->

B. Si Deus alium hominem assumere potuit, vel aliunde quam de genere Adæ ?

Solet etiam quæri, Utrum alium hominem vel aliunde quam de genere illius Adam Deus assumere potuerit? Ad quod sane dici potest, ipsum aliam animam et aliam carnem potuisse assumere: quia gratia tantum assumpta est anima illa et caro a Verbo Dei. Ut enim ait Augustinus, In rebus per tempus ortis illa summa gratia est, quod homo in unitate personæ conjunctus est Deo 1. Potuit ergo Deus aliam animam et aliam carnem sumere: et carnem utique aliunde quam de genere Adam. Unde Augustinus in libro XIII de Trinitate: Potuit itaque Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo obligavit genus humanum: sicut ipsum quem primo creavit, non de genere alicujus creavit. Poterat ergo vel sic, vel alio quo vellet modo creare unum alium, de quo vinceretur victor prioris. Sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere hominem, per quem hominis vinceret inimicum: et tamen ex Virgine, cujus conceptum Spiritus, non caro: fides, non libido prævenit: nec interfuit carnis concupiscentia qua cæteri concipiuntur, qui originale trahunt peccatum: sed credendo, non concumbendo facta est fecundata virginitas 2.

Ex his aperte ostenditur, et alium, et aliunde hominem Deum assumere potuisse.

DIVISIO TEXTUS.

« Solet etiam quæri, Utrum alium hominem, etc. »

In hoc loco tangit Magister Christum conjunctum ex unione divinitatis et humanitatis ex conditionbus humanæ na-

turæ, secundum ea quæ insunt ei, sicut materia, potestas peccandi, discretio sexus. Et de his tribus movet hic tres quæstiones. Primo, Utrum aliunde potuit assumere materialiter eam materiam, quam de Adam ? Secundo quæritur, Utrum ille homo potuit peccare? ibi, C, « Ideo non immerito quæritur, etc. » Tertio quæritur, Utrum potuit assumere in sexu muliebri ? ibi, D, « Solet etiam quæri, quamvis curiose, etc. »

<--- Page Split --->

ARTICULUS II.

Utrum aliunde potuit assumere materialiter eam materiam, quam de Adam ?

Incidit autem quaestio circa primum, Utrum aliunde quam de Adam potuisset assumere ?

Secundo, Utrum debuit assumere aliquem qui esset similis Adae in principiando totum genus humanum naturaliter et materialiter, sicut Adam ?

satisfit, aut idem debent esse, aut ejusdem naturae : sed idem esse non possunt, quia Adam infinitum bonum Deo peccando abstulerat : ergo oportuit, quod essent ejusdem generis : non autem essent ejusdem generis si hominem alunde assumpsisset : ergo videtur, quod debuit hominem de genere Adae assumere.

Videtur autem aliunde : quia 1. Ita dicit Augustinus : « Potuit itaque « Deus hominem aliunde suscipere, in « quo esset mediator Dei et hominum, « non de genere illius Adam, qui pec- « cato suo obligavit genus humanum. »

4 Item, Medicina duplicis morbi non paratur corpori per contrarietatem ad unum morbum tantum : sed Christus est medicina nostra : ergo contrarias debuit habere formas ad utrumque morbum : sed duplex est morbus, pœnae, et culpae : ergo videtur, quod ipse neutrum in se habere debuit : et sic de natura Adae quae tota pœnae subjacebat, accipere naturam non debuit, ut videtur.

id contra. SED CONTRA :

<--- Page Split --->

bilitate disposita (quia de illa loquimur) fuit extra principium propagationis naturæ humanæ. Sed quidquid est extra principium propagationis non propagatur : ergo aliqua materia disposita ad formam hominis non propagatur, quod non est intelligibile : ergo necesse fuit, quod tota fuit intra. Si igitur Christus homo esse debuit, ex materia Adæ naturam assumere oportuit.

parare eam si voluisset, potuisset. Prima tamen solutio magis concordat verbis Augustini supra positis de Christi decimatione 1.

Ad aliud dicendum, quod aliud est de medicina spirituali et corporali : quia spiritualis est per modum justitiæ, et satusfacientis : et ideo prout exigit justitia restitutionem quærens, non dimittitur in ea reatus pænæ nisi per pænæ sustinentiam : ideo conveniens fuit Christum de Adam naturam hominis assumere.

Solutio.

SOLUTIO. Ultimis rationibus consentiendo, dicimus quod Deo nihil est impossibile : sed quantum est de congruitate naturae et satisfactionis, non debuit Christus aliunde quam de Adam hominem accipere.

ARTICULUS III.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Augustinus loquitur de potentia Dei absoluta, cui nihil est impossibile nec incongruum : quia eo ipso quod faceret, hoc congruum esset.

An Christus debuit naturam assumere, quae esset principum omnium ?

Ad aliud dicendum, quod aliud est de extrahente de loco ad locum, et de extrahente per meritum satisfactionis : quia illum oportet distare a loco casus, istum autem ei qui cecidit in aliquo communicare licet, non in debito satisfactionis, nisi sicut ipse volens debitorem facit . unde communicabit in pœna et natura.

Secundo quaeritur, Utrum Christus debuit alicujus naturam assumere qua esset principium omnium, sicut Adam?

Videtur autem quod sic : quia

Ad aliud dicendum, quod totum quod fuit actu in Adam, hoc pœnæ et debito pœnæ subjacuit : et etiam quidquid luit hoc modo originis : sed ipse origo esse potuit : sed non quidquid materialiter, id est, per corpulentam substantiam in eo fuit, subjacuit debito, licet pœnæ subjaceret : quia Christus fuit in lumbis ejus per corpulentam substantiam. Unde dicit Augustinus, quod fuit in eo vulnus, et medicina vulneris : hoc tamen purgatum fuit antequam assumeretur. Unde possumus dicere, quod totum in eo subjacut debito pœnæ : sed ut assumptum de eo, non subjacuit debito pœnæ : sed pœnalitatem voluntarie assumpsit, qui se-

<--- Page Split --->

omnium, et in quo omnes peccaverunt : ergo videtur, quod cum Christus pro omnibus satisfacere venerit, quod eum qui origo omnium erat, protoplastum scilicet, assumere debuit.

d contra. SED CONTRA :

non esset tunc generatione humana : quia non poterit nasci, qui natus est. Quintum et ultimum est, quod secundum hoc Christus ex persona Adae personam assumeret, et persona personam consumeret. Quae quia absurda sunt, dicendum quod Christus unum qui materiale principium vel originale esset omnium principium secundum propagationem, assumere non debuit, id est, non fuit congruum.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod Apostolus loquitur per modum satisfactionis et meriti, et non propagationis naturae materialiter vel originaliter.

Ad aliud dicendum, quod non est simile : quia licet peccatum per essentiam et formam non sit in carne sicut in sub-jecto, tamen causaliter est in carne : quia innascitur animae ex carne : sed gratia nec essentialiter nec originaliter potest esse nisi ex Deo, et non nisi in subjecto spirituali quod est anima rationalis vel Angelus.

Ad aliud dicendum, quod licet nullus magis debeat, tamen nullus minus potest quam ille. Ad satisfactorem autem (ut supra probatum est) exigitur, quod possit et debeat : debeat ex natura, possit autem ex deitate sibi conjuncta.

C. Si homo ille potuit peccare, vel non esse Deus?

Ideo non immerito quaeritur, Utrum homo ille potuerit peccare, vel non esse Deus? Si enim potuit peccare, et potuit damnari. Si potuit damnari, potuit non esse Deus. Ergo si potuit peccare, potuit non esse Deus: quia esse Deum, et posse velle iniquitatem, simul esse nequeunt. Hic distinctione opus est, utrum de persona, an de natura agitur'. Si enim de persona

<--- Page Split --->

agitur, manifestum est quia peccare non potuit, nec Deus non esse potuit. Si vero de natura, discutiendum est, utrum agat de ea ut Verbo unita, an de ea tamquam non unita Verbo, et tamen enti, id est, an de ea secundum quod fuit unita Verbo, an de ea secundum quod esse potuit, et non unita Verbo. Non est enim ambiguum, animam illam entem unitam Verbo peccare non posse: et est sine ambiguitate verum, eamdem si esset et non unita Verbo, posse peccare.

cit Anselmus, quod id quod per se debet, solvendo illud, pro alio non satisfacit.

ARTICULUS IV.

An Deus potuit assumere hominem peccatorem ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in secunda questione, ibi, « Ideo non immerto quaeritur, Utrum ille, etc. »

Videtur autem, quod assumere potuit hominem peccatorem : quia

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate peccatorem non potuit nec debuit assumere : quia hoc nec naturae Dei, nec officio mediatoris competebat, et redimendis intulisset potius redemptionis impedimentum.

AD PRIMUM ergo dicendum est, quod impotentiae est assumere peccatorem, ita quod peccato suo subjaceat assumens.

AD ALIUD dicendum, quod crudelis est misericordia, nec est misericordia, quæ miseriam auget et non abolet. Si autem Christus peccator fuisset, tanto plus fuissemus miseri : quia tunc ille in quo omnium spes erat, ut a peccato liberaret, a peccato nec sepsum liberare potuisset.

Ad aliud dicendum, quod haec non erat brevis via. Si enim prius purgasset peccatorem, et tunc assumpsisset : licet illum liberasset, nos tamen adhuc non liberasset : et idco adhuc oportuisset cum omnia facere quae fecit, et nostram naturam innocentem in utero Virginis assumendo.

<--- Page Split --->

et ita videtur, quod non repugnent ista, posse velle iniquitatem, et esse Deum.

ARTICULUS V.

An Christus potuit velle malum aut iniquitatem ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, « Esse Deum, et posse velle iniquitatem, simul esse nequeut. »

Videtur enim, quod hoc sit falsum :

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus non potuit velle iniquitatem : et hoc non fuit coactio, sed immobilitas honestatis suae ex unione ad deitatem.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod bonitas Christi laudabilissima fuit ex hoc quod peccare non potuit : quia hoc non posse, nobilissimum posse est : unde non sonat coactionem, sed potius immobilitatem voluntatis ex perfecta affectione circa summum bonum quam habet Christus ex unione.

AD ALIUD dicendum, quod Christus numquam mentiri potuit : et pono, quod proferat falsum, erit materialiter supposiltum suum falsum, et non cum intentione fallendi, vel significandi falsum ita esse ut pronuntiatur : falsitas enim veritati immisceri non potest.

Ad ALIUD dicendum, quod Christus numquam voluit quod Pater noluit eum velle. Quando enim Pater eum fecit hominem, voluit eum velle et ostendere se velle omnia homini naturalia : et ideo voluit eum velle quod sequebatur ex timore naturalium. Quod dixit : Si possibile est, etc., ostensivum fuit naturalis timoris : et hoc velle dummodo timor non deduceret rationem non fuit contrarium voluntati Patris, sed potius Pater voluit eum hoc velle.

Ad ID quod objicitur de Canticis, dicendum, quod intelligitur de conformitate voluntatis Dei et forma volendi, scilicet ut ex eadem charitate velimus ex qua vult Deus : in volito enim solo quandoque conformare voluntatem ad voluntatem est mortale peccatum, ut patet in fine primi libri Sententiarum, in auctoritate Augustini, de duobus filiis, quorum unus ex avaritia patrem morientem vult mori : alter ex pietate vult eum vivere, quod non vult Deus. De hac autem materia ibi plura notata sunt.

<--- Page Split --->

Ad 5.

Ad aliud dicendum, quod petiit quod voluit eum Pater petere, quando naturam passibilem dedit : et ideo nec duplex, nec difformis a Patris voiuntate osienditur.

ARTICULUS VI.

An ista sit vera, demonstrando Christum, Iste homo peccare potuit ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, « Hic distinctione opus est, etc. »

Videtur enim, quod haec simpliciter sit falsa, Iste homo peccare potuit.

scilicet unionem et statum comprehensoris in via, quia in via verus comprehensor fuit : cessante unione, non propter hoc deficit ratio comprehensoris : et tunc iterum peccare non potuit : ergo videtur, quod in omni sensu ista simpliciter sit neganda.

Solutio. Videtur mihi simpliciter et absolute neganda esse : et tamen Magister intelligit distinctione opus esse, non quod locutio sit multiplex, quia in veritate absolute est falsa : sed intendit, quod si questio fiat de natura, quod tunc potest intelligi unita, vel non unita : et si intelligitur non unita, tunc habebit potentiam peccandi : non ex aliquo inclinante in peccatum, sicut nos ex fomite, sed potius ex sola flexibilitate liberi arbitrii.

Et tunc ad argumentum contra factum de compr. hensione, dicendum, quod comprehensio Chrsiu fundatur super unionem, et cessante unione cessabit comprehensio in via : quia in statu patriae non sic est : sed natura humana non accipiur hic nisi soia et nuda contemplatione intellectus, qualiter numquam fuit : quia ipse faciendo eam univit, et uniendo fecit eam esse.

D. Quorumdam oppositio, quod potuerit etiam unita peccare.

Quidam tamen probare conantur etiam eam unitam Verbo posse peccare : quia liberum arbitrium habet, et ita potest flecti in utramque partem : quod frivolum est, cum et Angeli liberum arbitium habeant, et tamen gratia adeo sunt confirmati ut peccare nequeant. Quanto magis ergo ille homo cui spiritus est dalus sine mensura '? Inducunt quoque auctoritatem

<--- Page Split --->

ad probandum idem. Scriptum est enim in libro Sapientiæ : Qui potuit transgredi, et non est transgressus : facere mala, et non fecit '. Sed hoc accipiendum est secundum membra : vel partim de capite, partim de membris. De capite, Non est transgressus, et non fecit malum. De membris, Potuit transgredi, et facere malum.

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus potestatem peccandi non habuit.

Ad alud dicendum, quod potestates malorum non sunt potestates ad mala : et ideo non eliguntur secundum quod sunt malorum, sed eliguntur secundum quod sunt potestates ad bona : quia eadem est potestas boni et mali, licet non sit nisi ad bonum : et ideo gratia illius ad quod finaliter est, dicit eam esse eligendam, et non gratia mali, quod quando est, indicat defectum ejus. Quod autem dicit, quod Deus potest prava agere, intelligitur sic, ut quidam dicunt, quod quaedam facere potest Deus, quæ nunc prava sunt : sed si faceret ea, non essent prava. Vel potest dici ipsum loqui secundum opinionem Gentilium de his quæ idola sunt.

Ad alud dicendum, quod potentia rationalis ut est potentia, est ad opposita, et sic semper fuit in Christo : unde in ipso numquam fuit ut potentia indifferenter se habens ad utrumque contrariorum.

ARTICULUS VIII.

An Christo datus sit spiritus et gratia sine mensura ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, bi, D, « Ille homo cui spiritus est datus sine mensura, etc. »

Videtur enim hoc falsum : quia

ARTICULUS VII.

An Christus potuit peccare in actu ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Quidam tamen nituntur probare, etc. »

Licet enim Christus peccare non potuerit in actu, videtur tamen potentiam peccandi habuisse, pluribus rationibus.

contra. SED CONTRA :

« Putasne, quod additum minuit, et subtractum auget, esse libertatem et partem libertatis ? » Ita dicit Anselmus, et loquitur de flexibilitate ad opposita : ergo flexibilitas minuit libertatem arbitrii si addatur ei : ergo videtur, quod non fuerit in Christo, quia nihil minuens libertatem suam profuisset nobis.

<--- Page Split --->

creatus. Si increatus, hoc esset parum dicere : quia omni ille datur homini, cui datur, sine mensura : quia ille non habet mensuram. Si autem loquimur de creato qui est gratia : hoc videtur falsum : quia essentia animae Christi finita est : ergo non est sine mensura habitus ejus.

SED CONTRA :

Ponatur, quod Christus habeat gratiam finitam, alius Sanctus quicumque sit, habebit aliquanto minorem : et cum utraque sit finita, essent proportionabiles : finitu enim ad finitum semper est proportio aliqua. Proficiat ergo ille Sanctus : ergo tantum proficere potest, quod gratia sua erit sicut gratia Christi in quantitate, quod falsum est : ergo gratia Christi etiam creata est et finita, ut videtur.

Item, Anselmus probat, quod infinitum est quod Adam abstulit Deo, et non potest recompensari nisi per infinitum bonum : sed recompensatur per meritum Christi : ergo meritum Christi est infinitum bonum, ut videtur.

SOLUTIO. Dicendum, quod gratia Christi duplex est, scilicet creata, quae est habitus animæ . et unionis, quae attingit gratiam infinitam : quia unio facit hominem esse Deum, et posse quod Deus potest. Actus autem meriti Christi attendtur penes utramque gratiam : quia aliter non esset verum quod dicit Anselmus,

quod illud non possit redimere nisi Deus. Unde dico, quod habitus animæ Christi est habitus animæ unitæ deitati, et agit in virtute illius unionis.

Dico igitur ad primum, quod est finitus habitus in sua substantia : et tamen potest in infinitum, non ex se, sed quia est habitus potentiae unitæ deitati. Unde non est smile ad quamlibet virtutem creatam simplicem, quæ non est unita : quia illa non potest in hoc quod potest Christus, propter unionem. Et per hoc patet solutio ad ultimum, quod nullus quantumcumque proficiat, potest æquare habitum illum propter unionem.

Ad m quod ante objicitur ad hoc quod sit infinitus simpliciter, dicendum quod finitus est in essentia : tamen posse ejus non accipitur tantum ex ipso, sed etiam ex unione potentiae m qua est : et ab illa parte attingit infinitum, et contrahit infinitum posse in actu, ut Anselmus probat.

Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS 1X.

An Christus habuit potestatem transgrediendi ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, circa finem : « Qui potuit transgredi, et non est transgressus, etc. »

Hoc enim videtur esse ad augmentum laudis : et ita cum nihil laudabilium defuerit Christo, videtur quod hoc habuit : ergo potuit transgredi. Nec videtur valere solutio Magistri : quia

<--- Page Split --->

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus potentiam transgrediendi non habuit : quia transgressio non potentia secundum quod hujusmodi, sed defectus est.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod in homine dicit laudem. non per se, sed per accidens, scilicet in quantum ex ea infertur voluntaria servatio justitiae : sed in quibus major libertas est, ratio sumitur non ex hujus potentia, sed potius ex immobilitate liberae voluntatis servantis

justitiam, sicut in Christo, et confirmatis. Aliam solutionem Magister dicit in Littera.

Ad ALIUD dicendum, quod potentia peccandi in quantum hujusmodi, non est plantata ut pars in natura nostra, sed potius est defectus consequens ex hoc quod creati sumus de nihilo : et ideo nec dicit libertatem (ut dicit Anselmus) nec perfectionem libertatis.

Ad ALIUD dicendum eodem modo, quod intelligitur de partibus integralibus, et virtutibus : sed potentia peccandi est defectus et impotentia consequens exitum rationalis naturae de nihilo : et ideo non oportuit illam assumere : quia non expediebat nobis.

E. Si Deus potuerit assumere hominem in sexu muliebri?

Solet etiam quaeri, quamvis curiose, a nonnullis, Si Deus humanam naturam potuit assumere secundum muliebrem sexum ? Quidam arbitrantur eum potuisse assumere hominem in femineo sexu, ut assumpsit in virili. Sed opportunius atque convenientius factum est, ut de femina nasecretur, et virum assumeret: ut ita utriusque sexus liberatio ostenderetur. Unde Augustinus in libro LXXXIII Quæstionum: Hominis liberatio in utroque sexu debuit apparere: ergo quia verum oportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat et feminei sexus liberatio 1. Hinc apparet, quia ille vir de femina natus est. Sapientia ergo Dei quadicitur unigenitus Filius, homine suscepto in utero et de utero Virginis, liberationem hominis indicavit.

<--- Page Split --->

fuisset filius et filia : quia hypostases communicarent sibi invicem suas propritates.

ARTICULUS X.

DISTINCTIO XIII.

Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem quantum ad plenitudinem gratiae et sapientiae simul ?

A. Si Christus secundum naturam hominis in sapientia et gratia proficere potuit,vel 1 profecit ?

Præterea sciendum est, Christum secundum hominem ab ipsa conceptione gratiae plenitudinem recepisse, cui Spiritus datus est non ad mensuram, in quo plenitudo divinitatis corporaliter habitat 2. Ita vero habitat, ut ait Augustinus ad Dardanum, quod omni gratia plenus est. Non ita habitat in sanctis. Ut in nostro corpore inest sensus singulis membris, sed non quantum in capite (ibi enim et visus est, et auditus, et olfactus, et gustus, et tactus, in cæteris autem solus est tactus) ita in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt omnes sensus. In sanctis vero quasi solus est tactus, quibus datus est spiritus ad mensuram, cum de illius plenitudine acceperunt 3. Acceperunt autem de illius plenitudine non secundum essentiam, sed secundum similitudinem, quia numquam illam eamdem essentialiter, sed similem acceperunt gratiam. Puer ergo ille plenus sapientia et gratia fuit ab ipsa conceptione. Unde Jeremias recte dicit: Novum faciet Dominus super terram, mulier circumdabit virum 4, quia in utero Virginis perfectus vir exstitit, non solum propter animam et carnem, sed etiam propter sapientiam et gratiam qua plenus erat.

<--- Page Split --->

Videtur autem, quod increata.

« Præterea sciendum est, Christum hominem, etc. »

Hic incipit pars illa quae est de convenientibus Christo secundum potentias vel virtutes naturales quas suscepit in humana natura. Et secundum quod duplex est substantia humanae naturae, sic sunt duplices potentiae, scilicet animae et corporis : et de convenientibus Christo secundum potentias animae agit primo. In secunda autem parto de convenientibus ei secundum potentias corporis : et haec incipit in distinctione XV, ibi, A, « Illud quoque prætermittendum non est, etc. »

Prima habet duas questiones de profectu gratiae et sapientiae Christi, quae insunt per potentias animae : quarum una determinatur in ista distinctione, scilicet qualiter in gratia et sapientia profecerit. Secunda est de numero sciiorum, utrum tot sciverit sicut Pater, et aeque limpide, vel non ? et haec determinatur in sequenti distinctione, ibi, A, « Hic quæri opus est, Cum anima Christi, etc. »

Haec autem distinctio habet duas partes : in quarum prima questionem movet et solvit. In secunda, objicit in contrarium, ibi, B, « Huic autem sententiae videtur obviare, etc. »

ARTICULUS I.

An gratia Christi fuit gratia creata, vel increata ?

Incidit primo quaesio ex parte gratiae et sapientiae quam dicitur hic accepisse Christus, Utrum fuit gratia creata vel increata ?

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

rebatur in ipso fuit: sed hæc est creata: ergo gratiam creatam habuit, et eadem ratione sapientiam, quia illa redundabat ex ipso per doctrinam.

Item, Eccli. xxiv, 23: In me omnis spes vitae et virtutis. Quae omnia dicunt gratias creatas.

b.

SOLUTIO. Dicendum, quod si vis fiat in verbo cum dicitur, quod Christus ab instanti conceptionis accepit spiritum, intelligitur (ut Sancti dicunt) de spiritu in donis creatis gratum facientibus et gratis datis: sed a spiritu increato qui est Filius, potius recepta est humana natura in ipso, quam receperit: quia dicimur recipere et habere illud quod nobis advent, ut supra dixit Augustinus, non cui nos advenimus. Hoc autem non ideo dico, quod tempore Christus fuerit homo ante gratiam suam: sed ideo quia natura subjectum praecedit habitum, et habet habitum, et non habetur ab ipso. Secundum hoc igitur dicendum, quod secundum intentionem Sanctorum intelligitur hoc de gratia creata.

Ad 1.

AD PRIMUM autem quod contra objicitur, dicendum ut supra, quod spiritus datus est Christo non ad mensuram per virtutem unionis per quam Deus concurrit ad actum quemlibet Christi: et ideo est infinitæ virtutis, ut dictum est supra.

Ad 2.

AD ALIUD dicendum, quod non ponimus habitum gratiae et sapientiae in Christo, ut sit medium unionis deitatis ad animam vel ad carnem: sed potius

ut perfectio informans opera, ex parte potentiae creatae : quia non mediante charitate vel castitate conjuncta est ei divinitas, sed potius immediate.

Ad ALIUD dicendum, eodem modo, quod una est solutio amborum.

Ad ALIUD dicendum, quod in Deo non ponitur habitus propter simplicitatem: sed tamen ipse habet vere sapientiam et bonitatem: sed natura humana nec in Christo simplex est, et ideo habitus animae non est ipsa anima, ut Magister dicit in Littera in penulimo capitulo distinctionis istius 1.

AD IDEM dicendum, quod non ponuntur duo adjutoria potentiae creata propter infirmitatem deitatis, sed potius propter utriusque naturae demonstrationem. Unde cum potentia humanae naturae in ipso sit in optimo gratiae, et in optimo quod est divinitas, tunc cognoscitur utriusque veritas.

Ad IDEM adhuc dicendum, quod Deus non tantum attendit in operando quid de potentia sua facere possit, sed etiam quid secundum statum naturae in qua operatur, fieri congruum sit: et cum humanae animae congruum sit mereri, operatur in ipsa per habitum, et cum habitu meritorio.

Ad ALIUD dicendum, quod natura expedit se paucioribus quantum potest : ita tamen, quod non deficiat in necessaris, et ita facit divinitas unita Christo : quia necessarium humanae naturae non detati fut, ut perficeretur optimo gratiae et sapientiae.

<--- Page Split --->

ARTICULUS II.

Qualiter Christus dicatur caput no- strum?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, « Ut in nostro corpore inest sen- sus singulis membris, sed non tantum quantum in capite, etc. »

Ex hoc enim vult probare, quod Chri- stus accepit spiritum ut caput, nos au- tem ut membra.

Hic autem incidit duplex quaestio, scilicet qualiter Christus dicatur caput? Et, quæ sit gratia capitis?

AD PRIMUM proceditur sic :

Sed contra.

SED CONTRA :

Caput quod non est unius naturae cum aliis membris, facit corpus monstruosum : ergo Ecclesiae caput est in conformitate naturae cum aliis membris.

Solutio.

SOLUTIO. Dicimus, quod caput habet tria in se in comparatione ad corpus: quorum unum est virtus, quae princi- pium est effective influens virtutem sensus et motus: quia sensus fluit ab anteriori parte capitis, motus autem a posteriori per nervos sensibiles et motivos. Secun-

dum autem est id quod anima formaliter influit membris assimilando ea sibi in virtute sensitiva influxa, quæ quasi for- maliter adhaeret membris. Tertium au- tem est conformitas naturae cum mem- bris. Et sic tripliciter considerari potest caput spirituale quod est Christus. Si autem consideretur ut principium in- fluens effective tantum, tunc est caput omnino secundum deitatem. Si autem ut est principium effectivum et assimi- lans sibi per aliquod quod influit quod est ut forma: sic est caput beatorum et existentium in gratia, quibus influit quasi similitudinem suæ vitæ, et sui mo- tus, et sui sensus, in donis perficientibus intellectum et affectum. Si autem tertio modo consideretur, tunc est caput ho- minum tantum.

Et per hoc patet solutio ad omnia objecta præter ultimum.

Ad quod dicendum, quod illud quod est diversæ naturae et gratiae non facit monstruositatem, dummodo habeat ad corpus ordinem, ut influens extra: quia aliter monstruosa esset conjunctio animæ cum corpore: sed id quod est diversæ na- turae, et non habet virtutem influendi in corpus, ut caput leonis, vel hujus- modi, illud facit monstrum in composi- tione sui ad corpus.

ARTICULUS III.

ARTICULUS IV.

Quos sensus spirituale caput influit in membra spiritualia ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, « Ibi enim et visus est, et auditus, et olfactus, et gustus, et tactus, etc. »

Licet enim hic Augustinus loquatur per similitudinem, tamen illi sensus spiritualiter sunt in nobis.

Videtur autem, quod tantum tactus fuit in Christo : quia caput non influit membris nisi tactum, et non alios sensus : ergo videtur, quod hoc in spiritualibus sit eodem modo.

SED CONTRA :

ULTERIUS quaeritur, Penes quid accipiuntur isti quinque sensus spirituales? Dicit enim Augustinus, quod uno intellectu discernitur quidquid omnibus

Quest.

<--- Page Split --->

sensibus accipitur. Ergo videtur, quod hujusmodi quinaria differentia sensuum non potest ad speciem referri.

Hoc etiam videtur, quod duae sunt differentiae intellectus in nobis, scilicet intellectus quo est omnia intelligibilia facere in nobis : et intellectus quo est omnia intelligibilia fieri, hoc est, agens et possibilis : ergo videtur, quod non sit hujusmodi quinariam divisionem facere.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod in veritate Augustinus loquitur per quamdam similitudinem capitis materialis ad caput spirituale : caput enim materiale aliquem sensum quem habet, influit toti corpori : et aliquos etiam non influit, sed uni membro unum, et alii alium : ut oculo visum, linguæ et palato gustum, et au dutum tympano auris, et odoratum organo olfactus, quod sunt duo coni cerebru in anteriori parte capitis ad modum coni mammillæ, ut dicit Philosophus. Omnibus autem membru influit tactum : quia (ut dicit Philosophus) ille est sensus propter quem animal est, et non est tam sensus, quam differentia generalis constituens annalis naturam et sensus necessitatem. Et sic Christus quædam dona excellenter habet, et nulli influit : quædam autem influit quibusdam, non omnibus, scilicet gratias gratis datas : omnibus autem influit quod est necesse ad esse spirituale, et hoc est per modum tactus sine quo non potest esse animal : et influit omnibus motum meriti. Et hoc donum est charitas. Tamen Augustinus non contradicit quin in nobis sunt omnes sensus spirituales.

Et per hoc patet solutio ad primum.

Ad object. Ad id quod in contrarium obliciatur, dicendum quod in nobis sunt omnes sensus spirituales, ut dicit Origenes. Et innuit Psalmus. Et possunt distingui hoc modo. Quia ea quae accipiuntur a Deo sunt duplicia, scilicet bonitas, et veritas : bonitas in affectu, et veritas in intellectu. Bonitas autem accipitur duobus modis, scilicet per propria : et sic accipitur per

modum tactus, hoc modo quo tactus immutatur penes conjunctionem extremorum : et hoc fit quando experimento Deum attingimus, et bonitatem ejus. Accipitur et bonitas penes ea quae ostendunt complexionem ejus, et saporem. Sapor enim est sequela complexionis rei tangibilis commixtæ : et sic spiritualiter probamus dulcedinem Dei in effectibus, in quibus in via charitas ejus monstratur, sicut in complexione corporis et sanguinis sui : de qua dicitur, Sapient. xvi, 21 : Substantia tua dulcedinem tuam quam in filios habes, ostendebat : et deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat convertebatur.

Si autem objiciur contra hos duos sensus, quod sensus est vis cognitiva: istud autem non ordinatur ad apprehendere, sed potius ad affici : dicendum, quod est cognitio per modum receptionis quasi ab extra : et est cognitio experimentalis, sicut dicit Dionysius quod lerotheus patiendo divina, didicit divina : et haec cognitio est per gustum et tactum spirituales.

Si vero est perceptio veritatis, hoc est duobus modus, scilicet ut est veritas, vel ut est ordinata ad bonum, hoc est, verum in ratione veri, vel verum in ratione boni. Si autem est in ratione boni, tunc est spiritualis odoratus : odor enim fit ex fumali evaporatione ostendente rei saporem : et verum in ratione quasi evaporat saporem boni, et ostendit ipsum quasi per distans quod est verum. Si vero est verum ut verum : aut in signo, aut in se. Si in se : tunc est visus qui est in rei formam per se. Si secundo modo, scilicet ut in signo, tunc est ut auditus est perceptivus formæ rei in signo : et ideo isti duo sunt disciplinales, unus inveniendo, alter accipiendo per doctrinam.

Ad id quod ultimo objiciur, dicendum Ad quod intellectus possibilis est unus, sed speculativus, vel id quod est in ipso, potest habere rationes differentiae secundum

<--- Page Split --->

actum, secundum rationes quae dicta sunt.

Et per hoc patet solutio ad totum.

priam, scilicet ut in me removeatur debitum Adæ, quod est reatus originalis, oportet accipere gratiam habitualem quæ formaliter deleat peccatum : et hæc essentialiter non fuit in Christo, sed prima per proprium opus suum facta est.

ARTICULUS V.

Utrum nos recipimus de plenitudine gratiae Christi eamdem, et tantam gratiam quam ipse accepit ?

ARTICULUS VI.

An Christus fuit plenus sapientia et gratia ab ipsa conceptione ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Acceperunt autem de illius plenitudine non secundum essentiam, etc. »

Videtur, quod hoc sit falsum : quia

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, sub finem : « Plenus sapientia et gratia fuit ab ipsa conceptione, etc. »

Hoc enim videtur falsum : quia, Luce, iv, 21, super illud : Hodie impleta est hæc scriptura in auribus vestris, etc., dicit Glossa : « Præ omnibus sanctis unctus est unctione spirituali, quando Spiritus sanctus descendit super eum in specie columbæ. » Hoc autem factum est, cum erat incipiens quasi esse annorum triginta. Non ergo plenus fuit ab instanti conceptionis.

olutio. SOLUTIO. Dicendum, quod Magister hic loquitur de gratia habituali qua formaliter justi sumus : tamen cum dicit, quod accepimus secundum similitudinem, intelligendum est quod hoc non sufficit, quod solum illius similitudinem habeamus : quia sic possemus accipere de gratia Pauli vel Petri ; sed exigitur influentia capitis quae supra dicta est, scilicet ad hoc quod efficienter secundum quod Deus, et meritorie secundum quod homo nobilis influat similem gratiam suæ gratæ, licet non tantam.

SOLUTIO. Dicendum, quod est plenitudo solutio. ad actum perficiendi ipsum plenum : et est plenitudo ipsa redundans ex pleno, et infundens alia. Et prima fuit in Christo ab instanti conceptionis. Secunda autem fuit ex quo missus est Spiritus corporali specie sicut columba in ipsum : quia tunc effluxit vis regenerativa in aquas, et etiam in alios per gratiam prædicationis et miraculorum. Et de hac plenitudine loquitur Glossa.

Id 1. Ad PRIMUM ergo dicendum, quod est redundans non materialiter, sed causaliter, ut dictum est.

Ad ALIUD dicendum, quod receptio est gratia communis quoad aliquid, et quoad aliquid specialis : quoad solutionem enim debiti Adam, communis est, et sic non est in nobis : sed quoad efficientiam pro-

<--- Page Split --->

B. Auctoritatem ponit qua videtur obviare.

Huic autem sententiæ videtur obviare quod in Lucæ Evangelio legitur : Jesus proficiebat sapientia, et ætate, et gratia apud Deum et homines 1. Si enim proficiebat, sapientia et gratia, non videtur a conceptione habuisse plenitudinem gratiae sine mensura. Ad quod sane dici potest ipsum secundum hominem tantam a conceptione accepisse sapientiæ et gratiae plenitudinem, ut Deus ei plenius conferre non potuerit : et tamen vere dicitur profecisse sapientia, et gratia : non quidem in se, sed in aliis, qui de ejus sapientia et gratia proficiebant, dum eis sapientiæ et gratiae munera secundum processum ætatis magis ac magis patefaciebet. Unde Gregorius in quadam Homilia ait 2 : Juxta hominis naturam proficiebat sapientia : non quod ipse sapientior esset ex tempore, qui a prima conceptionis hora spiritu sapientiæ plenus permanebat : sed eamdem qua plenus erat sapientiam, cæteris ex tempore paulatim demonstrabat. Juxta hominis naturam proficiebat ætate de infantia ad juventutem : juxta hominis naturam proficiebat gratia, non ipse quod non habebat per accessum temporis accipiendo, sed pandendo donum gratiae quod habebat. Apud Deum et homines proficiebat : quia quantum proficiente ætate patefaciebat hominibus dona gratiae quæ sibi inerant et sapientiæ, tantum eos ad laudem Dei excitabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem proficiebat. In aliis ergo, non in se, proficiebat sapientia et gratia. Unde in eodem Evangelio, Puer ille sapientia plenus et gratia perhibetur 3. Sic ergo dicitur profecisse sapientia et gratia, ut aliquis rector ecclesiasticus dicitur proficere in cura sibi tradita, cum per ejus industriam alii proficiunt.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VII.

Utrum Deus potuit conferre majorem gratiam quam contulit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit : « Huic autem sententiæ videtur obviare, etc. »

Hæc est secunda pars in qua objicit et solvit per verba Evangelii, et secundo per verba Ambrosii, et solvit, ibi, C, « Alibi tamen scriptum reperitur, etc. »

Circa primam partem quæritur de hoc quod dicit : « Ad quod sane dici potest ipsum secundum hominem, etc. »

Hoc enim plane factum videtur, quod secundum hominem habeat gratiam finitam : ergo major potest cogitari. Aut ergo illam Deus quæ major esse potest, conferre valet, aut non. Si non, limitata erit sua potentia : quod inconveniens est. Si sic : ergo falsum est quod hic dicit, quod Deus majorem conferre non potuerit.

Si autem objicias, quod Deus potest facere novam speciem, et de illa facere Christum, et tunc conferre ei gratiam majorem : dicendum, quod hoc nihil est : quia Deus potest facere quod vult, sed tamen ex parte creaturæ non posset ordinate fieri aliqua species, quæ sit altior intellectuali natura in homine et Angelo : intellectualis enim nátura nobilitate sua per intellectum capax est Dei, et donorum suorum : et quidquid aliud faceret Deus, non posset esse magis capax quam natura intellectualis, et in illa maxime capax fuit Christus : unde cum mensura gratiae ejus fuit secundum illam capacitatem, non potest esse major ex parte creaturæ recipientis : et per hoc non limitatur potentia Dei facientis, sed potius capacitas creaturæ recipientis. Et est simile in materia elementi quæ potest subtiliari a grossitie terræ, et tantum potest subtiliari, quod non erit terra, sed aqua : et similiter ex aqua fit aer, et ignis ex aere : sed non est capax majoris subtilitatis, quam in igne : quia omnia naturalia habent metas capacitatem suarum, quas non excedunt manente natura et specie.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod hoc verum est quod hic dicit Magister : sed intelligendum, quod omne perfectum naturæ et gratiae habet necessario determinatam capacitatem in specie et natura sibi proportionatam, cujus majorem non recipiet, nisi mutetur species. In specie autem hominis maxima omnium capacitatum quæ potest esse, salva specie et natura hominis, in Christo fut : et ideo Deus majorem ei gratiam conferre non potuit, quia nullus homo potest recipere majorem, nec aliqua creatura.

Ad m autem quod contra objicitur, dicendum quod Deus potest facere majorem et conferre : sed nihil creatum erit illius receptibile. Unde Magister non attendit quid Deus possit facere, cujus potentia in nullo limitatur, sed quid in creatura potest fieri.

ARTICULUS VIII.

An illi qui non proficiebant gratia et sapientia Christi, habebant ipsum ut caput influens eis sensum et motum ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, B, « Sed in aliis, qui de ejus sapientia et gratia proficiebant, etc. »

Ex hoc enim videtur, quod illi qui non proficiebant de gratia et sapientia ejus, non habebant ipsum ut caput influens eis sensum gratiae et motum :

<--- Page Split --->

Sed contra. SED CONTRA :

Soluto, Aa I.

AD PRIMUM dicendum, quod est influxus per inspirationem, et per præsentiam, et verbum. Primum habuerunt præcedentes et sequentes ascensionem ejus. Secundum autem habuerunt præsentes qui sequebanlur eum: de quibus dixit: Beati oculi qui vident quæ vos videtis. Dico enim vobis, etc. 2. De secundo autem dixit, Joan. VIII, 36: Abraham, pater vester. exsultavit ut videret diem meum: vidit, et gavisus est.

Ad 2. AD ALIUD dicendum, quod caput ita fuit in conformitate naturae, sicut probat ultima objectio.

ARTICULUS IX.

ARTICULUS X.

De intentione verborum Ambrosii : et, An in Christo intellectus agens potuit abstrahere ab aliis formis rationes universales ?

« Alibi tamen scriptum reperitur, etc. »

Hic objicit per verba Ambrosii. Et habet tres partes, scilicet objectionem, et explanationem intentionis, cum objectione in contrarium, ibi, E, « Sed ex qua causa illius dicti intelligentia, etc. »

Incidit autem hic dubium de intentione Ambrosii. Si enim hoc vult dicere quod imponit sibi Magister : tunc nihil probat contra haereticum.

lum 1. Super illum enim locum in libro VIII super Genesim ad litteram 2 dicit Augustinus 4 ostendens quod non ante peccatum hominem ad laboris indigentiam damnavit : sed ut experimento excitatus magis Creatorem cognosceret operantem in natura. Et sunt haec verba : « Quid enim majus murabiliusque spectaculum est, aut ubi magis cum rerum natura quodammodo lumana ratio loqui potest, quam cum positis seminibus, plantatis surculis, translatis arbusculis, insitis malleolis, tamquam interrogatur quæque vis radicis et germinis, quid possit, quidve non possit : unde possit, unde non possit : quid in eo valcat numerorum invisibilis interiorque potentia, quid extrinsecus adhbita diligentia : in ipsaque consideratione perspicere, quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus 8. » Ex hoc accipitur, quod licet Adam omnium naturarum habuerit scientiam, quod tamen profecerit in cognitione experimenti Ergo a simili, licet Christus scientiam habuerit omnium, etiam cognitione experimenti proficere potuit : et hac cognitione non proficit intellectus divinus, quia de rebus nihil accipit.

1 Genes. II, 15. 2 S. AUGUSTINUS, Lib. VIII super Genesim ad

<--- Page Split --->

ULTERIUS QUÆRO, Utrum intellectus agens in Christo potuit abstrahere ab aliis formis rationes ulteriores, aut non? Si non : ergo impotens. Si sic : ergo abstraxit. Quidquid autem abstrahit agens intellectus, impiimit in possibilem : ergo possibilis intellectus in Christo recepit novam speciem, et novas species multas : ergo videtur, quod novam scientiam : et ita profecit in eo sensus humanus, ut dicit Ambrosius.

esse cognitiones, quarum una in summo erat cognitio Filii Dei quae est cognitio quam unam numero ab aeterno increatam habet cum Patre et Spiritu sancto.

Aliam autem habet anima Christi ex conjunctione ad divinitatem : et haec est cognitio per speciem quae est patriae, et ultra quam patriae : quia alii cognoscunt per speciem praesentiae divinae, ipse aulem cognoscebat per speciem unitam sibi : quia deitas quae est species, est unita sibi, et hac cognitione fuit ipse comprelensor et verissime.

Sed contra :

Alia est cognitio quam accepit a veritate status innocentiae : et haec est concreta sibi cognitio omnium naturalium quam etiam habuit Adam ante peccatum.

Quanta autem cognitio est quae est viatoris quae est cognitio experimenti : sed origo experimenti est duplex : una quae est scientiam faciens, et sic est in ignorante in quo per experimentum acquiritur memoria, et ex memoria et experimento una universalis ratio quae generat scientiam in intellectu non habente. Aliud est experimentum non habitum quidem faciens, sed excitans, sicut Adam habuit experimentum, ut probatum est in auctoritate Augustini : et hanc habuit Christus, et profecit in ea : et hoc utendit Ambrosius : et ideo dicit, Sensus proficiebat humanus : et non dicebat, Intellectus proficiebat humanus, ut dicit Basilius in quadam homilia super principium Proverbiorum. Sensus est intellectus de praesenti, hoc est dicere, intellectus reflexus ad sensum : et ille immutatur ad actum per experimentum, licet non ad novum habitum, ut probatum est objiciendo. Bene enim concedo sensum Christi particularem fuisse apprehensivum sensibilium, et sensum communem fuisse compositum, et imaginationem receptivam imaginationum : sed intellectus secundum actum factus in aliquo habitu non recipit amplius ejusdem rationis habitum : quia duae species ejusdem rationis non sunt in uno eodem.

Solutio

Solutio. Dicendum sine praejudicio, quod plus veritatis est in verbis Ambrosii quam Magister eliciat ex eis, quia sine dubio aliter nihil probaret contra haereticum Pono enim in Christo quatuor

<--- Page Split --->

Si autem objiciatur, quod est simile de imaginatione et sensu, bene concedo quamdiu manet imaginatio ejusdem : sed imaginationes transeunt frequenter in viribus sensibilibus, et recipiuntur novae plus quam in intellectu.

Adobject.1. A0 10 autem quod contra objiciur, dicendum, quod novum habitum non recepit, sed novam habitus conversionem ad hoc vel illud ex intellectu ad sensum reflexum.

Si autem objicias, quod Christus eadem ratione non debuit habere nisi unam cognitionem : quia duae cognitiones ad idem non ordinantur. Dicendum, quod illae tres non sunt ejusdem rationis : quia una est essentia divina : alia autem contemplatio in Verbo unito : tertia vero habitualis humana, sed flexibilis ad hoc vel illud, est de perfectione viatoris.

ARTICULUS XI.

An Jesus proficiebat aetate et sapientia hominis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, circa initium : « Ergo si proficiebat aetate hominis, proficiebat sapientia hominis, etc. »

Videtur enim sapientiam hominis non habuisse : quia

piendo a re, quam accipiendo : et perfectius est scire per causam, quam per effectum : et perfectius est scire per scientiam qua est causa, quam qua non est causa, sed similitudo tantum. Ergo cum nullum perfectorum negaverit Filio suo Deus, et omne imperfectum ab eo removerit praeter hoc solum quod ordinem habuit ad nostram redemptionem, videtur quod omnem modum cognitionis imperfectae removerit ab eo : quia cognitio imperfecta magis est contraria saluti, quam promotiva. Cum igitur homo cognoscat scientia causata a rebus, Angelus scientia qua est similitudo rerum et non causa, Deus autem scientia qua est causa rerum, videtur quod solum illam habuerit et non aliam.

Ad hoc dicendum, quod Christus ha- 8u buit cognitionem multiplicem, scilicet increatam, et ex unione ad Verbum : comprehensoris in patria, eo quod Verbum sibi quoad animam semper fuit praesens et unitum : et etiam cognitionem Adae : et etiam aliquo modo cognitionem experimenti.

Ad 10 autem quod contra objicitur, 4 dicendum quod non erat superfluum in Christo quod erat naturae vel status ostensivum : quia hoc multum valet nobis credere in eo utramque naturam : et etiam hujusmodi cognitiones sunt de ratione statuum.

Ad aliuo dicendum, quod hoc falsum 4 est, nisi lumina sint ejusdem rationis quoad lucem ad minus, et nisi projiciant radios ad eamdem partem. Neutro autem istorum modorum est hic : quia istae scientiae non sunt ejusdem rationis, nec etiam eodem modo illuminant super cognitia.

Si autem dicas, quod in inferioribus etiam lumina non sunt ejusdem rationis, et tamen mutuo se aborbent. Dicendum, quod falsum est : quia quoad lucem ad minus habent eamdem rationem proportionis ad actum : lux enim non est in inferiori corpore nisi secundum naturam

<--- Page Split --->

qua communicat cum superiori corpore, ut dicit Philosophus : et ideo licet haheant virtutes diversas in movendo, tamen lucere est commune cis secundum proportionem. Sic autem non est in scientiis : quia æquivoce sunt scientiæ, sicut ostendit modus objectionis : quia una est causa rei, et alia similitudo, et tertia causata a re.

esse ignorantia vel nescientia : ergo videtur cum Christus omnia nobis naturalia assumpsit. quod assumpsit illam. PRIMA probatur per illud quod Philosophus dicit in principio naturalium, quod pueri in principio vitæ omnes viros exsistmant patres, et fecminas matres, et postea discernunt : ergo videtur, quod hoc sit naturale eis.

Ad aliud dicendum, quod habere omnem modum sciendi non est de ratione imperfectionis naturae humanæ : quod enim imperfectum esset Deo, hoc perfectum esset Angelo vel homini : unde cum Christus Deus fuerit et homo, omnes modos perfectionis utiles nobis habuit secundum statum utriusque naturæ.

ARTICULUS XII.

Utrum in Christo ab infantia fuerit aliqua ignorantia, vel habuerit omnem scientiam ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, circa medium : « Expers autem agnitionis infantia, etc. »

Hoc etiam videtur

SOLUTIO. Dicendum, quod Christo numquam competit ignorantia vel nescientia, sed omnium scientia ab instantu conceptionis suæ, ut probat Magister in Littera, quadruplex, vel triplex, ut dictum est, scilicet increata, unita Verbo, et comprehensoris : et secundum primum statum similis fuit scientiæ quam acceperunt Angeli a principio suæ creationis. Cognitio autem comprehensoris est cognitio præsentis uniti, et ideo reducitur ad scientiam unionis, hoc est, quam facit unio : et sic erunt tres scientiæ Christi. Quarta autem experimentalis fuit in eo quemadmodum actus non faciens habitum, ut dictum est per Apostolum ad Hebræos, quod didicit ex iis quæ passus est obedientiam 1.

Ad AUCTORITATEM autem Leonis dicendum, quod loquitur secundum id quod exterius in ipso apparebat : et eodem modo solvendum est dictum Chrysostomi.

Ad aliud dicendum, quod descendere in id quod contrariatur merito et beatitudini non est humilitatis, sed fatuitatis : et hæc est ignorantia et nescientia, quia intellectus bonus est omnibus facientibus eum 2.

Ad aliud dicendum, quod hoc non est de natura infantis nisi secundum statum naturae corruptæ, qui Philosophis notus erat. Si enim Adam non peccasset, determinatum esset quantum perfecti scientia et gratia secundum statum animalis vitæ nasceremur, licet non perfecti in quantitate propter necessitatem materni uteri.

<--- Page Split --->

E. Quomodo intelligendum sit illud, Sensus proficiebat humanus ?

Sed ex qua causa illius dicti intelligentia, scilicet sensus proficiebat humanus, assumenda est ? Aperte enim videtur Ambrosius innuere, quod secundum humanum sensum Christus profecerit, et quod infantia ejus expers cognitionis fuerit, et patrem et matrem ignoraverit : quod nec Ecclesia recipit, nec praemissae auctoritates patiuntur sic intelligi. Sed ita sane potest accipi, ut quantum ad usum 1 hominum et sui sensus ostensionem, Christus profecisse dicatur. Proficiebat ergo humanus sensus in eo secundum ostensionem, et aliorum hominum opinionem. Ita etiam patrem et matrem dicitur ignorasse in infantia, quia ita se habebat et gerebat, ac si agnitionis expers esset.

ARTICULUS XIII.

An Christus ab instanti conceptionis fuit plenus gratia et sapientia ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Sed ex qua causa, etc. »

Hic videtur Magister supponere quod supra determinat, scilicet Christum ab instanti conceptionis plenum gratia et sapientia fuisse.

SED CONTRA :

Non habuit fidem, non habuit spem, non habuit pœnitentiam : quæ omnia gratiae sunt : non ergo plenitudinem divine gratiae.

Christo, sed quoad speculum et ænigma in quo videt fides, non fuit in ipso, quia illa sunt imperfectionis. Spes autem est certa exspectatio futuræ beatitudinis ex meritis et gratia proveniens, et secundum omnem modum non fuit in ipso, sed in quantum est certa ex meritis et unione, et gloriæ sive beatitudinis corporis, non animæ, fuit in ipso actus spei : quia gloriam corporis certus exspectabat. Pœnitentiam autem non habuit : quia respicit peccatum præcedens, sed pro nobis tantum actum pœnitentiae exhibuit : quia solvit pœnas pro peccato nostro debitas, et quia fuit hostia pro peccato nostro : propter quod etiam dicitur peccator ab Apostolo dicente : Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit 4 Deus, et iterum de peccato damnavit peccatum in carne : et dicitur ibi peccatum quia fuit hostia pro peccato.

SOLUTIO. Fides quoad visionem fuit in

Solutio.

1 Edit. Joan. Alleaume, visum.

2 II ad Corinth. v, 24.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XIV.

Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram rediemptionem quantum ad plenitudinem scientiae specialiter ?

k. Si anima Christi habuerit sapientiam parem cum Deo : et si omnia scit qua Deus?

Tlic quaeri opus est, Cum anima Christi esset sapiens sapientia gratuita, utrum habuerit sapientiam aequalem Deo, sive omnium rerum scientiam habuerit, vel habeat, id est, utrum omnia sciat quae Deus scit ? Quibusdam placet, quod nec parem cum Deo habeat scientiam, nec omnia sciat quae Deus : quia in nullo creatura aequatur Creatori. Cum ergo anima illa creatura sit, in nullo aequatur Creatori : ergo nec in sapientia. Non ergo habet aequam cum Deo sapientiam, nec scit omnia quae Deus. Item, Si anima illa aequalem habet cum Deo sapientiam, non ergo Deus in omni bono majorum habet sufficientiam, quam ejus creatura. Inducunt etiam auctoritates ad idem probandum. Ait enim Propheta ex persona hominis assumpti : Mirabilis facta est scientia tua ex me, et non potero ad eam 1. Quod exponens Cassiodorus ait : Veritas humanae conditionis ostenditur : quia assumptus homo divinae substantiae non potest aequari vel in scientia, vel in elio. Apostolus etiam ait : Nemo novit quae sunt Dei, nisi spiritus Dei, qui solus scrutatur omnia, etiam profonda Dei 2. IIs aliisque pluribus rationibus ei auctoritatibus utuntur 3 qui animam Christi asserunt nec parem cum Deo habere scientiam, nec omnia scire quae Deus scit. Quia si omnia scit quae Deus, scit ergo creare mundum, scit etiam creare scipsam.

<--- Page Split --->

creata : ergo nec est infinita, nec infinite capacitatis. Numerus autem scitorum a Deo est infinitus, quod probo sic : Augustinus dicit in libro XXI de Civitate Dei, quod numerorum species quamvis infinite sint, tamen in illius scientiae modo sunt finite, cujus scientiae non est numerus : ergo patet divinam scientiam esse infinitorum.

Item, Bonitas Dei est infinita, et similiter potentia, et quidquid in Deo est totum infinitum est, et Deus perfectissimus sui est contemplator : ergo si anima Christi scit hoc quod scit Deus, ipsa scit et comprehendit infinita, quod esse non videtur, cum ipsa sit creta.

S1 PROPTER hoc aliquis dicat, quod sed anima Christi comprehendit in se infinitatem Dei, scilicet infinitam bonitatem, et veritatem, et sic de aliis. CONTRA :

« Hic quæri opus est, Cum anima Christi, etc. »

Hic incipit distinctio decima quarta, in qua quæritur secunda quaestio istius partis, scilicet utrum Christus habuerit omnium scientiam sicut Deus, vel non ?

Et habet tres partes : in quarum prima objicit pro et contra, et solvitquod habuit omnium scientiam. In secunda, assignat rationem quare non habuit similiter omnium potentiam vel omnipotentiam, ibi, C, « Si vero quæritur, Quare Deus non dederit ei, etc. » In tertia, objicitur contra hanc secundam partem, et solvit, ibi scilicet, D, « Sed si illa anima non habet tantam potentiam, etc. »

ARTICULUS I.

An Christus habuerit omnium scitorum a Deo scientiam ?

Circa primum incidit quaestio de tribus articulis, scilicet an Christus habuerit omnium scitorum a Deo scientiam ?

Secundo, Utrum habuerit illam scientiam in specibus creatis, vel habitu, vel in Verbo tantum ?

Tertio, Utrum illa scientia fuerit vel sit scienta comprehensionis, vel simplicis intelligentiae tantum ?

Ad PROBANDUM autem quod non habuerit omnium scientiam, rationes adducuntur in Littera, et istae subjaceant.

Ad idem autem alia ratione potest objici sic :

<--- Page Split --->

nito. Nihil autem comprehendit aliud, nisi quod potest mensura capacitatis super illud : ergo capacitas animae Christi cum non possit commensurari infinito, non comprehendit infinitum aliquod in Deo : et sic patet, quod in numero scitorum non habet æqualem cum Deo scientiam.

contra. SED CONTRA :

In Littera sunt iterum rationes quaedam quae supponantur.

Ulterius autem objicitur sic :

Solutio. Dicendum sine praejudicio, quod anima Christi scit omnia quæ Deus scit, sed non omnia eodem modo. Ininitatem enim Dei quæ non mensuratur aliquo extrinseco claudente ipsam, sicut sæpus dictum est in primo libro Sententiarum super secundam et tertiam distinctionem, ipsa anima Christi non claudit comprehendendo : sed solus Deus comprehendit se, quia sibi soli ipse finitus est, eo quod nihil de se est extra seipsum. Si enim diceremus cum concludi comprehensione capacitatis animæ Christi, videtur mihi, quod hoc redundaret

in blasphemiam deitatis Christi : et tantum daremus jam humanitati suæ, quod derogaremus divinitati ejusdem, quod non est faciendum. Sic igitur dicendum, quod omnia scit quæ Deus, sed non omnia eodem modo : quia non comprehendendo quidquid Deus scit, sed tantum comprehendit omnia scita a Deo quæ non sunt Deus : sed hoc scitum a Deo quod est Deus non comprehendit.

DICENDUM ergo ad primum, Cum dicitur Deus scire infinita, potest intelligi dupliciter, scilicet quod sciat infinita per numerum, vel infinita quasi in mensura quæ est ipse. Et secundo modo verum est, quod scit quædam quæ sunt infinita quasi in mensura quæ est ipse : et hæc scit anima Christi, sed non comprehendlt. Infinita autem per numerum non sunt nisi secundum quid, scilicet in potentia additionis infinita, ut dicit Philosophus : et in potentia causæ efficientis, scilicet quia ipse potest facere infinita, et scit se posse hoc : et tamen non sequitur per hoc quod infinitorum actu sint species in ipso : et ex hoc non sequitur, quod Deus sciat infinita, nisi scire sit idem quod infiniti scientiam habere : et ideo licet anima Christi sciat omnia quæ Deus scit, non sequitur quod sciat infinita.

Quidam autem dicunt hic aliter et distinguunt triplicem scientiam in Deo : scilicet approbationis, quæ tantum bonorum est : et visionis, quæ est eorum quorum rationes sunt apud ipsum : et simplicus intelligentiæ, quam dicunt esse omnium quæ aliquo modo existunt, ut privationes, et eorum quæ sunt in potentia tantum. Et dicunt, quod anima Christi scit omnia primo et secundo modo scita a Deo, et non tertio modo. Sed ex hoc sequitur duplex inconveniens : unum scilicet quod anima Christi non parificetur Deo in numero scitorum, quod est contra hoc quod hic dicitur sine exceptione. Aliud est quod eadem ratone etiam nescit mala, quia illa simplici intelligentia noscuntur.

Ad hoc autem quod Augustinus dicit,

<--- Page Split --->

quod infinitæ species numerorum in illius scientia finitæ sunt, cujus scientiæ non est numerus. Dicendum, quod hoc verum est: non tamen oportet, quod sciat infinita: quia cum sua scientia sit causa omnis rei quæ non est per privationem dicta, si in sua scientia essent infinitæ species numerorum, ipse produceret infinitas species numerorum, quod falsum est. Unde intellectus est Augustini, quod sua scientia quæ est causa entis, et non limitatur per ens creatum, comprehendit id quod est infinitum in potentia divisionis et multitudinis, id est, secundum quod semper aliquid potest sumi extra ipsum: non tamen comprehendit ita quod per speciem causet ipsum, quia sic jam esset infinitum finitum, quod esse non potest.

Ad 2. Ad hoc autem quod objicit, quod Deus scit quod nunquam erit, vel est, vel fuit. Dicendum quod hoc scit hoc modo quo est in causa: non autem est in causa nisi per exemplar: unde etiam Deus non scit nisi sciendo se id posse cujus est exemplar in ipso: unde sciendo se in tali potentia causandi scit illud: non tamen sequitur, quod simpliciter sciat illud: et eadem est etiam solutio de infinito: non enim sequitur, quod si scit infinita per potentiam producendi infinita, quod sciat infinita simpliciter.

Ad 3. Ad hoc quod objicitur, quod si anima Christi scit non comprehendendo, quod non differt a nostris animabus, dicendum quod hoc non est verum: adhuc onim differt in duobus, scilicet in numero: quia nulla pura creatura omnium notitiam habet quæ Deus scit, sicut dicit Isidorus, quod Trinitas sibi soli nota, et homini assumpto: et sic dicit Augustinus, quod anima Christi omne bonum amat, et nihil amatur nisi cognitum: ergo omne bonum cognoscit: unusquisque autem aliorum Sanctorum tantum cognoscit, quantum Deus vult sibi rovelare. In modo etiam, quia quasi excessive capacitas sua recipit et plus de quolibet cognoscibili, quam aliquis aliorum.

Ad illud autem quod in contrarium Ad obiicitur, dicendum quod hæc bene conceditur, quod hic homo omnia comprehendit quæ Deus comprehendit: quia hic homo supponit personam in tribus substantiis et duabus naturis: sed non sequitur ulterius, si hic homo comprehendit, quod secundum quod homo comprehendit, si ly secundum notat naturæ conditionem.

Ad aliud dicendum, quod Christus in Ad persona est in æqualitate gloriæ Dei Patris: secundum autem quod homo, est in gloria inferiori, sed altiori quam aliqua creatura.

Ad aliud dicendum, quod nos nec omAd nino scimus quæ Deus, nec comprehendimus infinitum pelagus substantiæ divinæ, sed attingimus: Deus autem omnia comprehendit et omnia scit: unde Christus secundum quod homo est unitus, conformatur ei in numero scitorum in quo nos excedit, et est sub ipso in modo comprehensionis.

ARTICULUS II.

An illa scientia quam Christus de omnibus habet, sit in contemplatione Verbi sibi unii, vel in aliquo habitu formali ?

Secundo quæritur, Utrum illa scientia quam Christus de omnibus habet, sit in contemplatione Verbi sibi uniti, vel in aliquo habitu formali in quo cognoscat omnia : sicut Angeli in principio suæ creationis receperunt habitum in quo cognoscunt omnia?

Et videtur, quod habitu cognoscat Christus: quia

<--- Page Split --->

1 contra. SED CONTRA :

Christi, anima Christi in Verbo et non in aliquo alio cognoscit omnia.

SOLUTIO. Sine præjudicio dicimus, quod anima Christi cognitionem omnium ut omnium non habet nisi in Verbo : quia illi soli animæ quam sibi univit, se quoad omnia cognoscibilia ostendit, aliis autem Angelis et animabus beatis quantum vult, et quantum meruerunt.

Ad iu autem quod primo objicitur, dicendum, quod anima Christi non habet habitus qui sunt similitudines omnium, hoc potius est signum quod plus collatum est ei quam aliis Angelis : quia in praecedenti distinctione determinatum est, quod habet habitum in quo cognosci omnium naturalium ordinem et processum sicut Angeli : sed omnium cognoscibilium a Deo non est iste habitus, quia Angeli non cognoscunt omnia : unde supra hoc habet unionem ad Verbum in quo semper omnia contemplatur et cognoscit.

Ad aliud dicendum, quod assimilatio duplex est. Uno modo per abstractionem : et alio modo per conversionem ad id quod est causa et ars prima omnium, et hoc secundo modo per conversionem et unionem ad Verbum anima Christi habuit assimilationem intellectus cum omnibus.

Ad aliud dicendum, quod illa similitudo est vera de intellectu acquirente scientiam rerum : et hoc non competit animæ unitæ summæ perfectioni : quia illa non potuit subjacere ignorantiæ.

<--- Page Split --->

ARTICULUS III.

Quo modo notitiæ anima Christi sciverit omnia ?

Tertio quæritur, Quo modo notitiæ anima Christi sciverit omnia quæ Deus?

Videtur autem, quod intuitu uno : quia

SOLUTIO. Dicendum, quod Deus tripliciter scit res : non quod tripliciter sint ros tantum, quia multipliciter sunt : sed quia tripliciter sunt in ipso, scilicet ut in causa potente tantum : et sunt in ipso ut in causa cognoscente rationem operis et operante : et sunt in ipso ut in cognoscente tantum. Non autem possunt esse ut in operante tantum sine cognitione : quia habens intellectum, operatur cognoscendo rationem operis, vel nescit quid agit, et operatur vane, quod non est dicendum de Deo. Illa autem sunt in ipso ut in causa potente tantum quæ duobus modis se habent ad ipsum, scilicet quod sunt in potentia sua efficienter tantum, et numquam fient, et haec non cognoscit Deus nisi cognoscendo se esse potentem ad alia quam illa quæ produxit : unde haec notitia non est nisi conversio intellectus divini super se ut est potentiae infinitæ ad effectus infinitos : unde haec notitia nullum ponit exemplar in Deo vel ideam. Quædam autem sic sunt in ipso potente, quod ipse est dans posse infiniti licet non actum : et haec quoad posse illud datum habent exemplar, non autem quoad actum : sicut infinitum non est nisi in potentia : et ideo infinitum per id quod est, non est nisi in eo quod est finitum, et ratio finiti facta est a Deo, et habet exemplar in ipso. Secundo modo sunt in scientia Dei omnes creature. Tertio modo mala. Dico igitur, quod anima Christi cognoscendo Verbum, in ista triplici ratione cognoscit tot quot Deus.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod uno adspectu dicitur duobus modis, scilicet quoad objectum, vel quoad discernentem: et bene concedo, quod scilicet quoad objectum est unus adspectus quo sunt omnia : sed quoad intellectum discernentem non potest esse actus unus : quia alia conversio est secundum actum ad hoc, et alia ad illud.

Et si objicitur, quod Augustinus dicit, quod in patria non erunt cogitationes volubiles : ergo multo minus in anima

<--- Page Split --->

Christi. Dicendum, quod etiam hoc intelligitur quoad objectum, et quoad hoc quod non involvemur inquirendo et cogitando, et non quoad hoc quod semper simus in eodem actu conversionis.

ctionem : quia bene concedo, quod anima Christi illis tribus modis parificatur Deo in numero scibilium : nihil enim excipiunt Sancti : et ideo etiam nihil videtur mihi excipiendum.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod sicut prius dictum est, anima Christi licet uniatur Verbo, non tamen includere dicitur Verbum : quia sic Deus esset inclusus, quod falsum est : sed unitur toti Verbo, et hoc non est claudere intus, ita quod non sit alibi, cum sit ubique essentialiter, potentialiter, et praesentualiter.

Ad 3. Ad aliud jam patet solutio per distin-

Ad aliud dicendum, quod Filius non excluditur a notitia Patris, nec etiam Spiritus sanctus, nec etiam anima Christi quae et unita Verbo novit omnia futura : sed intendit, quod Filius nescit, quia non fecit nos scire, et ad modum nescientis se habuit : quia nobis non profuisset, sed obfuisset scientia diei illius.

B. Responsio quaestionis diffinitivam continens sententiam.

Quibus respondentes dicimus animam Christi per sapientiam 1 gratis datam in Verbo Dei, cui unita est, quod 2 etiam perfecte intelligit, omnia scire quae Deus scit, sed non omnia posse quae potest Deus, nec ita clare et perspicue omnia capit ut Deus : et ideo non aequatur creatori suo in scientia, etsi omnia sciat quae et ipse : nec est ejus sapientia aequalis sapientiae Dei, quia illa multo est dignior, digniusque et perfectius omnia capit quam illius animae sapientia : ergo et in scientia majorem habet sufficientiam Deus, quam anima illa quae dignior est omni creatura. Illud vero Apostoli quod inducunt, Nemo novit quae Dei sunt, nisi Spiritus Dei, qui solus scrutatur omnia 3 : pro nobis facit. Mox enim addit Apostolus, Nos autem Spiritum Dei habemus 4 : ut per Spiritum quem habebat, Dei profunda se scire ostenderet. Sed anima illa prae omnibus Spiritum Dei habuit, cui Spiritus non est datus ad mensuram, ut ait Joannes Evangelista 5. Dona ergo Spiritus sancti sine mensura habuit : ergo et sapientiam. Omnia ergo scivit anima illa. Si enim quaedam scivit, quaedam non : tunc non

<--- Page Split --->

sine mensura scientiam habuit : sed sine mensura scientiam habuit : scit ergo omnia. Fulgentius etiam in sermone quodam multa inducit, quibus asserit animam illam rerum omnium scientiam habere : utens auctoritate Apostoli dicentis, In quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi 1. Quod etiam ratione potest probari sic : Nihil scit aliquis quod ejus anima ignorat. Sed Christus secundum omnium concessionem, omnia scit. Ergo anima ejus omnia scit. Ad id vero quod dicunt, Si omnia scit : ergo scit creare mundum, vel seipsam : respondemus, quod scientiam habet mundum creandi, sed non potentiam, et creandi animam : et scit quomodo Deus seipsam creavit 2. Habet ergo scientiam sui creatæ, sed non sui creandæ : quia non est creanda, sed creata.

ipso, clarissime resultat : ergo adeo limpide contemplatur ut Deus.

ARTICULUS IV.

An Christus aliquando retrahebatur a puritate omnimodæ contemplationis ? Et, An ita pure contemplabatur, sicuti Deus ?

ULTERIUS etiam quaeritur, Utrum Christus aliquando retrahebatur a puritate contemplationis istius ?

Videtur, quod sic : quia nos videmus, et etiam dicit Philosophus, quod una potentia existens in actu, vehementer retrahit aliam : ergo cum ipse circa discipulos et passiones corporis quandoque multum fuerit intentus, videtur quod ab hujusmodi contemplatione retrahebatur.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in Littera, ibi, B, circa initium : « Nec ita clare perspicue omnia capit ut Deus. »

SOLUTIO. Dicendum, quod non adeo Solut limpide et pure contemplabatur anima Christi sicut Deus, et illa minor limpiditas vel perspicuitas causatur a privatione nihili quod est in omni creatura, et est defectus inseparabilis obscuritas illa quae est intellectus ex hoc quod creatus est, quia conjunctus est ratione creationis sive exitus de non esse ad esse.

Per hoc patet solutio ad illa quae contra primum objiciuntur.

Ad id quod ulterius quaeritur dicenAd addum, quod Christus fuit verus viator, et verus comprehenso, et neutrum retraxit

<--- Page Split --->

alterum : retractio autem potentiarum qua una in actu vehementi retrahit aliam, non est nisi in his quae sunt purae creaturae.

De hoc tamen infra in quaestione de passione Christi magis quaeretur.

C. Quare Deus non dedit ei potentiam omnium, ut scientiam ?

Si vero quaeritur, Quare Deus non dederit ei potentiam faciendi omnia, ut scientiam ? Responderi potest, quia naturaliter capax est scientiae : et ideo id congrue ei datum est sine mensura, cujus ipsa naturaliter capax est. Non est autem ei datum posse omnia facere quae Deus facit, ne omnipotens, et per hoc Deus putaretur. Verumtamen forte nec potentiam faciendi omnia ei Deus praestare potuit, etsi potentiam faciendi aliqua ei dederit quae non facere potest. Scit ergo anima Christi omnia quae Deus scit in Verbo Dei : quod liquidius et praesentius omni creatura contemplatur, ut ei unita : in quo etiam Angeli et quae Dei sunt, et quae futura sunt cognoscunt.

D. Quomodo intelligenda sint quaedam verba Ambrosii super Lucam ?

Sed si illa anima non habet tantam potentiam quantam et Deus, nec homo assumptus tantam potentiam quantam et Deus : quomodo ergo intelligitur illud Ambrosii super Lucam, ubi Angelus de nascituro Filio Virginis ait : Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur 1 ? Non ideo, inquit, erit magnus, quod ante partum Virginis magnus non fuerit : sed quia potentiam quam Dei Filius naturaliter habet, homo erat ex tempore accepturus, ut una sit persona homo et Deus. Ecce aperte dicit, quod homo erat accepturus ex tempore potentiam, quam Dei Filius habuit naturaliter. Sed si homo accepturus erat illam potentiam : ergo vel persona, vel natura hominis. Sed persona non, quia semper habuit, et habet : ergo natura. Si natura : ergo anima. Nam de carne constat, quod accipere non posset. Ad

<--- Page Split --->

quod dicimus, illud esse accipiendum de persona, sed non in quantum est Dei, imo in quantum est persona hominis. Una est enim persona Dei et hominis, et Filii Dei et Filii hominis : quæ in quantum Dei persona est, semper et naturaliter omnipotentiam habuit : sed in quantum est hominis, non semper fuit. Illa ergo persona quæ semper fuerat Dei, futura erat hominis persona : et secundum hoc quod futura erat hominis persona, acceptura erat ex tempore potentiam, quam naturaliter et semper habuerat in quantum Dei persona. Secundum hanc distinctionem illud et similia sane possunt accipi. Quæ distinctio in pluribus quæstionum articulis est necessaria adversus quorumdam perplexam verbositatem. Sed cum de rebus constat, in verbis frustra habetur controversia.

ARTICULUS V.

An Christus habuit omnipotentiam sicut scientiam ?

Juxra hoc ulterius quaeritur, Utrum potuerit ei dare potentiam aliquid creandi ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, « Si vero quaeritur, Quare Deus non dederit ei potentiam, etc. »

Videtur enim, quod habuit omnipotentiam sicut scientiam : quia

Videtur quod sic : quia

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

potentiam creandi aliquid quantumcumque modicum.

SQUITO. Et hoc concedendum est, et dicendum, quod non est simile de scientia et potentia : quia scientia fit per alterum, sicut verbi præsentiam : potentia autem egreditur ab essentia propria.

Ad 1. AD PRIMUM dicendum, quod est scientia practica sive operativa, quod idem est, et est scientia speculativa : Christus autem non habuit nisi scientiam speculativam, et non operativam.

Ad 2. AD ALIUD dicendum, quod scivit creare, id est, qualiter res creantur : sed non sci-

vit creare scientia operante, sicut practicus operatur.

Ad ALIUD dicendum, quod potentia intelligendi est potentia passiva et recipiens, et ideo potest perfici altiori se : sed potentia operandi in actum est egrediens a radice propriæ essentæ, et perfectio ejus est in agente, et hoc non potest esse aliquod creatum.

Ad ALIUD dicendum, quod sapiens architectus Deus gloriosus docuit animam Christi contemplativam scientiam, sed non docuit exercitium : quia non fuit capax, nec potuit esse : et ideo non est simile quod inducitur pro simili.

Ad ALIUD bene concedo, quod nulla creatura capax est potentiae etiam aliquid creandi.

Ad in autem quod contra objicitur, dicendum, quod poterat ei dare potentiam operandi aliquid ex materia præjacente quam dedit naturæ, sed non creandi.

A d 3.

A d 4.

Ad quest. Ad 1.

A d 2.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XV.

Quomodo Verbi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem quantum ad defectum passibilitatis in generali.

A. De hominis defectibus quos assumpsit Christus in humana natura.

Illud quoque praetermittendum non est, quod Dei Filius naturam hominis accepit passibilem, animam passibilem, et carnem passibilem et mortalem. Ut enim probaretur verum corpus habere, suscepit defectus corporis, famem, sitim, et hujusmodi. Et ut veram animam probaretur habere, suscepit defectus animae, scilicet tristitiam, timorem, dolorem, et hujusmodi. Omnis autem sensus, animae est. Non enim caro sentit, sed anima utens corpore velut instrumento. Unde Augustinus super Genesim in libro XII ' : Non corpus sentit, sed anima per corpus : quo velut nuntio utitur ad confirmandum in seipsa, quod extrinsecus nuntiatur. Sicut ergo anima quod foris est, per corpus tamquam per instrumentum videt vel audit : ita etiam per corpus quaedam sentit mala, quae sine corpore non sentiet, ut famem, et sitim, et hujusmodi. Unde non immerito defectus corporis dicuntur. Quaedam autem non per corpus, imo etiam sine corpore sentit, ut est timor, et hujusmodi. Sentit ergo anima dolores, sed quosdam per instrumentum corporis, quosdam vero non. Suscepit autem Christus sicut veram naturam hominis, ita et veros defectus hominis, sed non omnes. Assunpsit defectus peneae, sed non culpae : nec tamen omnes defectus peneae, sed eos emnes quos homini eum assumere expediebat, et suae dignitati non derogabat. Sicut enim propter hominem homo factus est, ita propter eum hominis defectus suscepit. Suscepit enim de nostro, ut de suo nobis tribueret, ut nostrum tolleret defectum. Suscepit enim nostram vetustatem, ut suam nobis infunderet novitatem. Simplam ille accepit vetustatem, id est 2, ut nostram duplam consumeret, id est, peneae et culpae.

<--- Page Split --->

quod in hoc Deus non esset culpandus, ibi, C, § 2 : « Hos autem defectus, etc. » In his patet sententia.

« Illud quoque prætermittendum non est, etc. »

Hic incipit pars illa quae est de convenientibus Christo secundum potentiam corporis.

Et dividitur in tres partes, secundum tres distinctiones hic positas : in quarum prima ostendit Magister quos defectus Christus assumpsit in corpore, et anima, secundum quod inerat potentia patiendi. In secunda determinat quaestionem ex hoc consequentem, utrum ipse necessitate horum defectuum sit passus, vel sola voluntate ? ibi, Dist. XVI, A, « Hic oritur quaestio ex prædictis ducens originem, etc. » In tertia vero, quia oratio ejus indicabat defectum naturalis timoris et tristitiae, quaeritur de oratione ejus, utrum exaudita sit, vel non ? ibi, Dist. XVII, A, « Post prædieta considerare oportet, etc. »

Prima harum distinctionum dividitur in tres partes : in quarum prima tangit defectus quos assumpsit Christus. In secunda, ponit objectionem quorumdam ex verbis Augustini et aliorum, et solvit, ibi, D, « Sed quia nonnulli de sensu in passione, etc. » In tertia, specialem ponit difficultatem ex verbis Hilarii, et solvit, ibi, G, « Verumtamen magis movent, etc. »

Adhuc prior harum subdividitur in partes quatuor : in quarum prima ostendit, quod defectus quosdam ex parte corpors non suscepti : in secunda, ostendit quod quosdam defectus ex parte animae non suscepti, ut ignorantiam, difficultatemque bene agendi, ibi, B, « Tradit auctoritas, etc. » In tertia, ostendit quod si ignorantia non accessisset ex peccato, quod non esset defectus, sed naturale consequens naturam, ibi, C, « Sed forte aliquis dicet, etc. » In quarta, ostendit

ARTICULUS I.

An Christus accepit nostros defectus ?

Incidit autem hic quaestio de defectibus quos Christus assumpsit. Et quaeruntur hic tria circa primum capitulum, scilicet, Utrum Christus accepit nostros defectus?

Secundo, Utrum accepit defectus animae ?

Et tertio, Utrum accepit omnes, vel quosdam ?

VINDERI autem circa primum, quod Christus non acceperit nostros defectus.

<--- Page Split --->

tu percussisti superbum, vulnerasti draconem? Cum igitur in diebus antiquis non nisi in ostensione virtutis et fortitunis venerit, modo etiam non debebat venire in defectu, sed robore, ut videtur.

Sed contra. SED CONTRA :

Solutio. Dicendum, quod Christum conveniebat assumere nostros defectus, sicut probant ultimae rationes : quia primae sophisticae sunt.

DICENDUM ergo ad primum, quod est vincere per justitiam, et vincere per usum potentiae : et primo modo venit Christus vincere, et hoc non potuit esse nisi per satisfactionem sustinendo poenam, et assumere poenam convenientius fuit nostra redemptioni.

Ad aliud dicendum, quod hoc verum est quoad prima curantia quae sunt peccatum et gratia : sed non quoad proxima curantia, quia saepe dolor curat dolorem, ut incisio apostema, et coctura inflaturam, et hujusmodi quae sunt in Christo. Ipse enim venit plenus gratia contra culpam. Sed modus medicandi ut possemus gratiam suscipere, convenienter fuit per sustinteniam poenae, ut morbus debitus nobis per hoc a nobis expelleretur.

Ad aliud dicendum, quod infirmus homo in peccato non desperavit ex hoc quod non videret potentiam potentis redimere : quia hoc semper scivit, quod redimere potuit : sed dejiciebatur ex hoc quod non vidit aliquem posse exhibere justam emendam delicti : et ideo veniens in his dispositionibus quae ad delicti emendam faciebant, magis elevabat spem, quam si in fortitudine venisset.

Ad aliud dicendum, quod Isaias quaerit brachium forte per justitiam, et non per potentiam, ut dictum est : quia potentia sola congrua liberatione liberare non poterat, ut dicit Anselmus.

ARTICULUS II.

An anima Christi fuit passibilis ?

Secundo quaeritur, Utrum ipse secundum animam defectus suscepit ?

<--- Page Split --->

Et circa hoc quaeruntur tria, scilicet si anima sit passibilis ?

Et si est passibilis, Utrum secundum se totam sit passibilis vel fuerit in Christo ?

Et si tota sit passibilis, Utrum secundum unam aliquam sui partem poterat simul inesse acerbitas magni doloris, et experimentum magni gaudii ?

AD PRIMUM proceditur sic :

ces. » Ex hoc accipitur, quod Sancti non sentiunt passiones nisi secundum judicium, et non secundum dolorem : ergo multo minus Christus in quo fuit major sanctitas : ergo non doluit.

SED CONTRA :

Si dicatur, quod ex miraculo anima Christi doluit. CONTRA hoc miraculum videmus in omnibus, quod dolent ictus et vulnera : ergo videtur cum hoc omnibus insit, quod naturale sit animæ compati corpori, et hoc expresse habemus in Littera. Cum igitur Christus omnes defectus assumpserit, videtur etiam quod

<--- Page Split --->

assumpsit in anima naturalem corpori compassionem et dolorem.

Soluto. Soluto. Dicendum, quod anima Christi et omnis anima in statu mortalitatis hujus, quamdiu conjuncta est corpori, passibilis est compatiendo corpori, et patiendo ex corpore. Sunt enim (ut dicit Philosophus) motus quidam ex corpore venientes in ipsam animam, et quidam e contrario venientes ex anima in corpus. Ex corpore autem in animam veniunt, sicut in sentiendo et in somno : in sentiendo quidem, scilicet recipiendo in organis corporalibus species sensibiles, secundum quod sensus proprius, et communis, et phantasia, et caetera vires apprehensiva passiva dicuntur, secundum quod pati dicitur a graeco πάθες, quod sonat recipere. In somno autem, quia somnus est ligamentum sensuum ex evaporatione infringidata in loco cerebri, et descendendo gravante organa sensuum. Alii autem motus sunt ab anima in corpus, ut processus, et opera artium quae fiunt ab intellectu practico : sed hoc modo non quaeritur hic de anima passibilitate.

Alia etiam ratione passibilis est anima iterum secundum quod passionem diffinit Damascenus, quod est motus animae suspicione boni vel mali. Ex hac enim suspicione surgit passio illata parti anima sensibili qua dicitur tristitia, vel delectatio : ex apprehensione enim boni convenientis surgit delectatio, et ex apprehensione mali inconvenientis tristitia : et hoc modo iterum non quaeritur hic de passione.

Tertio modo dicitur passio sensus doloris ex dissolvente continuum corpus conjunctum animae, sive illa dissolutio sit ex intemperantia humorum, ut in febribus. Sive per agens violentum, ut in ictibus, et vulneribus, et hujusmodi : et hoc modo quaeritur hic de passione : et sic dicimus animam Christi compassam esse corpori.

Ad PRIMUM quod contra objicitur, dicendum quod verum est, quod anima in

se et secundum naturam suam non habet contrarium, nec in se, nec in componentibus ipsam : sed tamen conjunctum sibi habet contrarium, scilicet corpus : et quia naturaliter appetit conservationem conjuncti, sicut dicit Dominus ad Petrum, Joan. xxt, 18 : Cum senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet te quo tu non vis. Ideo, inquam, quia appetit conjuncti conservationem, dolet et compatitur in dissolventibus ipsum : et haec passio est ex contrario sibi, vel ejus quod sibi est conjunctum : sic enim contrarium conjuncto, est contrarium sibi in hoc statu, licet non simpliciter.

Ad aliud dicendum secundum Augu- 14 stimum, quod clavus vel gladius non fuerunt fortiora quam anima Christi, nec sunt etiam fortiora quam anima alterius : sed passione facta in corpore, sicut est vulneratio, vel livor, vel aliquod hujus- modi, anima punit seipsam Et hoc in- telligitur sic : quia anima species passio- num factarum in corpore apprehendit, abstrahendo ab organo tactus, et appre- hendit ut contraria conjuncto sibi, et ex illa apprehensione causatur dolor ut ex immediata causa sensus doloris. Unde licet gladius non scindit eam, tamen ipsa dolet causato dolore ex hujusmodi spe- ciebus apprehensis, et immediate affli- gens est hujusmodi species apprehensa. Et haec solutio est salvando dictum Au- gustini. Sed levius possumus solvere di- cendo, quod fortius per se non agit nisi in minus forte : sed per accidens potest agere in fortius se : sicut si agit in de- bilius se, quod fortiori est conjunctum, ex cujus compassione patitur fortius.

Ad aliud dicendum, quod dictum Phi- 15 losophi verum est : sed hic est aliquis tactus, licet non immediate tangat gladius animam, tamen tangit per conjunctum, ut tactus dicatur secundum quod tangit species dissolventis apprehensa : et sic sequitur ipsa alteratio doloris.

Ad aliud dicendum, quod Dionysius

<--- Page Split --->

loquitur commendando virtutem Joannis et perscverantiam in hoc quod pro Christo non reputabat passiones : et ideo vult dicere, quod passiones persecutionum et exsilii sic non affecerunt eum ut averterent a rectitudine vitae et fidei. Quod autem non senserit tribulationes, hoc non intendit, quod innuit ipso modo loquendi, cum dicit : « Imo et passiones corporis hac tantum in parte sentire credo, ut eas solum dijudices. » Si enim judicium habebat et sensum, tunc necessario consequebatur dolor.

Ad 5. Ad aliud dicendum, quod Moyses habuit hoc gratia ejus quod corpus ejus immutatum permansit, et non per naturam, cum ad hoc valuit aversio animae per actum contemplationis : quia etiam ipsa conversio ad superiora post se trahit spiritus corporeos et vires inferiores, ut minus operentur et minus dirigant spiritus naturales ad opera naturalia quae sunt digerere, et nutrire, et hujusmodi. Quod autem omnino habuerit per naturam, videtur mihi impossibile : quia licet ita sit quod quaedam animalia quiescunt ad tempus, quae scilicet sunt frigidorum humorum et spissa pellis, eo quod multas contrahunt superfluitates tempore nutrimenti : et ideo tempore quo incipit frigus, quando pellis magis inspissatur et corrugatur et pori clauduntur, non recipiunt cubum, sed quiescunt : quia aliter nimietate viscositatis humorum accideret eis mors : quare tunc quiescunt ut calor vel consumat vel dissolvat superfluitates contractas : tamen hoc non potest dici de homine : quia non est hujusmodi animal, nec accidit hoc generaliter omni hujusmodi, nec tempore determinato cujuslibet anni. Et ideo hoc miraculum fuit plus m viro quam in mulicre, et plus in moto de loco ad locum quam in quiescente in loco uno.

« in sublime agor, et omnia tormenta « tua sæculo altior, tyrannie, despicio : « insurge ergo et toto malignitatis spi- « ritu debacchare, videbis me Dei virtute « plus posse qui torqucor, quam possis « ipse qui torques. » Hoc referendum est ad hoc quod sit dictum per causam, hoc est, quod haec tormenta sunt mihi causa æterni refrigerii, cujus spes jam aliquantulum tormenta mitigat, sed non tollit : et hoc probatur per hoc II Machab. vi, 30, ubi dicit Eleazarus : Domine, qui habes sanctam scientiam, manifeste tu sciis, quia cum a morte possem liberari, duros corporis sustineo dolores : secundum animam vero propter timorem tuum libenter haec patior.

Ad aliud dicendum, quod anima occupata circa aliquid potest abstrahi a levi motu, sed a fortiori non retrahitur : fortior enim motus semper ad se tralhit animam. Unde licet fortus sit vinculum charitatis ligantis ad Deum per contemplationem vinculo corporis, tamen vinculum corporis in statu isto magis movet, et magis sentitur : et ideo potius retrahit ad se animam, quam abstrahi possit ab ipso. Hoc tamen non dico in Christo : quia Christus viator et comprehensor fuit : et ideo utrumque actu potuit esse in ipso absque hoc quod unum retraheretur ab alio.

ARTICULUS III.

An anima Christi secundum se totam sit passibilis ?

Secundo quaeritur circa hoc, Utrum anima secundum se totam fuerit passibilis in Christo, vel etiam in aliis, quia ex maxima parte eadem est quaestio ?

Videtur enim, quod uon : quia

<--- Page Split --->

Sed contra. SED CONTRA :

animae in substantia animae, quam animae et corporis. Si igitur ex affectu conjunctionis anima compatitur corpori, multo magis ex affectu virium inter se una vis compatitur alii : et ita passione facta in una parte animae, erit passio in anima tota.

Item, Si propter naturalem passionem patitur anima sic conjunctis, tota anima patietur. PRIMA constat ex praedicta. SECUNDA probatur ex hoc quod alia est natura quae est forma hominis et alia bruti. Cum igitur corpus brutí perficiatur actu animae sensibilis, necessario corpus hominis perficiatur perfectione animae rationalis : ergo rationalis est conjuncta corpori.

SOLUTIO. Dico, quod anima secundum 4 se totam passibilis est in corpore. Fuit enim praedicatum, quod Christi anima non fuisset passa secundum partem superiorem a quodam abbate, sed Parisiis ab universitate Magistrorum pro haeresi condemnatum est. Sed intelligendum, quod in anima duo est considerare, scilicet quod est natura hominis, et principium operationum humanarum. Quantum ad primum tripliciter consideratur : quaedam enim habet in quantum est forma substantialis, et quaedam habet in quantum est anima, et quaedam in quantum est natura hominis ut homo est. In quantum enim est forma substantialis est ipsa perfectio corporis hominis, secundum quod est per temperamentum accedens ad aequalitatem convenientem alqualiter cum coelo, et distans a distemperamento elementi : et cum ista aequalitas summa sit in homine, ut dicit Avicenna, datur ei a datore forma nobilissima : et ideo ratio formae et actus in anima nobilissima est. In quantum autem anima est actus corporis non modo complexionati in tali temperantia, sed etiam vitam habentis, et hujusmodi est quodcumque organicum, et sic habet anima effluere

<--- Page Split --->

a se diversas vires in diversas partes corporis : hoc iterum habet anima rationalis nobilissime : quod probatur per formam et figuram corporis et figuram membrorum, quae decore et pulchritudine omne aliud corpus animatum excedunt. Tertium in quantum est natura hominis ut homo est, natura, inquam, dans homini esse hominis et rationem, secundum quod Philosophus dicit in II de Anima, quod anima est substantia secundum rationem : quia dat esse et rationem corpori animato : et sic rationalis anima considerata ut natura, necesse est quod habeat aliquid plus quam forma, et plus quam anima : et hoc est quod dicit Philosophus quidam, quod habet effluere vires quasdam quae sunt affixae organis per hoc quod est forma dans esse ut natura : et quasdam quae non sunt affixae, ordinem habentes ad affixas per hoc quod accipiunt ab eis species, et ordinem habentes ad substantias separatas, per hoc quod participant de lumine earum : et hoc est quod dicit Philosophus, quod anima nobilis tres habet operationes, scilicet divinam, animalem, et intellectualem. In hac igitur consideratione tota anima conjuncta compatitur. Alia autem est consideratio animae secundum quod est principium operationum humanarum, et sic non est necesse quod tota compatiatur : quia quaedam virtus ejus potest esse circa contemplationem aeternorum, et quaedam affecta passionibus corporum.

ordinem illum passibilem dicunt : sed haec solutio sive sit vera, sive non, parum aut nihil facit ad solutionem quaestionis.

Ad aliud dicendum, quod hoc non est necessarium : quia licet tota patiatur, ut est natura hominis, non tamen patiuntur omnes vires, ita quod ferantur ad considerationem passionis ut occupentur et detineantur circa illam : quia per hanc considerationem vires divisae sunt, et quaedam feruntur in superiora, quaedam autem in inferiora.

Ad aliud dicendum, quod non deducitur : quia deductio est ita quod avertuntur vires superiores a rectitudine quam habent, secundum quod sunt superiores et regentes eas quae sunt inferiores : et hoc accidit eis, non ut sunt natura hominis, sed potius ut divisae sunt contra inferiores.

Ad aliud jam patet solutio : quia tota anima conjuncta est ut natura dans esse et rationem corpori hominis, ut homo est.

Ad aliud dicendum, quod tristitia et perturbatio non cadit in sapientem secundum effectum ut avertat a rectitudine regiminis, sed cadit in eum secundum experimentum passionis.

ARTICULUS IV.

His habitis, facile est respondere objectis.

Dicexdu m enim est ad primum, quod licet intellectus ut intellectus nullius corporis est actus, cui sit permixtus ut organo, tamen intellectualiter tota anima est actus corporis et natura : et ideo intellectus ut natura hujus, patitur et compatitur, licet non necessarium sit ipsum pati, ut est principium operis quod est contemplatio. Quidam autem aliter dicunt, quod accipit a corpore ordinem praecedentis potentiae : et ideo secundum

An secundum unam aliquam partem simul inesse poterit acerbitas magni doloris, et experimentum magnae jucunditatis ?

Tertio quæritur, Utrum secundum unam aliquam partem simul inesse poterit acerbitas magni doloris, et experimentum magnæ jucunditatis ?

<--- Page Split --->

Si forte dcas, quod aliud fuit in Christo quam in aliis hominibus : quia Christus unitus fuit deitati : et ideo secundum rationem sibi inesse potuit maxima delectatio fruitionis, et secundum unionem ad corpus maximus sensus doloris in eadem parte animae. Contra : Quidquid informat indivisibile, informat ipsum totum : sicut si possibile esset albodinem esse in puncto, non possenus dicere, quod ipsum posset esse album secundum quod est principium, et nigrum secundum quod est finis : quia cum albedo sit esse secundum naturam, quaerit subjectum secundum naturam et non secundum rationem. Principium autem et finis non diversificant punctum, nisi secundum rationem. Ergo similiter cum anima non dividitur ita quod una pars sit conjuncta, et alia pars non sit conjuncta, per considerationem conjunctionis ad hoc et ad illud non est diversificata nisi secundum rationem : sed dolor et delectatio sunt passiones secundum rem : ergo quaecumque insit alicui potentiae animae, informabit eam totam : ergo altera non habebit locum nisi ponatur potentia illa substantialiter habere partes diversas, quod absurdum esset : ergo videtur, quod in eadem potentia summus dolor cum summa delectatione inesse non potuit.

SED CONTRA :

Aut ratio Christi apprehendit dolorem passionis aut non. Si non apprehendit : ergo non ordinavit : ergo meritorius non fuit, quod haereticum est dicere. Si apprehendit : sed constat, quod etiam deitatem sibi conjunctam apprehendit, quia ab illius apprehensione numquam retracta fuit : ergo in eadem potentia fuit apprehensione duorum, unius ut summe contrarii, alterius ut summe convenientis. Constat autem, quod sequitur experimentum doloris ex mortis apprehensione, et summum gaudium ex apprehensione deitatis : et simul, ut videtur, quia apprehensiones erant simul.

Solutio . Sinepræjudiciodicipotest , s u l quod contraria inesse simul contingit duobus modis, scilicet quod utrumque insit ut forma et actus, et quod unum sit ordinatum in alterum ut materia, et præcipue in potentiis animæ hoc contingit. Quod primo modo non possunt inesse contraria, satis videntur probare prius habitæ rationes. Secundo autem modo et contraria possunt inesse, et sequi potest affectus : verbi gratia, in omni pænitente dolor est in ratione, quia aliter non esset laudabilis : et tamen dicit Augustinus : « Semper doleat, et de dolore gaudeat : » ergo gaudium potest esse de dolore, ita quod dolor sit materia gaudii, et ita utrumque potest inesse. Ita dico in Christo, quod mors fuit in ratione apprehensa ut erat opus redemptionis, et sic mors apprehendebatur ut materia gaudii : et ita utraque potest inesse, et sic videtur loqui Psalmus xvni, 6 : Exsultavit ut gigas ad currendam viam. Et hoc modo poterat simul inesse affectus doloris in judicio mortis, et jucunditas ex fine mortis.

Et per hoc patet solutio ad totum.

Vel, possemus dicere, quod dolor de morte carnis non con'raritar: jucunditati fruitionis æternæ vel redemptionis humanæ : quia non sunt de eodem, et sic possunt inesse simul. Sed hæc solutio

<--- Page Split --->

non valet tantum quantum prima : quia licet non contrarientur, tamen trahunt per effectum ad contraria, sicut occupari circa inferiora vel superiora : et ideo

prior solutio est melior meo judicio, et in hoc sensu procedit objectio facta in contrarium.

B. Qualiter accipiendum sit illud quod ait Leo Papa ?

Tradit auctoritas, quod Dominus noster in se suscepit omnia infirmitatis nostrae, praeter peccatum 1 : quod nisi accipiatur de illis tantum quae eum sumere pro nobis oportuit nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsit ignorantiam aliquam, cum sit ignorantia quaedam quae defectus est, nec peccatum est, scilicet ignorantia invincibilis: nam vincibilis peccatum est, si tamen de his est quae nobis expedit scire. Sunt enim quaedam quorum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem : et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem nobis esse ignorantiam aque difficultatem volendi vel faciendi bonum, quae ad miseriam nostram pertinent. Unde Augustinus in libro III de Libero arbitrio : Approbare, inquit, falsa pro veris, ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore carnalis vinculi non posse a libidinosis operibus temperare, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Ex qua miseria peccantibus justissime inflicta, liberat Dei gratia : quia sponte homo libero arbitrio cadere potuit, non etiam surgere : ad quam miseriam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae : nec ab isto malo quisquam nisi gratia Dei liberatur 2. Ecce evidenter dicit hic Augustinus ignorantiam qua quis invitus falsa pro veris approbat, et difficultatem qua non potest se temperare a malo, ad miseriam nostram pertinere, et poenam esse hominis. Haec autem Christus non habuit. Non ergo accepit omnes defectus nostrae infirmitatis praeter peccatum.

<--- Page Split --->

ARTICULUS V.

An Christus omnes defectus acceperit, vel quosdam, et quosdam non?

Deinde quaeritur, Si omnes accepit vel quosdam ?

Videtur autem, quod omnes : quia

Præterea, Quæ esset ratio, quod aliquos assumeret, et aliquos dimitteret, cum nullus eorum sit peccatum ? Ergo videtur, quod omnes assumpsit, vel nullum : sed nullum non assumpsit: ergo omnes.

Sed contra. SED CONTRA :

Non fuit leprosus, nec gibbosus, nec claudus : ergo non omnes defectus etiam corporales assumpsit.

Smuliter, Nec fuit ignorans, nec inpotens bene agere : ergo nec omnes defectus animae assumpsit.

quod natura nostra plantata est duobus modis, scilicet in principiis naturalibus, et gratia innocentiae, et utramque plantationem fecit Deus : gratiae autem amissionem non fecit Deus, sed culpa hominis : et ideo quae praeter naturam consecuta sunt culpam, non assumpsit, quia illa non plantavit, sicut est ignorantia, et infirmitas bene agendi in anima, et fomes libidinis in corpore, et pugna carnis adversus spiritum : et ideo illa non assumpsit. In plantatione autem naturali plantavit Deus corpora nostra convertendo elementa in humores, et humores in membra similia et dissimilia : et de plantatione illorum sunt quaedam ex parte corporis, et quaedam ex parte animae : ex parte corporis, ut mortalitas : ex parte dissolutionis, sicut fames ex agentibus qualitatibus primis in substantiam : et ideo illos assumpsit. In anima autem affectus naturales conjunctos consequitur dolor et tristitia separationis et mortis, et illos assumpsit : et isti sunt naturales defectus omnis hominis : sed lepra, et gibbus, etc., sunt defectus personales istius vel illius, et ideo non sunt per se naturae : et cum ipse venit totam natu ram reparare, ideo illos non debuit assumere. Idem judicium est de febre, epilepsia, et hujusmodi.

Aliam regulam considerandi inter defectus assumptos et non assumptos dat Magister in Littera, scilicet quod accepit illos quos accipere eum non dedecebat, et nobis expediebat : et hoc idem est : quia illos quos ipse in principio naturae plantavit, non dedecebat eum suscipere, et non personales et consequentes ex culpa : et isti fuerunt nobis expedientes, quia isti sunt ad naturae, et non unius hominis curationem.

Solutio.

SOLUTIO. Hic considerandum per regulam Damasceni supra habitam, quod omnes defectus assumpsit, quos in nostra natura plantavit. Considerandum igitur,

Præterea, Si personales assumpsisset, ut lepram, vel gibbum, fuisset impeditus a prædicatione verbi: quia auditum ab eo non fuisset propter personæ despectionem.

1 Ad Hebr. v, 8 : Et cum esset Filius Dei, diut-

<--- Page Split --->

C. Quod ignorantia talis et difficultas non sit peccatum.

Sed forte aliquis dicet illa esse peccatum. Cui obviat illud quod Augustinus tradere videtur, hoc scilicet Deum inculpabiliter ante peccatum in exordio conditionis homini potuisse indere, ut essent ei naturalia: ita in libro Retractationum 1 inquiens: Ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic esset culpandus Deus, sed laudandus. Sed si haec homo in prinordio naturaliter habuisset, numquid essent in eo defectus et poena? Si defectus vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus vel poenas, si naturaliter homini infuissent: sicut non fuit homini ante peccatum nondum gratiam adepto defectns sive poena, non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non posse proficere, scilicet malum declinare et bonum facere. Omnes ergo defectus nostros suscepit Christus praeter peccatum, quos ei convenicbat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim plura aegritudinum genera et corporis vitia, a quibus omnino immunis exstitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam: vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem: vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscepit.

I f o s autem defectus non conditionis suae necessitate, sed miserationis voluntate suscepit. Veros quidem habuit defectus sicut et nos, sed non eadem ex causa. Nos enim ex peccato originali hos defectus contrahimus, sicut Apostolus insinuat, dicens : Corpus quidem mortuum est propter peccatum 2, id est, necessitatem moriendi habet in se. Christus autem non ex peccato hujusmodi habuit defectus, quia sine peccato est conceptus, et natus, et in terris conversatus. Sed ex sola miserationis voluntate de nostro in se transtulit veram infirmitatem, sicut accepit veram carnem, quam sine omni infirmitate assumere potuit, sicut absque culpa eamdem suscepit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VI.

ergo si tunc veritatem humanae naturae exhibuit, tunc penalitates de veritate humanae naturae esse non possunt : non ergo per talia se potuit ostendere verum hominem.

Utrum tres causæ tactæ a Magistro, quare Christus assumpsit nostros defectus, sint bonæ ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in Littera in tertia parte primæ istius partis circa finem, ibi, « Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem veræ humanutatis, etc. »

Hic enim determinat triplicem finem assumptionis defectuum, scilicet ostensionem veræ humanitatis in ipso, congruentiam ad opus redemptionis, et ad spem nostram erigendam ab immortaltatis desperatione.

Videtur autem nulla istarum causarum fuisse conveniens.

Et primo objiciatur de primo sic :

Præterea, Etiam eadem scribitur ab Anselmo.

Item, Quidquid non est de origine alicujus naturae, hoc non est de veritate ejus : igitur per illud non ostenditur verus homo.

Item, Post resurrectionem ostendit veram humanitatem : et tamen corruptibilem non ostendit, cum ostiis clausis intravit, et coram discipulis quandoque visibilis, quandoque invisibilis fuit 1 :

SOLUTIO. Dicendum, quod bonæ sunt 5a causæ istæ quas hic Magister determinat : et sumitur ratio et sufficientia sic, Redemptor enim assumpsit illud quod est dispositio ad redemptionem, et id quod valet ad opus. Et primo modo est causa prima : quia veritatem debentis satisfacere exhibuit sumendo defectus. Si autem quoad opus, aut quoad ipsum opus in se, aut quoad finem operis. Si quoad ipsum opus, sic sumitur secunda. Si quoad finem operis, sic sumitur tertia : quia hoc fuit finis redemptionis, ut homo spe gratiae reconciliationis ad spem erigeretur immortalitatis.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod non 1A1 intendit naturam hominis in genere ostendere, quia hoc non valuisset nobis, sed naturam hominis in statu redemptionis debentis et potentis satisfacere : et cum hoc congrue non potuerit esse nisi per passibilitatem, passibiltas est de statu veritatis naturae in redimente naturam, licet non est de statu naturae in se : et per hoc patet solutio ad duo sequentia.

Ad ID quod objicitur contra causam 4d secundam, dicendum quod occisio violenta non potest inferre laesionem nisi

<--- Page Split --->

assumptis defectibus naturalibus : quia quoad materiae dispositionem, idem est defectus ad mortem naturalem et violentam, licet differentia sit in causa efficiente.

Ad alud dicendum, quod ex infirmitate illa erigitur spes : quia spes fulcitur fortitudine meriti et justitiae, et non fortitudine virium : et illi defectus cumulant nobis meritum et justitiam reconciliationis.

tate assumentis, et ita fuit in potestate Christi antequam esset homo, utrum assumeret naturam humani corporis sine defectibus vel cum ipsis : et ideo assumpti sunt. Sic autem non est in nobis : quia nos non fuimus antequam hos defectus in habitu haberemus, et ideo nos contraximus : et bene concedo, quod contractum est a natura tractum et cum libidine quae est in coitu generationis.

Et per hoc patet solutio ad duo prima.

Ad id quod ulterius quaeritur de ratione Adquest . vocabuli, dicendum quod ratio sua acciputur a triplici simultate inseparabili in natura corrupta : quarum una est in generantibus, et alia in actu generationis, tertia autem in materia generationis. In generantibus autem licet persona sit mundata per baptismum ab originali peccato, tamen in actu generationis conjuncta est Adae : quia omnis homo purus (ut dicit Anselmus) est Adam in natura, etiam quicumque sit ipse in persona. Et accipit ab Apostolo, I ad Corinth. xv, 47 : Primus homo de terra, terrenus : secundus homo de cælo, cælestis. Qualis terrenus, tales et terreni. Et infra, 7. 49 : Igitur, sicut portavimus imaginem terreni, etc. Si enim persona ut persona generaret, tunc genitum nasceretur secundum meritum personae vel demeritum : et hoc non est verum : generat igitur persona ut Adam in natura : et igitur (secundum Augustinum) sicut circumcisus præputiatum gignit, trajiciens in ipsum quo ipse jam caruit, ita baptizatus filium irae generat, trajiciens in ipsum quo ipse jam caruit : et in hac simultate personae generantis et Adae dicitur contractum quasi ab utroque tractum, scilicet per unum et ab altero : per personam enim trahimus "ab Adam.

ARTICULUS VII.

An Christus hos defectus contraxerit, an voluntarie susceperit ?

Deinde quaeritur de hoc quod consequenter dicit in capitulo C illius partis ibi, C, § 2 : « Hos autem defectus non conditionis suæ necessitate, etc. »

Videtur enim, quod Christus hos defectus contraxerit : quia

Quesst.

PRETEREA , Si dicatur, quod contrahere est ex libidine trahere : libidine, dico, in qua natura nostra seminatur, quae est ratio quod illud dicatur contractum ? Hoc enim non videtur habere significatio vocabuli.

Solutio.

Solutio. Dicendum, quod Christus non habet defectus contractos, sed assumptos. Assumptio enim est in volun-

Simultas autem actus est conjunctio duplicis legis, scilicet fusionis substantiae corpulentae, et legis concupiscentiae in vehementi et suffocanti libidine : licet enim quosdam non suffocet quoad ha-

<--- Page Split --->

bitum virtutis, suffocat tamen omnes quoad rationis actum. Unde etiam dicit Gregorius, quod in tali opere Spiritus sanctus non tetigit corda Prophetarum, propter nimium descensum rationis sub carne. Et quoad duorum istorum conjunctionem iterum dicitur contractum, quasi simul ab utroque tractum in actu generationis.

Tertia conjunctio est in semine quod est materia in qua est corruptio vitii secundum causam, et corruptio passibilitatis. Dico autem corruptionem vitii quae est vitium, vel immediate ex vitio, vel ad vitium de se. Vitium, sicut in anima originale peccatum. Ex vitio immediate : quia lex carnis respersa in membris est figura peccati, ut dicit Augustinus in libro de Nuptiis et concupiscentia. Non enim illam habemus ex constituentibus nos materialiter, scilicet calido, frigido, humido, et sicco : sed est immediata sequela peccati. Ad vi tium autem de se : quia est prona in peccatum. Et dico illam corruptionem vitii secundum causam esse in semine, non

secundum essentiam : quia causabit ipsam tale semen innatum partim secundum corpus, et partim secundum animam, et partim secundum utrumque. Quoad habitum enim lex membrorum erit respersa in membris corporis, et quoad peccatum originale erit in anima, et quoad pugnam carnis contra spiritum, et e converso, erit in utroque. Et ideo dico ipsam non esse secundum essentiam in semine : quia, ut Anselmus dicit, originale peccatum non est magis aliquid per essentiam in semine, quam in sputo : tamen de hoc determinari habet super secundum librum Sententiarum.

Propter igitur triplicem istam conjunctionem dicitur in nobis ista passibilitas contracta. In Christo autem nullo istorum modorum fuit. Adam enim in natura matris expulsus fuit, in conceptu filii solus Spiritus sanctus non homo egit, in materia assumpta corruptio vitii nulla fuit : et ideo hos defectus assumpsit et non contraxit.

D. Auctoritatibus probat Christum secundum hominem vere dolores sensisse et timuisse, contra quosdam hoc negantes.

Sed quia nonnulli 1 de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse inveniuntur, asserentes similitudinem atque imaginem passionis et doloris Christum hominem pertulisse, sed nullum omnino dolorem vel passionem sensisse, auctoritatum testimoniis eos convincentes, indubitabile faciamus quod supra diximus. Propheta Isaias dicit: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit 2. Et veritas ipsa in Evangelio ait: Tristis est anima mea usque ad mortem 3 : ubi etiam legitur, Ccepit

<--- Page Split --->

Jesus pavere et taedere 1. Propheta etiam ex persona Christi ait : Repleta est malis anima mea 2. Quod exponens Augustinus, inquit : Non vitiis et peccatis, sed humanis malis, id est, doloribus repleta fuit anima Christi, quibus ipsa compatitur carni. Non enim dolor corporis potest esse sine anima. Dolere autem anima, etiam non dolente corpore, potest. Hos autem humanae infirmitatis affectus, sicut ipsam carnem ac mortem, non humanae conditionis necessitate, sed miserationis voluntate suscepit. Ambrosius etiam in libro II de Trinitate 3, ait : Scriptum est, Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste 4, Timet ergo Christus : et dum Petrus non timet, Christus timet. Petrus dixit : Animam meam pro te ponam 5. Christus dicit : Anima mea turbatur. Utrumque verum est et rationis plenum, quod et ille qui est inferior non timet, et ille qui superior est gerit timentis affectum. Idem, in eodem : Ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur, per naturam hominis et tediavit et resurrexit. Non turbatur ejus virtus, non turbatur ejus divinitas : sed turbatur anima, secundum humanae fragilitatis assumptionem. Nam qui suscepit animam, suscepit etiam animae passionem. Non enim eo quod Deus erat, aut turbari aut mori posset 6. Idem, in eodem : Suscepit tristitiam meam : et confidenter tristitiam nomino, qui crucem praedico. Ut homo habuit tristitiam quam meo suscepit affectu : mihi compatitur, mihi tristis est, mihi dolet. Ergo pro me et in me doluit, qui pro se nihil habuit quod doleret. Doles igitur, Domine Jesu, vulnera mea, non tua : quia tu non pro te, sed pro me doles. Hieronymus quoque in Explanatione fidei ait : Nos ita dicimus hominem passibilem a Dei Filio susceptum, ut deitas impassibilis permaneret. Passus est enim Filius Dei, non putative, sed vere, omnia quae de illo Scriptura testatur secundum illud quod pati poterat, scilicet secundum substantiam assumptam. Licet ergo persona Filii susceperit passibilem hominem, ita tamen ejus habitatione secundum substantiam suam nil passa est, ut tota Trinitas, quam impassibilem necesse est confiteri 7. His aliisque auctoritatibus perspicuum fit Christum vere passibilem assumpsisse hominem, atque in eo defectus et affectus nostre infirmitatis suscepisse : sed voluntate, non necessitatis conditione.

<--- Page Split --->

E. Hic ponit quæ prædictis adversari videntur.

Quædam tamen reperiuntur in Santorum tractatibus, quæ præmissis adversari videntur. Nam super illum locum Psalmi, Clamabo, et non exaudies 1, Augustinus tradere videtur, Christum nec vere timuisse, nec vere tristatum esse, dicens sic: Quomodo hoc dicit, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus 2: sed de nobis corpore suo hoc dicit. Corporis enim sui, id est, Ecclesiæ gerebat personam: sicut et alibi cum dixit, Transeat a me calix iste 3, pro nobis loquitur: nisi forte putetur tinuisse mori, sed non vere timebat Dominus pati, tertia die resurrecturus, cum arderet Paulus dissolvi et esse cum Christo 4. Non enim fortior est miles quam imperator. Miles enim coronandus gaudet mori, et Dominus coronaturus timet motem? Sed infirmitatem nostram repræsentans, pro suis infirmis qui timent mori, hæc dixit. Vox illorum erat, non capitis. Hieronymus etiam ait: Erebescant qui putant Salvatorem timuisse mortem, et passionis pavore dixisse, Transeat a me calix iste 5.

ARTICULUS VIII.

An Christus timorem et tristitiam assumpserit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in illo capitulo D, « Sed quia nonnulli de suo sensu, etc. »

Videtur enim, quod Christus tristitiam et timorem non assumpsit, multiplici ratione probari. Primo quia talia in eum cadere non potuerunt :

<--- Page Split --->

laudabilibus bonis, nec bonum humanum auferre, nec dare potest : et voco bonum humanum, id ad quod est homo : ergo cum Christus non fuerit minus sapiens Philosophis, non tristabatur de illatis passionibus : ergo falsum est, quod Christus habuit tristitiam, ut videtur.

habito capitulo, quod non est defectus et penalitas in quo natura est instituta, sed id quod consecutum est ex peccato : omnes autem ex peccato consecuti sunt : ergo nullum accipere debuit : ergo nec tristitiam, nec timorem, nec famem, nec sitim, nec aliquem alium.

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus veram tristitiam naturalem habuit, et verum timorem, sicut dicit Magister in Littera.

QUEST. ULTERIUS videtur posse ostendi, quod non habuit timorem.

Ad PRIMUM igitur dicendum, quod aliud est esse tristitiam in viro sapiente, et aliud est cadere in ipso perturbationem : licet enim tristitia turbatio sit in viro sapiente, tamen non est perturbatio : Christus enim non est minus sapiens quam Philosophi : dicit tamen, Turbatus sum, et non sum locutus 1. Nec Seneca intendit, quod non insit eis tristitia turbans, sed quia non est in eis tristitia perturbans : quia perturbatio dicit deflectionem rationis ab æquitate. Aliud enim est rationem tangi turbatione, et non deflecti : et aliud est tangi, et deflecti ab æqualitate regiminis quo in regno animæ regit : et aliud est tangi, et deflecti ab æqualitate virtutis. Sapiens enim tangitur et patitur ratione passionis, sed non deducitur deflexus ab æqualitate et æquitate. Imperfectus autem sapiens paitur, et tangitur, et deducitur ab æqualitate quidem, sed non recedit ab æquitate. Insipiens autem patitur, et deducitur ab æqualitate, et æquitate. Unde licet pœna corporales bene possunt recipi ad virtutis exercitium, tamen quia agunt contra naturam bonam, inducunt in sapiente tristitiam talem qualem diximus.

Ad ALIUD dicendum, quod sapiens non tristatur de eis, secundum quod summa virtus est in eis : sed secundum alium modum potest tristari. Unde Aristoteles in IV Ethicorum dicit, quod sufficit forti non tristari, id est, non turbaliter tristari, licet in aliis virtutibus hoc non

<--- Page Split --->

sufficiat : quia in aliis virtutibus signum oportet accipere habitum facientem in opere delectationem, ut ipse dicit : sed fortis non potest delectari in opere sustinentiae, sed sufficit si in line gaudet, et in opere non perturbatur, etsi tristetur propter nimiam acerbitatem passionis.

Ad aliud dicendum, quod passio secundum quod est illata per fortunam, non est materia virtutis, sed secundum quod est accepta a forti et sapiente : quia dicit Philosophus, quod fortis etiam bene utitur infortuniis, et etiam periculis naturalibus, ut est mors naturalis.

Ad aliud dicendum, quod auctoritates illae non intendunt removere a Christo passionem tristitiae omnino, sed passionem intendunt ponere et passionem perturbantem removere, sicut Magister infra in textu illas auctoritates exponit.

est considerare naturam et personam : unde licet nihil fuerit impossibile personae, tamen natura infirma fuit in eo, et illius conditio fuit timor personae in natura illa. Quod autem dixit, Nemo tollut, etc., hoc dicit de potestate personae secundum naturam divinam.

Ad aliud dicendum, quod tristitia et Ad aliud dicendum, quod tristitia et Ad aliud dicendum, quod tristitimor plantata sunt in natura nostra, ut timor plantata sunt in natura nostra, ut supra diximus : quia licet actus timendi supra diximus : quia licet actus timendi et tristandi consecuti sunt ex peccato, taet tristandi consecuti sunt ex peccato, tamen potentia timendi, et ordo ad timomen potentia timendi, et ordo ad timorem, est ex modo constituenti naturam rem, est ex modo constituenti naturam corporis ex contrariis : et sic non est de corporis ex contrariis : et sic non est de aliis quibusdam defectibus, ut statim pa- aliis quibusdam defectibus, ut statim patebit.

Ad aliud dicendum, quod defectus non Ad aliud dicendum, quod defectus non proprie dicitur de eo quod abest natura- proprie dicitur de eo quod abest naturalibus. Diogenes enim non dicitur defi- libus. Diogenes enim non dicitur deficiens ex eo quod non habet cornua : et ciens ex eo quod non habet cornua : et homo non dicitur deficiens ex eo quod homo non dicitur deficiens ex eo quod non habet potentiam volandi : et ideo ho- non habet potentiam volandi : et ideo hominum dicuntur defectus istae passibili- minum dicuntur defectus istae passibilitates : quia natura sua rationalis est, et tates : quia natura sua rationalis est, et instituta fuit in oppositis habitibus : si instituta fuit in oppositis habitibus : si autem non esset cum natura constituta, autem non esset cum natura constituta, non esset defectus, sicut dicit Augusti- non esset defectus, sicut dicit Augustinus : sicut nec in capra, quod non ratio- nus : sicut nec in capra, quod non ratiocinetur.

Ad n quod ulterius quaeritur de timore, dicendum quod timiditas non est idem quod timor : quia timiditas sonat in pusillanimitatem quae vitium est : sed timor sonat in passionem quamdam quae potest esse virtus, et vitium, et naturae conditio : virtus, sicut nos dicimus fortem timere timenda : vitium, sicut dicimus tumorem mundanum vel humanum : condltio autem naturae, sicut dicimus quod est metus cadens in constantem virum : unde timor semper non sonat in vitium.

Ad aliud dicendum, quod non est si- Ad aliud dicendum, quod non est simile de quibuscumque defectibus : quia quidam consequuntur naturam secun- dum principia constituentia ipsam, et quidam culpam, et quidam personam, ut supra diximus : Christus autem non de- buit assumere nisi illos qui consequuntur naturam.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod in Christo

F. Determinatio auctoritatum.

Ne autem in sacris litteris aliqua adversa diversitas esse putetur, harum auctoritatum verba in hunc modum accipienda dicimus : ut non veritatem timoris et tristitiae vel proposionem, sed timoris et tristitiae necessitatem

<--- Page Split --->

et passionem a Christo removisse intelligantur 1. Habuit enim Christus verum timorem et tristitiam in natura hominis: sed non sicut nos, qui sumus membra ejus. Nos enim causa peccati nostri his defectibus necessario subjacemus, et in nobis sunt isti defectus secundum proposationem et passionem: sed in Christo non nisi secundum proposationem. Sicut enim in peccatis gradus quidam notantur proposio et passio, ita et in his penaiibus affectibus. Afficitur enim quis interdum timore vel tristitia, ita ut mentis intellectus non inde moveatur a rectitudine vel Dei contemplatione: et tunc proposio est. Aliquando vero movetur et turbatur: et tunc passio est. Christus vero non fuit ita turbatus in anima timore vel tristitia, ut a rectitudine vel Dei contemplatione aliquatenus declinaret: secundum quem modum intelligitur, cum dicitur vel timuisse vel tristis fuisse. Unde Iiieronymus super Matthæum, ubi legitur, Cæpit contristari et mæstus esse 2: Ut veritatem, inquit, probaret assumpti hominis, vere contristatus est: sed non passio ejus dominatur animo, verum proposio est. Unde ait, Cæpit contristari. Aliud est enim contristari, aliud incipere contristari: quod est, aliter contristatur quis per proposationem, aliter per passionem. Ideoque secundum hanc distinctionem aliquando dicitur Christus non vere timuisse, aliquando vere timuisse: quia verum timorem habuit et tristitiam, sed non secundum passionem, neque ex necessitate conditionis. Unde Augustinus ex his causis volens assumi dictorum intelligentiam, dicit Christum non vere timuisse vel tristatum esse, et incontinenti veram tristitiam habuisse: His verbis infirmos in se præsignans Dominus ait, Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste 3. Non enim vere timebat Dominus pati tertia die resurrecturus, cum arderet Paulus dissolvi et esse cum Christo 4. Iste gaudet coronandus, et tristis est Dominus coronaturus 5 ? Ecce hic videtur tristitiam et timorem a Christo removere. Continuo autem subjunxit: Sed tristitiam sic assumpsit quomodo carnem. Fuit enim tristis, sicut Evangelium dicit. Si enim tristis non fuit, cum Evangelista dicat, Tristis est anima mea, etc. 6, ergo et quando dicit, Dormivit Jesus 7, non dormivit: vel quando dicit manducasse, non manducavit: et ita nihil sanum relinquitur, ut dicatur etiam, quia corpus non erat verum. Quidquid ergo de illo scriptum est, verum est, et factum est. Ergo et tristis fuit:

<--- Page Split --->

sed voluntate tristitiam suscepit veram, quomodo voluntate carnem veram. Aperte noscis eumdem sibi in his verbis contradicere, nisi varias dictorum disceneret causas, ex quibus intelligentia verborum assumenda est. Si enim discernatur intelligentiae causa praedictorum verborum, nihil occurrit contradictionis.

spem subito : ergo nec proposasio, in cujus diffinitione cadit subitum.

SED CONTRA hoc est,

ARTICULUS IX.

Utrum in Christo fuerit proposasio, vel passio ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Magister solvendo contra se objecta, ibi, F, circa initium : « In nobis sunt isti defectus secundum proposationem et passionem. »

Illæ enim species duæ ponuntur in peccatis 1. In Christo autem nullum fuit peccatum : ergo nullus istorum graduum fuit in Christo.

SOLUTIO. Ad hoc dicendum, quod gradus illi ponuntur in ira, non secundum quod peccatum est, sed secundum quod est passio : et ideo possunt transferri etiam ad alias passiones quæ non sunt peccatum, sicut ad tristitiam, vel timorem naturalem.

Ad aliud dicendum, quod est subitum ex parte rei, et ex parte ejus in quo fit. In Christo autem nihil fuit subitum ex parte ejus in quo fuit : fuit tamen subitum ex parte passionis. Veldicatur, quod non secundum illam rationem accipitur hic proposasio, sed secundum effectum : quia scilicet non deflectit rationem ab æqualitate vel æquitate regiminis.

G. De quibusdam Hilarii capitulis valde obscuris, quæ videntur communi sententiæ obviare.

Verumtamen magis movent ac difficiliorem afferunt quaestionem verba Hilarii, quibus videtur tradere ictus et vulnera et hujusmodi, sic in Chri-

<--- Page Split --->

stum incidisse, ut passionis dolorem non incuterent: sicut telum tractum per aquam vel ignem vel aera, ea facit quae et cum trahitur per corpora animala, quia perforat et compungit, non tamen dolorem ingerit, quia non sunt illae res doloris capaces. Ita et corpus Christi sine sensu poenae, vim poenae excepisse dicit: quia sicut corpus nostrum non habet talem naturam, ut valeat calcare undas: ita corpus Christi dicit non habuisse naturam nostri doloris, quia non habuit naturam ad dolendum. Ait enim sic in libro X de Trinitate: Unigenitus Deus hominem verum secundum similitudinem nostri hominis, non deficiens a se Deo assumpit. In quo quamvis aut ictus incidere, aut vulnus descenderet, aut nodi concurrerent, aut suspensio elevaret, afferrent quidem haec impetum passionis, non tamen passionis dolorem inferrent: ut telum aliquod aquam perforans, vel ignem compungens, vel aera vulnerans: omnes quidem has passiones nature suae infert ut perforet, ut compungat, ut vulneret: sed naturam suam in hoc passio illata non retinet, dum in natura non est vel aquam forari, vel pungi ignem, vel aera vulnerari: quamvis natura teli sit et vulnerare, et compungere, et forare. Passus quidem Christus est dum caeditur, dum suspenditur, dum moritur: sed in corpus irruens passio, nec non fuit passio, non tamen naturam passionis exercuit, dum et poenali ministerio poena desevit, et virtus corporis sine sensu poenae vim poenae in se desaevientis excepit. Habuit sane illud Dominicum corpus doloris nostri naturam, si corpus nostrum id naturae habet, ut calcet undas, et fluctus desuper eat, nec clausae domus obstaculis arceatur. At vero si Dominici corporis solum ista natura sit, ut feratur in humidis, et sistat in liquidis, et structa transcurrat: quid per naturam humani corporis carnem ex Spiritu sancto conceptam judicamus? Caro illa de cœelis est, et homo ille de Deo est, habens ad patiendum corpus, et passus est, sed naturam non habens ad dolendum.

Idem, in eodem : Videamus an ille passionis ordo infirmitatem in Domino doloris permittat intelligi : dilatis enim causis ex quibus metum Domino haeresis adscribit, res ipsas ut gestae sunt conferamus. Nec enim fieri potest ut timor ejus significetur in verbis, cujus fiducia continuatur in factis. Tinuisse ergo haeretico passionem videtur : sed ob ignorantiae hujus errorem Petrus, et Satanas et scandalum est. Anne timuit mori, qui armatis obvius prodiit? Et in corpore ejus infirmitas fuit, ad cujus occursum consternata persequentium agmina supinatis corporibus conciderunt? Quam ergo infirmitatem dominatam hujus corporis credis, cujus

<--- Page Split --->

tantam habuit nátura virtutem? Sed forte dolorem vulnerum timuit. Quem, rogo, o tu Dominice infirmitatis assertor, penetrantis carnem clavi habuit terrorem, qui excisam aurem solo restituit attactu? Producens haec aurem manus, clavum dolet, et sentit vulnus, qui alteri dolorem vulneris non reliquit? Pungendae carnis metu tristis est, cujus in attactu caro post caedem sanatur?

Idem : Collatis ergo dictorum gestorumque virtutibus demonstrari non est ambiguum, in natura corporis ejus infirmitatem corporeae naturae non fuisse : et passionem illam licet corpori illata sit, non tamen naturam dolendi corpori intulisse : quia licet forma corporis esset in Domino, non tamen vitiosae infirmitatis nostrae forma erat in corpore, quod ex conceptu Spiritus sancti Virgo progenuit.

Audisti, lector, verba Hilarii, quibus dolorem excludere videtur. Sed si excussa sensus et impietatis hebetudine, praemissis diligenter intendas, atque ipsius Scripturae circumstantiam inspicias, dictorum rationem atque virtutem percipere utcumque poteris, et intelligentiam arguere non attentabis. Intelligitur enim ea ratione dixisse dolorem passionis in Christum non incidisse, et virtutem corporis Christi sibi excepisse vim penea sine sensu penea : quia doloris causam et meritum in se non habuit. Quod videtur notasse ubi ait : Non habens naturam ad dolendum. Et ideo non judicanda est caro illius secundum naturam nostri corporis : nec in eo etiam dominium habuit passio : ita etiam non habuit naturam ad timendum vel tristandum, quia non habuit talem naturam, in qua esset causa timoris vel tristitiae. Itaque ' necessitas timendi non fuit in eo, sicut est in nobis. Nec natura doloris fuit in eo, sicut est in nobis. Tristitiam tamen in eo fuisse consequenter asserit, sed causam ejus exstitisse, non suam mortem, sed defectum Petri et aliorum Apostolorum. Dicit enim Christum non propter mortem, sed usque ad mortem tristem fuisse 2, his verbis : Interrogo quid sit Christum tristem esse usque ad mortem, et tristem esse propter mortem ? Non enim ejusdem significationis est, tristem esse propter mortem, et usque ad mortem. Quia ubi propter mortem tristitia est, illic mors causa tristitiae est : ubi vero tristitia usque ad mortem est, mors non tristitiae est causa, sed finis. Adeo autem non propter mortem suscepta est tristitia, ut sit destituta per mortem. Non ergo sibi tristis est, sed illis qui in scandalo per infirmitatem carnis erant futuri : quos monet orare, ne inducantur in tentationem : qui ante polliciti erant se non scandalizari.

<--- Page Split --->

ARTICULUS X.

An corpus Domini naturam ad patiendum habuit ?

Deinde quaeritur de verbis Hilariis positis in Luttera in ultima parte, ibi, G, « Verumtamen magis movent, etc. »

Videtur autem quod secundum Hilarium corpus Domini naturam ad patiendum non habuit : quod est contra omnes alios Sanctos, ut videtur.

Sed tamen hoc videtur probari sic :

Solutio. Dicendum, quod quidam dicunt Hilarium haec verba retractasse : et haec est meo judicio convenientior solutio. Sed quia librum retractationis ejus non vidimus, ideo oportet vim facere in verbis ejus in tribus locis : in primo ubi dicit, ibi, G, § 2 : « Quam ergo infirmi-

tatem dominatam hujusmodi corporis credis, cujus tantam habuit natura virtutem? » Ex hoc enim accipitur, quod loquitur contra haereticos, qui dicebant Christum tantum fuisse infirmae naturae, et non potuisse de se de virtute personae repulisse hujusmodi infirmitatem.

Secundo, ubi dicit, ibi, G, § 4 : « Non habens naturam ad dolendum. » Intelligit de natura vitiata per peccatum, quae sola est ex debito ad dolendum ordinata : Christus autem non habuit ex debito deliciti, sed ex voluntate assumentis.

Tertio ibi, G, § 3, ubi dicit in fine verborum suorum : « Licet /oma corporis nostri esset in Domino, non tamen vitiose infirmitatis nostrae et at forma in corpore, quod ex conceptu Spiritus sancti Virgo progenuit. » Ex hoc etiam accipitur, quod intendit, quod non patiebatur necessitate corruptionis vitii, de qua prius dictum est in praehabita quaestione : et sic patet qualiter de facili verba Hilarii verificantur.

Ad primum ergo dicendum, quod verum quidem est corpus Christi semper dicitati fuisse conjunctum : sed deitas exposuit tribulationi : quia detas agit per libertatem voluntatis, et non per naturae necessitatem : et ideo non est simile de infinita potentia aquae in frigido et humido respectu ignis.

Ad aliud dicendum, quod gratia innocentae conservabat naturam antequam esset aversa : et tunc non habuit se ad patiendum et moriendum nisi in potentia liberi arbitrii : postquam autem habuit moriendi et patiendi necessitatem, non erat gratiae retinere eam : et ideo licet gratia Christi major esset, tamen quia non pati et etiam mori respicit etiam statum, ideo in primo statu hoc minor gratia potuit, quod non potuit major in secua do et tertio.

<--- Page Split --->

tuit ipse, secundum actum fuit possibilis : et sic falsum videtur quod dicit.

ARTICULUS XI.

An hoc verum sit quod dicit Hilarius, Christus pati potuit, sed passibilis esse non potuit ?

Deinde quaeritur de nota Hilarii in fine affixa, ubi dicit quod pati potuit, et passibilis esse non potuit.

Hoc enim videtur falsum : quia cujus est actus, ejus est potentia. Si igitur po-

Solutio. Hilarius adhuc loquitur secundum primum modum : quia passibilis dicit potentiam quam ipse accepit non fundari in natura secundum compositionem ex contrariis passibilibus, sed ex natura corrupta corruptione vitii : et hæc potentia non necessario est, cujus est actus : sed cujus est actus, illius est potentia secundum naturam illius actus, non secundum modum disponentium accidentium potentiæ : et hoc est quod intendit.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XVI.

Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem quantum ad passionem doloris in speciali ?

A. An in Christo fierit necessitas putiendi et moriendi, quae est defectus generalis ?

Hic oritur quaestio ex praedictis ducens originem. Dictum est enim supra, quod Christus in se nostros defectus suscepit, praeter peccatum 1. Est autem hominis quidam generalis defectus, qui peccatum non est, scilicet necessitas patiendi vel moriendi. Unde corpus nostrum non tantum mortale, sed etiam mortuum 2 dicitur : quia non tantum aptitudinem moriendi, sed etiam necessitatem habet. Ideo quaeritur, Utrum necessitas talis in Christi carne fuerit ? De aptitudine enim moriendi, quod in eo fuerit, ambiguum non est: quae etiam ante peccatum in homine fuit, quando aliquis in eo non fuit defectus: nec ergo mortalitas illa tunc in eo fuit defectus, qui a natura ei erat. Unde etiam quidam talem mortalitatem in nobis non esse defectum non improbe tradunt, sed necessitatem moriendi vel patiendi : quae etiam mortalitas dicitur, vel passibilitas. Dicitur enim homo nunc passibilis vel mortalis, non modo propter aptitudinem, sed etiam propter necessitatem. Sed numquid hic defectus fuit in Christi carne? Anima quoque ejus cum passibilis exstiterit ante mortem, numquid necessitatem patiendi habuit? Si enim necessitas patiendi vel moriendi fuit in Christo, non videtur sola voluntate miserationis defectus nostros accepisse.

Ad quod dici potest, Christum voluntate, non necessitate suae naturae hos defectus sicut alios suscepisse, scilicet necessitatem patiendi in anima,

<--- Page Split --->

simul autem patiendi et moriendi in carne. Verum hanc necessitatem non habuit ex necessitate suae conditionis, quia a peccato immunis: sed ex sola voluntate accepit 1, de nostra infirmitate ponens tabernaculum suum in sole, scilicet sub temporali mutabilitate et iabore. Unde super epistolam ad Hebræos auctoritas dicit, quod sicut hominibus aliis et jure et lege naturae statutum est semel mori 2 : ita et Christus eadem necessitate et jure naturae semel oblatus est, et non saepe. Nec ideo dicit jure naturae, quod ex natura suae conditionis hunc defectum traxerit: qui etiam non provenit nobis ex natura secundum quod prius est instituta, sed cx ea peccato vitalia: et ideo dicitur hic defectus naturalis, quia quasi pro natura inolevit in omnibus diffusus.

est, Utrum Christus necessitate vel sola voluntate passus sit ?

Secundo, Utrum passio ejus major fuerit omnibus passionibus Sanctorum ?

Tertio, Utrum major fuerit passione Adæ in primo statu, si daretur per impossibile quod posset pati ?

« Hic oritur quaestio ex prædictis ducens originem, etc. »

Hic incipit pars illa in qua determinat quaestionem relictam ex dictis, scilicet utrum Christus assumpserit necessitatem patiendi et moriendi ?

Quarto, Utrum major fuerit passione animæ, si daretur per impossibile quod posset ab ipsa descindi aliqua suarum potentiarum ?

Et dividitur in duas partes : in quarum prima disputat et determinat quaestionem : et determinatio incipit, ibi, A, § 2 : « Ad quod dici potest, etc. In secunda, ad solutionem confirmandam, ostendit qualiter Christus de quolibet statu assumpsit aliquid, ibi, B, « Et hic est notandum Christum de omni statu, etc. »

ARTICULUS I.

An Christus necessitate vel sola voluntate pe passus sit ?

Incidunt autem hic gratia primæ partris quatuor quærenda, quorum primum

Ad primum proceditur sic :

Edit. J. Alleaume, acripit. 2 Ad Hebr. ix, 27 Statutum est hominibus

senel moi.

<--- Page Split --->

a me : sed ego pono eam a meipso, et potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam.

4 contra. SED CONTRA est quod habemus in Littera, quod

Ad hoc dicunt quidam, quod est necessitas quadruplex secundum quatuor genera causarum. Dicunt enim, quod est necessitas cogens vel violentiae secundum causam efficientem, secundum quod Damascenus dicit, quod involuntarium per violentiam est cujus principium est in alio, non conferente vim passio : et hac necessitate Christus non assumpsit necessitatem patiendi. Est autem alia necessitas secundum causam materialem : sicut dicimus, quod combustibile necesse est comburi, si conjungatur comburenti : et passibile pati, si conjungatur ad dissolutionem suo agenti : et hanc iterum non assumpsit. Tertio, dicitur necessitas secundum causam formalem : sicut necesse est ho-

minem esse rationalem : et hanc iterum non assumpsit Christus. Quarta est necessitas secundum causam finalem, ut necesse est respirare hominem, si debeat vivere : et necesse est alimento uti, si debeat nutriri : et necesse est ire ad forum, si debeat recipere pecuniam ibi. Et hac necessitate ultima dicunt Christum assumpsisse defectus nostros.

Sed quod illa solutio omnino absurda sit, et nihil ad propositum, sic probatur : Nos non quærimus hic, quare vel qua necessitate Christus defectus nostros assumpsit, sed quæ est necessitas patiendi ex dispositione et conditione corporis : ista autem distinctio non solvit nisi qua necessitate assumpsit : ergo nihil est ad propositum. Concedatur enim, quod hac necessitate finis nostros defectus assumpsit, adhuc quæro, Si defectum hunc qui est necessitas patiendi et moriendi assumpsit vel non ? igitur post solutionem adhuc remanet eadem quæstio, et sic nihil valet. Præterea, Si dicunt illi, quod natura corporis in dispositione materiali non habuit necessitatem patiendi : sed voluit dolere, quia aliter redimere non potuit, duplex est falsum. Unum quia secundum hoc verba Hilarii prius habita verificantur ad litteram, quod est contra omnes. Secundum, quia dicit Augustinus, quod alius modus fuit possibilis : sed nullus convenientior fuit : ergo falsum est, quod dicunt.

SOLUTIO. Dicendum cum Magistro in Littera, quod necessitatem moriendi assumpsit, et assumere quidem est voluntatis, et non necessitatis, ordinate tamen ad hunc modum redemptionis : sed assumptione facta materiae et naturae necesse fuit pati et mori : sed non necessitate personae, quia persona omnipotens semper fuit, et repellere mortem potuit si voluisset. Est autem necessitas ista naturae duobus modis distincta a nostra necessitate : quorum unus est, quia non est contracta ut nostra : et hoc est quod dixit Magister in praecedenti distinctione,

<--- Page Split --->

quod defectus nostros suscepit, non conditionis suae necessitate, sed miserationis suae voluntate. Alius modus est : quia materia naturae in nobis dupliciter disponitur ad patiendum, scilicet corruptione vitii, et passibilitatis : in Christo autem habuit tantum alteram illarum dispositionum, scilicet passibilitatis naturae, non vitii.

Ad 1 et 2. Ad m autem quod primo objicitur, dicendum quod omnes auctoritates Anselmi loquuntur de necessitate assumendi, et non de necessitate assumpti : non enim Pater coegit Filium assumere mortalem naturam, et sic mori : sed ipse voluit, et ideo assumpsit : sed postquam assumpsit, necesse fuit sustinere quantum est de conditione assumpti, non autem quoad conditionem assumentis personae.

Ad 3 Ad m quod objicitur de Isaia, dicendum quod ipse voluit : sed non sola voluntate passibilis fuit : unde licet voluntarie sit oblatus, tamen naturaliter est passus : sicut accedens ad ignem, accedit quidem voluntarie, sed crematur materialiter.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod ipse in Evangelio loquitur de potestate personae, et non naturae assumpta : sicut etiam alia auctoritates Anselmi praetendunt.

ARTICULUS II.

An passio Christi omnes passiones Sanctorum excesserit ?

Secundo quaeritur, Utrum passio sua omnes passiones excesserit ?

Videtur quod non : quia

tribus diebus et noctibus versabantur in pœenis : ergo videtur, quod sua pœenanon omnes pœenas excesserit.

Sed contra :

<--- Page Split --->

Si dicas, quod non fuit delicatissimae complexionis. CONTRA : Secundum naturam formae necesse est, quod disponatur materia, ut dicunt omnes auctores : igitur anima nobilissima secundum naturam, nobilissimam exigit complexionem : sed Christus noblissimam habuit animam secundum naturam : ergo nobilissimam habuit complexionem. Ex hoc ulterius concludo, quod quanto magis medium et organum tactus accedit ad medium, tanto efficacius sentit excellentias : sed in Christo maxime accessit ad medium, ut jam probatum est : ergo ipse multo magis sensit excellentias etiam parum a temperamento recedentes, quam alius : et secundum sensum contrarii est dolor.

Si forte dicas, quod Philosophus non dicat verum, quia Sanctis contradicit dicentibus quod perfecta charitas cupit dissolvi : quia dicebat Apostolus, ad Philip. 1, 23 : Desiderium habens dissolvi, et esse cum Christo. Et Augustinus, quod Sancti vitam habent in patientia, et mortem in desiderio. Et Job, n, 22 : Gaudent vehementer, cum invenerint sepulcrum. Quid dices ad Augustinum in libro IX de Civitate Dei, ubi dicit sic : « Aulus Gellius in libris quibus titulus est, Noctium Atticarum, scribit quod cum quidam Philosophus pallescere t in tenpestate maris, luxuriosus quidam non timens insultabat ei : at ille protulit re-

sponsium Aristippi in re simili dicentis, illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum : se autem pro Aristippi anima timere debuisse 1. » Ergo Augustinus confirmat quod dicit Aristoteles.

<--- Page Split --->

amaritudinibus, inebriavit me ab synthio.

Solutio. Solutio. Concedo de plano, quod Christus magis et aceribus quidem passus est, quam aliquis hominum umquam pati potuerit vel passus est : et hoc tribus de causis.

Prima est, ut eo magis ad gratias sibi teneamur. Unde Bernardus : « Multum difficultatis assumpsit quo te multæ dilectionis debitorem constitueret, admone retque ad gratiarum actiones difficultas redemptionis, quem minus devotum effecerat conditionis facilitas. »

Secunda causa est bonitas et innocentia vitæ : non enim verum est quod dicunt quidam, quod patiens pro suis peccatis magis affligitur : quia ille ex conscientia peccatorum indignatur, et magis spernit vitam : innocens autem nihil invenit in vita quare debeat eam spernere. Et si objicis, quod moriens pro delictis æternam timet mortem, et ideo dupliciter tortquetur : hoc nihil est : quia nos non loquimur de eo quod est per accidens, sed de eo quod est per se : tortura autem illa per accidens est, scilicet in quantum per vitam istam liberatur a morte animæ. Unde patet, quod illi falsum dicunt tam ab auctoritate Aristotelis et Augustini, quam etiam per rationem superius inducatam. Hoc etiam ex verbis latronis accipitur. cum latro ad latronem dixit : Et nos quidem digne, nam digna factis recipinus : hic vero nihil mali gessit 1.

Tertia causa fuit ex corporis nobilissima complexione, tam in toto, quam etiam in membris in quibus patiebatur, ut probant objectiones.

Ad 1. Ad primum ergo quod objicitur de Martyribus, dicendum quod non idem est plura et diutius pati, et aceribus sentire dolorem : et Sancti quidem plura et diutius pati potuerunt, nullus tamen eorum ita acerbe ut ipse sensit dolorem.

Ad aliud dicendum, quod charitas Christi non diminuit sensum doloris, sed doloris reputationem. In Sanctis autem aliis diminuit utrumque, et sensum, et reputationem : quia ipsi viatores fuerunt : et cum afficiebantur circa superiora, trahebatur anima a corpore, et minus sensit : sed Christus utrumque fuit simul, et viator, et comprehen sor, et unius actus non retraxit ab actu alterius.

Ad aliud dicendum eodem modo, quod præmium fecit non reputari vitam, id est, minus reputari : non quod minus valeret, ut dicit Anselmus, quia in infinitum plus valuit quam totum genus humanum : aliter enim non fuisset sufficienter recompensatio facta per mortem Christi : sed quia amore hominum mortem elegit, non simpliciter abjiciendo vitam meliorem quam omnes homines essent : sed postponendo ad tempus ut omnibus recuperaret : et hæc reputatio fuit charitatis, et non secundum valorem.

Ad aliud dicendum, quod Dominus scivit se tertia die resurrectionum : si enim Dominus in morte simpliciter remansisset, tunc nec nobis valuisset : et ipse etiam inspienter fecisset, meliorem vitam suam pro nobis in æternum amittendo : sed ista præscientia resurrectionis in Christo non abstulit passionis sensum : et ideo illa objectio non probat nisi de reputatione minori, et non de sensu vel experientia acerbitatis.

Ad hoc quod objicitur de separatione a Deo per peccatum, vel etiam per condemnationem æternam in die judicii, dico quod nulla est objectio illa : quia pœna æquivoce sumitur. Separatio enim a Deo non est inferens sensum, sed damnum. Si dicas, quod sentit anima damnum suum : hoc nihil est : quia sentire damnum est sentire privationem : sicut videre tenebras, et audire silentium : et ideo magis in infinitum damnum est in perditione Dei, quam vitæ. si damnum privatum attendas, id est, damnificatio-

<--- Page Split --->

nein tuam vel illius : sed non est major sensus.

ARTICULUS III.

An acerbitas passionis Christi sit major passione Adae, si detur quod pati potuisset ?

Tertio quaeritur, Utrum acerbitas passionis Christi sit major passione Adae in primo statu, si detur per impossibile, quod pati potuisset vel passus esset secundum actum ?

Videtur, quod non : quia

SED CONTRA :

tuitas esset causa, tunc etiam longitudo esset causa melioris sensus, quam brevioris vitas sit sensus : et hoc est contra rationem : quia omnis causa longioris vitae (ut dicit Philosophus) reducitur ad kumidum difficulter siccabile, et calidum difficulter frigibile : bonitas autem sensus in tactu, efficitur accessu viciniori ad temperamentum in medio quod est mixtum complexionatum. Cum igitur ad stabilitatem sensus sequatur acerbitas passionis : ergo longitudo vitae vel perpetuitas secundum quod hujusmodi, nihil facit ad majorem passionem.

Si forte dicas, quod Adam nobilioris complexionis fuit quam Christus : hoc ego habeo pro absurdo : quia sic auctor omnis naturae egisset contra jus quod ipse naturae indidit, quod contra seipsum in seipso animam suam neglexisset : hoc enim jus inditum est, ut nobiliori forma nobilius praeparetur corpus vel materia : et si anima Christi nobilior fuit anima Adae, Deus auctor naturae injuriam fecisset animae propria, si Adae nobiliorem dedisset complexionem.

SOLCTIO. Meo judicio acerbitati passionis Christi nulla piena corporalis potest comparari, quam aliquis pati potest corporaliter et secundum naturam. Unde si Adam passus fuisset, dico quod non ita acerbe doluisset ut Christus.

Rationes autem duae quae primo adductae sunt, solvuntur per objectiones factas in contraium. Tamen bene credo, quod Adam vivaciorem habuit sensum ante peccatum, quam post, vel quam nos habeamus : sed non credo, quod habuit vivaciorem quam Christus.

<--- Page Split --->

ARTICULUS IV.

An acerbior fuit mors Christi quam mors animæ, si detur per impossibile, quod anima mori posset ?

Quarto quæritur, Utrum acerbior fuit mors Christi quam mors animæ, si daretur per impossibile, quod ipsa mori posset separatione suarum partium ab ipsa ?

Videtur autem, quod sic : quia major est pœna quœ contrariatur meliori bono : dicit enim Augustinus, quod pœna non dicitur malum, nisi quia contrariatur nature boni : sed melior natura fuit in Christo quam in aliqua creatura simplici esse posset : ergo major pœna.

SED CONTRA :

Quanto aliquid vicinius est conjunctum, tanto major dolor est in separatione : pars autem animæ cum anima vicinius conjungitur, quam aliquod corpus posset conjungi cum anima : ergo major esset dolor in separatione.

SOLUTIO. Major dolor dicitur duobus modis, scilicet quia majori bono contrariatur : et sic esset dolor Christi adhuc gravior, quam animæ si poneretur posse mori. Dicitur etiam major dolor, quia conjunctionis fortioris est separatio secundum sensuum experimentum : et sic bene puto, quod talis animæ mors esset acerbior : sed tamen ad redimendum non esset efficacior.

Et sic patet solutio : quia objectionum una procedit in uno sensu istius distinctionis, et alia in alio.

B. De statibus hominis, et quid de singulis Christus accepit ?

Et est hic notandum Christum de omni statu hominis aliquid accepisse, qui omnes venit salvare. Sunt enim quatuor status hominis. Primus, ante peccatum : secundus, post peccatum,"et ante gratiam : tertius, sub gratia : quartus, in gloria. De primo statu accepit immunitatem peccati. Unde Augustinus illud Joannis Evangeliste exponens, Qui desursum venit, super omnes est 1 : dicit Christum venisse desursum, id est, de altitudine humanæ naturæ ante peccatum : quia de illa altitudine sumpsit Verbum Dei humanam" naturam, dum non assumpsit ipsam culpam" cujus assumpsit poenam. Sed poenam assumpsit de statu secundo, et alios defectus. De tertio vero, gratiae plenitudinem. De quarto, non posse peccare, et Dei perfectam contemplationem. Habuit enim simul bona viae quaedam, et bona patriæ, sicut et quaedam mala viae.

<--- Page Split --->

stræ massæ sunt impassibiles : ergo sumpsit corpus impassibile.

ARTICULUS V.

Quomodo intelligendum sit quod dicit Magster, Christum venisse desursum ?

Deinde quæritur de his quæ habentur in Littera in cap. B, ubi dicit Christum venisse desursum, id est, de altitudine humanæ naturæ ante peccatum.

Ex hoc enim videtur sequi, quod

SOLUTIO. Secundum habita leve est ad hoc respondere : quia venit de statu illo quoad similitudinem exemplaris, quod in se in illo statu exhibuit : et sic etiam de aliis statibus intelligitur : tamen hoc leve conceditur, quod materiam corporis quæ in omni statu una est, licet non uno modo disposita. sumpsit ab Adam : sed hic non quæritur de materia, cum in Littera dicatur, quod « de primo statu sumpsit innocentiam, et peccati immunitatem, » quod idem est.

Ad ALIUD dicendum, quod primitiæ nostrae massæ dicuntur propter nobilitatem et purgationem vetustatis peccati : sicut etiam supra in proprio loco ubi hoc dictum Damasceni introducitur, exposuimus : et non dicuntur primitiæ, eo quod primum materialiter et in dispositione primi assumpserit.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XVII.

Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem quantum ad usum virtutis, praesertim de voluntate et oratione?

A. Si omnis Christi oratio vel voluntas expleta sit ?

Post prædicta considerari oportet, Utrum Christus aliquid voluerit vel oraverit quod factum non sit ? Hoc enim æstinari potest per hoc quod ipse ait : Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste. Verumtamen non sicut eyo volo, sed sicut tu vis 1. Hic namque voluntatem suam a Patris voluntate discernere videtur.

DIVISIO TEXTUS.

« Post prædicta considerari oportet, etc. »

In ista distinctione Magister determinat quamdam ulteriorem quaestionem ex præcedentibus habitam, scilicet, Utrum Christus aliquid petiit vel oravit, quod non est ei concessum? Ex quo enim naturaliter timuit passionem, consequens fuit ut fugeret naturaliter, et a se peteret transire.

turas et voluntates non fuisse pugnam carnis adversus spiritum. In secunda, probat triplicem voluntatem fuisse in Christo, scilicet sensualitatis, rationis, et deitatis, ibi, C, « Ex affectu ergo humano quem de Virgine traxit, etc. » In tertia, objicit contra verba Ambrosii, ibi, D, « Cæterum non parum nos movent verba Ambrosii, etc. » In quarta et ultima, objicit per verba Hilarii, ibi, E, « Illud etiam ignorantium non est, etc. »

Ex his patet sententia, quia Littera plana est.

Unde ista distinctio dividitur in quatuor partes : in quarum prima ostendit principaliter in Christo propter duas na-

<--- Page Split --->

ARTICULUS I.

An aliquid voluit Christus quod non sit factum ?

Dubitatur autem primo, Utrum aliquid voluerit Christus, quod non factum sit? Videtur enim, quod nihil.

Sed contra

plures sunt voluntates Christi : et quidquid voluit voluntate beneplaciti secundum divinam naturam, hoc consecutus est. Similiter quidquid voluit secundum rationem voluntatis deliberativae, totum est consecutus. Sed non quidquid voluit secundum voluntatem affectus naturalis, ut dicit Magister.

Ad 10 quod contra objicitur, dicendum quod conformitas est quadruplex qua voluntas nostra conformatur voluntati divinae, scilicet in volito : et haec secundum materiam est, et est minima, ut velim hoc quod Deus vult : et haec non facit meritum de se, quia quandoque quis male potest velle quod Deus vult, ut alicujus boni mortem.

Est etiam conformitas secundum formam volendi, ut ex eadem charitate velimus quod volumus, ex qua Deus vult quod vult : quia illa facit meritum, etiamsi quandoque non velimus quod Deus vult, ut dicit Augustinus : et ponitur in fine primi Seutentiarum.

Tertia conformitas est in fine volendi, ut propter idem velimus propter quod Deus vult, id est, propter gloriam suam : et haec iterum est laudabilis, et facit ad meritum, etiamsi sit difformitas in materia voliti : quia ad gloriam Dei possem aliquem velle vivere, quem ipse ad gloriam suam vult mori.

Quarta conformitas est in causa efficiente volendi, quando scilicet volo id quod Deus vult me velle, ut videndo pauperem, si volo ipsum esse miserum, jam non sum misericors, et tamen Deus vult eum esse miserum : ergo vult me velle quod ipse non vult : et haec non sunt contraria. Similiter quando elegit Virginem matrem, voluit suam ipsius animam pertransire gladium passionis suae corporalis 2, ut ipsa intus sustineret in affectu matris, quod ille foris pertulit : ergo voluit eam velle, quod Filius non pateretur.

Eodem modo dico, quod quando as-

<--- Page Split --->

sumere voluit Christum veram humanitatem, voluit eum velle fugere ea quae sunt periculorum gravia vitae humanae: et haec conformitas sufficit voluntati naturali : et haec conformitas disputata et

probata invenitur super primum hujus voluminis tractatum de conformitate nostræ voluntatis ad voluntatem Dei 1.

Et per hoc patet solutio ad totum.

B. De voluntatibus Christi secundum duas naturas.

Quocirca ambigendum non est, diversas in Christo fuisse voluntates juxta duas naturas, divinam scilicet voluntatem, et humanam. Humana voluntas est affectus rationis vel affectus sensualitatis : et alius est affectus animæ secundum rationem, alius secundum sensualitatem : uterque tamen dicitur humana voluntas. Affectu autem rationis id volebat quod voluntate divina, scilicet pati et mori : sed affectu sensualitatis non volebit, imo refugiebat : nec tamen in eo caro contra spiritum vel l'æum concupiscebat : quia, ut ait Augustinus 2, nonnullum est vitium, cum caro concupiscit adversus spiritum. Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit animam : sicut anima per aurem audit, et per oculum videt. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit. Sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur, habens carnalem delectationem de carne et a carne adversus delectationem quam spiritus habet. Ipsius autem carnalis concupiscentiæ causa non est in anima sola, nec in carne sola : ex utroque enim fit : quia sine utroque delectatio talis non sentitur. Talis ergo rixa talisque concertatio in anima Christi nullatenus esse potuit, quia carnalis concupiscentia ibi esse nequit 3. Dei etiam voluntas erat, et rationi placebat, ut illud secundum carnem vellet, quatenus veritas humanitatis in eo probaretur. Nam qui hominis naturam suscepit, quæ ipsius sunt subire debuit. Ideoque sicut in nobis duplex est affectus, mentis scilicet, et sensualitatis : ita et in eo debuit esse geminus affectus, ut mentis affectu vellet mori, et sensualitatis affectu nollet : sicut in viris sanctis fit. Petro enim ipsa veritas dicit : Cum senue-

<--- Page Split --->

ris, extendes manus tuas, et alius cinget te, et ducet quo tu non vis 1, scilicet ad mortem. Quod exponens Augustinus dicit 2, quod Petrus ad illam molestiam nolens est ductus, nolens ad eam venit : sed volens eam vicit : et reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori : qui adeo est naturalis, ut eum Petro nec senectus abstulerit. Unde etiam Dominus ait : Transeat a me catix iste 3. Sed vicit eum vis amoris. Ergo et in Christo secundum humanitatem, et in membris ejus geminus est affectus : unus rationis charitate informatius, quo propter Deum quis mori vult : alter sensualitatis, carnis infirmitati propinquus et ei conjunctus, quo mors refugitur. Ut enim Augustinus ait : Paulus mentis ratione cupit dissolvi et esse cum Christo 4, sensu autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus : quoniam qui diligit vitam, odit mortem. Secundum istum affectum Christus mori noluit, nec obtinuit quod secundum istum affectum petiit.

ARTICULUS II.

An in Christo fuerit sensualitas ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa initium : « Humana voluntas est affectus totius rationis vel affectus sensualitatis. »

Quaeruntur hic quatuor sine quibus iste locus non potest intelligi : quorum primum est, Utrum sensualitas sit vel fuerit in Christo ?

Secundo, Utrum sit aliqua voluntas sensualitatis ?

Tertio, Utrum voluntas rationis conformis fuerit voluntati divinae, ut dicit in Littera ?

Quarto, de divisione voluntatum Christi, quas innuit Littera.

AD PRIMUM sic proceditur :

Videtur in Christo non fuisse sensualitas : quia

SED CONTRA :

Diabolus in Adam sensualitatem non fecit, sed inventam in eo corrupit : ergo cum Christus omnia naturalia nostra assumpserit in corpore et in anima, videtur quod etiam assumpserit sensualitatem.

Item, Augustinus : « Sensualitas est

1 Joan. xxi, 18. 2 S ArGUSTINUS, Tract. 123, in fine. 1 Matth. xvi, 39

4 Ad Philip. 1, 23 : Coavtor e duobus : desiderum habens dssolvi, et esse cum Christu, et

<--- Page Split --->

motus animae, qui intenditur in quinque corporis sensus: » constat autem, quod Christus hujusmodi motum habuit: ergo habuit sensualitatem.

Solutio. Solutio. Ultimis rationibus consentiendum est, quod Christus habuit sensualitatem, quae est vis animae sensibilis desiderii intenta in ea quae conferunt ad salutem naturae, et intenta in ea quae conferunt sensibus ad praesentandum.

Ad 1. Ad primum autem dicendum, quod Augustinus loquitur de sensualitate non secundum naturam, sed secundum corruptionem quae accidit ex peccato: et cum Christus non accepit peccetam, non accepit etiam illam corruptionem.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod fuit in ipso ad demonstrationem integritatis naturae nostrae: et ut nostra corrupta sensualitas, per assumptam suam incorruptam curaretur: quia non est curabile, ut dicit Damascenus, nisi quod est assumptibile.

Ad 3 Ad aliud dicendum, quod non ex sua natura pugnat adversus spiritum, sed in quantum est corrupta peccato: et sic Christus non accepit eam.

secundum proprietatem Graeci idiomatis, in quo non dicitur voluntas nisi rationis affectus. Contra : Augustinus in libro de Trinitate dicit : « Causae voluntarie aut Dei sunt, aut Angelorum, aut hominum, aut quorumcumque animalium, si tamen voluntates appellandi sunt animalium rationis expertium motus illi quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid vel appetunt, vel evitant. » Ex hoc patet, quod abusive sensualitatis dicitur voluntas.

Solutio. Dicitur, quod voluntas sumitur large, et stricte. Stricte non dicitur voluntas, sicut volunt auctoritates, nisi motus et appetitus rationalis. Large etiam dicitur voluntas appetitus sensualitatis humanae. Sed omnis abusive dicitur voluntas appetitus brutorum. Unde Joannes Damascenus dicit, quod voluntas rationalis est: et si non est rationalis, non est voluntas: voluntas enim dicit id quod liberrimum est in anima: et ideo naturae sensibili quae magis agitur imperio rationis vel naturae instinctu, quam agat, non potest dici proprie voluntas inesse.

Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS III.

ARTICULUS IV.

An voluntas aliqua sit sensualitatis ?

An aliqua voluntas in Christo non habuerit effectum suum ?

Secundo quaeritur, Utrum aliqua voluntas sit sensualitatis ?

Videtur autem, quod non : quia dicit Philosophus in Topicis, quod omnis voluntas est in ratione.

Item, Philosophus in III de Anima : « In rationali voluntas fit, in irrationali autem desiderium et animus. » Ergo videtur, quod nihil sit quod dicit unam voluntatem sensualitatis in Christo fuisse.

Si forte diceres, quod hoc est animal

Tertio quaeritur, Utrum aliqua voluntas rationis in Christo effectum non habuerit ?

Videtur, quod sic : quia supra determinatum est, quod etiam ratio, et quaecumque pars animae, potest considerari ut natura : et sic dolet incommoda et fugit : ergo cum in Christo ratio in illa consideratione fuerit, videtur quod aliquid rationis voluntate voluerit, quod

<--- Page Split --->

non voluit voluntate divina: ergo cum c. isladicappetitussithocpeterequodappeni , hocsecuniumillamvoluntatempeni , quodtamennonestconsecutus .

Soncon : R a :

Consiretasappetitusinanimanonestexiocquodipsiappetitussuntna - tureinnobiscontrarie , utManichæidichalt , quiponebantunumcreatumaprincipelucs , etalierumaprincipetene - brarum : ergorelnquitur , quodistacon - irarictassitexoppositionevoltorum . Hæcautemoppositioinnobisinducitpugnamcarnissiveinferiorispartisani - macontrasuperiorem , idest , contraspiritumergoinChristofuithujusmodipugna , quodabsurdumestponere : ergononfuitineotalisdifformitasvolunta - t u m .

sis, vocat velleitatem, et non voluntatem perfectam.

Sunt autem qui aliter solvunt, dicentes quod non est contrarietas : quia contraria sunt nata fieri circa idem, et sensualitas et ratio, vel ratio naturalis et ratio, non sunt circa idem ut idem. Sed hoc patet, quod nihil est : quia secundum hoc etiam in nobis numquam esset contrarietas pugnae. Unde contrarietas pugnae est ex contrariis volitis totam post se trahere nitentibus, quae quandoque volita (licet non sunt contraria in substantia) tamen per adjunctum sunt contraria, scilicet per rationem, ita quod unum est volitum ut honestum, alterum vero ut turpe.

Seluto . Consentiendoprimæobje - cioni , dicendum , quodnihilprohibet , quodsecundumvoluntatemrationisutnaturaest , homoilleinquantumhomo , aliquidappetieritquodnonestconsecu - t u s : etctiamoraviquodnonestdatum , coquodnonoravitutexdeliberationehocvolens , sedpotiusutnostraminfir - mitatemostendens : sicutipsedixitdisci - pulissuis : Spiritusquidempromptusest , caroauteminfirma 1 .

Ad object.

ADidautemquodcontraobjicitur , dicoquodnonestcontrarictaspugnæ , nisiinterquæestresistentiapertinax , sicutestinnobisinquibusvoluntasin - firmitatiscarnalisconfortaturexfomite , etquandoqueexreliquiispecactorum : inChristoautemnonfuittalisconforta - t i o : etideovoluntatisinfirmitaspro - gressanonestultranaturala , inhisiantumostendensseadnaturædemon - sirationem , etnonadhocquodpugnaretcontraraticem , sedpotiusquodseque - retur : ethocnotaturcumdicit : Sinonvolesihiccalixtransirenisubibamcilium , fatvoluntastua 2 . Ethocqui - cemantiquorum , scilicetAntisiodoren -

ARTICULUS V.

AnvoluntassecundumMagistrumsitbenedivisavnLittera 3

Quarto, Quæritur de divisione voluntatis quam innuit hic Magister.

Et videtur innuere triplicem voluntatem, scilicet divinam, et duplicem humanam, scilicet affectum ex carnis infirmitate, et affectum rationis :

<--- Page Split --->

Solutio. Dicendum, quod Magister ponit trimembrem divisionem voluntatum Christi, quæ sic ad bimbembrem potest reduci. Voluntas Christi aut divina sive increatata est, aut humana et creata. Humana autem aut rationis, aut sensensualitatis est. Rationis vero aut est ut natura, aut ut deliberativa. Sed non facit mentionem de illa quæ est rationis ut est natura : quia secundum substantiam et esse potentiae non differt ab illa quæ est rationis ut deliberativa, sed potius est quidam modus considerationis ejusdem potentiae : quod enim sit ut natura, hoc accidit cuilibet potentiae animae rationalis in quantum est natura hominis : et ideo per esse potentiae non sunt nisi tres, ut dicit Magister. Sed tertia dividitur per duplicem respectum ipsius in duo secundum rationem, et non in duo secundum essentiam.

in formis determinantibus totum, et aliter in potentiis naturalibus : quia formae quae sunt in toto, non possunt unius rationis plures inesse : sed in potentiis naturalibus secundum unam rationem communem non specialem potest esse, quod plures potentiae nominantur uno nomine. Sed quia potentiae naturales licet insint secundum diversas partes naturae, tamen referuntur ad unum quod est subjectum : ideo denominatum ab eis non est nisi unum : et ideo Christus non est nisi unus volens, licet multis modis possit velle : quia volens dicit eum qui vult, hoc est subjectum, et non radicem in qua fundatur potentia illa : sed diversitas voluntatum cognoscitur in diversitate volitorum.

Ad aliud dicendum, quod in Christo 4Ati sunt actiones distinctae : non in comparatione ad agentem, scilicet quod Christus sit plures agentes : sed quoad rationem agendi, scilicet quia aliquando egit ut homo, aliquando ut Deus : semper tamen ipse egit ens Deus homo : unde agens ut agens attendit Dionysius : et actiones ipsas in comparatione ad potentias inclinantes ad actum attendit Damascenus, et ideo dixit Dionysius actionem theandricam, et Damascenus dixit esse duas actiones Christi, sicut duas naturas : nec facit plures actiones compositio potentiarum inclinantium ad actum, sed potius pluralitas agentium : et hoc etiam non semper, sicut patet in his quæ sunt actu relata ad diversas virtutes, ut tractus manus, et sonus modii granorum milii : et sic patet solutio ad ultimum. Et nota, quod hoc ipsum quod agens fuit unus Deus et homo, et inclinantia ad actum duo, scilicet creatum et increatum, facit omnem Christi actionem nobis salutarem : quia etiamsi comedit et dormivit, verum erat quod Deus hoc fecit : et ita pro nobis fecit, qui pro se non habuit quid faceret talium. Et idem est de tristitia, timore, et omnibus aliis.

Ad aliud ergo patet, quod aliter est

Ad aliud dicendum, quod non super-

<--- Page Split --->

liuunt : quia non sunt data ad unum uno modo : quia licet rauo deliberativa quandoque consentiat cum naturali et sensuali in eodem volito, et e converso, non tamen eodem modo.

ARTICULUS VI.

Quomodo et cur aliqui seipsos interimunt?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in Littera, ibi, B, sub finem : « Reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori. »

Hoc enim instantiam videtur habere in his qui perimunt seipsos :

quem ferunt lecto Platonis libro, ubi de immortalitate animae disputavit, se praecipitem dedisse de muro, atque ita cx hac vita emigrasse ad eam, quam creditit esse meliorem 1 .» Ergo videtur, quod quadam desiderent mortem.

Ad hoc dicendum, quod secundum Augustinum et rei veritatem nullus occidit se ex tædio vitæ in quantum vita est : sed aliqui occiderunt se ex alquo quod accidit suæ vitæ, secundum quod credebant invenire post hanc vitam : et aliqui ex verecundia turpitudinis actus admissi vel admittendi, ut Judas ex turpitudine admissa, et Lucretia ex turpitudine admittenda. Melancholici autem ex tædio tristitiæ malunt non esse, quam sic esse : et Cleombrotus ex immortalitate quam sperabat se inventurum. Sed amor vitæ, cum vita naturaliter insertus est.

C. Auctoritatibus probat diversas in Christo voluntates.

Ex affectu ergo humano quem de Virgine traxit, volebat non mori, et calicem transire orabat. Unde Beda 2 : Orat transire calicem, quia homo erat, dicens : Pater, transeat a me calix iste. Ecce habes voluntatem humanam expressam. Vide jam rectum cor : Sed non quod ego volo, sed quod tu vis 3. Unde alibi, Non veni facere voluntatem meam, quam scilicet temporaliter sumpsi ex Virgine, sed voluntatem ejus qui misit me 4, quam

<--- Page Split --->

scilicet æternus habui cum Patre. Hic aperte dicit duas in Christo fuisse voluntates, secundum quas diversa voluit. Hieronymus quoque super illum locum, Spiritus vero promptus est, caro quidem infirma : dans intelligi hic duas voluntates exprimi, ita ait : Hoc contra Eutychianos, qui dicunt in Christo unam tantum voluntatem. Hic autem ostendit humanam, quæ propter infirmitatem carnis recusat passionem : et divinam, quæ prompta est perficere dispensationem 2. Augustinus 3 etiam duas in Christo asserit voluntates, dicens : Quantum distat Deus ab homine, tantum voluntas Dei a voluntate hominis. Unde hominem Christus gerens ostendit privatam voluntatem quamdam hominis, in qua et suam nostram configuravit 4, qui caput nostrum est, et ad eum sicut membra pertinemus. Pater mi, inquit, si possibile est, transeat a me calix iste 5. Hæc humana voluntas erat, proprium aliquid, et tamquam privatum volens. Sed quia rectum vult esse hominem, et ad Deum dirigi, subdit : Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Ac si diceret : Vide te in me : quia potes aliquid proprium velle, ut Deus aliud velit. Conceditur hoc humanæ fragilitati. Idem, alibi 6, Christus in passione duas expressit voluntates in se, secundum duas naturas. Ait enim : Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste. Ecce habes hominis voluntatem, quam ad divinam continuo dirigens ait : Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu. Ambrosius etiam in libro II de Fide : Pater, omnia Scriptum est, tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me 7. Veiba Christi sunt : sed quomodo el in qua forma dicantur adverte. Hominis substantiam gerit, hominis assumpsit affectum. Non ergo quasi Deus, sed quasi homo loquitur. Suscepit quidem voluntatem meam. Mea est voluntas, quam suam dixit, cum ait : Non sicut ego volo, sed sicut tu vis 8. Cum autem dixit, Omnia quæ habet Pater, mea sunt 9, quia nihil excipitur, sine dubio quam Pater habet, eamdem et Filius habet voluntatem. Eadem est Christi voluntas, quæ paterna. Una ergo voluntas est Patris et Filii. Sed alia est voluntas hominis, alia Dei : ut scias vitam in voluntate esse hominis, passionem autem Christi in voluntate divina, ut pateretur pro nobis 10.

<--- Page Split --->

His testimoniis evidenter docetur, in Christo duas fuisse voluntates : quod quia negavit Macarius Archiepiscopus in Constantinopolitana synodo, condemnatus est.

Et ex affectu humano sensualitatis quidem, non rationis, illud voluit et petiit, quod non impetravit. Nec ideo petiit ut impetraret, quia sciebat Deum non esse facturum illud : nec illud fieri volebat affectu rationis, vel voluntate divinitatis. Ad quid ergo petiit ? Ut membris formam praeberet imminente turbatione clamandi ad Dominum, et subjiciendi voluntatem suam divinae voluntati : ut si pulsante molestia tristentur, pro ejusdem amotione orent. Sed si nequeunt vitare, dicant quod ipse Christus. Non ergo ad insipientiam fuit, quod Christus clamans non exauditur ad salutem corporalem. Bonum quidem petiit, scilicet ut non moreretur : sed melius erat ut moreretur, quod et factum est.

ARTICULUS VII.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, § 2 . « Et ex affectu humano sensualitatis quidem, non rationis, illud voluit et petiit, etc. »

Ex hoc enim sequitur, quod illa petiuo sensualitatis fuit, et non rationis : sed quomodo potest hoc esse?

Item, Si præscivit, hoc non fuit secundum effectum sensualitatis, sed potius secundum rationem unitam deitati : et cum secundum illam numquam timuerit, videtur quod nihil timuit, nec tristatus est, nec oravit, nec in agonia fuit.

SOLUTIO. Dicendum ad hoc, quod oratio fuit rationis ut est natura, et conjuncta in eadem substantia cum sensuali affectu : et hæc bene potest ordinare : et sic cessat objectio prima.

Ad aliud dicendum, quod non indecens est id quod ostendit natura : decen-

Solutio. Ad 1.

<--- Page Split --->

tia autem dicit in illa diffinitione proportionatum indigentiae petentis.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod illa diffinitio data est de oratione per effectum, et de oratione contemplantis, et non de quacumque oratione.

Ad aliud dicendum, quod ex pravisione, non ex sensu causabatur tristitia: sed ex colligatione inferiorum una cum superioribus accidit quod in ratione est scientia, quod hoc descendens et induens imagines corporales quibus determinantur, efficitur imaginatum per imaginationem, et tunc movet ad tristitiam et timo-

rem : et hoc nihil est inconveniens : quoniam sicut motus incipiunt a sensu et ascendunt ad intellectum, ita fit e converso per reflexionem intellectus ad sensum.

Ad id autem quod objicitur, quod ab instanti conceptionis debuit timere : dicendum quod non sequitur: quia non est causa timoris praevisio mali, sed potius imminentia mali pene. Unde licet praevideretur prius ab ipso mors, tamen non praevidebatur ut imminens.

Et per hoc patet solutio ad totum.

D. De eo quod Ambrosius dicit Christum dubitasse affectu humano.

Cæterum non parum nos movent verba Ambrosii, quibus significare videtur Christum secundum humanum affectum de Patris potentia dubitasse, sic diceus in libro II de Vide : De quo dubitat, de se, an de Patre ? De eo utique cui dicit, Transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus de Patre non dubitat, nec de morte formidat. Propheta etiam non dubitat, qui nihil Deo esse impossibile asserit : Omnia quæcunque voluit Dominus fecit 1. Num infra homines constitues Deum ? Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis ? Ut homo ergo dubitat, ut homo locutus est 2. His verbis innui videtur, quod Christus non in quantum Deus vel Dei Filius, sed in quantum homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit : sed quia modum gessit dubitantis, et hominibus dubitare videbatur.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VIII.

Utrum Christus dubitavit quando dixit, Si possibile est. etc.

Deinde quaeritur de verbis Ambrosii, ibi, « Ceterum non parum movent, etc. »

Dubitatio enim est interminatus motus rationis super utramque partem contradicionis : Christus autem certus fuit de altera parte : ergo non dubitavit.

SOLUTIO. Dubitatio hic non exprimit nisi tremorem sensualitatis inter hoc quod sequeretur rationem, et naturalem appetitum oppositi, scilicet quod evaderet mortem : quod nihil vituperabile ponit in Christo. sed potius ostensionem veritatis nostrae naturae.

E. Verba Hilarii longe diversam exprimentia sententiam a praemissa.

Illud etiam ignorandum non est, quod Hilarius asserere videtur Christum non sibi, sed suis orasse, cum dixit, Transfer a me calicem hunc : sicut nec sibi, sed suis timuit. Nec eum ' voluisse ut sibi non esset passio, sed ut a suis transiret calix passionis : ita inquiens, Si passio honorificatura eum erat, sicut Juda exeunte ait, nunc honorificatus est filius hominis 2, quomodo tistem eum metus passionis effecerat, nisi forte tam irrationabilis fuerit, ut pati mortem timuerit, quæ patientem se glorificatura esset ? Sed forte timuisse usque eo æstimabitur 3, ut transferri a se calicem deprecatus sit, dicens : Pater, transfer calicem hunc a me 4. Quomodo enim per patiendi metum transferri deprecaretur a se, quod per dispensationis studium festinaret implere ? Non enim convenit ut pati nolit, qui pati venit : et cum pati eum velle cognosceres, religiosius fuerat hoc confiteri, quam ad id impiæ stultitiæ prorumpere, ut eum assereres ne pateretur orasse, quem pati velle cognosceres. Non ergo sibi tristis fuit, neque sibi orat tranrire calicem, sed discipulis, ne in eos calix passionis incumbat quem a se transire orat, ne in his scilicet maneat. Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde ait, Non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Humanæ in se sollicitudinis significans consortium, sed non discer-

<--- Page Split --->

nens sententiam sibi communis cum Patre voluntatis. Pro hominibus ergo vult transire calicem, per quem omnes discipuli erant tentandi : et ideo pro Petro rogat, ne defieiat fides ejus 1. Sciens ergo haec omnia post mortem suam desitura, usque ad mortem tristis est : et scit hunc calicem non posse transire nisi biberit, ideo ait, Pater mi, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua 2 : sciens in se consummata passione metum calicis transiturum, qui nisi eum bibisset, transire non posset : nec finis terroris nisi consummata passione, terrori succederet : quia post mortem ejus per virtutum gloriam apostolicae infirmitatis scandalum pelleretur. Intende, lector, his verbis pia diligentia ne sint tibi vasa mortis.

ARTICULUS IX.

Quomodo Christus sibi et suis oravit ?

Deinde etiam notandum circa verba Hilarii, ibi, « Illud etiam ignorandum non est, etc. »

Nota, quod Hilarius optime loquitur : quia discipulis et nobis oravit tripliciter, et uno modo sibi, scilicet ut naturam discipulorum in se ostenderet : hoc enim

erat ad gloriam nostram, non suam : quia nostra natura in eo est exaltata : et ut nobis, non sibi per hoc utilis esset : qui quandoque infirmitate circumdatu quaerimus evasionem persecutionis, et non desperamus, quia scimus fecisse caput nostrum. Tertio, ut nobis ordinandi nostrum sensualem effectum ad rationem, formam et doctrinam daret : ut cum ipso diceremus : Non quod ego volo fiat, sed quod tu vis. Sic igitur nullo modo sibi, id est, ad utilitatem sui petiit, sed nobis. Alio modo autem pro se petiit.

Et sic plana sunt quae dicuntur in Littera.

1 Luc. XXII, 32 : Ego rogavi pro te. ut non deficut fides tua.

2 Matth. xxvi. 12.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XVIII.

Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem quantum ad usum voluntatis, prout respicit exercitium merendi ?

A. Si Christus meruit sibi et nobis, et quid sibi, et quid nobis?

De merito etiam Christi prætermittendum non est, de quo quidam dicere solent, quod non sibi, sed membris tantum meruerit. Meruit quidem membris redemptionem a diabolo, a peccato, a pœna, et regni reserationem : ut amota ignea romphæa, libere pateret introitus : sed et sibi meruit impassibilitatis et immortalitatis gloriam, sicut ait Apostolus :Christus humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen quod est super omne nomen 1. Aperte dicit Apostolus, Christum propterea exaltatum per impassibilitatis gloriam, quia est humiliatus per passionis obedientiam. Humilitas ergo passionis, meritum fuit exaltationis : et exaltatio, præmium humilitatis. Unde Augustinus exponens præmissum capitulum, ait : Ut Christus resurrectione clarificaretur, prius humiliatus est passione. Humilitas claritatis est meritum : claritas humilitatis est præmium. Sed hoc totum factum est in forma servi. In forma enim Dei semper fuit, et erit claritas 2. Item, Ambrosius idem, capitulum tractans ait : Quid et quantum humilitas mereatur, hic ostenditur 3.

His testimoniis evidens fit, quod Christus per humilitatem et obedientiam passionis meruit clarificationem corporis : nec id solum, sed etiam impassibilitatem animæ. Anima enim ipsius ante mortem erat passibilis, sicut

<--- Page Split --->

caro mortalis : sed post mortem inerito humilitatis, et anima impassibilis facta est, et caro immortalis. Utrum autem anima sit facta impassibilis, quando caro facta est immortalis, scilicet ipso resurrectionis momento, de auctoritate nobis certum non est. Sed vel mox post carnis separationem anima impassibilitate donata est, aut in resurrectione quando caro refloruit.

DIVISIO TEXTUS.

« De merito etiam Christi prætermittendum non est, etc. » Hic incipit pars illa quae est de operibus Christi.

Et dividitur in tres partes : in quarum prima agit de merito Christi generaliter : et qua præcipuum ejus fuit passio, ideo primo quaeritur de merito passionis. In secunda autem de opere passionis, et eorum quae erant in passione, sicut traditio, et hujusmodi : quae incipit circa medium distinctionis XX, in illo capite C, « Christus ergo est sacerdos, idemque hostia, et pretium nostrae reconciliationis. etc. » In tertia autem tractat quaestiones consequentes mortem Christi : sicut si homo fuerit in triduo, et hujusmodi : et qua ratione dicatu mortuus : et haec incipit distinct. XXI, ibi, A, « Post prædieta considerandum est. Utrum in morte, etc. »

quam alio modo voluit liberare? ibi, Distinct. XX. A, « Si vero quaeritur, Utrum alio modo, etc. : » et est ibi principium distinctionis vicesimae.

In prima parte Magister quaerit quatuor problemata et determinat : quorum primum est bimmebre, scilicet an meruerit, et quid meruit ? et hoc esi in capite A. Secundo, Quando mereri incepit? ibi, B, « Nec hoc solum meruit Christus, quando Patri obediens, etc. » Tertio, Quid sit nominis datio quam meruit ? ibi, C. « Nec tantum gloriam impassibilitatis et immortalitatis meruit, etc. » Quartum est, Si hoc sine merito habere potuit ? ibi, D, « Si vero quaeritur, Utrum Christus illam immortalitatem et impassibilitatem. etc. »

Sententia Littere patet per se.

ARTICULUS I.

An Christus aliquid mereri potuit ?

Prima harum partium subdividutu in quatuor partes : in quarum prima Magister quaerit de effectu meriti Christi in se. In secunda autem de effectu meriti ex parte nostra : et haec incipit in ultimo et capitulo istius distinctionis, ibi, E, « Ad quid ergo voluit pati et mori, etc. » In tertia autem determinat ex hoc, qualiter ipse solus est redemptor et mediator, ibi. Distinct. XIX, E, « Unde ipse vere dicitur mundi redemptor, etc. » In quarta quaerit, Si alius fuit modus possibilis ? et quare potius hoc modo

Incidit autem hic dubitatio. An Christus aliquid mereri potuit ?

Videtur autem, quod non :

<--- Page Split --->

fuit : ergo nihil meruit : quia id quod meretur aliquis, recipere debet, vel injuste ageretur secum.

Item, Non venit ad hoc ut sibi mereretur, sed nobis, sicut dicit Apostolus : Quoniam propter vos egenus factus est, cum esset dives, ut illius inopia vos divites essetis2. Cum igitur non fecerit nisi propter quod venit, videtur quod nihil sibi meruit.

Item, Mereri est de non suo per opus et obsequium facere suum : omnia autem erant Filii, ut ipse dixit : Mea cmnia tua sunt, et tua mea sunt : et clarificantus sum in eis 3. Ergo videtur, quod ipse non meruit.

iid contra.

IN CONTRARUM autem est

SOLCTIO. Magister hic (ut videtur) satis bene distinguit, quod mereri dicitur multis modis: uno scilicet abusive, quo aliquis dicitur mereri per opus bonum male et in malo statu, hoc est, in statu mortalis peccati factum : sicut legitur in vita beati Joannis Eleemosynarii, quod quidam Petrus miles iratus pane quem projecerat in pauperem, meruit in judicio Domini ad quod raptus fuit, prolongationem vitae in pcnitentiam.

Alio modo iterum improprie, sed minus improprie dicitur mereri aliquis per bona facta in mortali peccato : ille enim ex debito non potest mereri : sed tamen a Magistris dicitur, quod de congruo meretur gratiam : et verius diceretur, quod mereretur eam de minus incongruo : quia scilicet magis se disponit ad gratiam per opera quae facit, quam ille qui non facit.

Tertio modo proprie dicitur aliquis mereri, quando aliquis actibus dignis vita aeterna facit vitam aeternam sibi debitam : et sic non meretur nisi habens gratiam gratum facientem et charitatem. Et hoc dicitur quinque modis. Uno modo proprie, scilicet quando causa meritorum cum merito alieno facit debitum : sicut in parvulis qui non habent nisi causam meritorum, quae est gratia, cum merito alieno, scilicet Christi : et propter hoc debetur eis vita aeterna. Secundo modo propriissime, quando ex causa meriti et actu proprii meriti de non debita sibi vita aeterna facit debitam sibi, ut quilibet justificatus primo actu suo meretur vitam aeternam. Tertio modo, quando debitum sibi facit pluribus rationibus debitum sibi : et sic meretur quilibet secundo, et tertio, et sic deinceps actibus meritoriis. Quarto modo, quando meretur augmentum gratiae et gloriae prius habitae et debita : et hoc fit crescente charitate. Quinto et ultimo modo, quando meretur per multa opera aliquid

<--- Page Split --->

conjunctum gratiae, sicut est acceleratio resurrectionis, vel glorificatio nominis, et hujusmodi : et hoc modo Christus meruit sibi quod non habuit prius : licet hominis honor deberetur sibi etiam per naturam suam, tamen id quod per naturam habere debuit, fecit suum ratione meritorum per opera.

Christi qui est persona æqualis, sed secundum naturam in qua est inferior : et hoc bene convenit Christo, quia ipse agit secundum proprietatem utriusque naturæ.

DICENDUM igitur ad primum, quod dives per naturam, licet omnia habuit et possit : potuit enim accelerare resurrectionem, et clarificare nomen suum : tamen non habuit omnia in omni ratione : voluit enim Pater Christi eum habere hæc etiam in ratione meriti, ut sic magis gloriosus ostenderetur non in pluribus bonis, sed in pluribus rationibus justæ possessionis bonorum.

Ad ALIUD dicendum, quod licet ipse non indiquerit, tamen nos indiguimus, ut sibi sic mereretur, nobis formam dando.

Ad ALIUD dicendum, quod status comprehensoris non abstulit a Christo statum viatoris : et ideo competebat ei mereri : sed si fuisset comprehensor tantum, tunc procederet objectio.

Ad ALIUD dicendum, quod profectus iste non est contrarius perfectioni : quia non ponitur in numero bonorum animæ secundum scientiam, vel gratiam, vel gloriam : sed potius in bonis corporis, ut acceleratio resurrectionis, et manifestatio nominis, quæ ponitur in aliis cognitionem ipsius accipientibus : et ponitur in rationibus habendi, et non habitis in anima, sed in corpore, vel in aliis, ut dictum est.

Ad ALIUD dicendum, quod licet actus singularium sint, et personarum si agentia sint rationalis naturæ, non tamen semper referuntur ad ipsa agentia, secundum quod sunt distinctæ personæ, sed etiam quandoque gratia naturæ : ut intelligere actus hominis est, et tamen refertur ad hominem gratia animæ. Ita possumus dicere, quod mereri est actus

ARTICULUS II.

An Christus meruit sibi impassibilitatis et immortalitatis gloriam ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in Littera, ibi A, § 1 : Sed etiam sibi meruit impassibilitatis et immortalitatis gloriam, etc. »

Videtur enim hoc impossibile esse : quia

SED CONTRA :

Liberum arbitrium nostrum non ha-

<--- Page Split --->

buit potentiam merendi ex hoc quod potest facere malum, quia hoc est defectus, ut supra probatum est, sed potius ex hoc quod cum gratia sponte 'facit bonum. Cum igitur Christus sine comparatione liberius fecit justitiam quam nos, potest ipse plus meruisse quam nos.

Solutio. Dicendum, quod ipse habuit liberum arbitrium quod mereri potuit.

Ad primum dicendum, quod tripliciter potest dici liberum arbitrium confirmatum. Uno modo in fine secundum genus, hoc est, in bono, non tamen hoc vel illo bono : et haec confirmatio non tollit nisi defectum illum in quo flexibile est in malum : potest tamen adhuc in quodlabet bonum. Alia est confirmatio liberi arbitrii in eo quod est simpliciter ultimum, et confirmatur in illo per adhæsionem, sicut confirmati in patria : et haec non tollit voluntatem faciendi quod vult, sed ponit necessitatem non coactionis in eo, sed immutabilitatis in fine illo : et cum ille præmium sit, collocatur immutabiliter in præmio : et ideo jam tollit rationem meriti, quia meritum quaerit amplius, et sic adhærens non potest cogitare amplius quod haberet, præter id quod habet. Haec fuit quidem in Christo, sed non abstulit ei rationem merendi : quia cum illa adhæsione etiam viator fuit : et hoc accidit in Christo propter duplicem conjunctionem suæ animæ, scilicet ad carnem, et ad deitatem : conjunctio enim ad sensus animalis carnis quæ præcedit id quod spirituale est, fecit viam et viatorem : conjunctio ad id quod spirituale est, quod nihil habet post se quod inquiratur, fecit comprehensorem. Tertia est confirmatio potentiae ad actum hunc per necessitatem naturae, ita quod oportet hunc operari, et non posset non operari hunc, nec posset alium operari : et haec confirmatio tollit naturam totam liberi arbitrii : quia omnis potentia rationalis est

ad opposita : et nullus in patria est confirmatus, ita quod ipsum semper oporteat idem numero velle, et non posset hoc non velle : et hujus oppositum ponitur per naturam liberi arbitrii in omnibus, scilicet posse hoc, et posse cessare ab hoc, et posse al.ud ab hoc. Et ideo patet ex hoc quod non est diffinitio libertatis arbitrii, posse velle bonum, vel malum : sed potius accidit ei posse velle malum ex defectu : sed libertas ejus consistit in hoc quod possit velle hoc, et non velle hoc, et posse velle diversum ab hoc. In hoc enim cognoscitur liberum, quod non agit per necessitatem naturae, et hoc modo flexibile habuit Christus liberum arbitrium, et hoc sufficit merito cum statu viatoris : et ideo non procedit objectio prima.

Ad aliud dicendum, quod potentia determinata ad unum numero per necessitatem naturae, non habet laudem : jam autem ostensum est, quod hoc non convenit alicui libero arbitrio nec confirmato, neque non confirmato.

Ad aliud dicendum, quod prima est falsa : aliter enim se habuit tunc, quia tunc fuit in statu viatoris : modo autem non est status viatoris cum libertate, quae facit meritum secundum statum merendi.

Ad aliud dicendum, quod hoc de laude viri justi non est per se, sed prout est indicativum libertatis per se : qui enim potest bonum et malum, potest facere quod vult, sed non convertitur : et quia illud est per accidens, non facit statum merendi nisi per accidens : et hoc etiam supra determinatum est, ubi quaeritur, Utrum Christus peccare potuit ?

<--- Page Split --->

ARTICULUS III.

Utrum humilitas passionis Christi fuit meritum exaltationis ?

Deinde quaeritur de hoc quod ibi dicit, A, § 1 : « Humilitas ergo passionis meritum fuit exaltationis, etc. »

Videtur enim, quod humilitate passionis non meruit aliquid Christus.

Præterea, Infra probabitur, quod hoc non est verum : quia secundum hoc illi non peccassent, si actus illorum gratus et voluntarius fuisset : quia secundum hoc fuisset bonum, cum Christus nihil voluerit nisi bonum.

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus 8o1a meruit passione sua : et maximum meritum consistit in passione Christi, et passionibus aliorum Sanctorum.

Et est ad omnia solutio una, quod Ad licet sit illata, tamen susceptio et sustimentia passionis est voluntaria, gratia boni pro quo est passio : et ideo præcipua virtutum quæ est fortitudo, consistit in passionibus illatis.

Ad ALIUD dicendum, quod materialiter Ad passio est in corpore, sed sustinentia æquani mis est in anima, et illa est quæ facit virtutem.

Ad ALIUD patet solutio per ante dicta. Ad3

Ad ID quod ulterius objicitur contra Ad solutionem aliquorum, bene concedo, quod si quaeratur, Qualter hoc esse potuit, quod passio est effectus actionis, et non posset esse sine actione, tamen voluntas sit de uno, et non sit de alio ?

Ista quaestio debilis est : quia voluntas separat ea qua secundum naturam conjuncta sunt, sicut et alii actus animae : sicut volo esse albus, et non volo esse monachus, et volo supercestiri a gloriu, ut obsorbeatur quod mortale est a vita 1, et non volo mori : et, ut breviter dicam, voluntas etiam impossibilium est, ut dicit Philosophus.

Per hoc patet igitur solutio ad totum.

Actio displicuit, passio grata fuit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS IV.

Ain hwn'ii:as Ch'isti sit claritatis 2:eritun ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, A, § 1 : « Humilitas claritatis est meritum, claritas humilitatis est premium, etc. »

Ex hoc enim videtur, quod ut habitu meruit per humilitatem.

Item, Charitas quae est in merente proiicit continuo per meritum, quia aliter incongrure ageretur secum : sed chaitas Christi proficere non poterat : ergo charitas Christi mereri non poterat.

Solutio. Dicendum, quod Christus omni virtute sua meruit, humilitate, obedientia, charitate, et sic de aliis, et meruit et sibi et nobis. Et dicunt quidam.

quod etiam meruit praemium substantiale humanitatis in dotibus animae et dotibas corporis : licet enim prius habuerit, dicunt quod hoc non repugnat : sicut Angelus beatitudinem a Deo, et modo meretur eam quam accepit : sicut etiam apud homines videmus, quod quandoque confertur merces fideli operario, quam postea debet deservire et mereri : et haec sententia non videtur milii improbabilis. Si tamen voluerimus sequi communem viam, quae non habet calumniam. tunc dicemus quod sibi meruit multis rationibus, faciendo suum quod paucioribus ante suum fuit : et meruit etiam in corpore ea quae in corpore non habuit, et meruit apud homines habere quod apud homines non habuit, ut accelerationem resurrectionis, et dotes corporis in corpore, et manifestationem nominis apud homines.

Ad primum ergo bene concedo, quod humilitati respondet exaltatio ut proprium praemium : sed haec exaltatio est in corpore, et apud homines . quia in se et in anima ante altus fuit, nisi hoc modo quo pluribus actibus exaltationem animae sibi debitam.

Ad alii dicendum, quod meritum Adobject 1. consistit in charitate sicut in radice : non tamen ita consistit, quod ipsa sola mereatur, sed potius quaelibet virtus, sed potius vim mertii trahendo a quantitate dilectionis : sicut est in naturis, ubi sol movet ad omnium generabilium pullulationem et maturationem, et non excluditur motor specialis illius et istus : et illud quod generatur, in forma et ratione magis sequitur motorem specialem suum quam generalem. Item, Charitas calore suo inflammans totum affectum, omnibus dat vim merendi : sed tamen meritum est speciale apud virtutes speciales, et huic respondet, praemium secundum rationem ut humilitati exaltatio. obedientiae libertas, et fidei visio, et spei comprehensio, et hujusmodi.

<--- Page Split --->

Adobjet. 2. Ad id quod ulterius quæritur, jam solutum est per id quod dictum est in principio solutionis : quia mereri non uno modo dicitur, sed multis.

ARTICULUS V.

An anima separata a corpore, statim sit facta impassibilis ?

a corpore Christi anima, et animæ Sanctorum sunt impassibiles.

SED CONTRA :

Ponamus, quod iterum incorporentur corpori animalis : aut patientur, aut non. Si sic : tunc non fuerunt factæ impassibiles per absolutionem a corpore, quia impassibile pati non potest. Si autem non patiuntur : ergo non erunt unitæ, quia anima unita corpori, compatitur necessario, cum doleat de separantibus, ut habitum est in præcedenti distinctione.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, § 2 : « Utrum anima sit facta impassibilis, etc. »

Hic tangit Magister unum eorum quæ meruit, scilicet immortalitatem et impassibilitatem.

SOLUTIO. Illa sententia quæ ponit animas nostras impassibiles post separationem, videtur mihi probabilior, sicut probant primo inductæ rationes.

Ad id quod objicitur in contrarium, Ad 01 dici potest quod animæ separantur a corporibus dupliciter, scilicet sicut finem accipientes vitæ et temporis sibi attributi a præfinitione Dei, sicut dicitur : Constituisti terminos ejus, qui præteriri non poterunt 1 : et illæ si ponantur iterum in corpore, meo judicio pati non poterunt, nisi Deus qui omnia potest, iterum primum affectum carnis in eis faciat. Quædam autem separantur, non ut terminum vitæ habeant, sed ut gloria Dei in eis per miraculum futurum manifestetur, sicut dicit Christus de Lazaro : Lazarus amicus noster dormit : sed vado ut a somno excitem eum 2. Et de cæco nato dixit : Neque hic peccavit, neque parentes ejus, scilicet ut cæcus nasceretur : sed ut manifestentur opera Dei in illo 3. Et illæ non sunt separatæ nisi secundum quid, et ideo impassibiles non efficiuntur.

1 Job, xiv, 5. 2 Joan. xi, 41.

8 Joan. ix, 3.

<--- Page Split --->

B. Quod a conceptu meruit sub Christus hoc quod per passionem.

Nec solum hoc meruit Christus, quando Patri ohediens crucem subiit, sed etiam ab ipsa conceptione ex quo homo factus est, per charitatem et justitiam et alias virtutes, in quarum plenitudine fuit secundum hominem conditus, sibi tantum meruit, quantum post per martyrii tolerantiam. Tanta enim plenitudo spiritualium charismatum in eo fuit, quod in eis proficere non potuit: et ideo melior ipsius anima fieri non potuit, quam ab initio suae conditionis exstitit, quia proficere in meritis non valuit. Unde Gregorius ait 1 : Non habuit omnino Christus juxta animae meritum, quo potuisset proficere: in membris autem quae nos sumus, quotidie proficit. Non ergo plus meruit sibi per crucis patibulum, quam a conceptione meruit per gratiam virtutum. Non ergo profecit secundum animae meritum, quantum ad virtutem meriti: profecit tamen, quantum ad numerum meritorum. Plura enim habuit merita in passione, quam in conceptione: sed majoris virtutis non exstiterunt in merendo plura, quam ante fuerant pauciora. Meruit ergo a conceptione non modo gloriam impassibilitatis et immortalitatis corporis, sed etiam impassibilitatem animae. Per quid? Per obedientiam et voluntatem perfectam, quam non tunc primo habuit, nec majorem cum pati ccepit et mori. Obediens enim, perfectus, et bonus exstitit secundum hominem, ex quo fuit homo. Habuit ergo anima illa aliquod bonum in se post mortem, quod non habuit ante. Num ergo beator vel melior fuit quam ante? Absit quod melior fuerit: quia nec sanctior, nec gratia cumulatior: nec etiam beatior fuit in Dei contemplatione, in quo praecipue beatitudo consistit. Potest tamen dici in hoc beatior fuisse, quia ab omni miseria immunis. Ex quo nequit inferri simpliciter, quod beatior fuerit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VI.

An Christus meruit in primo instanti suae conceptionis?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Nec solum hoc meruit Christus, quando Patri, etc. »

Videtur enim hoc esse falsum : quia 1. Prius est esse, quam agere. In instanti autem conceptionis primum accepit esse : ergo in illo non potuit mereri.

Si forte dicas, quod aliter est de Christo, et aliter de aliis : quia Christus fuit persona ante conceptum et in conceptu, et ideo mereri potuit : hoc nihil est : quia tunc mereri esset personae ut personae, et hoc falsum est, cum mereri sit liberi arbitrii inferioris : ergo non videtur esse unum instans liberi arbitrii, et actus ejus in merito.

SOLUTIO. Dicendum, quod circa illud sunt duae opiniones, quarum illa videtur mihi probabilior, quae concedit rationes

inductas, et dicit quod Christus non meruit ab instanti conceptionis, sed post instans illud continuo meruit : sicut etiam exponitur illud Joannis, viii, 44 : Ille homicida erat ab initio, id est, post initium. Alii dicunt, quod meruit in instanti conceptionis, et solvunt rationes inductas : quia illud instans est medietas quaedam praeteriti, et futuri : et secundum quod est finis praeteriti, sic in eo accepit Christus esse : et secundum quod est principium futuri, sic meruit in eodem : unde in eodem instanti incepit esse, et egit opus meriti, non tamen secundum eamdem rationem instantis.

Et per hoc patet solutio ad totum, praeterquam ad id quod objectum est de angelo malo : quia ille etiam, ut puto, spatio divisibili stetit in veritate, et postea cecidit : non autem sic est de Christo.

ARTICULUS VII.

An Christus habuit juxta animae meritum, quo proficere potuit ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, « Non habuit omnino Christus juxta animae meritum, quo potuit proficere, etc. »

Hoc enim falsum videtur : cum supra sit habitum, quod mereri dicitur multis modis, et piuribus modis potest aliquis mereri id quod jam habet : ergo Christus.

ITEM si quaeratur, Quid dicatur sub- Qua- stantiale praemium ?

Si hoc dicatur visio Dei quae est tota merces, illam Christus multis mod's habuit ab instanti conceptionis : sed uihil prohibet quin potuerit facere, quod aliqua ratione fuerit sibi debita, quam prius fuerat.

<--- Page Split --->

ITEM quaeritur, Quid dicatur animæ meritum ?

Si hoc est meritum quo mereri potuit aliquod præmium in anima, videtur falsum : quia animæ meruit impassibilitatem quam prius non habuit : ergo habuit unde proficere potuit juxta animæ meritum.

Item, Actio Christi non fuit minus grata actione alorum Sanctorum : sed nulla actio aliorum Sanctorum est, quæ non sit meritoria vitæ æternæ, quod est animæ meritum et præmium : ergo Christus meruit sibi præmium animæ, ut videtur.

Solutio. 1. Solutio. Dicendum, quod Magister non intelligit, quod Christus mereri non potuerit substantiale præmium aliqua ratione : sed intentio sua est dicere, quod per meritum illud nihil adjiciebatur ei secundum animam, quod prius non habuisset, nec aliquid plenius accepit per meritum, quam prius habuit.

Ad hoc autem quod objicitur de impassibilitate, dicendum quod passibiiitas animæ attribuitur ei per accidens, in quantum est in corpore vel in peccato, ut prius habitum est : et ideo penes impassibilitatem non consistit dos animæ nec præmium substantiale.

ARTICULUS VIII.

An impassibilitas et immortalitas sunt animæ vel corporis?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, versus medium : « Meruit ergo a conceptione non modo gloriam impassibilitatis et immortalitatis corporis, sed etiam impassibilitatem animæ. »

Potest enim esse dubium, Cujus proprie sit immortalitas et impassibilitas ?

Videtur esse animæ : quia

PRÆTEREA quaeritur, Qualiter ista cadunt sub merito ?

Videtur enim, quod directe : quia immortalitas est dos corporis : dotes autem directe cadunt sub merito : ergo videtur, quod illa directe cadunt sub merito.

Solutio. Dicendum, quod impassibilitas et immortalitas proprie sunt conjuncti, et non solum corporis.

Ad primum ergo dicendum, quod est vita ut causa vitæ, hæc autem est anima : et vita ut habitus vitæ, et hæc est conjuncti, et adhæret corpori ut habitus.

Ad aliud dicendum, quod passibilità convenit animæ per accidens ut prius est habitum : sed si conveniret per se, tunc procederet objectio.

Ad aliud dicendum, quod dotes corporis non cadunt adeo directe sub merito, sicut dotes animæ : quia dotes corporis causantur ex anima : gloria enim Dei influitur animæ, et redundat in corpore in dotibus corporis : et ideo non ita directe cadunt sub merito, sicut dotes animæ. Unde Christus meruit hæc ex congruo et condigno, sed ex condigno sunt quasi adjecta præmio substantiali : ex congruo autem ei qui in corpore duros dolores pertulit, debetur immortalitas et impassibilità.

<--- Page Split --->

C. De eo quod scriptum est, Donavit illi nomen quod est super omne nomen 1.

Nec tantum gloriam impassibilitatis et immortalitatis meruit, sed etiam donari sibi nomen quod est super omne nomen, scilicet honoriticentiam, quod vocatur Deus: hoc tamen nomen ante mortem habuit. Habuit enim hoc nomen Dei Filius, in quantum Deus est, ab aeterno per naturam: in quantum vero homo factus est, habuit ex tempore per gratiam. Verumtamen Augustinus 2 dicit homini donatum esse illud nomen, non Deo: quia illud nomen habuit, cum in forma Dei tantum erat. Sed cum dicitur: Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, satis apparet propter quid exaltaverit, id est, propter obedientiam, et in qua forma exaltatus sit. In qua enim forma crucifixus est, in ea exaltatus est, et in ea donatum est ei nomen, ut cum ipsa forma servi nominetur unigenitus Filius Dei, hoc illi donatum est ut homini, quod jam habebat idem ipse Deus. Hoc ergo per gratiam accepit, ut ipse ens homo vel subsistens in forma servi, id est, in anima et carne, nominetur et sit Deus. Sed numquid hoc tunc meruit? Supra enim dictum est, quia hoc tantum bonum homo ille non meruit. Quomodo ergo hic dicitur, Propter obedientiam donatum est ei hoc nomen? Secundum tropum illum in Scriptura creberimum hoc capiendum est, quo dicitur res fieri quando innotescit. Post resurrectionem vero, quod ante erat, in evidenti positum est, ut scient homines et daemones. Manifestationem ergo illius nominis donavit ei Deus post resurrectionem: sed illam meruit per obedientiam passionis, qui eo quod obeditv patiendo, exaltatus est resurgendo: et per hoc manifestatum est nomen. Hoc eodem tropo usus est etiam Dominus post resurrectionem, dicens: Data est mihi omnis potestas in cœlo et in terra 3 : non quod tunc primo acceperit: sed quam ante habebat, tunc manifestata est potestas. Caeterum Ambrosius dicit nomen illud donatum esse Deo, non homini: et videtur secundum verborum superficiem,

<--- Page Split --->

oppositus Augustino : sed intelligentia non obviat, licet diversum sapiat. Nam Ambrosius de naturali donatione id dictum intelligit, qua æternaliter Pater generando dedit Filio nomen quod est super omne nomen, scilicet esse Deum per naturam : quia genuit ab æterno Filium plenum et sibi æqualem Deum. Quod tamen nomen Apostolus propter passionis obedientiam Christo donatum dicit. Sed præmisso locutionis modo accipiendum est.

ARTICULUS IX.

An Christus meruit donari sibi nomen quod est super omne nomen ?

Deinde quæritur, de hoc quod dicit, ibi, « Sed oportet donari sibi nomen quod est super omne nomen, etc. »

Hoc enim nomen ab æterno habuit : ergo hoc tunc sibi datum non fuit.

Si dicis, quod manifestationem nominis non habuit, sed rem : sed ipsa manifestatio data est ei per meritum. Contra : Matth. viii, 29, super illud, Quid nobis et tibi, Jesu, Fili Dei. Glossa : « Fatum innotuit, quantum oportuit : sed non sicut Angelis vita et lux, sed eis terrendis per quædam divinitatis effecta. » Ergo demones cognoverunt eum etiam ante passionem esse Filium Dei.

Item, Luce, iv, 34. Scuo te quis sis, Sanctus Dei, etc. Glossa ibidem, « In terra videntes Filium Dei, continuo se judicandos putabant. »

pientiores sciverunt, quod esset venturus in mundum ad redemptionem.

Item, Etiam pueri clamabant hoc per plateas : Hosanna filio David ! benedietus qui vent in nomine Domini 1. Ergo videtur, quod hoc nomen manifestum erat etiam ante passionem.

Sed contra :

I ad Corinth. ii, 8 : Si cognovissent, numquam Dominum gloriæ crucifixissent. Et exponitur ibi de dæmonibus et principibus Judæorum. De dæmonibus : quia numquam crucifigi persuasissent, eo quod scient se sic amissuros potestalem. De principibus autem : quia non fecissent tradendo eum Gentibus.

Item, Anselmus in libro Cur Deus homo, dicit quod tantum scelus sicut est occisio Dei, numquam per pœnitentiam expiari posset, nisi ignorantia excusasst.

Sed contra hoc iterum esse videtur ex altera parte, quod omnis ignorantia particularis sive facti excuset a toto : et de Christo non potuit esse nisi particularis ignorantia et facti : ergo videtur excusare a toto, quod falsum est : ergo non ignoraverunt.

Item, In lege promissus erat Filius Dei et Deus : ergo cum tempus et opera attestarentur, videtur quod Deus cognoscebatur ab eis. Si dicatur, quod in lege non vocatur Deus, hoc plane falsum est. Isa. ix, 6 : Vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, etc.

Item. Communiter dicitur, quod sa-

SOLUTIO. Dicendum, quod nomen quod est super omne nomen, est quod vere sit Deus et vocetur ab omni lingua cœlestium, terrestrium. et infernorum. Et bene concedo, quod hoc nomen ei ab æferno Pater generando dedit, sicut dicit Ambrosus : sed tamen ut passus et incarnatus Deus vocetur et innotescat, hoc

<--- Page Split --->

dedit ei Pater per meritum passionis. Justum enim fuit ut qui propter peccatum et nos, in tantum divinitatis suae notitiam occultaverat, ut omnes relicto eo ab eo fugerent, per passionem mortis gloria et honore sic coronaretur, ut omnis lingua Deum eum esse confiteretur.

Ad omnia autem objecta est solutio una, quod est scientia per conjecturas, et hanc habuerunt de eo quod esset Filius Dei, et daemones et homines. Est etiam scientia per certitudinem, et hanc non habebant : quia etsi viderunt facta et alia testificantia, iterum in dubium venit eis propter infirmitatis indicia quae apparebant in ipso : et de scientia conjecturali procedunt primae rationes. De ignorantia autem certitudinis procedunt rationes secundae. Sed post resurrectionem cum amplius non erat in eo indicium infirmitatis, tunc congregebat nomen manifestari.

Sed contra :

Ad object.

Ad in quod ultimo objicitur de excusatione ignorantiae, dicendum quod non in toto excusavit : quia credulitas etiam per conjecturas admixta fuit : sed si fuisset omnino ignorantia, tunc excusasset.

ARTICULUS X.

An Christus in eadem forma qua crucifixus est, sit exaltatus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, « In qua enim forma crucifixus est, in ea exaltatus est. »

Videtur, quod humanitati non debeatur exaltatio : quia

Solutio. Dicendum, quod exaltatio debetur personæ in natura humana, et etiam naturae humanæ : sed personæ in natura humana debetur ad sedem Patris ad æqualitatem, quam licet ab æterno habuit, non tamen habuit in natura inferiori existens : naturae autem debetur ad potiora Patris bona. Et per hoc patet solutio ad primum, et ad secundum.

Ad tertium dicendum, quod non oportet, quod ideo referantur ad idem, quia Apostolus illa quatuor conjungit : sed referuntur ad eumdem in persona, gratia diversorum quæ sunt in ipso.

Et si quaeritur, Grata quorum hæc quatuor ei attribuuntur ?

Dico, quod persona est in Christo, et utraque natura, et opus redemptionis, et effectus. Et personæ quidem omnia debentur, tamen gratia naturae humanæ, in qua et cujus acceptione semetipsum exinanivit, formam servi accipiens 1, debetur ei per oppositum exaltatio. Gratia

1 Ad Philip II, 9. 10 et 11. 2 Luc XIV, II . Qui se humulat exaltabitur.

etc. 4 Ad Philip II, 7.

<--- Page Split --->

autem naturae divinae debetur ei nomen quod est super omne nomen : sed gratia redemptionis qua ipse judicatus et blasphematus est et derisus, debetur ei per oppositum praeconium omnis linguae, ut omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris. Sed gratia effectus liberationis eorum qui sunt in terra et in limbo, et restaurationis ruinae cœelestis, in gratiarum actionem debetur ei, ut in nomine Jesu omne genu flectatur cœelestium, terrestrium, et infernorum . cœelestium, quia ruinam restauravit : terrestrum. quia redemit a reatu originalis : infernorum, quia inde eos qui ibi erant extraxit.

Quest

Si FORTE aliquis quaerat, Cum hoc nomen quod debetur ei ex gratia divinitatis sit Deus et manifestatio deitatis suae, quare dicat Apostolus, Ut in nomine Jesu omne genu flectatur ?

Dicendum, quod Jesus Christus sunt Solutio. nomina exprimentia personam incarnatam : et ideo non sunt super omne nomen, sed nobis sunt veneranda per genuflexionem . quia ostendunt nobis naturari in qua factum est opus redemptionis pro nobis. Et Jesus quidem nominat personam secundum comparationem in carnem . quia Jesus dicitur Salvator, et salvare convenit Christo per divinam naturam : unde Angelus dixit : Vocabis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum a peccalis eorum . Quod licet secundum habitum ei ab aterno conveniat, tamen secundum actum salvandi, non convenit ei, nisi in natura humana assumpta. Christus autem dicitur unctus, quod sonat passive unctionem : et ideo nomina! humanam naturam sociatam in divinam : quia humanae est ungi, et illius est ungere.

D. Si Christus sine omni merito illam 1 habere potuit?

Si vero quaeritur, Utrum Christus illam immortalitatis et inpassibilitatis gloriam, et nominis Dei manifestationem, sine omni merito habere potuerit? sane dici potest quia humanam naturam ita gloriosam suscipere potuit, sicut in resurrectione exstitit. Nomenque suum etiam aliter hominibus manifestare potuit : sed homo passibilis esse non potuit sicut fuit, et ad illam gloriam sine merito pervenire. Potuit quidem pervenire ad illam sine merito passionis, quia potuit consumpta mortalitate immortalitatis gloria vestiri : sed non sine merito justitiae et charitatis, aliarumque virtutum. Non enim Christus homo esse potuit, in quo plenitudo virtutum et gratiae non fuerit. Nec virtutes ei inesse potuerunt cilicio mortalitatis induto, quin per eas mereretur. Habens ergo has virtutes secundum hominem passibi-

<--- Page Split --->

lem ac mortalem, non potuit non mereri gloriam immortalitatis. Non ergo potuit factus mortalis, sine merito gloriam impassibilitatis et immortalitatis ac manifestationem Dei nominis consequi. Potuit tamen hoc assequi sine merito passionis : quia per passionem nil sibi meruit, quod non ante per virtutes meruerit.

ARTICULUS XI.

An Christus sine merito gloriam immortalitatis habere debuit ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, « Si vero quaeritur, Utrum Christus illam immortalitatis... gloriam, etc. »

Videtur enim, quod sine merito habere debuit : quia

Sed contra

Filio. Cum igitur melius et jucundius et magis proprium habeatur, quod aliqua ratione propter nostrum debetur nobis, quam id quod quasi datur pœnitentibus : ergo dandus ille modus : habere autem per meritum est habere tamquam id in quo jus habemus per nostrum : ergo mereri debuit.

SOLUTIO. Dicendum, quod Christus meruit : et hoc nobilitatis suæ fuit, ut probant ultimæ rationes.

Ad PRIMUM dicendum, quod parvuli sicut habent peccatum alienum, ita sufficit eis meritum alienum, quod est meritum Christi et matris Ecclesiæ, sicut dicit Augustinus.

Ad ALIUD dicendum, quod filius meretur apud patrem, et servus apud dominum, ala et alia ratione. Servus enim de non debito sibi per naturam, faciendo debitum propter obsequium : filius de debito sibi per naturam, faciendo alia et alia ratione debitum, ut jucundior sit possessio.

Ad ALIUD dicendum, quod illa objec tio nihil concludit inconveniens : quia in Christo sunt duæ naturae : et ideo ipse in natura divina est remunerans se in natura humana merentem. Sic autem non est in aliis : et ideo illi vel tantum merentur, vel tantum remunerantur.

<--- Page Split --->

E. De causa mortus et passionus Christi.

Ad quid ergo voluit pati et mori, si ei virtutes ad merendum illa sufficiebant ? Pro te, non pro se. Quomodo pro me ? Ut ipsius passio et mors tibi esset forma et causa : forma, virtutis et humilitatis : causa, gloriae et libertatis. Forna Deo usque ad mortem obediendi : et causa tua liberationis ac beatitudinis. Meruit enim nobis per mortis ac passionis tolerantiam, quod per praecedentia non meruerat, scilicet aditum paradisi, et redemptionem a peccato, a poena, a diabolo : et per mortem ejus haec nos adepti sumus, scilicet redemptionem, et filiorum gloriae adoptionem. Ipse enim moriendo factus est hostia nostrae liberationis.

Sed quomodo per mortem nos a diabolo et a peccato redemit, et aditum gloriae aperuit ? Decreverat Deus in mysterio, ut ait Ambrosius, propter primum peccatum non intromitti hominem in paradisum, id est, ad Dei contemplationem non admitti, nisi in uno homine tanta existeret humilitas, quae omnibus suis proficere posset : sicut in primo homine tanta fuit superbia, quae omnibus suis nocuit. Non est autem inventus inter homines aliquis quo id posset impleri, nisi leo de tribu Juda, qui aperuit librum, et solvit signacula ejus 1, implendo in se omnem justitiam, id est, consummatissimam humilitatem, qua major esse non potest. Nam omnes alii homines debitores erant, et vix unicuique sua virtus sufficiebat et humilitas. Nullus ergo eorum hostiam poterat offerre sufficientem reconciliationi nostrae. Sed Christus homo sufficiens et perfecta fuit hostia : qui multo amplius est humiliatus, amaritudinem mortis gustando, quam ille Adam superbii, per esum ligni veliti noxia delectatione perfruendo. Si ergo illius superbia omnium exstitit ruina, ipsum de paradiso mittens foras, aliisque occludens januam : multo magis Christi humilitas, qua mortem gustavit, ingressum regni coelestis omnibus suis impleto Dei decreto aperire valuit, atque decreti delere chirographum. Ut enim ait Ambrosius 2, Tantum fuit peccatum nostrum, ut salvari non possemus, nisi unigenitus Dei Filius pro nobis moreretur, debitoribus mortis : et sic dignos nos fecit testamenti, et

<--- Page Split --->

promissæ hæreditatis. Quod non ita est intelligendum, quasi non alio modo salvare nos potuerit, quam per mortem suam : sed quia per aliam hostiam non potuit nobis aperiri regni aditus, et fieri salus, nisi per mortem unigeniti : cujus tanta fuit (ut dictum est) humilitas et patientia, ut ejus merito pateret credentibus in eum aditus regni. Magna ergo in morte unigeniti præstita sunt nobis, ut liceat nobis redire in patriam : sicut olim in morte summi Pontificis, his qui ad civitatem refugii confugerant, secure ad propria remeare 1. Ecce aliquatenus ostensum est, qualiter per Christi mortem aditus regni sit nobis paratus.

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS XII.

Deinde accipienda est illa pars in qua incipit alia divisio, ibi, E, « Ad quid ergo voluit pati et mori? etc. »

In qua Magister inquirit effectum passionis Christi in nobis. Et dividitur in duas partes : in quarum prima Magister tangit quatuor in genere, ad quae valuit nobis sua passio in genere, non exsequendo in speciali de aliquo. In secunda autem ponit specialem exsecutionem de singulis : et hæc incipit in principio distinctionis XIX, ibi, A, « Nunc ergo quæramus, Quomodo per mortem ipsius a diabolo, etc. »

In primo autem horum sunt duo : in quorum primo ponit quatuor, ut dictum est. In secundo probat primum, ibi, E, § 2 : « Sed quomodo per mortem nos a diabolo et peccato redemit, etc. »

Per hæc patet sententia.

An pati et mori Christu valuit nobis aditum paradisi?

Quatuor quæ tangit in Littera, sunt ista : Aditus paradisi, redemptio a diabolo, a peccato, et a pæna.

Quæratur autem per ordinem de singulis. Primo de aditu ad paradisum. Alia enim in sequenti distinctione locum habebunt.

<--- Page Split --->

ta, videtur quod martyres pro Christo moriendo, non gratum fecerunt pro Christo obsequium.

Præterea, Si omnes dicuntur mori, hoc est, conditio naturæ, et non debitum proprie loquendo.

Pretærea, Secundum hoc nihil est ad propositum : quia hic loquitur de debito quod satisfacit pro peccato : morientes autem secundum naturam. non solvunt per mortem necessario aliquod peccatum. Si autem intelligatur de morte violenta : hoc iterum falsum est : quia non omnes tenemur ad hoc quod interficiamur : ergo videtur, quod falsum sit quod dicit de debito isto.

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate sic intelligendus est textus ut jacet : et quod plus est, nulla creatura etiam sine offensa Dei quam fecit, sufficit toto esse et toto opere ad posse respondere pro uno minimo quod accepit a Deo. Sed aliud est quod tenemur de jure creationis, et aliud quod tenemur de jure offensæ, et aliud quod tenemur de jure misericordiæ. De jure conditionis nostræ plus te-

mur, quam scimus : de jure offensæ plus tenetur quilibet homo, quam facere posset usque in finem mundi : de jure autem misericordiæ tenemur minus, quam etiam quilibet infirmus posset facere : dicentes, Domine, vim patior, responde pro me ' : statim invenimus ipsum totum remittentem, et parum exigentem, scilicet voluntatem faciendi quod bono moderamine possumus.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod martyres pro Christo passi sunt gratissime : quia illud quod conditione debebant, gratissime offerebant : quia debitum conditionis non tollit libertatem obsequi.

Ad ALIUD dicendum, quod non sufficit justitia cuilibet : sed tamen quia non exigitur ab eo quod debet, ideo potest aliquid facere pro altero nullus autem pro tota natura, nisi Deus et homo, ut supra habitum est.

Ad ALIUD dicendum, quod remunerabile est ex misericordia Dei non exigente totum hoc quod ex stricto jure debemus.

Ad ALIUD dicendum, quod intelligit de morte in genere : ex quo enim necessitati mortis addicti sententia Domini pro reatu peccati, illam omnes solvent. etsi ad tempus differantur. ut Elias, et Hanoch : et illam martyres ultro libera voluntate offerebant : et ideo magis grata fuit : non tamen exigitur a nobis nisi in casu. scilicet in persecutione fidei vel justitiae, si tenti a judice cogamur negare fidem, vel justitiam.

Ad ALIUD dicendum, quod manentes secundum naturam corruptam, moriuntur, et ideo debitum reatus primo persolvunt.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XIV.

An tantum fuit peccatum nostrum, quod persolvere non possemus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, E, § 2 : « Tantum fuit peccatum nostrum, ut salvari non possemus, etc. »

justitia salvaretur, magis congrue non potuit satisfieri nisi per mortem Filii Dei : et hoc ideo quia homo non solvit peccatum per hoc quod solvitur damnum : quando enim latro restituit ablatum, adhuc debet vitam judici pro laesione justitiae : ergo multo magis adhuc soluto damno, deberet quoque vitam si esset reus criminis laesae majestatus : ergo in infinitum plus si esset reus criminis laesae majestatis in Deum qui in infinitum omnem creatam majestatem excedit : nec dico hoc quod homo posset solvere damnum, sed sub hypothesis loquendi : quia etiamsi posset, adhuc nihilominus reatum non delevisset. Supra autem in principio libri ostensum est 4, quoniam hoc non potuit fieri per aliquam puram creaturam, nec per Deum purum : quia licet in illo sit posse, non tamen est in eodem debitum : sed conveniens fuit per Deum hominem, et hominem Deum, qui deberet in quantum homo obligatione charitatis et conformitatis naturae, et posset in quantum Deus.

DICENDUM e r g o adprimumsceundum Anselmum , quodPaternonstivitFilii sanguinem , neccrudelisfuitineum : sedcumjustitamsuaannegarenonpos - s e t , etvincereturmisericordiahumanae redemptonis , Filiumvoluntarieseoffe - rentemadsatisfaciendumdedithomini , utsatisfaceretproipso , sicutdicitur , J o a n . u n , 1 6 : SicDeusdilexitmundum , utFiliumsuumunigenitumdaret : u t omnisquicreditineumnonpereat . s e d habeatvitamaternam . Quodautcm Filiussicpropriavoluntateseobtult , probalurexPsal . xxxix , 7 etseq . , u b i dicitur : Holocaustumetpropeccatonon postulast : tuncdixi : Eccevenio . H n c a - pitelibriscriptumestdeme , utfacerem voluntatemtuam . Deusmeus , volui , e t e .

Adaluddicendum, quod hoc esset peccatum judicis, si ex crudelitate faceret et perversitate : sed tamen forte ut

<--- Page Split --->

stet justitia, et corrigatur et juvetur reus, tunc probatur ille judex justus simul et misericors.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod hoc exegit justitia : quia non tenebatur tantum exsolvere damnum, sed etiam satisfacere pro reatu qui infinitus erat, ut probatum est in principio solutionis illius.

Ad 4 et 5. Ad aliud dicendum, quod illud argumentum nihil omnino valet : quia statim ut peccaverant, ingrati fuerunt : et sic

gratum facere non poterant nisi adjutorio illius qui juvare solus poterat. secundum quod Augustinus dicit, quod « omnes quicumque salvati sunt, salvati sunt in fide mediatoris : » etiamsi concedamus, quod hoc est satisfacere, quod est ablatum solum restituere : quod tamen ostensum est esse falsum.

Per hoc etiam patet solutio ad ultimum.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XIX.

De redemptione nostra facta per passionem Christi quantum ad efficaciam et utilitatem.

A. Hic qualiter a diabolo et a peccato nos redemit per mortem.

Nunc ergo quaeramus, Quomodo per mortem ipsius a diabolo, et a peccato, et a pœna redempti sumus ? A diabolo ergo et a peccato per Christi mortem liberati sumus : quia, ut ait Apostolus, in sanguine ipsius justificati sumus 1, et in eo quod sumus justificati, id est, a peccatis soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo a peccatis per ejus mortem soluti sumus ? Quia per ejus mortem, ut ait Apostolus 2, commendatur nobis charitas Dei, id est, apparet eximia et commendabilis charitas Dei erga nos, in hoc quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita autem tantæ erga nos dilectionis arrha, et nos movemur accendimurque ad diligendum Deum, qui pro nobis tanta fecit : et per hoc justificamur, id est, soluti a peccatis justi efficimur. Mors ergo Christi nos justificat, dum per eam charitas excitatur in cordibus nostris. Dicimur quoque et aliter per mortem Christi justificari, quia per fidem mortis ejus a peccatis mundamur. Unde Apostolus : Justitia Dei est per fidem Jesu Christi 3. Et item, Quem Deus proposuit propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, id est, per fidem passionis, ut olim adspicientes in serpentem æneum in ligno erectum, a morsibus serpentum sanabantur 4. Si ergo rectæ fidei intuitu in illum respicimus, qui pro nobis pependit in ligno, a vinculis diaboli solvimur, id est, a peccatis, et ita a diab. 5 liberamur, ut nec post hanc vitam in nobis inveniat quod punia 6. Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum

<--- Page Split --->

erat, unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus exstinxit, ut in hac vita tentando nobis non prævaleat. Licet enim nos tenlet post Christi mortem, quibus modis ante tentabat : non tamen vincere potest, sicut ante vincebat. Nam Petrus, qui ante Christi mortem voce ancillæ territus negavit 1, post mortem ante reges et præsides ductus non cessit. Quare ? quia fortior, id est, Christus, veniens in domum fortis, id est, in corda nostra ubi diabolus habitabat, alligavit fortem, id est, a seductione compescuit fidelium, ut tentationem quæ ei adhuc permittitur, non sequatur seductio 2. Itaque in Christi sanguine, qui solvit quæ non rapuit, redempti sumus a peccato, et per hoc a diabolo. Nam, ut ait Augustinus 3, in ipso vincuntur inimicæ nobis invisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt, a diabolo ante tenebantur. Unde ait, Qui pro multis effundetur 4. Per illum ergo redempti sumus, in quo princeps mundi nihil invenit 5. Unde Augustinus 6 causam et modum nostræ redemptionis insinuans, ait : Nihil invenit diabolus in Christo ut moreretur : sed pro voluntate Patris mori Christus voluit, non habens mortis causam de peccato : sed de obedientia et justitia mortem gustavit, per quam nos redemit a servitute diaboli. Incideramus enim in principem hujus sæculi, qui seduxit Adam et servum fecit, cœpitque nos quasi vernaculos possidere : sed venit redemptor, et victus est deceptor. Et quid fecit redemptor captivatori nostro ? Tetendit ei muscipulam crucem suam : posuit ibi quasi escam, sanguinem suum. Ille autem sanguinem suum fudit, non debitoris, per quod recessit a debitoribus. Ille quippe ad hoc sanguinem suum fudit, ut peccata nostra deleret. Unde ergo nos diabolus tenebat, deletum est sanguine redemptoris. Non enim tenebat nos, nisi vinculis peccatorum nostrorum : istae erant catena captivorum. Venit ille : alligavit fortem vinculis passionis sua : intravit in domum ejus, id est, in corda eorum ubi ipse habitabat, et vasa ejus, scilicet nos, eripuit, quæ ille impleverat amaritudine sua 7. Deus autem noster vasa ejus eripiens et sua faciens, fudit amaritudinem, et implevit dulcedine, per mortem suam a peccatis redimens, et adoptionem gloriae filiorum largiens.

<--- Page Split --->

autem non est ab eo justificans gratia : ergo passio Christi non justificat, ut videtur.

DIVISIO TEXTUS.

« Nunc igitur quaeramus, Quomodo per mortem ipsius a diabolo, etc. »

Hic incipit pars illa in qua exsequitur alia tria, quae meruit nobis, scilicet de liberatione a peccato, a diabolo, et a piena.

Et dividitur in tres partes : in quarum prima uno capitulo longo simul ostendit, qualiter nos liberavit a peccato, et a diabolo. In secunda parte, ut magis hoc explanetur, ostendit cur Deus homo factus et mortuus sit, ibi, B, « Factus est ergo homo mortalis, etc. » In tertia ostendit, quomodo nos liberavit a piena, ibi, C, « A qua piena ? temporali, et æterna. »

ARTICULUS I.

Utrum justificatio nostra a peccato sit opus passionis Christi?

Primo igitur incidit hic quaestio, Utrum justificatio nostra a peccato, sit opus passionis Christi, vel non ?

Videtur enim, quod non :

Præterea, Justitia justificat animam : ergo majorem convenientiam habet cum resurrectione, quam cum morte : ergo magis causatur a resurrectione, quam a morte.

Quod si concedatur, in contrarium obsed contra. jicitur :

<--- Page Split --->

SEDADHUCvidetur , quodjustificationeutriusistorumsit , sedpotuscharita - tisetgratiæ : sicutetiamvideturinnuiinLittera : quiaomnismutatioestpercontrarium : siigiturinnobisdebeatfieritranstusapeccato , etadelectatio - nepeccatu , oportetquodhocfiatpercontrarium : hocautemsuntvitutes : ergojustificatiodebeturvirtutibus , etnonpassioni , velresurrectioni .

accendimurcharitateergaDeum , quidateisitaconstanterpati : etillachari - tatejustificamur : etsicparumvelnihilfecissetnobisChristus .

I T E M , MagisterinLitteratangittert - t i u m - modum , dicensexverbisAugu - stini , quodmortesuaunosacrificiove - rissimo , quidquideratculparumdele - v i t : ergovidetur , quodipsejustificavitnosofferendosacrificiumpronobis : etsicnonvideturjustificasseaccendendoadcharitatem , etilluminandoperfidem .

Solutio . Dicendum , quodjustificatioconsideraturdupliciter , scilicetingene - r e , proutreferturadtotamnaturam

<--- Page Split --->

damnatam in Adam : et in particulari, prout scilicet valet illi vel illi qui justificatur in particulari.

Item, in relatione ad causam potest considerari quatuor modis, scilicet in relatione ad causam efficientem, vel in relatione ad causam meritoriam, vel in relatione ad causam sacramentalem, vel in relatione ad causam formalem. Et adhuc in relatione ad causam meritoriam, duobus modis. scilicet meritoriam de congruo, et meritoriam de condigno. Similiter ad causam sacramentalem, duobus modis, scilicet quae est causa et signum ex parte justificantis, vel quae est causa et signum ex parte suscipientis.

Hac habita distinctione facile est determinare totum. Dico enim, quod justificatio naturae ad causam meritoriam relata, quae est meritoria secundum condignum, refertur ad passionem Christi : quia meruit nobis solutionem a peccato, ad quam sequitur justificatio. Relata autem ad causam meritoriam ex congruo, refertur ad merta Sanctorum justificatio particularis, non generalis quae respicit naturae debitum ex Adam, quod solum solvere potuit Christus. Relata ad causam efficientem, refertur ad solum Deum, qui solus efficienter delet peccata, et efficit justitiam. Relata vero ad causam formalem, utraque justificatio fit per gratiam et virtutes. Relata autem ad causam sacramentalem, quae causa est et signum ex parte suscipientis, secundum debitum originalis refertur ad baptismum, secundum debitum actualis refertur ad penitentiam, si est post baptismum. Relata autem ad causam sacramentalem ex parte justificantis, refertur ad Deum et hominem, resurgendo, vitam animae et corporis in se præsignantem.

Unde jam planum est solvere ad totum.

Ad 1. AD PRIMUM ergo dicendum, quod passio Christi corporalis et spiritualis fuit, et divina et humana. Corporalis, quia vulnera fuerunt in corpore. Spiritualis,

quia dolor erat in anima et spiritu. Humana fuit, quia homo erat qui patiebatur. Divina autem, quia verus Deus patiebatur. Tangere autem est duobus modis, scilicet per substantiam, et per effectum : et hoc secundo modo tetigit nos, et egit in nos. Si autem quaeratur, Quid effectum hunc continet a Christo in animas justificatas, infra in hac eadem solutione patebit.

Ad ALIUD dicendum, quod passio Christi per aliquid in justificato spiritualiter conjungitur cuilibet quoad effectum et virtutem passionis, scilicet fide, et charitate : et ideo objectio procedit ex falsis.

Ad ALIUD dicendum, quod licet pati conveniat ei secundum humanam naturam, non tamen patiens homo tantum, sed etiam Deus . et ex illa parte profluit gratia sanctificans in passione in omnes justificatos.

Ad ALIUD dicendum, quod ad resurrectionem pertinet modo quo dictum est, exemplariter, et sacramentalter quodammodo.

Ad ALIUD dicendum, quod mors Christu causa est per modum oblationis sacrificii meritoii : et hoc modo dicitur sacramentum nostrae justificationis, large sumpto sacramento pro sacro secreto, et non pro similitudine et causa. Vel, potest dici (ut quidam dicunt) quod duae sunt partes justitiae, scilicet amotio mali, et adeptio boni. Et passio per mortem ponit similitudinem ad ablationem peccati : quia sicut mors separat a vita mortali animali, ita justificatio separat a mortali vita peccati, in qua animaliter ut bruta viximus. Resurrectio autem ponit similitudinem ad justificationem ex parte alterius termin, scilicet adeptionis vitae et justitiae : et hoc videtur velle Apostolus, dicens ad Roman. vi, 4 : Consequuti sumus cum illo per baptismum in morte, ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in moritate vitae ambu lemus. Et alibi. Eristumate vos mortuos quidem esse peccato,

<--- Page Split --->

viventes autem Deo, in Christo Jesu Domino nostro 1.

Ad object. Ad omnia sequentia quibus probatur passio Christi esse causa nostrae justificationis, jam patet solutio per distinctionem ante habitam.

Ad in autem quod ulterius objicitur de causis a Magistro inductis ex parte charitatis et fidei, dicendum quod Magister tribus modis ostendit, quod passio Christi justificat : sed justificatio consideratur duobus modis, scilicet quoad sufficientiam : et sic sola una causa justificat, scilicet oblatione salutaris sacrificii pro nobis. Consideratur etiam quoad efficientiam : et sic oportet adesse fidem et charitatem : non enim effluet nobis effectus passionis, nisi fuerimus de corpore mystico patientis. Hoc autem non potest facere nisi charitas : et ideo Magister inducit de charitate, ut considerata charitate sua erga nos, uniamur patienti per charitatem, quia sanguis suus non habet effectum extra corpus suum mysticum. Quia autem a capite fluit sacramentum redemptionis, ideo oportet adspiciendo attendere ad caput : et ad hoc elevat oculos fides. Et sic patet qualiter rationabiliter procedit Magister in Littera.

ticulo ponitur in nobis fons justificationis, licet fides quoad omnem articulum purificet disponendo ad justificationem : et ideo illa objectio non procedit.

Ad aliud dicendum, quod caetera virtutes non sunt attingentes Deum, sicut istae duae : et de cardinalibus patet, quod actus illarum sunt in his quae sunt ad finem, et non immediate in finem. De spe autem patet : quia licet ipsa sit respectu finis, tamen est exspectando, non habendo, vel uniendo. Fides autem attingit qualitercumque veritatem articuli divini : et charitas unit per amorem : et ideo alia virtutes formaliter quidem justificant, sed non ita per actus suos uniunt ipsi justificanti, ut charitas, et fides.

Et sic patet solutio ad totum.

ARTICULUS II.

Utrum morte sua quidquid culparum fuit, Christus uno sacrificio destruxit ?

Ad 12. Ad in ergo quod contra hoc objicitur, dicendum quod non est per accidens : quia charitas non facit sufficientiam, nec ponit fontem salutis : sed facit efficientiam, et unit nos fonti salutis : ut in suo corpore existentes, hauriamus de fontibus Salvatoris, et confiteamur Domino.

Ad aliud dicendum, quod martyres licet accendant nos ad charitatem, non tamen illa charitas prout sic consideratur, unit nos patientibus eis, sed potius Christo patienti.

Ad aliud dicendum, quod beneficia sunt adminicula charitatis : non tamen influitur eis in nos unda salutis lavantis nos, sicut per passionem fit.

Ad 14. Ad aliud dicendum, quod in omni ar-

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum erat, unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus exstinxit, etc. »

Hoc enim falsum videtur : quia

<--- Page Split --->

contra poenam, et non contra culpam, ut videtur : et ita non delevit quidquid culparum erat, sed potus quidquid erat pecnarum.

Solutio. Dicendum, quod in peccato quatuor sunt, quorum tria ita sunt conjuncta, quod unum non solvitur sine alio : quartum autem solubile est ab aliis tiibus. Primum est culpa quae contrariatur gratiae. Secundum est macula fœdans imaginem. Tertium est reatus poenae æternæ : et ista tria sunt conjuncta. Quartum est reatus poenæ temporalis. Bene igitur concedo, quod passio Christi sufficienter delet culpam : sed tamen actio passionis in culpam incipit ex parte reatus poenæ æternæ, sicut probat objectio. Sed quia non est solubilis reatus, nisi solvatur macula et culpa, ideo posterius vis passionis agit in culpam et maculam : sed hoc habet passio in quantum in ipsa affluit nobis gratia ab ipso patiente : quia directe est operari contra culpam, et per consequens contra maculam et contra reatum. Et per hoc patet solutio ad secundum.

Ad aliud dicendum, quod argumentum illud Anselmus facit, et solvit, dicens, quod ignorantia illa qua credebant eum esse purum hominem excusabat a tanto : et ideo minorabatur peccatum : et cum aliis expiabile esse potuit, sicut dixit ipse : Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt 1. Sed tamen in argumento est suppositio falsi duabus de causis : quarum una est, quia malum non pensatur ex circumstantiis negotii tantum, sed ex circumstantia facientis : et similiter bonum : sed semper in infinitum excedit illud in bono.

Et si dicas, quod factum hominis erat occisio Dei, et ex parte illa erat infinitum malum. Dicendum, quod hoc nihil est : quia ex parte patientis erat bonum, et non malum : sed ex parte facientium malum tantum : et ideo actus peccati eorum attenditur, prout est in faciente, et non in patiente : et sic stat ratio inducta.

Secunda ratio est : quia si etiam ponatur æqualitas, adhuc potentius erat bonum in malum destruendo, quam e converso : quia bonum habet virtutem de se impugnandi : malum autem non habet virtutem de se, sed ex alio, ut dicit Dionysius 2.

ARTICULUS III.

An fuso Christi sanguine sine culpa, omnium culparum chirogrppha deleta sunt ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, post medium : « Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, etc. »

Chirographum enim est instrumentum

Ad primum dicendum, quod passio Christi delet sufficienter per seipsam : sed efficienter delet cum fide et charitate, sicut in praecedenti quaestione dictum est.

1 Luc. xxiii, 34. 2 S. Dionysius, Lib. de Divinis nominibus,

<--- Page Split --->

quod tenetur manu ad confirmationem testimonii pactionis. Unde dicitur a y_ετ quod est manus : et γ_αζ_φω quod est scribo. Talem autem scripturam nullam dedimus diabolo : ergo videtur, quod nihil sit dictum, quod deleta sunt chirographa culparum.

Solutio. Ad hoc dicendum, quod metaphorica locutio est. Nos enim peccando reatu penæ æternæ constringimur : et sic debitò- res per sententiam Dei efficimur tortori judicis : sicut latro furando dicitur dare chirographum tortori, quo tenetur ei luere supplicia : ita nos debito peccati obligamus nos dæmonibus ad luenda supplicia, eis torquentibus : et non habet firmitatem nisi in sententia Dei, et reatu nostro.

ARTICULUS IV.

An passione Christi liberati sumus a potestate diaboli ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, sub finem : « Cæpit nos quasi vernaculos possidere, etc. »

Hic enim introducitur modus, qualiter liberati sumus a potestate diaboli.

Videtur autem in nullo profusse nobis passio ad liberationem a diabolo,

legitur, quod tàæmones etiam ab obsessis corporibus expellebant etiam post passionem.

Item, in Apocalypsi, xx, 7, dicitur quod solvetur Satanas de carcere suo, et exibit, et seducet gentes quæ sunt super quatuor angulos terræ, Gog et Magog. Quid est ergo quod dicit, quod ablata est ei potestas in nos ?

Sed contra :

In Apocal. xx, 1 et seq., dicitur quod Christus Angelus fortis descendens ab ortu solis, ligavit dæmonem, ut non seducat amplius gentes.

SOLUTIO. Dicendum, quod multiplex Soluti

<--- Page Split --->

est liberatio a daemone. Una est quoad potestatem tenendi ex reatu naturae : et hac liberatione omnes liberati sumus sufficienter per mortem Christu, licet non efficienter liberenur nisi per lidem et charitatem. Ante passionem autem omnes detinebamur ad minus in limbo. Alia est quoad potestatem pugnandi : et illa non est ablata, sed debilitata principaliter quoad quatuor : quorum unum est victoria qua victus est. Ex hoc enim minus potens effectus est Alterum est collatio adjutoriorum in contrarium, sicut passio et sanguis Christu, quae interpellant pro nobis : et alia merita Christi qui in eo in quo passus est ipse et tentatus, potest et his qui tentantur auxiliari. Tertium est confortatio pugnantium contra daemonem per ablationem homitis, et collationem majoris gratiae. Quartum autem quod non est negligendum, est figura salutis in signaculo sanctae crucis : quod accipitur a Gregorio in dialogo, ubi daemones leguntur non potuisse accedere ad Judaeum in templo idoli jacentem, eo quod signasset se cruce. Unde dixerunt principi suo, quod esset vas vacuum, sed signatum. Sic ergo sumus liberati a forti infinitis aliis modis quos non videmus.

Ad primum ergo et secundum, et tertium, et quartum dicendum, quod adhuc pugnat : sed non habet pugna ejus tan-

tam efficaciam. sicut haberet, si haec quatuor a Christi passione non haberemus.

Ad aliud dicendum, quod hoc dicit Apostolus propter hoc quod homines se indignos reddunt adjutorio passionis, et debilitant multitudine peccatorum : sed non minus propter hoc operatur passio Christi, licet in illis non operetur.

Ad aliud quod objicitur de tempore Antichristi, dicendum quod illa persecutio laxata potestate in tota Ecclesia grassabitur : sed hoc non est ex aliqua debilitate passionis auferentis potestatem, sed ex justitia laxantis ad tempus, propter enormia peccata hominum adhaerentium Antichristo.

Ad aliud dicendum, quod in veritate nullo justo titulo possedit nos daemon : sed tamen juste Deus permisit propter peccata nostra : et quia mundus totus in maligno postus est, et nos nascimur in mundo maligno filii iræ ex matre Cethæa et patre Amorrhæo, qui sunt servi dialobi : ideo vernaculi ejus dicimur, tamquam ex domo sua, ex ancilla et servo nati : sed Christus passione sua emit nos, faciens de filiis ancillæ filios liberæ : ut jam non simus filii ancillæ, sed liberæ : qua libertate Christus nos liberavit, ut dicit Apostolus, ad Galat. iv, 31.

Ad, 2, 3 et 4.

Ad 5.

Ad 6 et 7.

Ad 8.

<--- Page Split --->

cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo cœlum nobis aperuit, et a servitute diaboli, id est, a peccato (servitus enim diaboli peccatum est 1) et a poena redemit.

Luttera, quod homo satisfacerenon potuit, nisi Deus esset in eo.

ARTICULUS V.

An Christus debuit fieri homo mortalis, ut sic hominem a potestate diaboli liberaret ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, « Factus est ergo homo mortalis, etc. »

Videtur enim non fuisse necessarium : quia

Præterea, Quare Angelus in homine non potuit satisfacere ? Angelus enim magis est homini unibilis (licet non Deo) quam Deus : quia eorum quorum minor est distantia, facilior est unio : minor autem est distantia hominis et Angeli, quam hominis et Dei : ergo unibilior est homo Angelo, et e converso, quam Deus homini.

SOLUTIO. Dicendum ad primum, quod Deus quidem juste potestatem diaboli retrahere potuit, quando voluisset : sed non homo juste retraheretur : quia homo bene meruit, ut in potestate diaboli esset, licet diabolus nullum jus in eo haberet : unde justitia (de qua loquitur hic Magister) est ex parte hominis retracti, non ex parte daemonis injuste hominem sibi vindicantis.

Per hoc patet solutio etiam ad secundum.

Ad TERTIUM dicendum, quod supra assignata est ratio, quare homo non potuit liberari nisi a Deo homine : et haec sufficiant.

Ad OBJECTUM autem, quod hoc falsum est, dicendum quod si Angelus incarnaretur, ille esset creatum bonum simpliciter : ergo totum quod esse, et faceret, et posset, pro seipso deberet Creatori : nec adhuc responderet unum pro mille : ergo justitia ejus non sufficeret sibi, et omnibus aliis.

Præterea, Supra ostensum est, quod offensa in Deum secundum unam circumstantiam est infinita, et secundum damnum illatum est etiam infinita potentia saltem, quia abstulit omnes qui de ipso possunt nasci, non tamen omnes qui de ipso nascerentur : unde oportet satisfacientem esse bonitatis et pretii infiniti aliquo modo : et hoc non competeret alicui creato : ergo nulla creatura redimere potuit : et sic verificatur quod hic dicitur in Littera.

<--- Page Split --->

C. Quomodo et a qua pœna Christus nos redemit per mortem ?

A qua pœna ? temporali, et æterna. Ab æterna quidem, relaxando debitum : a temporali vero penitus nos liberabit in futuro, quando novissima mors inimica destruetur. Adhuc enim exspectamus redemptionem corporis : secundum animas vero jam redempti sumus ex parte, non ex toto, a culpa non a pœna, nec omnino a culpa. Non enim ab ea sic redempti sumus, ut non sit, sed ut non dominetur.

ARTICULUS VI.

An passio Christi liberavit nos a pœna æterna et temporali ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in Littera, ibi, C, « A qua pœna ? temporali, et æterna. »

Hic enim tangit quartum a quo liberati sumus per mortem Christi.

Videtur autem falsum quod dicit pro prima parte, scilicet quod liberavit a pœna æterna, debitum mortis relaxando. Si enim dicitur æterna mors, ignis gehennae, vel damnatio æterna : videtur, quod nec tunc eos liberavit, qui in igne gehennae erant : quia non liberavit nisi eos qui erant in limbo : et illi non erant in morte, cum viverent charitate, et adventum ejus spe felici exspectabant, ut dicit Augustinus.

Item, Nec post nec ante debitum æternae mortis relaxatum est alicui per solam mortem : ergo videtur falsum quod dicit.

cit de liberatione a pœna temporali in spe, quando in resurrectione inimica mors destruetur : videtur nihil esse : quia

SOLUTIO. Dicendum, quod mors Christi solvendo vinculum quo detinebamur, liberat ab utraque morte, scilicet temporali, et æterna : vinculum autem illud est obligatio ex originali peccato.

AD PRIMUM ergo quod quæritur, Quid vocetur ? dico sine præjudicio, quod separatio a vita æterna quæ est in visione faciei ad faciem : et hoc debitum relaxatum est in solutione pretii per passionem : et non est inconveniens quod sancti Patres fucrunt in morte illa.

Solutio.

Quæst. ITEM, Quoad alteram partem, quod di-

<--- Page Split --->

Si autem tu quaeras, Qualiter illa fuit aeterna mors, cum transierit? Dicendum, quod fuit aeterna in causa ex parte nostra, licet transierit virtute pretii infiniti, quod solvit Christus pro nobis : a nobis enim numquam transisset uisi illo vel alio modo simili liberationis quem Deus determinasset.

pretio, et quando ad hujusmodi solutionem liberati sumus per mortem Christi.

Ad hoc quod objicitur de fide resur- 4 rectionis, dicendum quod articuli fidei ordinati sunt, ita scilicet quod resurrectio mortuorum creditur virtute Dei futura, soluto pro nobis pretio, et facto vinculo quo detinebamur ne gloriari possemus.

Ad qaest.

Ad hoc quod quaeritur de altera parte, dicendum eodem modo, quod corpora nostra pertingere ad gloriam resurrectionis nullo modo poterant, nisi soluto

Ad aliud dicendum, quod modo quoad 4 exemplar dotium corporis refertur ad Christi resurrectionem : sed quoad solutionem impedientis gloriam corporis, refertur ad passionem ut ad causam.

D. Quomodo peñam nostram portavit ?

Peccata quoque nostra, id est, peenam peccatorum nostrorum dicitur in corpore suo super lignum portasse : quia per ipsius peenam quam in cruce tulit, omnis peena temporalis, quae pro peccato conversis debetur, in baptismo penitus relaxatur 1, ut nulla a baptizato exigatur, et in poenitentia minoratur. Non enim sufficeret illa peena qua poenitentes ligat Ecclesia, nisi peena Christi cooperaretur, qui pro nobis solvit. Unde peccata justorum, qui fuerunt ante adventum, in sustentatione Dei fuisse usque ad Christi mortem dicit Apostolus 2, ad ostensionem justitiae ejus in hoc tempore.

Ecce aperte expositum est, quomodo et quid Christus per mortem nobis meruit et impetravit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VII.

An per passionem Chrusti deletur omnis pœna?

Solutio a d primum . Baptismus n o n requirit gemitum e t planctum exterio - r e m : e t q u o d interiorem quærit i n a d - ultis , h o c n o n e s t propter impotentiam baptismi , s e d n e s i t fictus accedens q u i a fictio p o n t obicem Spiritu sancto discuplnæ , u t habetur , Sapient . 1 , 3 1 .

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, circa initium : « Omnis pœna tenporalus, quæ pro peccato conversis debetur, in baptismo penitus relaxatur, etc. »

Hoc enim videtur falsum : quia requiritur contrito et dolor de peccatis : et illa sunt pœnae.

QUEST. PRATEREA , Quæestpœnaillaquæminoraturinpœnentita ? Pœnentitaenuminfligitursecundummodumcrimi - n u m : ergovidetur , quodnonsitmino - r a t a .

Item, Cum passio Christi remittat aliquid, et dolor contriti aliquid, et vis clavium aliquid : videtur quod nulla pœna ulterior in afflictione debeat infligi : cum tot et tanta adjutoria sufficere videantur.

A d allud dicendum , q u o d pœnade - A d quest . bitapropeccatomortali , infinita e s t , etimproportonabilis : infinita duratione , quiainæternummeruit puniri : impro - portionabilis , propteracerbitatem . Dicoergo , quodDeusrelaxando culpam , perseremititpœnææternitatem etimpro - portionabilitatemacerbitatis : s e d adhucremanetpœnaexplationismagna , quamnecesseestrecompensari , s e d nonsuf - ficit homodese : e t i d e o quantutatemmaximamtollitpassioChristi , proutsa - tusfecitpronobis : etadhucremanetpœ - nasolubilisinhacvita , sitantumdurat , sedgravisnobis : etideoilludquodgra - v e e s t , tollit passio Christi i n vicla - v i u m : etremanet adhuc pœnasatisfa - ctorianonmultum gravis , s e d arbitra - r n a p r o viribus nostris , e t qualitate etquantitate delictu .

E. Si solus Chrustus debet diri redemptor, ut solus dicitur medator ?

Unde ipse vere dicitur mundi redemptor, et Dei hominumque mediator. Sed mediator in Scriptura dicitur solus Filius : redemptor vero aliquando etiam Pater vel Spiritus sanctus. Sed hoc propter usum potestatis, non propter exhibitionem humilitatis et obedientiae. Nam secundum potestatis simul et obedientiae usum, Filius proprie dicitur redemptor : quia et in se explevit per quae justificati sumus, et ipsam justificationem est operatus potentia deitatis cum Patre et Spiritu sancto. Est ergo redemptor, in quantum est Deus, potestatis usu : in quantum homo, humilitatis effectu. Et

<--- Page Split --->

sæpius dicitur redemptor secundum humanitatem, quia secundum eam et in ea suscepit et implevit illa sacramenta, quæ sunt causa nostræ redemptionis. Proprie ergo Filius dicitur redemptor.

DIVISIO TEXTUS.

« Unde ipse vere dicitur mundi redemptor, etc. »

Hic incipit pars illa in qua agit, qualiter Christus ex ratione meriti sui vere dicitur mundi redemptor et mediator.

Et ideo dividitur in duas partes : in quarum prima ostendit qualiter est redemptor. In secunda, qualiter dicitur mediator, ibi, F, « Quod solus dicitur mediator, etc. »

Et illa ulterius dividitur in duas : in quarum prima ostendit effectum mediationis qui est reconciliatio. In secunda autem ostendit in qua natura mediet, et in qua ratione medii, ibi, G, « Unde et mediator dicitur secundum humanitatem, non secundum divinitatem, etc. »

Et in hoc terminatur distinctio ista.

ARTICULUS VIII.

An Christus vere dicitur redemptor?

Incidit autem dubium circa primam partem, secundum quam rationem dicatur Christus redemptor.

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate dupliciter dicitur redemptor, ut dicit in Littera, scilicet usu potestatis, et humilitatis effectu : sed usus potestatis absolute non facit redemptorem, sed usus potestatis in illo opere per quod est redemptio : nisi enim in passione Christi fuisset divina potestas, non mortem morte superasset, nec infernum vicisset, sed solus inter mortuos liber fuisset : et in hoc potestatis usu cum Christo operabatur Pater et Spiritus sanctus, licet non in sustinentia passionis, et effectu humilitatis. Et hoc intendit Magister. Unde ipse Christus dicit, Joan. xiv, 10 : Pater in me manens, ipse facit opera. Et, Luc. xi, 20, dicit de Spiritu sancto : Si in digito Dei ejicio demonia, profecto pervenit in vos regnum Dei.

Et per hoc patet solutio ad omnia objecta.

<--- Page Split --->

cramenta quæ suscipimus : et de illis loquimur hic.

ARTICULUS IX.

An sacramenta quæ sunt causa nostræ justificationis, Christus in se receperit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, E, sub finem : « In ea suscepit et implevit illa sacramenta, etc. »

Sacramenta enim quæ sunt causa nostrae justificationis, sunt pœnitentia, unctio extrema, et hujusmodi, de quibus non legitur, quod ea susceperit Christus.

Vel potest dici, quod Christus exhibuit sacramentorum rem dando eis effectum : licet non suscepit sacramenta, ut nos suscipimus ea. Baptismum enim suscepi dando vim regenerativam aquis : rem autem confirmationis et actum pro nobis : pœnitentiæ lamentum, flendo et orando, et jejunando pro nobis, ut nostrum lamentum posset habere effectum : distributionem Eucharistiæ, corpus suum dando discipulis : ordinem autem, faciendo eos participes potestatis suæ in ligando et solvendo et consecrando corpus suum : actum unctionis extremæ non legitur recepisse, quia unctio Mariæ non fuit facta oleo : sed illius exhibuit rem perfectam, quando surrexit oleo exsultationis gloriæ plene delibutus.

Билото.

Sed ad hoc dicendum, quod duplicia sunt sacramenta, scilicet ex parte nostra quæ sunt quasi medicina ut vasa apportantia nobis medicinam : et sacramenta in Christo, ut nativitas, passio, et resurrectio, et hujusmodi, quæ sunt causa nostrae redemptionis ex parte satisfacientis pro nobis, a quo virtutem habent sa-

Tamen prior solutio est de intentione Litteræ.

Alii dicunt, quod exhibuit sacramenta, quando sanguis et aqua profluxerunt de latere, Joan. xix, 34 : Unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, scilicet aqua expiationis, et sanguis redemptionis

F. De mediatore.

Qui solus dicitur mediator, non Pater vel Spiritus sanctus. De quo Apostolus, Unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus 1, id est, per hominem quasi in medio arbiter est ad componendam pacem, id est, ad reconciliandum homines Deo. Hic est arbiter quem Job desiderat: Utinam esset nobis arbiter 2. Reconciliati enim sumus Deo (ut ait Apostolus) per mortem Christi 3. Quod sic intelligendum est, quasi nos ei sic reconci-

<--- Page Split --->

liaverit Christus, ut inciperet amare quos oderat: sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici qui ante se oderant: sed jam nos diligenti Deo reconciliati sumus. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii, nos cœpit diligere: sed ante mundum, priusquam nos aliquid essemus. Quomodo ergo nos diligenti Deo sumus reconciliati? Propter peccatum cum eo habebamus inimicitas, qui habebat erga nos charitatem, etiam cum inimicitias exercebamus adversus eum, operando iniquitatem 1. Ita ergo inimici eramus Deo sicut justitiæ sunt inimica peccata: et ideo dimissis peccatis tales inimicitiæ finiuntur: et reconciliamur 2 justo quos ipse justificat. Christus ergo dicitur mediator, eo quod medius inter Deum et homines ipsos reconciliat Deo. Reconciliat autem, dum offendicula hominum tollit ab oculis Dei, id est, dum peccata delet, quibus Deus offendebatur, et nos inimici ejus eramus. Sed cum peccata deleat non solus Filius, sed et Pater et Spiritus sanctus, quorum deletio est nostra ad Deum reconciliatio, quare solus Filius dicitur mediator? Nam de Patre legitur, quod reconciliaverit sibi mundum. Ait enim Apostolus : Deus enim erat in Christo, mundum reconcilians sibi 3. Cum ergo reconciliet, quare non dicitur mediator? Quia nec medius est inter Deum et homines, nec in se habuit illa sacramenta, quorum fide et imitatione justificamur, id est, reconciliamur Deo. Reconciliavit ergo nos tota Trinitas virtutis usu, scilicet dum peccata delet: sed Filius solus impletione obedientiæ, in quo patrata sunt secundum humanam naturam ea per quæ credentes et imitantes justificantur.

G. Secundum quam naturam sit mediator ?

Unde et mediator dicitur secundum humanitatem, non secundum divinitatem. Non enim est mediator inter Deum et Deum, quia tantum unus est Deus: sed inter Deum et hominem, quasi inter duo extrema: quia medius esse non potest nisi inter aliqua. Mediator est ergo in quantum homo. Nam in quantum Deus, non mediator, sed æqualis Patri est, hoc idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Mediat ergo inter homines et

<--- Page Split --->

Deum Trinitatem, secundum hominis naturam, in qua suscepit illa pcr quae reconciliamur Deo Trinitati : et secundum eamdem habet aliquid simile Deo, et aliquid simile hominibus, quod mediatori congregebat : ne per omnia similis hominibus, longe esset a Deo : aut per omnia Deo similis, longe esset ab hominibus : et ita mediator non esset. Verus ergo mediator Christus inter mortales peccatores et immortalem justum, apparuit mortalis cum hominibus, justus cum Deo, per infirmitatem propinquans nobis, per justitiam Deo. Recte ergo mediator dictus est, quia inter Deum immortalem et hominem mortalem est Deus et homo, reconcilians hominem Deo : in tantum mediator, in quantum est homo : in quantum autem verbum non est medius, quia unus cum Patre Deus. Si ergo Christus secundum vos, o haeretici, unam tantum habet naturam, unde medius erit? et nisi ita sit medius, ut Deus sit propter divinitatis naturam, et homo propter humanitatis naturam : quomodo humana in eo reconciliantur divinis? Nam ipse veniens prius in se humana sociavit divinis per utriusque nature conjunctionem in una persona. Deinde omnes fideles per mortem reconciliavit Deo, dum sanati sunt ab impietate quicumque humilitatem Christi credendo dilexerunt, et diligendo imitati sunt.

Ecco hic aliquatenus insinuatur, quare Christus solus mediator Dei dicitur et hominum : et secundum quam naturam mediet, scilicet humanam : et cui mediet, scilicet Deo Trinitati. Trinitati enim nos reconciliavit per mortem, pe: quam etiam nos redemit a servitute diaboli. Nam, ut Petrus ait, Non corruptibilibus auro vel argento redempti sumus, sed pretioso sanquine quasi Agni immaculati 1.

ARTICULUS X.

An Christus sit mediator inter Deum et hominem ?

Deinde quaeritur de altera parte ubi dicitur, ibi, F. « Qui solus dicitur mediator, etc ».

potius dei extremum, quam medium : quia homo est extremum.

<--- Page Split --->

« dius ut Deus sit propter humanita- « tis naturam 1. » Ergo videtur, quod propter conjunctionem utriusque naturæ medius sit. Et hic dicit, quod propter humanam tantum. Ergo sibi contrarius est.

Solutio. Solutio ad hæc omnia fere est per quamdam auctoritatem Augustini in libro IX de Civitate Dei, quæ quidem longa est, sed bona : ubi dicit sic, « Mediaforem inter nos et Deum, et mortalitatem habere oportuit transeuntem, et beatitudinem permanentem : ut per id quod transit, congruenter morituris, et ad id quod permanet, transferret ex mortuis. Boni igitur Angeli inter miseros mortales et beatos et immortales medii esse non possunt : quia ibi quoque et beati et immortales sunt. Possunt autem esse medii Angeli mali, quia immortales sunt cum illis, miseri cum istis. His contrarius est mediator bonus, qui adversus corum immortalitatem et miseriam, et mortalis esse ad tempus voluit, et beatus in æternitate persistere potuit. Ac sic

eos et immortales superbos et miseros noxios, ne per immortalitatis jactantiam seducerent ad miseriam, et suæ mortis humilitate, et suæ beatitudinis benignitate destruxit in eis, quorum corda per suam lidem mandans, ab illorum immundissima damnatione liberavit 2. » Ex hoc patet, quod nec Angelus bonus, nec Angelus malus mediator est : quia Angelus bonus nobiscum non convenit, sed Angelus malus, licet convenit, tamen actum mediatoris in conjungendo beatis non habet, sed potius actum seductoris. Unde ibidem infra dicit Angustinus : « Ad hoc quippe se interponit medius immortalis et miser, ut ad immortalitatem beatam transire non sinat, quoniam persistit quod impedit, scilicet ipsa miseria. Ad hoc autem se interponit mortalis et beatus, ut mortalitate transacta, et ex mortuis faceret immortales, quod in se resurgendo monstravit, et ex miseris beatos, unde numquam ipse discessit. » Ex hoc accipitur, quod illud medium est medium, quod est ut via in extremum, et medium conjunctionis, et non per æquidistantiam ab utroque.

Dicendum ergo ad primum, quod Christus in quantum homo, convenit cum extremo : et ex virtute unionis habet aliquid in quo convenit cum alio, scilicet justitiam et gratiae plenitudinem : quia sine illa non esset medium conjungens, sed distans, et faciens distare, sicut angelus malus : convenit autem cum homine per mortalitatem, quæ est via per solutionem pretii. Et sic utrumque est medians, scilicet id in quo convenit cum homine, quia mortalitas transiens in immortalitatem, et id in quo convenit cum Deo, quod plenitudo gratiae est de qua omnes accepimus gratiam pro gratia 3. Unde non dicitur hic medium per respectum ad naturam, sed potius ad naturæ sic unitæ proprietates duas, in

<--- Page Split --->

quarum altera convenit cum uno extremo, et in altera cum reliquo, et in utraque est via inferiori extremo in superius extremum.

Ad aliud dicendum, quod est medium per abnegationem et commixtionem : et tale non habet in se extrema, sed illud quod est ita medium, quod habeat actum mediatoris, qui est unire inferius extremum superiori : sed Christus est ita medium, quod ipse est mediator, et conjungens unum cum altero : et ideo oportet in se habere extrema actu.

Ad aliud dicendum, quod ipse non est sibi contrarius : quia medium sonat inferioritatem : Christus autem secundum hoc quod Verbum est, non est inferior Patre, sed æqualis : tamen unio Verbi exigitur ad esse mediatorem : quia unum extremum habet ille per naturam, scilicet immortalitatem . et aliud per unionem ad divinam naturam, licet tamen insit humanæ naturae secundum gratiae plenitudinem, quia datus est ei spiritus non ad mensuram, et quia cessante unione humana natura non haberet illam plenitudinem gratiae : et ideo Augustinus loquitur contra hæreticos, dicens, quod non esset mediator, nisi haberet utramque naturam : non quod gratia utrusque mediator sit : sed quia ut esse possit mediator in altera natura, quæ via est in ipso ad reliquam, utra-

que exigitur. Quod autem ita sit, accipitur ab Augustino, qui sic dicit in libro IX de Civitate Dei : « Nec ob hoc mediator est, quia Verbum : maxime quippe immortale, et maxime beatum Verbum longe est a mortalibus miserii s : sed mediator per quod homo, eo ipso ostendens utique ad illud non solum beatum, verum etiam beatificum bonum non oportere quæri alios mediatores, per quos arbitramur nobis perventionis gradus esse moliendos : quia beatus et beatificus Deus, factus particeps humanitatis nostræ, compendium præbuit participandæ divinitatis suæ 1. »

Ad aliud dicendum, quod medium quod est mediator et via (ut ita dicam) non ita dicitur per æque distantiam : quia hoc oppositionem habet cum utroque extremorum.

Ad aliud dicendum, quod dæmon habet quamdam convenientiam cum utroque : sed immortalitas sua non est vera immortalitas : et ideo non convenit nisi secundum quid. Præterea, Ipse non est via, sed potius abductio : et ideo non convenit ei mediare.

Ad aliud dicendum, quod Angelus bonus non convenit : quia hoc quod est esse creaturam, non est convenientia sufficiens. Præterea, Mediare inter Deum, hominem reconciliando non potuit, sicut prius habitum est.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XX.

De redemptione nostra facta per passionem Christi quantum ad congruentiam et necessitatem.

A. Quod alio modo potuit Deus liberare hominem : et quare potius isto ?

Si vero quæritur, Utrum alio modo posset Deus hominem liberare quam per mortem Christi? Dicimus et alium modum fuisse possibilem Deo, cujus potestati cuncta subjacent: sed nostrae miseriae sanandæ convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim mentes nostras tantum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, dignatus nostrum inire consortium, mala nostra moriendo perferret? Est et alia ratio 1, quare isto potius modo quam alio liberare voluit: quia sic justitia superatur diabolus, non potentia. Et quomodo id factum sit explicabo ut potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito omnes obligante. Unde omnes homines ab origine sunt sub principe diabolo. Unde Apostolus, Eramus natura filii iræ 2 : natura scilicet, ut est depravata a peccato, non ut est recta creata ab initio. Modus autem ille quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi tamquam Deus hoc fecerit aut fieri jusserit, sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit: nec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas 3, nec hominem a lege suæ potestatis amisit, cum in diaboli potestate esss permisit: quia nec dia-

<--- Page Split --->

bolus a potestate Dei est alienus, sicut nec a bonitate. Nam qualicumque vita diabolus vel homo, non subsisteret nisi per eum qui vivificat omnia. Non ergo Deus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum : sed inter mala pœenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissio peccatorum per sanguinem Christi data a diabolo eruit 1, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. Sed qua justitia? Jesu Christi. Et quomodo victus est ea? Quia in eo nihil dignum morte inveniens, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae : in quo homines magis eum imitantur, qui neglecta vel etiam persoa justitia, potentiae magis student, ejusque vel adeptione latentur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo ut non potentia, sed justitia vincens, hominem erueret, in quo homo eum imitari disceret. Post vero in resurrectione secuta est potentia, quia revixit mortuus, numquam postea moriturus. Sed nonne jure æquissimo vinceretur diabolus, si potentia tantum Christus cum illo agere voluisset? Utique : sed postposuit Christus quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quem sola potentia æquissime liberare potuit.

B. De causa inter Deum, et hominem, et diabolum.

Si enim tres illi in causa 2 venirent, scilicet Deus, diabolus, et homo, diabolus et homo quid adversus Deum dicerent, non haberent. Diabolus enim de injuria Dei convinceretur : quia servum ejus, scilicet hominem, et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo etiam injurius Deo convinceretur : quia praecepta ejus contempsit, et se alieno dominio mancipavit. De hominis etiam injuria convinceretur diabolus : quia et illum prius fallaci promissione decepit, et post mala inferendo læsit. Injuste ergo diabolus, quantum ad se, tenebat hominem : sed homo juste tenebalur, quia diabolus numquam meruit potestatem habere super hominem,

<--- Page Split --->

sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem 1. Si ergo Deus qui utrique præerat, potentia hominem liberare vellet, sola jussionis virtute hominem potuit rectissime liberare : sed ob causam præmissam justitia humilitatis uti voluit. Qui dum in carne mortali crucifixus est, justificati sumus, id est, per remissionem peccatorum eruti de potestate diaboli : et ita a Christo justitia diabolus victus est, non potentia. Quomodo autem in ejus sanguine nobis peccata sunt 2 dimissa, supra expositum est.

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS I.

Si vero quæritur, Utrum alio modo posset Deus hominem liberare, etc. »

Hic incipit quarta pars illius divisionis quae in principio distinctionis XVIII posita est. Et agitur hic, Utrum Deus alias quam per mortem poterat liberare : et durat usque ad illum locum, ubi dicitur in hac eadem distinctione, ibi, C, « Christus ergo est sacerdos, idemque hostia, etc. »

Et dividitur in parte duas : in quarum prima ostendit rationes congruentiae, quare isto modo voluit redimere, cum alius modus esset possibilis ? In secunda, exsequitur causam inter Deum, et hominem, et diabolum, ibi, B, « Si enim tres illi in causam venissent, etc. »

In prima parte tria facit. Primo quaestionem proponit : et secundo, causam solutionis unam dat ex juvantibus ad spem immortalitatis. Tertio, dat aliam ex ratione justitiae. Et haec tria facit in uno capitulo : et ex hoc patet sententia.

An alius modus liberationis est possibilis præter illum quo liberatum est genus humanum ?

Incidit autem hic dubium primo, Si est alius modus possibilis, ut dicit, vel non ?

Et si hoc est verum, quod alius est possibilis : tunc quæritur secundo, Qua possibilitate sit ille possibilis ?

PROCEDITUR autem ad primum hoc modo :

<--- Page Split --->

Item, ad Roman. v, 19, super illud, Sicut enim per inobedientiam unius, etc., Glossa : « Illa fides sana est, qua credimus nullum hominem sive parvulæ ætatis, sive majoris, liberari a contagio mortis antiquæ, et obligatione peccati, quam prima nativitas contraxit, nisi per mediatorem unum Dei et hominum, hominem Jesum Christum, cujus saluberrima fide illi facti sunt salvi. »

Item, Anselmus in libro Cur Deus homo : « Non poterat transire calicem nisi biberet, non quia non posset vitare mortem si vellet, sed (sicut dictum est) inpossibile erat aliter salvare mundum.

Item, ad Hebr. ii, 10, super illud, Auctorem salutis eorum per passionem consummare, etc., Glossa : « Nisi Christus moreretur, homo non redmeretur : et non redemptus periret, et frustra essent omnia facta. »

Ex his et multis aliis videtur concludi, quod non erat alius modus possibilis ad liberandum genus humanum.

SED CONTRA :

Gregorius in Moralibus : « Qui nos existere fecit de nihilo, revocare etiam sine morte sua et passione potuit '. »

Item, Leo Papa in legenda in ramis palmarum : « Omnipotentia Filii Dei quæ propter eamdem essentiam est æqualis Patri, potuisset genus humanum a diaboli dominio solo imperio suæ voluntatis exuere, nisi in divinis operibus maxime congruisset ut nequitiae hostilis adversitas de eo quod vicerat vinceretur. »

Item, Augustinus in libro XIII de Trinitate : « Eos itaque qui dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coæternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, morta-

<--- Page Split --->

lemque factum, mortem perpeti : parum est sic refellere, ut istum modum asseramus bonum et divinae congruum dignitatis : verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent, sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse '. »

Item, Super illud Psalmi xxi, 3 : Et non ad insipientiam mihi, dicit Glossa : « Ut sapienter genus humanum meo sangune liberetur : nullus enim convenientior modus nostrae liberationis, quam ut homo qui per superbiam cecidit, per humilitatem resurgat. »

Ad hoc sunt etiam rationes non solum probantes, quod alius fuit possibilis, sed etiam quod alius fuit magis congruus.

Si dicas, quod seipsum negare non potuit : negasset autem seipsum, si faceret contra justitiam suam. Contra : Sicut ipse sua justitia est, ita est ipse sua misericordia quae superexaltat judicium : ergo exigendo tam gravem emendam, videtur venire contra suam misericordiam.

omnis justitia non quaerat nisi emendare hominem et salvare : ergo si Deus exigit talem emendam quam non posset praestare purus homo vel homo in statu in quem ceciderat, videtur quod non decenter illud exegit, sed impie, sitiendo mortem hominis : ergo cum hoc non sit fas credere de Deo, videtur quod homo purus per se satisfacere potuit : et sic alius fuit modus Deo possibilis.

Solutio. Sine praejudicio dico, quod alius fuit modus possibilis, considerata potestate Dei cui nihil injustum est, ut dicit Anselmus, et nihil impossibile : sed tamen ex parte nostra impossibile fuit nos redimi nisi per Deum et hominem : non quod hoc intendam dicere, quod si Deus nos liberasset quin essemus liberati : sed est considerare potentiam liberationis ex parte Dei, et ex parte nostra, et ex parte utriusque simul, scilicet Dei et hominis. Ex parte Dei quidem fuit alius modus possibilis : ex parte hominis autem videtur mihi alius modus impossibilis. Si vero ex parte utriusque consideretur, id est, nostra possibilitas ad Dei potentiam relata in qua fit quidquid ipse vult, fuit alius quidem modus possibilis, sed nullus ita conveniens. Si

<--- Page Split --->

enim quaeratur, Utrum de trunco potest fieri vitulus ? dicimus quod non. Si autem quaeratur, Utrum Deus de trunco potest facere vitulum ? dicimus quod sic.

His habitis, planum est respondere objectis.

Ad 1. AD PRIMUM enim dicendum, quod dimittere culpam impunitam dicitur dupliciter, scilicet impunitam, hoc est, sine omni poena : et hoc est impossibile coram judicio Dei : qua, sicut dicit Anselmus, esset coram Deo impius sicut justus, et placeret Deo peccatum sicut et virtus, quod est impossibile. Vel dimittere peccatum sine condigna poena : et hoc est judicis quaerentis emendam rei, et hoc modo fuisset, si Deus homini sine morte Filii peccatum indulsisset : puniverat enim hominem in hac vita, et in purgatorio amplius punire potuit : et ita nihil indecens ex parte sua ex hoc sequeretur.

Ad 2. AD ALIUD dicendum, quod congruum et incongruum ex parte nostra sumuntur, et non ex parte judicii Dei, cui congruum est omne quod facit : quia etiam illud quod videtur incongruum ex contrario usu, si Deus faceret, congruissimum esset : unde si parceret a poena condigna, clementiae deputaretur, dummodo justitia pro tanto salvaretur. quod remaneret peccatum ultum poena emendante, non suffocante reum.

Ad 3. AD ALIUD dicendum, quod bene concedo, quod si possibiltas ex parte nostra attendatur, ut dicit Anselmus, quod non erit justitia nisi restituens ablatum, et satisfaciens offensae : et hoc non potuit esse nisi per Deum et hominem, ut dicunt Anselmus et Ambrosius.

Ad 4. AD ALIUD dicendum, quod omnes illae auctoritates loquuntur de possibilitate congruentiae, et non de potestate Dei in se.

Ad 5. AD ALIUD dicendum, quod praedestinatio non imponit necessitatem, sed immutabilitatem facit : et ideo nihil prohibet quin adhuc alius modus sit possibilis. si liberatio in generc et in se consideretur.

Ad ALIUD dicendum, quod fides est de eo quod non erit aliter quam creditur, sed tamen possibile est esse aliter : fides enim et praedestinatio bene tollunt actum immutabilitatis in contrarium, vel in aliud quam sit hoc de quo sunt, sed non tollunt potentiam mutabilitatis : et ideo illa argumenta non cogunt.

Oportet etiam solvere ea quae sunt ad Ad object, oppositum : quia secundum meam opiauctor. nionem ex parte nostra attendendo potentiam satisfaciendi, non fuit possibilis alius modus.

Dico ergo ad primum, quod omnes illae auctoritates loquuntur de potentia Dei liberantis, et non de potentia hominis debentis satisfacere.

Ad 10 autem quod objicitur per ratioAd object 1 nes, dicendum quod Filium Dei ex bonitate decuit omne signum dilectionis homini exhibere, quod pertinebat ad salutem, nisi hoc cederet in injuriam justitiae vel deitatis : sed non in injuriam fuit deitatis : quia deitas nec passa, nec compassa fuit : sed in humana natura passus est Filius Dei : et in hac deitatem decuit exsilium et mortalitas.

Ad ALIUD dicendum, quod alio modo Ad object,2. remittere injuriam potuit Deus, sed ex parte hominis remansisset verecundia, scilicet quod homo abstulisset quod non reddidisset. Et si quaeras, Utrum Deus hanc verecundiam auferre potuisset ? Dico sine praejudicio, quod opprobrium quidem auferre potuit : sed tamen veritatem mutare non potuisset : quia contra se fecisset. De praeterito enim verum fuit, quod homo rapuit quae per se exsolvere non potuit : et ideo congruissimum fuit judici clementissimo, ut tale faceret judicium, ut destrueretur peccatum, et homo tantum vel plus dando quam rapuit, ab opprobrio simul et peccato liberaretur.

Ad ALIUD dicendum, quod plus exiAd object,3. gere quam homo possit, dicitur duobus modis, scilicet simpliciter, et sic sonat extorsionem . vel de expensis judicis, ut

<--- Page Split --->

reus pristinam recipiat dignitatem : et sic exigere plus quam purus homo possit, souat misericordiam et bonitatem judicis erga nos : et hoc est quod dicit Psalmus cx, 9 : Redemptionem misit Dominus populo suo. Quod enim ultra vires nostras exegit, ad gloriæ nostræ cumulum fuit : quia aliter semper conscientia testis veritatis, diceret nos rapuisse, et non solvisse Dei honorem.

ARTICULUS III.

Quæ sit illa possibilitas, de qua dicitur, quod alius modus fuit Deo possibilis ?

Secundo quæritur, Quæ sit illa possibilitas de qua dicitur, quod alius modus fuit Deo possibilis ?

Videtur autem, quod nulla : quia

Sed contra :

Deus non agit per necessitatem naturæ, sicut facit potentia et virtus naturalis, sed agit per voluntatis libertatem : quidquid autem agit libertas voluntatis potest facere, et non facere, et alio modo facere : ergo videtur, quod Deus potuit hoc modo liberare, et non liberare, et alio modo liberare : quia aliter ipse minus esset liber in agendo, quam nos, quod absurdum est.

SOLUTIO. Dicendum, quod una et simplex est Dei potentia : sed tamen potest

Ad aliquid dicendum, quod homo in quantacumque gratia sit, dummodo sit purus homo, non potest satisfacere pro peccato quod in omnem mundum redundavit : et hoc sufficienter in præmissis probatum est : nec tamen secundum dicta Sanctorum credo, quod umquam alicui post primum peccatum gratia salutis data sit, nisi in dilectione unigeniti et fide, qui omnes reconciliavit. Non dico, quod non dari potuerit quantum est de potentia Dei. Et sic patet, quod nihil est quod objicit.

Ad aliquid dicendum, quod mandata non sunt gravia habenti charitatem : et hoc ideo quia Filius Dei nobis ea alleviavit, sustinendo pro nobis quod nos sustinere debebamus : quia Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum 1 : et ideo modo facile est nobis. Unde potest dici, ut prius, quod sic a nobis ad injuriam nostram non exegit impossibile nobis, sed ad gloriam, cum ipse daret Unigenitum per quem factum est possibile, quod ante erat nobis impossibile, licet non Deo cui nihil est difficile.

Et per hoc patet solutio ad totum.

<--- Page Split --->

dupliciter considerari, scilicet ut exsequens sapientiae praevisionem et ordinationem, et sic videtur, quod non fuit alius modus possibilis nostrae liberationis, quam praevisus est a sapientia ordinante : sed tamen potuit esse alius modus praevisus, et tunc potentia operans alium exsequeretur. Aliter consideratur secundum quod antecedent se habet ad sapientiam : potest enim Deus facere quae per sapientiam omnia ordinantem, non ordinavit se facturum : et de hac potentia loquendo, alius fuit modus possibilis : et de hac possibilitate loquuntur Sancti plerumque.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod quidquid faceret Deus, eo ipso esset decentissimum quoad operantem, quod ipse faceret, ut prius dictum est. Et si objicias, quod Aristoteles dicit, quod potest Deus prava agere : dicendum, quod accepit ibi prava materialiter, id est, potest agere id quod est pravum, quod tamen non esset pravum, sed optimum eo ipso quod Deus faceret illud.

AD ALIUD dicendum, quod illa ratio procedit de potentia exsequente ordinem sapientiae praevidentis : et de hac non loquimur, cum dicimus, quod alius modus liberationis fuit Deo possibilis.

AD ALIUD dicendum, quod potentia Dei immutabilis est : quia si daretur quod fuit de alio modo, sequeretur quod numquam fuit de isto : licet enim utraque istarum possibilis sit divisim, potentia Dei est de isto modo, et potentia Dei est de alio modo : tamen non sunt composibiles secundum relationem ad potentiam operantem : quia aliter Deus mutaret opus suum, quod esse non potest.

ARTICULUS III.

Si fuerit possibilis alius modus liberationis, an etiam fuit possibilis alius modus redemptionis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium : « Sed nostra miservi sanandae convenientiorem modum alium non fuisse, etc. »

Potest enim esse dubium, quamvis fuit alius modus possibilis liberationis nostrae, quod tamen alius modus quo redimeremur non fuit possibilis. Hoc enim probatur sic :

« Ipse lignum tunc notavit, Damna ligni ut solveret 1. »

Hoc igitur iterum non poterat fieri juste,

<--- Page Split --->

nisi per Deum et hominem : et ita alius modus non fuit possibilis nostræ redemptionis.

SED CONTRA :

SOLUTIO. Sine præjudicio loquendo, concedo primas rationes : et non fuit alius modus possibilis nostræ redemptionis, nisi per pretii talis solutionem, nisi redemptio large pro liberatione accipiatur : quia non est nisi duplex redemptio, scilicet jure belli, et ita redempti sumus a servitute diaboli per victoriam Christi : et solutione pretii, et sic non sumus redempti a diabolo : quia absit ut Christus

diabolo sit oblatus pro nobis, sed Patri : et nos soluti sumus a decreto Patris obligante nos ad non intrandum paradisum, nisi tanta appareret in uno justitia humilitatis quæ omnibus sufficeret, ut supra dictum est 1.

Et per hoc patet solutio ad ultimum.

ÀD P RÆCÈDENS dicendum, quod licet diabolus nos injuste possideret, nec pretium solutum sit diabolo, tamen nos juste possidebamur, tenente nos in obligatione illa justa sententia justitiæ judicis, cui etiam pretium solvebatur in nostra redemptione.

ARTICULUS IV.

An si homo non peccasset, Filius Dei incarnatus fuisset ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium : « Quid enim mentes nostras tantum erigit, scilicet ad amorem, etc. »

<--- Page Split --->

tibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti, dicit Glossa, « Etiam peccata. » Ergo peccatum universitatis in idem bonum debuit cooperari universitati : hoc autem peccatum originale est quod omnes trahunt ab Adam : ergo aliquod bonum potest elici ex illo : hoc autem non de facili invenitur nisi incarnato Christo : ergo videtur, quod Christus non fuisset incarnatus, si peccatum non fuisset.

SED CONTRA :

post peccatum, videtur etiam unibilior : et sic Deo magis conveniebat ei uniri, ut videtur.

SOLUTIO. Dicendum, quod in hac quaestionc solutio incerta est. Sed quantum possum opinari, credo quod Filius Dei factus fuisset homo, etiamsi numquani fuisset peccatum : nec tamen factus fuisset Angelus, quia Angelus non est unibilis ex natura sicut homo, ut supra ostendimus : tamen nihil de hoc asserendo dico : sed credo hoc quod dixi, magis concordare pietati fidei.

Dico igitur ad primum, quod tales loAd I et 2. cutiones valde impropriae sunt, ut dicatur culpa beata et felix : quia non dicitur beata et felix in se, sed ex consequentii. Et licet forte Christi incarnatio non sit sequens ad culpam, tamen magnalia opera redemptionis per laborem, passionem, et mortem secuta sunt ex culpa.

Per hoc etiam patet solutio ad secundum.

Ad ALIUD dicendum, quod peccatum Ad 3 non cooperatur in bonum nisi per accidens, scilicet quia ferventior et magis gratus aliquis quandoque resurgit, quam cecidit, et magis efficitur humilis et cautus : si autem et Christi incarnatio secuta est, nescio : sed hoc certum est, quod redemptio per mortem est secuta.

<--- Page Split --->

Ad 4. Ao aliud dicendum, quod incarnatus fuisset ad ostensionem eximii amoris sui, et ut multiplices delicias præpararet homini, cum contemplarctur eum in carne fratrem, quem habet universitatis Deum.

destinatione habet solutionem specialem, scilicet quod prædestinatio supponit ordinem sapientiæ : et illa prævidit culpam futuram, et ideo præordinavit redemptorem. Sed tamen primum probabilius mihi videtur.

Ad object 1. Si autem velimus contrarium sustinere, quod tamen mihi non videtur : dicemus ad primum contra objectum, quod bonum non diffundit se secundum ordinem naturae, sed capacitatem eorum qui capiunt illud : non autem cadit in capacitatem aliquam naturae vel meriti unio deitatis ad carnem : et ideo non oporteret, quod se illo modo diffunderet.

ARTICULUS V.

Quæ sit justitia qua superatus est diabolus, utrum redemptoris, vel redemptorum ?

Ad object 2. Ad aliud dicendum, quod natura completa esset sine ultimo modo in esse naturae, licet non in optimo esse gratiae : nec oportet hoc quod Deus faciat unumquodque in optimo esse quo posset ipsum facere si vellet : sed sufficit ut faciat sicut vult, dummodo nihil neget eis de naturalibus.

Ad obj e t. 3. Ad aliud dicendum, quod illa aptitudo non est ex natura, sed ex gratia electionis, ut supra saepe habitum est : quia homo ille ut in unitatem Filii Dei assumeretur, non meritis, vel natura, sed gratia habuit.

Ad object. i. Ad aliud dicendum, quod licet peccatum non fecerit deiformem naturam, tamen fecit necessarium redemptorem : et hæc necessitas coegit misericordem Deum incarnari.

Ad object 5. Ad aliud dicendum, quod talis ratio circuli non est necessaria ad perfectionem, sed potius circulus ordinis, scilicet ut ordinentur ad Deum tamquam ad finem, quæ exiverunt ab ipso tamquam a principio.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Sic justitia superatur diabolus, etc. »

Potest enim hic esse dubium, quæ sit justitia qua superatur diabolus? Aut enim hæc est justitia redemptorum, aut justitia redimentis. Si est primo modo : cum illi justitiam fecerunt etiam ante incarnationem Christi, videtur quod debuissent esse redempti : sicut de Abraham dicitur, ad Roman. iv, 11, quod signaculum justitiæ fidei circumcisionem accepit Abraham 1, Noe vir justus atque perfectus in generatione sua 2 : et sic de aliis. Si autem est justitia redemptoris, ut videtur dici in Littera : tunc videtur, quod non fiat justitia : quia non est æquum, quod liberetur per justitiam alterius, qui justitiam non fecit.

Ulterius quæritur, Si esset alius modus, vel fuisset, utrum esset injustus? Videtur quod non : quia Deus nihil potest facere injustum.

Ad object. 6. Ad aliud dicendum, quod sufficiebat ostensio amoris in glorificatione : quia non oportuit Deum omnem modum amoris ostendere, sicut nec modo facit.

Ad hoc autem quod objicitur de præ-

Sed contra :

1 Ad Roman. iv, 11 : Et signum accepit (Abraham) circumcisionis, signaculum justitiae fidei quæ est in præputio, etc.

2 Genes. vi, 9 : Noe vir justus atque perfectus fuit in generationibus sus.

<--- Page Split --->

SOLUTIO. Dicendum, quod nullus modus potest esse justus ex parte Dei : sed ex parte hominis justitia est redemptio pro meritis : et ideo poena satisfactoria pro culpa debet infligi. Unde dico, quod primum intelligitur de justitia redemptoris, quam solvit pro redemptis.

Ad iLLUD quod contra objicitur, dicendum quod justitia redemptoris exigebatur ad hoc ne esset obex apud eos : quia gratia capitis non profluit super membra nisi dispositio sit in membris, quasi receptibilia sint gratiae : et ita utraque exigitur : una ut praeparans subjectum, altera ut liberans.

justitiam liberatoris contra injustitiam hominis poni.

ARTICULUS VI.

An solum originale vel actuale sit causa quare indigemus redemptore ? et, Utrum quilibet per se potuit satisfacere de actuali ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit. ibi, A, circa medium : « Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, etc. »

Et hoc enim videtur, quod solum originale sit causa quare indigenus redemptore : et ita videtur, quod quilibet pro se satisfacere potuit pro actuali.

Sed hoc non videtur : quia

Ad aLLUD dicendum, quod omnis modus fuisset Deo justus, sed non adeo conveniens ex parte hominis redempti.

Ad aLLUD dicendum, quod potentiae modus non dividitur contra justitiae modum, ut ei oppositus, sed non adeo congruus, non ex parte Dei, sed ex parte nostra, ut prius expositum est.

Ad aLLUD dicendum, quod fraus demonum non fuit sine culpa hominis decepti : et ideo licet daemonibus patrocinari non debuit, tamen homini nocere debuit : et ideo ex parte illa oportuit

<--- Page Split --->

tur sine sacramento pœenitentiae nulli umquam sit remissum peccatum : sine justitia mediatoris in passione nulli umquam remissum peccatum est.

Sed contra.

dum est rationibus primis : quia hoc dicunt Sancti innitentes illi verbo Joannis, i, 16 : Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Marc. xi, 9 : Et qui praebant et qui sequebantur clamabant, dicentes : Hosanna in excelsis ! non pro originali tantum, sed etiam pro omnibus actualibus.

Ad PRIMUM autem quod objicitur in contrarium, dicendum quod alius modus fuit possibilis : sed tamen impossibilis omnis ille modus qui non conferret gratiam adjuvatem contra peccatum ex justitia aliena : sive illa fuisset Dei justitia, sive alicujus satisfaciensis.

Ad aliud dicendum, quod fides antiquorum, et spes, et alia bona, efficaciam traxissent tunc ab illo alio modo quicumque fuisset : sed quia alius non fuit, ideo trahebant efficaciam ab isto : sicut si sol non esset causa diei, esset aliud luminare quod faceret diem : non tamen esset umquam possibile, quod mundus illuminaretur ex seipso, sed quod haberet sufficiens lumen ex quibusdam partibus suis, micantibus ut sunt gemmae, vel quaedam partes ignis : et hoc modo justitia meritorum Christi fulget in virtutibus Sanctorum, sicut sol in gemmis, quae magis rutilant in praesentia solis, in absentia autem obtenebrantur.

Ad aliud dicendum, quod gratia est Adobiet potentior : sed non habet potentiam illam, quod destruat quod secundum aliquam rationem est infinitum, nisi conjuncta illi quod secundum aliquam rationem est infinitum, ut merito Christi, quod est meritum Dei et hominis : et quod peccatum dicitur posse inficere sine adjutorio, hoc non est posse, sed potius deficere : deficere enim potest quodlibet per se corruptione principiorum conservantium, sed non ex se ita proficere.

<--- Page Split --->

melius nullus Angelus pro omnibus hominibus posset offerri.

Item, Cum sit finitæ bonitatis, ipse infinitam offensam non posset recompensare, nec debitum honorem Deo pro peccato exhibere.

Alia etiam sunt rationes ad hoc quas supra posuimus.

Si autem dicas, quod est composita creatura ex Angelo et homine corporali, prorsus sequuntur eadem inconvenientia.

Si vero dicas, quod potuit esse Deus purus. CONTRA : Deus mereri non potest : qua mereri est apud alium, et inferioris est mereri : ergo Deus merendo non potest satisfacere.

Item, Deus nulli debet, nec pro se, nec pro alio : ergo debitum pro alio non restituet.

Item, Deus non est medium inter hominem et Deum : ergo ut mediator non est reconcilians et satisfaciens.

Item, Deus in causa hominis est judex : ergo non potest esse reus, vel loco rei exhibere satisfactionem.

Ex his ergo concluditur, quod necesse sit, quod sit Deus et creatura : ergo aut homo, aut alius quam homo. Si homo, habeo propositum. Si alius quam homo : ergo satisfaciet qui non debet satisfacere : sed hoc non est justum : ergo non potest fieri coram summe justo Deo : ergo necesse est, quod sit Deus et homo.

Item, Mediatorem necesse est habere naturam utriusque extremorum, licet mediet tantum in altera, ut habitum est in praecedenti distinctione : satisfaciens autem pro nobis mediator est : ergo necesse est quod habeat naturam utriusque, Dei scilicet, et hominis : et hoc est quod intendimus.

SED CONTRA :

ARTICULUS VII.

An non remittatur peccatum nisi Deo

homine satisfaciente pro nobis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Eranus natura filii iræ : natura scilicet, ut est depravata, etc. »

Ex hoc enim videtur, quod si natura alcuius non fuisset depravata, quod illud potuisset satisfacere pro nobis : et hoc supra saepe improbatum est : quia hoc esset creatura pura, aut corporalis, aut spiritualis. Si corporalis : tunc esset vilior homine : et tunc homo redimeretur, et per consequens subderetur viliori se : ergo per repenptionem non recuperaret dignitatem quam amiserat.

Item, Secundum hoc Dei praescientia, quae praeordinaverat hominem coequandum fore Angelis, frustraretur.

Item, Secundum hoc justo pretio non essemus redempti, sed viliori quam fuit ablatum : quia totum genus hunanum Deo fuit ablatum, et offerretur Deo corpus unum tantum.

Item, Secundum hoc infinita offensa Dei non esset recompensata : ergo in opere redemptionis non servaretur justitia.

Si autem fuisset creatura pure spiritualis, ut Angelus. CONTRA : Maximum operum quoad difficultatem est offerre se ad pretium per mortem : Angelus autem est immortalis : ergo redimere non posset.

Item, Nullus Angelus est adeo altus, cui praeferri unus purus homo non posset, et æquari plures : quoniam beata Virgo prælata est omnibus, et alii assumi possunt secundum sortes Angelorum : ergo Angelus cum tota gratia non valet unum hominem, et æquivalent alii : ergo ut

<--- Page Split --->

Solutio. Solutio. Dicendum, quod primis rationibus standum est, quod non remittitur peccatum nisi Deo et homine satisfaciente pro nobis, licet alius modus fuerit possibilis.

Ad object. 1. Ad in ergo quod contra objicitur, dicendum quod originale per alterum contrahitur qui principium est omnium : et ideo per alterum non solvitur, nisi et ille principium sit omnium : sed non potest eodem modo esse, quia monstruosa natura est quae unius rationis habet duo principia, sed Christus principium efficiens secundum deitatem, et secundum humanitatem influens per modum meriti : et ab alio non posset fieri, quia ille non posset influere membris, cum nullo modo esset caput corporis mystici, ut alibi dictum est.

stitian. Ad hoc dico, quod hoc non fuisset ex Adam, sed ex hoc quod conjunctio humanæ naturæ ad Deum nullo fuisset interrupta peccato : et ideo a Deo semper fuisset influentia utriusque vitæ, scilicet naturalis, et gratiae, in anim. am et ab anima in corpus. Sed postquam facta est interruptio, non potuit fieri influentia gratiae hoc modo : sed oportuit, quod esset per meritum satisfactionis : et illud meritum non influeret omnibus qui rationem membri tantum, et non capitis vel principii haberet.

Ad alud dicendum, quod licet voluntate actuali et proprio opere non communicaverimus peccato Adæ, in materia tamen corrupta communicamus ex hoc quod nati sumus ex ipso, et materia corrupta corrumpit animam secundum infectionem culpæ, ut probatur in libro II Sententiarum, de transfusione peccati originalis.

Ad alud dicendum, quod signa exAd object. 1. pressa probant nos esse in peccato : hæc autem signa sunt pœnæ non decentes dignitatem humanæ naturæ, ut irrationabilitas in infantia, naturæ debilitas, pugna carnis contra spiritum, concupiscentia, ignorantia, error, et hujusmodi, quibus nulla ratio dicit Deum punivisse hominem nisi in peccato.

Ad object. 1. Ad alud dicendum, quod si fecisset alium Adam, essent duo principia secundum unum modum generationis materialis : et tamen ille non influeret gratiam : quia gratia non influi potest nisi ab eo qui est Deus et virtutis infinitæ, et secundum quod homo habet gratiam non ad mensuram, quod non conveniret alicui qui purus homo esset.

Si autem objicias, quod secundum hoc Adam si non peccasset, non influxisset gratiam innocentiae posteris, quod est contra Anselmum qui dicit, quod sicut transfundit originale peccatum, ita si stetisset, transfudisset originalem ju-

ARTICULUS VIII.

Utrum sicut homo meruit invadi pro consensu, ita diabolus pro fraude et mendacio ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit, etc.

Videtur, quod ambo debebant invadi a tertio : sicut enim meruit invadi homo pro consensu, ita diabolus pro fraude et mendacio, et multo magis.

<--- Page Split --->

Ad hoc dicendum, quod ambos invasit sententia judicis condemnantis : sed tamen debebat eo jure homo in potestatei. diaboli transire : quia se illi sponte tradidit, permittens se decipi ubi de facili deceptionem cavere potuit : et hoc est quod intendit.

ARTICULUS IX.

Utrum modus liberationis humanae fundetur super utilitate, vel necessitate ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, A, circa finem. « Ideo autem potentia vincere noluit, etc. »

Hic enim innuit, quod talis liberationis modus non fuit necessarius, sed utilis homini quod videtur esse contra dicta Anselmi, et etiam contra superius prohata.

Ad quod dicendum, quod sicut dicit Solutio. Tullius in libro de Amicitia, licet vera amicitia fundetur super amorem, et non super uti:ttatem, habet tamen plurimas utilitates adjunc'as. Ita dico hi:3, quod licet necessitas liberatoris non fundetur super utilitatem, sed super necessitatem, vel hoc, vel alio modo, tamen plurimas habet utilitates adjunctas, quarum Magister partem tangit hic ex verbis Augustini, et quasdam alias non tangit. Impossibile autem est tangere omnes : praecipue cum sint utilitates adjunctae circa quatuor, scilicet ut amorem habeamus justitiae, non potestatis : ut exemplum humilitatis suae accipiamus, ut doetrinam fidei et prudentiae praedicationum ejus observemus, ut miraculis plusquam demonstrationibus in fide roboremur.

Utilitates autem passionis infra in sequenti parte Magister exsequitur.

C. De traditione Christi quae facta dicitur a Patre, et a Filio, a Juda, et a Judæis.

Christus ergo est sacerdos , idemque hostia et pretium nostrae redemptionis 2 : qui se in ara crucis non diabolo, sed Deo Trinitati obtulit pro omnibus 3, quantum ad pretii sufficientiam : sed pro electis tantum, quantum ad efficaciam : quia prædestinatis tantum salutem effecit. De quo et legilur, quod sit traditus a Patre 4, et quod seipsum tradidit 5, et quod Judas

<--- Page Split --->

eum tradidit 1, et Judæi 2. Ipse se tradidit, quia sponte ad passionem accessit. Et Pater eum tradidit, quia voluntate Patris, imo totius Trinitatis passus est. Judas tradidit prodendo, et Judæi instigando : et fuit actus Judæ et Judæorum malus, et actus Christi et Patris bonus 3. Opus Christi et Patris bonum, quia bona Patris et Filii voluntas : malum fuit opus Judæ et Judæorum, quia mala fuit intentio. Diversa fuerunt ibi facta sive opera, id est, diversi actus, et una res, sive factum, scilicet passio ipsa. Ideoque Doctores aliquando uniunt in facto illo Patrem, Filium, Judam, Judæum, aliquando disjungunt 4. Respicientes enim ad passionem, unum opus illorum dicunt : attendentes intentiones et actus, facta diversa discernunt. Unde Augustinus : Facta est, inquit 5, traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda, una res facta est. Quid ergo discernit inter eos ? Quia hoc fecit Filius et Pater in charitate, Judas vero in proditione. Videtis quia non quid faciat homo, sed qua voluntate considerandum est. In eodem facto invenimus Deum, quo Judam : Deum benedicimus, Judam detestamur : quia Deus cogitavit salutem nostram, Judas cogitavit pretium quo vendidit Dominum, Filius pretium quod dedit pro nobis. Diversa ergo intentio diversa facta facit, cum tamen sit una res ex diversis. Ecce unam rem dicit ibi fuisse et diversa facta : quia una ibi fuit passio, sed diversi actus. Et actus quidem Judæ ac Judæorum mali, quibus operati sunt Christi passionem : quæ bonum est et opus Dei est.

ma Magister determinat oblationem et traditionem Christi, qualiter facta est ab ipso Patre, a Juda, a Judæis, et a Gentibus.

In secunda autem ostendit, utrum fuerit bona, an non, ibi, D, « Passio ergo Christi et opus dicitur Judæorum, etc. »

« Christus ergo sacerdos, idemque hostia, etc. »

Hic incipit pars illa quæ est de opere passionis, in quo consistit principale meritum Christi.

Et habet duas partes : in quarum pri-

1 Matth. xxvii 3 : Tunc videns Judas, qui eum tradidit, etc. Cf. Matth. xxvi, 14 et seq., et 47 et seq.

2 Cf. Luc xxiv, 20 : Quomodo eum tradiderunt

summi sacerdotes et principes nostri, etc. 3 Cf de hoc S. Augustinum, in Psal. xcii. 4 Edit. J. Alleaume, distinguant 5 S AUGUSTINUS, Super Ep. IJoannis, Homil. 7.

<--- Page Split --->

ARTICULUS X.

ARTICULUS XI.

Utrum passio Christi prædestinatis tantum salutem effecit ?

An et quomodo Christus sit traditus in mortem a Patre, et ab aliis qu in mortem ejus consenserunt ?

Incidit autem dubium primo de hoc quod dicit, ibi, C, circa initium : « Prædestinatis tantum salutem effecit. »

Deinde quæritur de hoc quod dicit : « De quo etiam legitur, quod sit traditus a Patre, etc. »

Solutio. Dicendum, quod non nisi prædestinatis valet efficienter, omnibus autem sufficienter : ita quod efficienter dicat adeptionem gratia et gloriae, propter quaefuit gratia : non enim fuit tantum propter gratiam, sed etiam propter gloriam : et ideo non totum effectum efficit in his in quibus valet ad gratiam in præsenti tantum : et per hoc patet solutio ad secundum.

Ad primum autem dicendum, quod prædestinatum etiam erat hoc ut non alio modo quam per passionem Christi liberarentur : et ideo necessaria fuit passio. Vel potest dici, quod etiam his quaefiunt in tempore, ut orationibus fidelium, prædestinatio juvatur, non ex parte prædestinantis, sed ex parte effectus prædestinationis, qui est positio gratiae.

Ad quod dicendum, quod tradere est solutio. dare in mortem prout hic accipitur. Est autem tradere dupliciter, scilicet ut munus datur : et ut datur exhibitio ad aliud quod non est munus, quia non est dantis, sed datur alio modo. Primo modo Pater tradidit Filium in mortem, ut donum in quo homo reconciliatur : et Christus tradidit se in mortem. Sed Deus Pater tradidit Filium homini in pretium quod pro se offerat : Filius autem pro homme tradidit se Patri per mortem satisfaciendo pro homine. Traditio autem quaexhibitio est ad interficiendum, competit Judae ut proditori, Judaeo ut instigatori et accusatori, Gentibus autem ut exsecutori ministerii iniquitatis.

<--- Page Split --->

Ad primum ergo dicendum, quod Pater tradidit Filium in passionem, sed non in actionem interficiendum : et hoc faciunt actus animae, quod separant ea quae secundum naturam non sunt separabilia. Unde cum tradere sit velle mori Filium, voluit Pater Filii passionem : sed numquam voluit actionem : sed permisit volentibus iniquis : et hoc non est crudelitas, sed misericordia summa, eo quod mors Filium nec auferre sibi, nec inglorium coram eo Filium facere poterat, et alios poterat etiam ablatos restituere.

Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS XII.

Utrum passio Christi potest dici bona et mala ex diversis circumstantiis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, circa medium : « Respicientes enim ad passionem, unum opus illorum dicunt, etc. »

Videtur esse impossibile : quia

Solutio. Distinguendum est, quod est opus operans quod est operatio ipsa, actio scilicet prout est ab agente, et in ipso ut in subjecto : et est opus operatum, scilicet res constituta et effecta per operationem et actionem : et quod dicit Magister, intelligitur de opere operato, et non de opere operante quod pessimum fuit. Circa idem autem operatum possunt concurrere diversae voluntates et operationes bonae et malae : hoc enim non est inconveniens, quia circumstantiae non referuntur ad opus operatum, sed ad opus operans : et ideo non ponuntur contrariae formae in eodem.

Et per hoc patet solutio ad totum.

D. Quod Christi passio dicitur opus Dei et Judaeorum, et quomodo ?

Passio ergo Christi et opus dicitur Judaeorum, quia ex actibus eorum provenit : et opus Dei, quia eo auctore, id est, eo volente fuit. Unde Augustinus 1 : Nemo aufert animam Christi ab eo, qui potestatem habet ponendi et sumendi eam. Ecce habes auctorem operis. Ponet animam. Ecce habes opus auctoris. Et ut generaliter concludam, quoties in carne Christus aliquid patitur, opus auctoris est : quia enim sua voluntate, non alio

<--- Page Split --->

cogente perpetitur, ipse auctor est operis. Cum autem passio Christi opus Dei sit, et ideo bonum, eamque operati sint Judas et Judæi, quæritur au concedendum sit eos operatos ibi esse bonum ? Hic distinguendum est. Potest enim dici, quod operati sunt bonum, quia ex actibus eorum bonum provenit, id est, passio Christi : et item, quod operati non sunt bonum, sed malum : quia actio eorum non fuit bona, sed mala.

erat : ergo ejus mors erat pessima : ergo dicenda est mala absolute sine distincione.

ARTICULUS XIII.

An passio Christi sit dicenda bona ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit circa finem, An concedendum sit eos operatos esse ibi bonum ?

Videtur enim, quod Christi passio simpliciter sit dicenda bona : quia omne opus virtutis est bonum : mors autem Christi fuit opus fortudinis et charitatis Christi : ergo simpliciter passio illa dicenda est esse bonum quoddam.

Item, Quid dïcetur simpliciter bonum, si passio Christi secundum aliquid bona, non simpliciter bona diceretur, a qua omne bonum nostrum emanavit ? Ergo videtur, quod non sit distinguendum, ut Magister dicit.

Sed contra. Sed contra :

SOLUTIO. Dicendum, quod mors Christi absolute et sine distinctione optima dicenda est quatuor rationibus. Quarum una est, quia præcipuæ virtutis erat summum, ut fortitudinis, quæ per Philosophum præcipua est virtus : et maxime in Christo illius virtutis summum quod attingere potest, mors est : sicut etiam ipse dicit : Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis 1.

Alia ratio fuit, quia si pretiosa est in conspectu Domini mors Sanctorum ejus 2, pretiosissima est mors Christi et pretio plena, sicut dicit Psalmista : Non dabis sanctum tuum videre corruptonem Notas mihi fecistis vias vitæ : adimplebis me lætitia cum vultu tuo : delectationes in dextera tua, id est, in æquitate tua secundum deitatem, et in potioribus bonis secundum humanitatem, usque in finem 3.

Tertia causa est utilitas totius redemptionis in genere humano, sicut dicitur, Osee, XIII, 14 : Ero mors tua, o mors ! morsus tuus ero, inferne !

Quarta causa est honesta causa moriendi : posuerunt enim super caput ejus causam illius scriptam : Jesus Nazarenus, rex Judæorum 4, id est, hæc est mihi causa moriendi, quod sum salvator florens gra-

<--- Page Split --->

tia et virtute redemptionis, rex confitentium et glorificantium Deum.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Magister non jubet distinguere in ista, utrum mors Christi sit bona vel mala : sed in hac, utrum Judæi operati sint aliquid boni vel mali Et in hoc distinguem dum est secundum prædictum modum de operante opere, et sic nihil boni sunt operati : et de bono operato, et sic aliquid præter intentionem operati sunt boni.

Ad object. 1. Ad in quod contra objicitur, dicendum quod passio in eo quod ab alio, non est opus virtutis, sed in eo quod suscepta

cum voluntate sustinendi gratia boni : et sic sustinere est a nobis, et non ab interficiente.

Ad aliud dicendum, quod solutio patet Ad objecit per antedicta de opere operante, et de opere operato.

Ad aliud dicendum, quod Boetius non Ad objecit, intendit, quod mors in se sit mala, sed secundum quod privat bonum quod acquiritur in generatione ad esse et vitam : et sic refertur ad intentionem Judæorum qui vitam Christo auferre et exstinguere cupiebant : in se tamen bona est quæ tantorum bonorum causa fuit.

<--- Page Split --->

B. Aliam ad idem inducunt auctoritaem.

Alii quoque auctoritati innituntur, qui asserunt divinitatem in morte recessisse ab homine secundum carnem. Ait enim Athanasius 5 : Maledictus qui totum hominem quem assumpsit Dei Filius, denuo assumptum, vel liberatum, tertia die a mortuis resurrexisse non confitetur. Fiat, fiat. Si, inquiunt, denuo assumptus est homo in resurrectione, quem assumpserat

<--- Page Split --->

in incarnatione, deposuit ergo eum in morte : separata ergo fuit divinitas in morte ab humanitate. Quibus respondemus, quod si in his verbis assumptio talis intelligatur, quæ sit secundum unionem, non carnem lantum, sed totum hominem, id est, animam et carnem denuo sibi univit in resurrectione : quia non simpliciter hominem, sed totum hominem assumptum dicit. Totum ergo hominem in morte deposuit, id est, animum et carnem. Sed quis, nisi hostis veritatis, dicat animam a Verbo depositam ? Et tamen nisi hoc fateantur, quod totus homo sit assumptus, non pro eis facit illa auctoritas, quæ totum dicit assumptum. Sciendum est ergo Athanasium id dixisse contra illorum perfidiam, qui resurrectionem Christi negabant, putantes in morte detineri eum, qui solus inter mortuos liber est. Ideo illum maledicit, qui non confitetur totum hominem denuo assumptum resurrexisse, id est, Christum animam denuo corpori conjunxisse : et illis duobus denuo conjunctis in resurrectione, vere secundum hominem vixisse sicut ante mortem. Nam in morte separata est anima a carne. Unde vere dicitur Christus mortuus : sed neutrum separatum est a Verbo Dei.

DIVISIO TEXTUS.

inuituntur, etc. » Tertium est, qualiter Christus animam suam posuit et assumpsit : et hæc incipit ibi, C, « Sicut Augustinus super Joannem docet, etc. »

« Post prædieta considerandum est, Utrum in morte Christi a Verbo sit separata anima, etc. »

ARTICULUS I.

Hic incipit pars illa quæ est de quæstionibus consequentibus passionem : et sunt duæ secundum duas distinctiones hic introductas. Prima est de modo mortis : et secunda est, Utrum in triduo mortis fuerit homo, vel alicubi, vel ubique? et hæc incipit ibi, Dist. XXII, A, « Hic quæritur, Utrum in illo triduo mortis Christus fuerit homo ?

In prima parte sunt tria, scilicet soluto cujusdam objectionis probantis, quod separatione deitatis et animæ Christus fuerit mortuus : et ad hoc inducitur prinum capitulum. Secundum est solutio auctoritatum Augustini et Athanasii. Et ad hoc inducuntur duo sequentia capitula, ibi, B, « Alii quoque auctoritati

Utrum deitas separata fuit a corpore in triduo ?

Incidit autem dubium de prima objectione, utrum concludat an non ?

Est autem ista : Anima est medium quo deitas carni conjungitur : soluto autem medio, non conjunguntur extrema, qui deest causa conjunctionis : ergo separata anima a carne, separatur etiam deitas.

Videtur autem, quod ista argumentatio teneat :

1 Aut enim Deus est unibilis creaturæ irrationali, aut non. Si non : tunc

<--- Page Split --->

habeo propositum, quod rationali non existente non fuit unita, et quod anima rationalis non tantum est medium congruentiae, sed medium causae. Si autem est unibilis irrationali creaturae : hoc supra improbatum est multis rationibus in quaestione de unibili. Ergo videtur, quod ista conclusio sequatur.

nibus : per gratiam autem in rationalibus, non in omnibus : per unionem in homine Christo. Cum igitur corpus cadat in numero irrationalium, videtur deitas non fuisse in corpore nisi praesentialiter, potentialiter, et essentialiter.

IN CONTRARIUM autem est quod dicit Magister in Littera.

SOLUTIO. Dicendum, quod nullo modo separata fuit a corpore deitas in triduo : vinculum enim gratiae unionis inseparabiliter fortius fuit vinculo naturalis conjunctionis animae et corporis : et ideo soluto vinculo naturali, remansit vinculum gratiae.

DICENDUM ergo ad primum, quod anima etsi faciat assumptibilitatem in corpore scilicet, ut supra est determinatum, et quoad hoc sit medium causans proprietatem assumptibilitatis, non tamen est medium nisi per congruentiam : et ideo soluta ipsa, non oportet solvere deitatem a carne.

Ad aliud dicendum, quod deitas est fons vitae efficienter, non ut forma conjuncta : et licet ipsa unita fuerit, et Filius Dei corpori, non tamen dicitur deitas passa vel mortua : quia proprietates unius naturae non referuntur ad naturam aliam : sed bene concedo, quod Filius Dei dicitur passus et mortuus propter unionem : cujus ratio saepe supra determinata est.

Ad aliud dicendum, quod unio facit unum non naturae, sed personae : sed unius unio non facit hoc unum, sed potius unius unio cum altero sibi debito unito. Unde unio corporis cum unione animae sibi uniendae facit unum suppositi et personae : et in triduo remansit ordo ad illud unum, licet tunc illud unum non esset : quia tunc Christus homo non fuit.

Ad aliam conclusionem dicendum, quod deitas est fons vitae effective, non formaliter, nec in corpore fuit sicut forma in materia, nec sicut anima in animato, sed per unionem dignitativam, ut

<--- Page Split --->

dicit beatus Bernardus : et deitas hoc modo ens in aliquo, non est necessaria causa vitæ, non ex defectu suo, sed ex defectu suscipientis.

Ad aliud dicendum, quod minor est unio beatorum ad Deum, quam hujus corporis fuit ad Deum : sed tamen magis est contraria morti illa, quam ista : quia illa ex ratione beatitudinis contrarietatem habet ad miseriam, et per consecquens ad mortem : hæc autem non tollit a corpore miseriam, nec contrariatur defectui tali, ut supra ostensum est 1 : et ideo illa minor facit aliquid, quod non facere potest ista.

Ad aliud dicendum, quod unio quæ est per gratiam virtutum et donorum, est per habitum qui quærit proprium sibi subjectum in quo sit sicut in materia : et quia illud subjectum non potest esse nisi rationalis substantia, ideo Deus hoc

modo non est nisi in rationali substantia, quæ est homo, vel Angelus, vel anima rationalis : sed alia unio quæ est ad esse, licet major sit, non tamen est habitus, nec quærit hujusmodi subjectum proprium : quia quod illa unione unitur, assumitur ad deitatem virtute deitatis quæ est infinita : et hoc potest esse corpus habens ordinem ad animam rationalem : unde omnes illæ rationes sumunt propositiones, tamquam hoc per se conveniret uni nobiliori, quia uniretur nobiliori : et hoc non est verum.

Ad aliud dicendum, quod tripliciter Deus est in his quæ nullum habent ordinem ad creaturam rationalem : sed corpus licet in se non sit rationale, est tamen pars et materia rationalis : et ideo corpora Sanctorum dicuntur templum Spiritus sancti 2 : et ideo in Christo specialem habuit relationem ad unionem.

C. Auctoritatibus adstruit a Verbo carnem in morte non esse divisam.

Sicut Augustinus super Joannem 3 docet, tractans illud Domini verbum : Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. Nemo tollit eam a me : sed ego pono eam a meipso, et potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam 4. Hic animam dicit emissam. A quo emissa est? A seipsa non est emissa, quia seipsam non posuit : nec Verbum animam posuit, nec carnem. Caro ergo animam posuit, sed potestate in se manentis deitatis. Potentia ergo deitatis anima divisa est a carne, sed neutrum a Verbo Dei. Unde Augustinus : Verbum ex quo suscepit hominem, id est, carnem et animam, numquam deposuit animam ut esset anima a Verbo separata : sed caro posuit animam quando exspiravit, qua redeunte resurrexit. Mors ergo ad tempus carnem et animam separavit, sed neutrum a

<--- Page Split --->

Verbo Dei. Caro ergo ponit et sumit animam, non potestate sua, sed potestate inhabitantis carnem deitatis 1. His 2 evidenter traditur, nec animam nec carnem a Verbo Dei in morte esse divisam, ut aliquo modo soluta fuerit unio. Unde Augustinus contra Felicianum : Absit ut Christus sic senserit mortem, ut quantum in se est, vita vitam perdiderit : si enim hoc ita esset, vitæ fons aruisset. Sensit ergo mortem participatione humani defectus 3, quem sponte susceperat : non naturæ suæ perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro Christus carnem suam commoriendo non deseruit, sicut in utero Virginis connascendo formavit. Mortuus est ergo non discedente vita, sicut passus est non pereunte potentia. Nemo tollit animam ejus ab eo, quia potestatem habet ponendi et sumendi 4. Ecce et hic habes, Christum non deseruisse carnem in morte, et vitam non discessisse a mortuo : et quod sponte tradidit spiritum, non alius extorsit. Unde Ambrosius : Emisit Christus spiritum, et tamen quasi arbiter exuendi suscipiendique corporis, emisit spiritum, non amisit : pendebat in cruce, et omnia commovebat. Sed unde emisit ? Ex carne. Quo emisit ? Ad Patrem 5.

ARTICULUS II.

Quomodo debet intelligi quod dicit Christus, Ego pono animam meam ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, C, « Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. »

tem ponere est in aliquo loco collocare, cum multa locare possint seipsa, videbitur quod anima potuit ponere seipsam. Contrarium autem hujus dicit Augustinus in Littera.

<--- Page Split --->

nisi unio naturalis, ipsa fuit solubilis. Dupliciter autem omnis talis unio solubilis est, scilicet per violentiam, et naturalem separationem : ergo Christi anima poterat extorqueri per violentiam : ergo tolli poterat ab eo : ergo falsum videtur quod dicitur, Nemo tollit eam, scilicet animam meam, a me.

tamen habebat fortius potens agere in contrarium, scilicet deitatem : et ideo tyranni persecutio ab eo nihil extorqueret si ipse non vellet : in aliis autem non est resistens violentiae, et ideo in aliis bene anima extorquetur.

Soltio. Ad 1.

SOLUTIO. Dicendum ad primum, quod ponere est deponere ab eo cui naturaliter est unita anima, et hoc est caro : et non est ponere simpliciter ab eo removere cui unita est quocumque modo. Et bene concedo, quod persona ponit animam : sed quia omne quod agit persona, in natura agit, necesse est quod ponat animam in natura, vel parte naturae. Cum igitur non sit idem secundum naturam depositum, et in quo sit depositio sive deponens, patet quod nec anima animam, nec Filius Dei animam in anima deponere potuit : ergo Filius Dei posuit in corpore animam. Et hoc vult dicere Augustinus, quod corpus animam posuit virtute latentis in se divinitatis : quia corpori convenit separatio quae est in morte, non Filio Dei, vel deitati.

Ad ALIUD dicendum, quod licet in corpore mortuo non unito potenti naturae, nulla sit potestas efficiendi aliquid : tamen in corpore Christi sic non fuit, quia deitas summe potens adhuc latebat in corpore.

Ad ALIUD dicendum, quod Dominus loquitur respondendo ad intentionem Judaeorum : quia persecutor et tyrannus insequitur causam vitae : et ideo etiam separata causa vitae, quiescit a persecutione corporis : et ei quod ipsi extorquere cupiebant, Dominus respondit, quod a potestate sua persecutione alienanare non potuerunt, scilicet animam : quia anima semper in sua potestate manebat.

Ad ALIUD dicendum, quod aliud est in Christo, et in aliis hominibus : quia licet Christus habuit naturalem unionem animae et corporis quae dissolubilia erant,

ARTICULUS III.

An deitas dicitur fons vitae efficienter vel formaliter?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, circa medium : « Si enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. »

Si forte dicas, quod deitas non fecit illa sine medio quod est anima rationalis. CONTRA : Imperfecta est potentia quae indiget alio mediante quo faciat : cum autem deitas ad omnia per se sit potens, videtur deitas per seipsum influxisse vitam.

SED CONTRA :

Si deitas per se dedit vitam, aut vitam divinam dedit ei, aut creatam. Si divinam, illa non potest mortem subire : ergo Christus numquam fuisset vero mor-

<--- Page Split --->

tuus, quod falsum est et hæreticum. Si autem dedit creatam : aut rationalem, aut irrationalem. Si irrationalem : ergo superfluit anima, quia potuit Christo esse deitas pro anima. Si rationalem : ergo deitas minus potens est influere nobilem vitam, quam rationalis anima quæ influit vitam rationalem, quod falsum est.

SOLUTIO. Dicendum ut prius, quod deitas dicitur fons vitæ efficienter, non formaliter : quia efficit vitam omnium ipsa vivens per seipsam.

Ad illud autem quod primo objicitur, dicendum, quod non influit corpori : quia sine anima non est receptibile vitæ, et hoc dicit naturalem impotentiam in corpore, non in deitate. Nec illa impo-

tentia dicit defectum proprie : quia defectus eorum est, quæ secundum naturam debent inesse et non insunt : numquam autem fuit natura corporis ut sine anima viveret.

Ad aliud dicendum, quod deitas univit sibi corpus et animam unita : et ex hac unione consequitur, quod Deus sit homo, et homo Deus : sed esse hominem et esse unum, non ordinantur ad hoc nisi materialiter ex parte suscepti : et ideo non fecit hoc deitas, quod formaliter influeret vitam vel humanitatem, sed potius effective tantum, et vitam fecit per animam, et hominem fecit per formam hominis quæ dicitur humanitas.

Ad ultimum patet solutio per antedicta.

D. Qua ratione Christus dicitur mortuus et passus ?

Recedente vero anima, mortua est Christi caro : et quia caro mortua est, mortuus est Christus. Sicut enim mortuus dicitur Deus, quando mortuus est homo : ita mortuus homo dicitur, quando mortua est caro. Separatio animæ mors carnis fuit. Propter carnem ergo unitam Verbo, quæ mortua est, dicitur Deus mortuus : et propter carnem et animam quæ utraque dolorem sensit, dicitur Deus passus, cum divinitas omnis doloris exors existeret. Unde Augustinus 1 : Verbum caro factum est 2, ut per carnem panis cœlestis ad infantes transiret. Et secundum hoc ipsum Verbum crucifixum est, sed non est mutatum in hominem : homo in illo mutatus est, ut melior fieret quam erat. Per illud ergo quod homo erat, mortuus est Deus : et per illud quod Deus erat, homo excitatus est et resurrexit. Quidquid passus est homo, non potest dici non passus Deus : quoniam Deus erat homo. Quomodo 3 potes dicere te non passum injuriam, si vestis tua conscindatur, quamvis vestis tua non sit tu ? Multo magis ergo quidquid patitur caro

<--- Page Split --->

unita Verbo, debet dici Deus pati : licet Verbum nec mori, nec corrumpi, nec mutari potuerit. Sed quidquid horum passus est, in carne passus est. De hoc etiam Ambrosius in libro IV de Incarnationis Dominicae sacramento 1, ait : Quod Verbi caro patiebatur, manens in carne Verbum, in se pro corporis assumptione referebat, ut pati diceretur, quia caro patiebatur, sicut scriptum est : Christo igitur passo in carne 2. Hic docetur, qua ratione Deus vel Dei Filius passus vel mortuus dicitur, non quia mortem senserit in quantum Deus est, sed quia caro ei unita mortua est. Secundum quam rationem dicit Augustinus : Si quis dixerit atque crediderit Filium Dei Deum passum, anathema sit 3. Cujus dicti causam ex qua intelligentia sumenda sit, aperiens in eodem subdit : Si quis dixerit, quod in passione dolorem sentiebat Filius Dei Deus, et non caro tantum cum anima quam sibi acceperat, anathema sit. Sane ergo dici potest, quod mortuus est Deus, et non mortuus : passus est Dei Filius, et non passus : passa est tertia persona, et non passa : crucifixum est Verbum, et non crucifixum : sed secundum alteram naturam passus est, secundum alteram impassibilis. Unde Ambrosius : Generalis ista est fides, quia Christus est Dei Filius, et natus ex Virgine, quem quasi gigantem Propheta describit 4 : eo quod biformis geminaeque naturae unus sit, consors divinitatis et corporis 5. Idem ergo patiebatur et non patiebatur, moriebatur et non moriebatur, sepeliebatur et non sepeliebatur, resurgebat et non resurgebat. Resurgebat secundum carnem qua mortua erat 6, non secundum Verbum quod apud Deum semper manebat.

ARTICULUS IV.

An potest dici, quod Christus sit passus, et non passus : mortuus, et non mortuus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, D, circa finem : « Sane ergo dici

potest, quod mortuus est Deus, et non mortuus, etc. »

Hoc enim videtur falsum : quia sic contradictoria verificantur de eodem, quod numquam potest esse, eo quod dicit Philosophus : De quolibet affirmatio vel negatio est vera : de nullo vero simul.

Item, Augustinus : « Talis illa fuit susceptio, quae Deum faceret hominem, et hominem Deum : et omnia quae vera sunt de homine, esse vera de Deo : » sed de homine verum est eum esse mortuum :

<--- Page Split --->

ergo de Deo verum est eum esse mortuum : ergo Deus et homo mortuus est.

Sed contra.

Christum esse mortuum est articulus fidei : ergo oppositum illius est Christum non esse mortuum : ergo id est haeresis.

Solutio. Dicendum, quod in veritate hujusmodi locutiones non sunt concedenda sine determinatione : licet enim concedam, quod Æthiops sit albus secundum dentes, et non est albus secundum maxillam : tamen non concedo absolute, quod est albus, et non albus : et praeci-

pue in Christo : quia esse mortuum, vel passum, vel natum, quando absolute dicuntur, referuntur ad personam, et personæ non conveniunt. Et ideo licet Magister ponat hujusmodi locutiones sine determinatione, tamen non sunt intelligendæ, nec sumendæ sine determinatione : quæ determinatio si apponatur, ut est mortuus secundum humanitatem, et non est mortuus secundum divinitatem, patet quod non sunt contradictoriae, nec contra fidem.

Et per hoc patet solutio ad omnia.

<--- Page Split --->

DIVISIO TEXTUS.

« Hic quæritur, Utrum in illo triduo, etc. »

Hic incipit distinctio de quæstionibus consequentibus mortem Christi, vel Christitum mortuum.

Et sunt hic quatuor quæstiones, quarum prima est, Utrum ipse in triduo fuerit homo aut non ? Secunda, Utrum ipse secundum quod homo, sit ubique vel non ? et hæc incipit ibi, B, « Hic quæritur, Si Christus in morte, etc. » In tertio, quæritur de Christi sepultura et descensu ad inferos, ibi, C, « Et utique totus eodem tempore erat in inferno, etc. » In quarta, quæritur de ascensione ejus in cælum, ibi, D, « Solet etiam quæri, Si congruenter, etc. »

Ex his igitur patet sententia.

ARTICULUS I.

An Christus in triduo fuerit homo ?

Incidit autem quæstio prima, Utrum Christus in triduo fuerit homo, sicut Magister videtur dicere hic ?

Videtur autem, quod sic : quia

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

ULTERIUS quaeritur de solutione Magistri : objicit enim, quod

Si forte tu dicas, ut quidam dicunt, quod rationalis anima de se dat homini quod sit homo, et corpori quod ipsum sit suppositum, et homini quod sit persona : separata autem retinet illud in se quod dedit alteri. CONTRA : Ergo secundum hoc si Christus solam animam rationalem assumpsisset, ipse vere homo diceretur, quod absurdum est.

Ideo dicunt alii quidam, quod haec est duplex, Christus in triduo fuit homo, ex eo quod ly homo potest teneri materialiter, vel formaliter. Si materialiter : tunc Christus in triduo fuit homo, quia habuit materiam hominis. Si formaliter : tunc dicunt quod est falsa.

SED CONTRA : hoc est : quia

SOLUTIO. Omnes fere moderni concordant in hoc quod falsa sit, et quod Magister hic deceptus fuerit ex quibusdam locutionibus quibus utimur dicentes, Christum jacuisse in sepulcro, quod non convenit nisi ratione humanæ naturae : et cum attribuatur supposito, videtur quod Christus ibi supponat suppositum humanæ naturae, et ita supponit hunc hominem. Sed dicendum, quod illæ locutiones synecdochicæ sunt : sicut etiam dicimus, Sancte Petre, ora pro nobis : ponentes animam Petri pro toto. Ita dicimus Christum jacuisse in sepulcro propter partem hominis quæ est corpus, et descendisse in infernum propter partem hominis quæ est anima.

AD 1. PRIMUM ergo dicendum, quod Christus in triduo habuit animam rationalem, sed ipse non fuit rationalis. Nec sequitur, quod quæcumque persona habet animam rationalem, sit rationalis : sed debet addi, quod habeat eam ut actum corporis influentem vitam secundum actum. Nec verum est hoc, quod a rationabilitate quæ est pars animæ, denominetur homo, quando dicitur rationalis, sed potius a

<--- Page Split --->

differentia hominis quae non est pars animæ, sed etiam forma totius ut totum est, sicut genus, et species.

Similiter non est verum quod quidam objiciunt, quod si denominetur homo a proprietate patris indignioris, ut dicitur corporeus a corporeitate corporis, quod tunc etiam possit denominari a proprietate partis dignioris, ut dicatur rationalis a rationabilitate animæ : quia quando dicitur homo corpus, vel corporeus, vel rationalis. vel animal, vel album, vel risibile, et in omni universali quodcumque accipiatur, numquam invenietur ratio prædicandi, nisi secundum quod est

Ad 2. forma consequens totum et non partem. Ad aliud dicendum, quod hæc est fal-

sa, Omne quod habet partes, etc., nisi addatur unitas illa unione in qua constituunt hominem.

Ad aliud dicendum, quod Christus in triduo bene fuit suppositum in humana natura existens, sed hoc non sufficit ad hoc quod fuit homo, sed oportet habere aliquam rationem suppositi a natura ipsa : et hoc non fuit ibi, quia non dat natura supposito esse suum suppositum, nec prout convenit in constituendo suppositum per compositionem.

Ad dictum Magistri Hugonis, dicendum, quod falsum dicit in hoc, salva sua pace, quia nec anima persona est, nec homo verius est post mortem, vel in morte, quam ante.

B. Si Christus in morte erat homo alicubi, et si ubicumque est 1, homo sit ?

Hic quæritur, Si Christus in morte alicubi erat homo, et si ubicumque est, homo sit ? Ad quod dicimus, quia non ubicumque erat, homo erat : nec modo ubicumque est, homo est : quia ubique est secundum deitatem, nec ubique homo, quia non ubique homini unitus : sed ubicumque est secundum hominem, ibi homo est. Tempore autem mortis, et ubique erat secundum Deum, et in sepulcro secundum hominem, et in inferno secundum hominem : sed in inferno secundum animam tantum, et in sepulcro secundum carnem tantum. In sepulcro ergo erat homo, quia humanitati unitus erat etsi non toti, quia carni tantum : et in inferno erat homo, quia humanitati unitus, sed non toti, quia animæ tantum. Sed si in inferno animæ tantum, et in sepulcro carni tantum unitus erat : ergo nec in inferno unitus erat animæ et carni, nec in sepulcro. Quomodo ergo ibi vel hic homo esse dicitur ? Quæ est ratio dicti ? Quia una eademque unione unitus erat animæ in inferno, et carni in sepulcro. Et sic erat illis duobus tunc separatis unitus, sicut ante separationem, id est, ante mortem.

<--- Page Split --->

Ad hoc autem opponitur, Si Christus animam tantum vel carnem tantum assumpsisset, non fuisset verus homo, sed propter utriusque assumptionem verus homo fuit. Sic ergo ubi carnem et animam sibi unitam non habebat, verus homo non erat. Sed tempore mortis nusquam illa duo vere unita habebat, quia nec in sepulcro, nec in inferno, nec alibi : nusquam ergo erat homo. Ad quod dicimus, quia Christus utique verus homo non fuisset, si carnem et animam non assumpsisset. Sed tamen quia ex quo assumpsit, neutrum deposuit, sed cum utroque eamdem unionem indesinenter tenuit quam assumendo contraxit : ideo non incongrue ubicumque animae vel carni, vel utrique unitus est, ibi homo esse dicitur, quia ibi humanatus est. Ergo et in sepulcro erat homo, et in inferno erat homo : quia utrobique humanatus erat Christus, et unam eamdemque cum anima et carne, licet separatis, habebat unionem : et uno eodem tempore in sepulcro jacuit Christus, et ad infernum descendit : sed in sepulcro jacuit secundum solam carnem, et in infernum descendit secundum solam animam. Unde Augustinus : Quis non est derelictus in inferno ? Christus, sed in anima sola. Quis jacuit in sepulcro ? Christus, sed in carne sola : quia in his singulis Christus est. Christum in his omnibus confitemur et singulis. Ex his evidenter ostenditur, quod carni jacenti in sepulcro unitus erat Christus, sicut animae in inferno. Alioquin si carni mortuae non esset unitus, non in ea diceretur jacuisse in sepulcro. Anima ergo ad infernum descendit, caro in sepulcro jacuit, sapientia cum utroque permansit, quae in inferno positis (ut ait Ambrosius) lunen vitae fundebat aeternae. Radiabat illic lux vera sapientiae, illuminabat infernum, sed in inferno non claudebatur. Quis enim locus est sapientiae ? de qua scriptum est : Nescit homo vias ejus, nec inventa est inter homines. De qua abyssus dicit, Non est in me : mare dicit, Non est mecum 1 : ergo nec in tempore, nec in loco sapientia est, cui nec mors tribuenda est. In ligno enim caro, non illa operatrix omnium substantia divina pendebat. Confitemur tamen Christum pependisse in ligno et jacuisse in sepulcro, sed in carne sola : et fuisse in inferno, sed in anima sola.

<--- Page Split --->

locis esse : ergo ubique secundum humanam naturam potest esse Christus, ut videtur.

ARTICULUS II.

Utrum ista sit vera, Christus est homo ubique ?

IN CONTRARIUM est, quod Christus est sed 0 circumscriptibilis in loco : quidquid autem circumscribitur, est in loco determinato, non in omnibus : ergo Christus in forma humana non potest esse in omnibus locis.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, « Hic quaeritur, Si Christus in morte, etc. »

Videtur enim, quod haec sit vera, Christistus est homo ubique.

Quest. 1. ITEM quaeritur, Quid impediat, quod non conceditur, Ille homo secundum quod homo esse ubique ?

Videtur enim, quod nihil : Christi enim corpus et sanguis consecratur in multis locis : et in omnibus locis in quibus consecratur, est : ergo est in omnibus : ergo Christi corpus possible est in omnibus

Sed ulterius quaeritur, Cum duo sint Quaesuper modum extrinsecus mensurantium, scilicet tempus in inferioribus, et æternitas in Deo respondens tempori, et locus : quare huic homini communicatur æternitas, ut dicatur hic puer creasse stellas, et fuisse ab æterno : non autem communicatur ei prædicamentum ubi, ut dicatur ubique, sicut Filius Dei ?

Videtur enim, quod magis debeat communicari : qua æternitas dicit carentiam principii, quod repugnat humanæ naturae : ubique non dicit nisi extensionem secundum locum, quod creaturæ non repugnat, quia universale ens est ubique : ergo quod minus repugnat creato, videtur magis esse communicabile, quam quod omni creato repugnat : ergo videtur, quod esse ubique convenire debeat huic homini.

Solutio. Dicendum, quod Filius Dei non ubique est homo. Ut intelligatur composita. Est enim hæc duplex, Filius Dei ubique est homo, ex sensu compositionis, et divisionis. Si enim adverbium ubique determinat verbum gratia compositionis cum prædicalo, sicut proprie debet : tunc est falsa sub hoc sensu, Filius Dei secundum hominem ubique est. Si autem referatur ad subjectum cum compositione participii subintellecti : tunc est vera sub hoc sensu, Filius Dei ens ubique, est homo, et tuuc est divisa. In sensu autem compositionis negat eam Magister : quia sine dubio illum sensum prætendit locutio, et actu est conposita, potentialiter autem tantum est divisa.

DICENDUM autem ad primum, quod non

<--- Page Split --->

valet, quod si aliqua sint idem in supposito, quod quidquid convenit uni gratia naturae, quod hoc etiam conveniat alteri : quia naturae non sunt unum : et esse ubique convenit Filio Dei gratia naturae, et non persona nisi per consequens. Et est instantia : cum enim dicitur, Iste est Episcopus : non enim oportet, quod ubicumque est, quod ibidem sit Episcopus : quia quandoque est in alio Episcopatu in quo non est Episcopus : et tamen Episcopus et ipse sunt idem in supposito.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod non valet conversio : quia quando homo ponitur in subjecto, tunc gratia supposui illi bene convenit esse ubique : quando autem gratia praedicati, tunc respicitur gratia naturae ab adverbio, et tunc non convenit ei determinatio : unde cum termini non uniformiter sumuntur, non valet conversio : sed sic deberet converti, Hic homo est ubique Filius Dei : ergo Filius Dei ens ubique, est hic homo : et tunc utraquc est vera.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod in sensu compositionis haec est vera, Filius Dei non est ubique homo : quia in illo sensu negatio fertur ad compositionem, includendo adverbium quod determinat compositionem in comparatione ad praedicatum. Similiter conclusio ulterior, Filius Dei alicubi non est homo, duplex est, sicut et alia : et in sensu composito non sequitur ex illa, quia vera sub hoc sensu, Filius Dei non est alicubi homo, quia ubi, ubi non est in forma humana.

Ad aliud dicendum, quod non est simile : quia nec Socrates nec asinus dicunt naturas excedentes se secundum locum : et hoc modo non habent se hic homo, et Filius Dei : sed simile est cum dicitur, iste est Episcopus : non enim sequitur, iste est hic, et non est hic Episcopus : ergo non est Episcopus.

Ad aliud dicendum, quod etiamsi detur hoc quod ubique consecratur corpus Christi (quod tamen impossibile est) adhuc non sequitur, quod corpus Christi sit ubique, sicut Filius Dei est ubique, ita quod ipse totus in omni loco, et in omni parte loci. Corpus autem Christi non in omnibus locis erit : quia in loco alterius corporis gloriosi non erit, nec totum corpus est in qualbet parte loci sui : quia non ubi est caput, ibi est totum corpus : ideo patet, quod illa ratio non procedit.

Ad ultimum dicendum, quod aeternitas aequaliter refertur ad naturam et ad personam, et etiam immediatius ad personam, secundum quod est interminabilis vitae possessio tota simul et perfecta : et ideo conceditur gratia suppositi quod hic homo est ab aeterno, ut supra habitum est 1. Sed ubi non convenit Deo nisi per translationem, et hoc secundum ea quae conveniunt naturae divinae in se : et ideo non refertur ita immediate ad suppositum, et ideo non convenit huic homini, secundum quod hujusmodi.

C. Quod Christus ubique totus est, sed non totum ubique : ut totus est homo vel Deus, sed non totum.

Et ulique totus eodem tempore erat in inferno, in cœlo totus, ubique totus. Persona enim illa æterna non major erat, ubi carnem et animam simul unitam sibi habebat, quam ubi alterum tantum : nec major erat ubi

<--- Page Split --->

utrumque simul, vel alterum tantum unitum habebat, quam ubi erat neutrum habens unitum. Totus ergo Christus et perfectus ubique erat. Unde Augustinus: Non dimisit Patrem Christus cum venit in Virginem, ubique totus, ubique perfectus. Uno ergo eodemque tempore totus erat in inferno, totus in cœlo. Erat apud inferos resurrectio mortuorum, erat. super cœlos vita viventium: vere mortuus, vere vivus, in quo et mortem susceptio mortalitatis excepit, et vitam divinitas non perdidit. Mortem ergo Dei Filius et in anima non pertulit, et in majestate non sensit: sed tamen participatione infirmitatis rex gloriæ crucifixus est 1. Ex his apparet, quod Christus eodem tempore totus erat in sepulcro, totus in inferno, totus ubique: sicut et modo totus est ubicumque est, sed non totum. Nec in sepulcro, nec in inferno totum erat, etsi totus: sicut Christus totus est Deus totus homo, sed non totum: quia non solum est Deus vel homo, sed et Deus et homo. Totum enim ad naturam refertur, totus autem ad hypostasim: sicut aliud et aliquid ad naturam, alius vero et aliquis ad personam referuntur. Unde Joannes Damascenus: Totus Christus est Deus perfectus, non autem totum Deus est. Non enim solum Deus est, sed et homo, et totus homo perfectus. Non autem totum homo, non solum enim homo, sed et Deus. Totum enim naturæ est repraesentativum. Totus autem hypostaseos, sicut aliud quidem est naturæ, alius hypostaseos, sic et hujusmodi 2.

ARTICULUS III.

An totus Christus fuit in sepulcro, in cœlo, et totus ubique ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit ibi, C, « Et utique totus eodem tempore, etc. »

Videtur enim ad idem referri totus et totum : quia

subjectivis, totus autem pro integralibus. Integrales autem partes Christi non omnes erant in inferno, nec omnes in sepulcro, nec omnes in cœlo.

<--- Page Split --->

lium : ergo numquam convenit gratia personae, ut videtur.

6 Item, Nos invenimus tres personas in una natura, et diversa accidentia in uno supposito, et partes plurimas in uno toto : in omnibus his invenimus, quod virtute unionis sequitur, quod ubi est unum illorum, ibidem est alterum : ergo cum unio duarum naturarum, et trium substantiarum in una persona non sit minor omnibus his, videtur etiam, quod virtute unionis debet sequi, quod ubi est totus, ibi sit totum in natura.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod Magister bene dicit, quod totus est ubique, non autem totum : et hoc loquendo de tempore tridui quo fuit divisio inter animam et corpus : et ratio tangitur in Littera in auctoritate Joannis Damasceni, quod totus cum dicat ens formatum, pertinet ad ens distinctum, et hoc est persona perfecta. Totum autem cum neutrius generis sit, non nisi ens informe et indistinctum dicit, et attribuitur naturae cum suis partibus : ergo ubi natura cum suis partibus non est, ibi totum non est.

Ad 1. RESPONDEO igitur ad primum, quo totum sumitur duobus modis, scilicet distributione et perfecto, sicut dicit Philosophus in III Physicorum : « To-

tum autem et perfectum idem dico. » Et distributione proprie non dicitur de simplici : sed secundo modo potest dici de simplici. Et ita dicitur totus Christus, id est, perfectus in persona esse ubique : non enim habet personalitatem a natura humana, vel ab homine secundum quod homo, sed potius habuit eam ab aeterno.

Ad aliud dicendum, quod bene est verum, quod compositio est ibi eo modo quo supra expositum est, non propria : sed gratia modi significandi masculine, ly totus respicit perfectionem personae, et non integritatem naturae compositae.

Ad aliud dicendum, quod licet idem significatur, tamen alius et diversus modus facit unum referri ad personae integritatem. Unde illa ratio non cogit.

Ad aliud dicendum, quod illa ratio procedit in his quorum essentiae coextenduntur secundum locum : sed non sic est in omnibus, sicut supra patuit, sicut dicitur, Iste est hic, et iste est Episcopus, etc.

Ad aliud dicendum, quod in omnibus illis compositionibus, unum est tante compositionis secundum esse sicut alterum : et etiam tres personae unum in natura similiter se habent ad locum. In quibusdam autem accidentibus pertinentibus ad jurisdictionem et potestatem sive dignitatem non est ita, ut prius dictum est, ut Episcopus, Rex, Princeps. Et similiter non est ita in naturis Christi, quae non similiter se habent ad locum.

ARTICULUS IV.

An Christus in infernum descendit ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Totus... erat in inferno. »

Et quaeruntur hic tria : scilicet an Christus in infernum descendit? et, Utrum

<--- Page Split --->

eos qui ibi erant, lumine divinitatis illustrabat ? et, Quamdiu ibi mansit ?

Quod enim non descenderit in infernum, videtur ex incongruitate loci :

Sed contra tamen est quod dicitur, ad Ss1 contra. Philip. n, 10 : In nomine Jesu omne genu flectatur caelestium, terrestrium, et infernorum. Ergo videtur, quod venit ad inferna.

infernum descendent omnia mea. Putasne saltem ibi erit requies mea ? Constat autem, quod non per aliud petivit requiem nisi per Christi descensum : ergo Christus descendit ad profundissimum inferni.

Item, Psal. lxxxv, 13 : Eruisti animam meam ex inferno inferiori.

Item, Isaie, lxvi, 24 : Ignis eorum non exstinguetur. Ergo iterum frustra illuc Christus descendisset

Item, Psal. xxiii, 7, 9 : Attollite portas, principes, vestras, et elevamini, etc.

Item, In Evangelio Nicodemi dicitur, quod David in inferno audiens hanc vocem, exsultans dixit : « Hanc vocem nosco me prædixisse. »

Item, Act. n, 24 : Quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo.

Item, Eccli. xxiv, 43 : Penetrabo omnes inferiores partes terræ, et inspiciam omnes dormientes. In inferioribus autem partibus terræ (ut dicit Hieronymus) est infernus.

Item, Symbolum Apostolorum dicit : « Descendit ad inferos. »

Quesst.

Sed quæritur ulterius, Utrum descendit ad inferiorem infernum ? Videtur quod sic. 1. Job, xvii, 16 : In profundissimum

Solutio. Dicendum, quod absque dubio Christus descendit ad inferna. Sed infernus dicitur multipliciter, scilicet interior, sicut dicit Glossa super illud Jacobi, ut, 6 : Inflammata a gehenna, quod dæmones quocumque vadunt, infernum secum portant. Et exterior : et hic multiplex est, sicut locus pœnae tenebrosus et afflictivus damnatorum, et locus pœnae non omnino tenebrosus, propter lucem gratiae purgandorum : et locus sine pœna sensus et sine luce, ut limbus parvulorum in originali decedentium : et locus tenebrosus aliquid de luce habens propter magnam fidem et spem habitantium ibi, sicut limbus sanctorum patrum ante Christi descensum : et ad hunc locum descendit Christus, et non ad alium : quia de hoc dicit Hieronymus, quod ibi habitabant hi qui educti sunt per Christum.

<--- Page Split --->

Ad 1. AD PRIMUM ergo dicendum, quod Christus sicut homo propter hominem, et non propter se factus est : ita propter hominem et non propter se descendit.

Ad 2. AD ALIUD dicendum, quod infernus sonat malum pœenae damni vel sensus : et voco pœenam damni, quae consistit in ablutione alicujus boni, sicut est carentia lucis : pœenam autem sensus quae consistit in aliquo existente et affligente, ut ignis : sed Christus non descendit in pœenam damni vel sensus, sed ad locum tantum.

Ad 3. AD ALIUD dicendum, quod hoc non dictum est de habitantibus in limbo certa spe, sed habitantibus in loco damnatorum, quorum nulla erat spes : et ista certitudo liberationis, ct desperatio dicitur ibi chaos : et ideo nihil ad propositum.

Ad 4. AD ALIUD dicendum, quod ex hoc ipso elevamur ad spem ascendendi, quia ipse pro nobis descendendo satisfecit : ut sic in omnibus locis suos recolligeret, et mortem ab eis in omnibus locis effugaret.

mortali, scilicet adulterio, et homicidio.

Ad ALIUD dicendum, quod illa Glossa valde impropria est : et tamen potest exponi, quod non erat misericordia liberans in limbo, sed relaxans : quia non habebant pœenam sensus et damni. Et si dicas, quod dives non petebat nisi relaxantem, dicendum quod duplicem petiit : primo liberantem per reditum ad vitam. Dicunt enim expositores, quod prasumebat, quod Abraham non remitteret Lazarum ad mala, quæ in vita pertulerat, et ita ipse mitteretur : et ille non erat tunc in limbo, sed per Christum advenit. Postea petivit relaxantem aliquantulum de pçena quæ non dabatur ei, sed dabatur habitantibus in limbo propter meritum eorum.

Ea autem quæ objiciuntur in oppositum, dicuntur de inferno inferiori simpliciter.

Et per hoc patet solutio ad omnia.

ARTICULUS V.

Ad 10 quod ulterius quaeritur, Utrum Christus descenderit ad profundissimum Ad 1. infernum ? Dicendum cum beato Gregorio in Glossa ibidem super Job, quod non. Et dicitur ibi infernus profundissimus non simpliciter, sed quodammodo : quia est profundus carcer respectu amcnitatis cedi, et est aer iste caliginosus in quem detrusi sunt dæmones : profundior autem est habitatio terrena, obscura, et pçnalis : et profundissimus dicitur respectu istorum limbus, in quem anima Job et omnia bona sua descenderunt, donec liberatus fuit per Christum : et ideo non descendit in profundissimum simpliciter, sed quodammodo.

Ad 2. AD ALIUD dicendum, quod inferior potest eodem modo appellari si loquitur in persona Christi. Si autem sequitur per se : tunc liberata est anima sua, quando liberata est a causa descendendi ad inferiorem infernum, sicut a peccato

An Christus illustravit eos qui in limbo tenebantur ?

Secundo quaeritur, Utrum illos illustravit qui erant ibi ?

Videtur autem, quod sic : quia

SED CONTRA :

<--- Page Split --->

divinum, quod non illustravit unum nisi omnes viderint : non autem erant omnes digni qui erant in inferno : ergo videtur, quod nullus illuminatus fuerit.

telligit Christus loquens ad latronem : et exterior corporum, qui est locus in Eden : et exterior spirituum, qui est locus empyrei coeli.

ARTICULUS VI.

Quamdiu fuit Christus in inferno ?

Tertio et ultimo quaeritur, Quamdiu fuit ibi ?

Videtur enim, quod statim recesserit : quia

Solutio. Solutio. Dicendum absque dubio secundum dicta Sanctorum, quod Christus in inferno sanctis suis deitatem ostendit, et eis locum horrendi carceris in paradisum convertit, quoad hoc quod facie ad faciem deitatem ejus videbant, soluto pretio redemptionis.

Adobject.1. Ad ut autem quod contra objicitur, dicendum quod stulta est objectio : quia nec illi habitabant in loco : et etiamsi habitassent cum aliis, lucem alii videre non potuissent : quia non recipitur nisi ab oculo glorificato gratia et gloria : sicut illi patres tunc secundum animam fuerunt beati statim Christo ad eos descendente : et hoc est magis in lucis potentia, quod ab omnibus percipitur lux corporalis : quia hoc accidit ei in quantum est forma situalis proportionata viribus, et agens immutando per necessitatem naturae : quae quia omnia ignobilitatis sunt, nullum illorum competit luci divinae.

Adobject.2. Ad aliud dicendum, quod limbus non erat damnatus perpetuis tenebris, sed potius temporalibus usque ad redemptionem quae facta est per Christum.

Adobject.3. Ad aliud dicendum, quod paradisus dicitur tribus modis, scilicet interior qui est visio aperta deitatis, et de hac in-

Sed contra :

Tamdiu debuit esse anima in loco animarum defunctarum, quamdiu fuit corpus in loco corporum defunctorum. Fuit autem corpus tribus diebus in sepulcro :

<--- Page Split --->

ergo tamdiu debuit esse anima in inferno. Et hujus rationem reddit Augustinus, quia duabus noctibus jacuit, et una tantum die perfecta : ut sua una morte corporis, qua radiabat ut dies coram oculis Dei, nostram duplicem tetram et calignosam mortem destrueret, scilicet corporis et animae, et ut sua plena luce veritate tenebras legis et peccati tersisse significaret : ut sua luce duo loca tenebris repleta, illustrare ipsa qualitate mortis monstraret, scilicet locum corporum, et locum animarum, in sepulcro, et in inferno.

DICENDUM ergo ad primum, quod loquitur Nicodemus de exitu post resurrectionem : et etiam dicit ibi de Elia et Henoch qui congratulabantur liberatis, sicut etiam ante sermonem habuerant de

excessu quem complevit in inferno redimendo eos. Et quod dixit latro, quod esset ille cui dixit Christus : Hodie, etc., intelligitur materialiter signari dictum Christi.

Ad aliud dicendum, quod noctem vocant ibi Sancti tenebras carceris infernalis, a qua educti sunt, cum deitatem animae Christi viderunt.

Ad aliud dicendum, quod non in omnibus historia correspondet allegoriae : quia etiam Samson dormivit cum meretrice, quod non competit Christo : sed tantum sonnus et resurrectio et confraccio portarum referuntur ad allegoriam,

Ad ultimum patet solutio per ea quae dicta sunt in principio solutionis, ubi ostenditur, quare congregabat Christum tamdiu permanere in inferno.

D. Si ea quae dicuntur de Deo vel de Filio Dei possunt dici de homine illo vel de Filio hominis ?

Solet etiam quaeri, Si congruenter dici possit Filius hominis vel ille homo descendisse de cœlo, vel ubique esse : sicut dicitur Filius Dei vel Deus de cœlo venisse, et ubique esse ? Ad quod dicimus si ad unitatem personae referatur dicti intelligentia, sane dici potest : si vero ad distinctionem naturarum, nullatenus concedendum est. Unde Augustinus 4 : Una persona est Christus Deus et homo. Ideo dicitur, Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, etc. 5. Si ergo attendas distinctionem substantiarum, Filius Dei descendit, et Filius hominis crucifixus est : si vero unitatem personæ, et Filius hominis descendit, et Filius Dei est crucifixus. Propter hanc unitatem personæ non solum Filium hominis descendisse de cœlo, sed etiam dixit esse in cœlo, cum loqueretur in terra : propter hanc eamdem dicitur Deus gloriae crucifixus, qui tamen ex forma servi tantum

<--- Page Split --->

crucifixus est. Non tamen secundum hoc quod Deus gloriæ est, et secundum quod glorificat suos : et tamen dicitur Deus gloriæ crucifixus 1. Recte quidem non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate carnis. Quid ergo propter quid, et quid secundum quid dicatur, prudens et diligens et pius lector intelligat.

Hæc de corrigia calceamenti Dominici dicta sufficiant, ne ossa Regis Idumææ consumantur usque in cinerem 2.

ARTICULUS VII.

locum : deitas autem ubique est : ergo non mutat locum : ascensio autem et descensio dicunt mutationem loci : ergo videtur, quod non conveniant Christo ratione divinæ naturae.

An Christus ascendit ratione utriusque naturae, vel alterius tantum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, « Solet etiam quaeri, Si congruenter dici possit, etc. »

Et quaestio est hic de ascensione Christi.

Et quaeritur primo hic in Littera, utrum ratione utriusque vel alterius naturae ascendit et descendit ?

Secundo potest quaeri, Utrum ascensio sit ad locum, vel ad dignitatem ?

Tertio potest etiam dici, Utrum ascensio dicit motum localem ? et, Utrum ille sit in tempore, vel in nunc ?

Ultimo potest quaeri de tempore ascensionis.

AD PRIMUM proceditur sic :

SED CONTRA :

Ante incarnationem non habuit humanam naturam, et tamen ante descendit in uterum Virginis, in quo naturam humanam accepit : ergo videtur, quod descendit ratione divinæ naturae : quia dicit Hieronymus, quod humanæ naturae non est propria virtute ascendere, sed virtute alia : et ideo Angeli mirantur dicentes : Quis est iste, qui venit de Edom. Et infra : Gradiens in multitudine fortudinis suæ 3.

SOLUTIO. Dicendum, quod ascendere et descendere dicuntur proprie, et per translationem. Proprie sunt motus corporum, et sic non competunt Christo, nisi ratione humanæ naturae : et in illa tamen non descendit : ideo dicitur secundum divinam naturam descendisse, secundum humanam autem ascendisse : quia in divina tantum ens descendit, et in humana ascendit : secundum personam autem semper in cœlo, et ubique fuit. Per translationem autem tunc illud dicitur descendere, ubi fuit quidem prius, sed non adfuit ibi prius, sicut ad unionem

<--- Page Split --->

nostræ substantiæ, quando semetipsum exinanivit, formam servi accipiens 4 : et hoc modo loquitur hic Magister.

Ad aliud dicendum, quod deitas per se non mutat locum, sed per aliquem effectum apparet in aliquo loco per quem prius non apparuit in illo, et non apparet per eumdem in alio.

Ad ultimum quod objicitur, dicendum quod ascendere non attribuitur humanæ naturae ut virtute cujus fuit motus, sed ut subjecto proprio motus illius.

GRATIA hujus quæritur, Utrum Christi ascensio fuerit ad locum cœli crystallini tantum, ut quidam dixerunt ?

Videtur autem quod sic : quia

ARTICULUS VIII.

An ascensio sit ad locum vel dignitatem ? et, Utrum ad locum cœli crystallini ?

Secundo quæritur, Utrum ascensio sit ad locum, vel ad dignitatem ?

Videtur autem, quod ad locum : quia 1. Onnis motus rectus localis ad aliquem est locum : ascensio autem est motus localis rectus : ergo est ad aliquem locum.

Sed contra.

Sed contra : 1. Ad Coloss. iii, 1 et 2, super, illud : Quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens : quæ sursum sunt sapute : dicit Glossa, quod sursum sunt virtutes : ergo videtur, quod ascensio in qua Christus residet, est dignitatis in virtute, non exaltatio loci.

Sed contra :

Ei quod est dignius omni loco, si datur locus, per consequens datur locus dignissimus. Corpus autem Christi et sacrosanctus uterus matris sunt digniora omni loco : ergo si datur ei locus, dabitur eis locus dignissimus : hoc autem est cœlum empyreum : ergo sunt in cœlo empyreo.

Solutio. Dicendum, quod ascensio Christi, est ad locum, et ad dignitatem : ad locum secundum corpus, et sic est ad

uæst.

Solutio.

<--- Page Split --->

locum dignissimum omnium locorum, in supremum scilicet cæli empyrei. Secundum divinam autem personam est ad dignitatem æqualitatis Patris, quæ vocatur dextera : non quod ante ibi non fuerit, sed quia per ascensionem ibi in humanitate sedens, apparuit fidelibus per fidem, et Angelis per cognitionem. Quoad animam autem et corpus est ad dignitatem, quæ consistit in bonis potioribus Patris, quæ ibi dextera dicuntur, si ascensio refertur ad humanitatem.

Ad cibj e t 1 : Ad i n autem quod contra hoc objicitur, dicendum ad primum, quod Glossa illa ponendo ascensionem esse ad potiora bona quæ sursum sunt dignitate, non propter hoc excludit ascensionem esse ad locum, sed potius includit per consequens : quia potiora bona Patris apparent magis in loco digniori.

Ad objeet 2. Ad aliud dicendum, quod aliud est moveri ad locum, et aliud moveri ad locum propter locum, scilicet quia indigent loco propter esse et conservationem. Corpora autem gloriosa mota sunt ad locum qui sibi magis congruit, sed non propter locum, quia eo ad esse indigeant : quia si illo loco ad esse indigerent, corrumperentur extra loca illa, sicut ignis egrediens extra locum suum, corrumpitur.

Ad objeet.3. Ad aliud dicendum, quod in illa ratione corpori glorioso, præcipue corpori Christi, non debetur locus, sed potius ratione congruentiae tantum, hoc est, quia non est congruum ipsum esse nisi in loco nobilissimo.

Ad objeet. 4. Ad aliud dicendum, quod corpora cœelestia moventur in loco ad generationem elementorum, et non sunt in loco omnibus illis modis quibus corpora generabilia sunt in loco, sicut dictum est in libro I Sententiarum 1 : tamen aliquo modo sunt in loco. Ita etiam corpora gloriosa non omni illo modo sunt in loco, quia non dependet eorum esse a loco : sed sunt in loco ratione congruentiae se-

cundum modum qui magis accedit ad nobilitatem eorum, quoniam nullus accedit ad æqualitatem.

Ad illud autem quod ulterius quæritur, dicendum, quod phantasia fatua est dicere, quod corpus Christi et beatae Virginis sint in cœlo crystallino, vel etiam quod Sancti sint in crystallino : et solus Christus et beata Virgo sint in empyreo : quia empyreum locus beatitudinis est, cœlum autem crystallinum cum omnibus inferioribus ordinatum est ad generationem et corruptionem : et ideo dicunt Sancti, quod Philosophi cœlum empyreum non cognoverunt : et hoc ideo, quia principia eorum de cœlo sumuntur ex motu. Unde quod per motum non potest investigari, vel per proprietatem motus, non est Philosophorum, et agnitum ab eis

Ad m autem quod objicitur, dicendum ad primum, quod hoc esset verum, si spiritus et corpus glorificatum per naturam suam determinarentur ad locum generationis et salutis suæ : sed hoc non est verum : et ideo cum nulla dignitas loci secundum veritatem sufficiat gloriæ, sunt omnia gloriosa per unam rationem in uno loco, secundum quod referuntur ad gloriam illam distantius vel propinquius.

Ad aliud dicendum quod corpus Christi quoad generationem numquam motui cœli subjacuit, quia effectum est a Spiritu sancto : sed forte quoad alterationem frigoris, et caloris, et famis, et sitis, et hujusmodi : sed ab his omne corpus gloriosum liberatur per glorificationem : et ideo non potest locari sub mobili aliquo, sed super omne mobile.

<--- Page Split --->

ARTICULUS IX.

An ascensio dicat motum localem ? et, An fuerit in tempore vel in nunc ?

Tertio quaeritur, Utrum ascensio dicat motum localem ? et, Utrum ille motus sit in tempore vel in nunc ?

Videtur, quod dicat motum localem : quia

1d contra.

SED CONTRA :

Si forte dicas, quod excludit ipsum per

quod movetur, a loco per quem transit. Contra : Quædam transit quæ non cedunt, ut ligna, et lapides : intravit enim ostiiis clausis 1 : ergo cum illis quandoque fuit in eodem loco, non excludendo ea.

Si forte dicas, quod non est verum quod dicit Avicenna, quod si duo corpora sunt in eodem loco, quod sit corpus unum : probatur verum esse dictum Avicennae sic, Sit locus unius cubiti, in quo sunt duo corpora, et sit centrum illius loci, A, extrema autem sursum et deorsum, dextrum et sinistrum, B C D E, et sint corpora æqualia : et ducatur linea ab A in B sursum utriusque corporis, a centro sursum mensurans. Quæro igitur, an sit linea una, vel duæ ? Si dicas mihi, quod una : ergo subjectum illius linea est unum : quia unius forma æ est subjectum unum : aliter enim idem numero accidens esset in diversis subjectis, quod est impossibile : ergo corpus locatum est unum. Si autem dicas mihi, quod sint duæ linea, ad hoc sequuntur duo inconvenientia : unum geometrice, aliud naturaliter. Cum enim B sit sursum in loco utriusque acceptum, B punctum est unum numero. Siniliter centrum est unum numero. Sed inter quaslbet duas linea s est superficies. Ergo duæ rectæ de uno termino in unum terminum protractæ, claudunt et continent superficiem : quod est contra positionem Euclidis in libro I, ubi dicit duas rectas lineas superficiem nullian continere. Alud inconveniens est : quia una linea recta est inter duo puncta. Si ergo ponantur duæ esse, erunt duæ linea sine aliqua superficie media contiguæ, quod est contra naturam, et improbatum est in VI Physicorum. Ergo duo corpora in uno simul esse non possunt.

Si autem tu dicas, quod corpus in quantum corpus est quantum, non replet locum, sed in quantum est grossum et materiale : hoc falsum scit omnis qui aliquis novit in Philosophia : quia contrarium dicitur ab omnibus Philosophis, et

<--- Page Split --->

de necessitate improbatur per jam dictam demonstrationem. Ergo videtur, quod corpus gloriosum non movetur : ex quo excludit corpus, nec cum corpore per quod transit, potest esse in eodem loco.

quia sic dividitur solis motus motu diurno, et circulo declivi : et tamen ab omnibus incorruptibilis ponitur.

Ad aliud dicendum, quod est exitus Adobue de potentia ad actum qui recipitur in mobili ipso, sicut forma, et ille est imperfectionis : et est actus non receptus intra, sed extra : et hic non repugnat perfectioni. Sic corpus Christi existens in terra, non est actu in cœlo, sed in potentia : sed cum haec potentia venit ad actum, nihil est receptum in ipso, sed potius aliter se habet ad locum, quam prius : et iste exitus secundum Philosophos tota de fit in corporibus incorruptibilibus : ut sol existens in angulo Orientis, potentia est in angulo medii cœli : et cum potentia reducitur ad actum, nihil melius est sol quam prius, sed aliter se habet secundum situm.

Ulterius quaeritur, Si movetur in nunc, vel in tempore ?

Videtur autem, quod in tempore.

Sed contra. Sed contra :

Philosophus dicit, quod motus luminis in diaphano, et motus coloris ad visum est in nunc, ideo quod sunt in medio secundum esse spirituale : sed magis spiritualia sunt corpora gloriosa, et præcipue corpus Christi : ergo videtur, quod movetur in nunc.

Solutio. Absque dubio credendum est, quod Christus localiter motus est ascendendo, et quod adhuc localiter potest moveri secundum suam voluntatem : et mugis placet Deo hic fidelis ignorantia, quam temeraria scientia, vel mendacii figmentum. Quidam enim dixerunt non debere esse motum corporum gloriosorum. Alii finxerunt mendacia ad solvendum inconvenientia, scilicet quod corpori debeatur locus, non ex quantitate, sed ex grossitie et repletione loci : quod absurdum est dicere.

Ad object.1. Unde dicendum ad primum, quod est divisio secundum rem, et haec repugnat corpori incorruptibili : et est divisio secundum rationem, scilicet habere rationem termini a quo, et termini ad quem : sicut habet omne quod est in medio, secundum quod est motum : et haec non repugnat : quod de facili probari potest :

Ad aliud dicendum, quod secundum Adobue dicta Sanctorum, quibus absque dubio consentiendum est, corpus gloriosum est cum quolibet alio corpore in eodem loco, nec excludit ipsum : sed hoc non est in quantum est corpus, sed in quantum gloriosum : et hoc reputo esse miraculum, et de his quibus dat nobis gloriam Dominus : sicut in multis aliis facit in corpore, scilicet quod corpus elementatum sit immortale et impassibile, fulgens septies plus quam sol. Unde Deus qui potest facere plus quam possumus intelligere, dat ei hoc quod cum alio corpore sit in eodem loco.

Ad inductam autem demonstrationem, dicendum quod non sunt lineæ proportionabiles in natura corporis : et ideo non tenent hujusmodi rationes physicae.

Ad in quod ulterius quaeritur de tempore : dico quod movetur sicut vult : et bene puto, quod habet in potestate in nunc et in tempore moveri.

Ad in autem quod objicitur, quod sit Ad objet motus divisibilis secundum medium : dicendum quod hoc non impedit quin possit moveri in nunc : quia vincit virtus movens. Sicut etiam probat Philoso-

<--- Page Split --->

phus, quod omnis virtus infinita, sicut magnitudo aut multitudo, excellit omne finitum : et ita moveret in nunc, si talis virtus esset, sicut ipse probat ibidem. Ita dicendum, quod virtus movens in corpore Christi, non est proportionata alicui potentiae, quantumcumque veloci : et ideo vincit spatium ut faciat transitum in nunc si vult, et in tempore si vult. Tamen talia sunt occulta nobis : et ideo nihil de dictis assero, nisi quod Sanctorum auctoritates tradunt, scilicet quod moventur corpora illa, et quod non obstant eis alia corpora.

ARTICULUS X.

An post resurrectionem Christus cum fideiibus mansit quadraginta dies in terris ?

Ultimo quaeritur de tempore ascensionis.

SED AD HOC et hujusmodi dicendum est, quod ipse per quadraginta dies fuit in terris, ut apparitionibus doceret fidem Apostolos, et probaret resurrectionem

gloriosam ejusdem corporis, quod oculis suis mortuum viderant: et hoc probari habet in fine libri quarti Sententiarum, ubi erit sermo de argumentis resurrectionis factis per apparitiones decem, quae colliguntur ex quatuor Evangelii. Et sequitur illud solum de suo corpore quod movere quo vult habet in sua potestate, et non debetur ei locus propter necessitatem sui, sed ex congruentia tantum: et ideo secundum ordinem redemptioni debitum et utilem debebat differri ascensio.

Ad aliud dicendum, quod omnium opinio dicit, quod nullus ascendit ante Christum : et hoc verum est. Utrum autem cum Christo fuerint, ubicumque ipse apparuit Apostolis (quod ego credo esse verius propter jucunditatem quam habebant in praesentia illius corporis quo redempti erant) aut in paradiso fuerint per quadraginta dies illos, quod quidam alii dicunt, non est temerarie assciendum, sed opinari sine periculo utrumque potest.

ARTICULUS XI.

Corrigia calceamenti et ossa regus Idumææ quid significent ?

Deinde quaeritur de ultimo verbo quod dicit Magister quasi per modum epilogi, ibi, D, § 2 : « Hæc de corrigia calceamenti, etc. »

Quid enim hic dicatur corrigia ? quid calceamentum ? quid rex Idumææ ? et, Quæ ossa ejus ? et, Quomodo incenduntur usque ad cineres ?

SOLUTIO. Dicendum, quod calceamensolutio.

1 Act. 1, 3 : Quibus, scilicet discipulis, præbuit sepsum vivum post passionem suam in multis argumentis, per dies quadraginta apparens

eis, et loquens de regno Dei.

• Mich. II, 13.

<--- Page Split --->

tum est humanitas regens pedem divinitatis, qui solus stans, omnia sustentat sacco hujus morticine et animalis pellis. Corrigia autem ligans, est unio duarum naturarum in singularitatem personae. Rex autem Idumae, Christus rex mundi per conformitatem sanguinis : quia carni et sanguini communicavit. Et Idumaea sanguinea interpretatur, sicut Psalmista

dicit : In Idumæam extendam calceamentum meum 1. Ossa autem sunt ea quae fortiora sunt ad intelligendum inter sacramenta humanitatis ejus. Ad cinerem autem incendi, est igne fervoris studii per rationes usque ad minima velle investigare. Et hoc non est faciendum, ut dicit Magister.

Et sic patet distinctio XXII.

1 Psal. LIX, 10.

<--- Page Split --->

ARTICULUS.

Prima dividitur in tres, secundum tres virtutes theologicas : et prima est de fide : et secunda de spe, quae incipit distinct. XXVI, ibi, A, « Est autem spes, etc. » In tertia autem de charitate, quae incipit distinct. XXVII, ibi, A, « Cum autem Christus fidem et spem non habuerit, etc.

Tractatus de fide dividitur in tres partes per tres distinctiones : in quarum prima Magister duas fidei diffinitiones explanat. In secunda, quaedam dubia circa explanationem illam movet et solvit, quae incipit distinct. XXIV, ibi, A, « Hic quaeritur, Si fides tantum de non visis est, etc. » In tertia, agit de fide secundum statum fidelis in quo est : et haec incipit distinct. XXV, ibi, A, « Prædictus adjiciendum est, etc. »

Præsens distinctio dividitur in tres partes : in quarum prima Magister continuat se In secunda, ponit unam distinctionem Augustini, cum sua diffinitione, ibi, B, « Fides est virtus, etc. »

In tertia, ponit aliam diffinitionem cum sua explanatione, ibi, H, « Ait enim Apostolus : Fides est substantia, etc. »

In secunda harum partium facit Magister duo. Primo enim ponit Magister fidei diffinitionem : et hoc in secundo capitulo istius distinctionis. Secundo, ponit explanationem : et hoc in quinque capitulis sequentibus. Et hoc incipit ibi, C, « Accipitur autem fides, etc. »

In quo genere est virtus fidei ?

Incidunt multæ quaestiones hic in Littera : sed ante Litteram sunt duæ, scilicet in quo genere sit virtus fidei ? Et, Utrum sit virtus, vel non ?

AD PRIMUM videtur sic objici posse :

Idem accipitur per Boetium, qui dicit, quod argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem. Quidquid autem facit argumentum in genere scientiae, fides est: ergo est in genere scientiae.

<--- Page Split --->

tem illustrat. Illa autem illuminatio quæ est ex auditis, est in genere scientiæ. Ergo et fides quæ generatur ex auditu illo, ut dicit Apostolus: ergo fides est in genere scientiæ.

SED CONTRA:

ed contra.

Solutio. Dicendum, quod fides non est in genere scientiæ, sicut probant ultimæ rationes. Licet enim habeat cognitionem, tamen illa magis oritur ex affectu, quam ex ratione. Unde Augustinus : « Cætera potest homo facere nolens, credere autem non nisi volens. » Unde sciendum, quod duobus modis se habet intellectus ad voluntatem : antecedenter, et consequenter. Antecedenter habet se respectu quorumdam cognoscibilium, ad quæ ex ipsis vel ex ratione potest cogi ad consensum. Consequenter respectu quorumdam alio-

rum ad quorum consensum non compellitur nisi ex voluntate libera velit, eo quod talia non sint apparentia sibi, et de talibus est fides : et ideo consueverunt Magistri dicere, quod cognitio in fide est materialis, et affectio formalis.

DICENDUM ad primum, quod non omnis speculatio veri in genere scientiæ est : sed speculatio veri, in qua ea quæ sunt, scientiæ perfectiva sunt formaliter, ut medium probans, et verum consideratum quod sit verum, quod est principium scientiæ, sicut in universalibusQuare non sequitur, quod fides sit in genere scientiæ simpliciter, nisi sicut practica scientia dicitur scientia : et hoc non est esse scientiam simpliciter, sed permixtam affectui, qui dominatur in ea et informat eam.

Ad aliud dicendum, quod Magister Hugo vocat scientiam veritatis visionem faciei ad faciem, opinionem autem vocat credibilia quaedam in sacra Scriptura, de quibus sine periculo dubitatur : ut quod infra ponit Magister in Littera, utrum fides formata fiat informis. Et patet, quod ista non simpliciter sunt in genere scientiae : quia affectus dominatur in illa scientia veritatis, nec ita fluctuat sicut opinio : quia sciens veritatem assentit ei quod videt, opinans timet contradictionem, credens autem assentit, sed rationem assensus sui non videt.

Ad aliud dicendum, quod fides accipitur multis modis, scilicet pro veritate quandoque, quæ est in promissis : sicut dicitur, Deus fidelis, et prophetae fideles. Unde Apostolus, I ad Corinth. x, 13 : Fidelis Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, etc. Et, Eceli. xxxvi, 18 : Da mercedem, Domine, sustinentibus te, ut prophetae tui fideles inveniantur. Quandoque accipitur pro certitudine conclusionis habita e x certitudine principiorum argumenti. Et dicitur argumentum ratio rei dubia, id est, quastioni, quæ subjecto eadem est cum conclusione, faciens fidem. Et sic sumitur etiam ab Aristotele, quod fides est opinio

<--- Page Split --->

juvata rationibus. Quandoque accipitur pro legalitate inter homines : sicut fideles dicuntur homines, sicut dicitur amicus fidelis, vel socius fidelis. Unde in Proverb. xx, 6 : Multi homines misericordes vocantur : virum autem fidelem quis inveniet ? Quandoque accipitur fides pro fiducia securæ conscientiæ, sicut dicit Apostolus, ad Roman. xiv, 23 : Omne quod non est ex fide, peccatum est. Et sic etiam accipitur apud vulgus. Quandoque in operbus : sicut dicit Damascenus, quod fide agricola scindit et seminat terram : habet enim fiduciam fructus. Et aliis modis accipitur. Sed in quaestione ista non est fides accepta nisi pro consensu primæ veritatis in articulis non apparentibus rationi.

Ad aliud dicendum, quod auditus sumitur ibi generalter pro onini quod inducit ad fidem : sicut auditus verbi, et visus miraculi, et hujusmodi : sed hujussmodi non causant consensum in fide, sed tantum inducunt cogitatum de credibili. Et quia non sufficienter probant, ideo non deserviunt fidei nisi ex parte materialis partis, quæ est tenuis cognitio : et formaliter perficitur ex parte affectus.

ARTICULUS II.

An fides sit virtus ?

Secundo quæritur, Utrum fides sit virtus, vel non ? Et videtur, quod non : 1. Dicit enim Tullius, quod « virtus est habitus voluntarius per modum naturæ, rationi consentaneus : » fides autem nec habitus voluntarius esse videtur, quia non est in voluntate : nec etiam per modum naturae, cum natura non inclinet per modum cognitionis, fides autem sit cognitio quædam : ergo videtur, quod fides non est virtus.

Si forte dicas, quod fides est veri per modum boni, et ita est in intellectu practico : hoc non potest esse verum : quia sic verum in fide esset materiale, et bonum formale : ergo quoad formale in objecto non distingueretur a charitate, cujus finis et objectum est bonum : ergo fides et charitas non differrent nisi materialiter, quod falsum est.

Si autem dicas, quod differrent in hoc quod verum est bonum rationalis potentiae, et quoad hoc fides tendit in ipsum : sed hoc iterum nihil est ; quia nulla po-

<--- Page Split --->

tentia est adeo speculativa, quin habeat finem : et ille secundum quod est finis, ita est bonum illi potentiae, et desideratus ab ipsa : et sic jam omnis scientia virtus efficeretur, quod falsum est : ergo fides non est virtus.

Sed contra :

SOLUTIO. Dicendum, quod fides est virtus theologica. Sunt enim virtutes theologicae immediate ordinantes in Deum, sicut cardinales ordinant in medium passionum et operationum laudabilium : et ideo aliter et aliter istae habent suas recitudines : quia cardinales dicuntur rectae ex actu, vel ex appropinquatione ad medium, et curvum earum oppositum, est deflexus in superfluum vel diminutum : rectitudo autem theologicarum consistit in recto ordine in finem, secundum quod est ratio beatitudinis in vero et bono et indeficienti, alto et arduo : et obliquatio illi opposita, est deflexus a fine ad bonum commutabile. Sic igitur dicimus, quod fides est una virtutum theologicarum.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod virtus non dicitur habitus voluntarius, eo quod omnis virtus sit in voluntate sicut in subjecto : sed potius ideo, quia in opere virtutis et generationis habitus principium movens est voluntas : et hoc sane dicitur in consuetudinabilus : sed voluntas in theologicis et infusis ad minus cooperatur per consensum. Similiter fides est inclinans per modum naturae : quia non habet rationem sufficientem consensui, et si haberet, non tamen innititur. Unde in scientia et artibus ratio est causa consensus, et prius accipitur ratio ut postea consentiatur : in fide autem est e contrario : prius enim consentitur primea veritati propter se, et postea quaeritur ratio ut aliqualiter intelligatur creditum : et postquam inventa est, adhuc non innititur ei fides : et ideo patet, quod totum ex libertate voluntatis procedit, quod facit fidem assentire : et ideo inclinat ut natura.

Ad ALIUD dicendum, quod Philosophus loquitur de politicis et consuetudinabilus, et non de intellectuali virtute : quia etiam in V Ethicorum, dat aliam doctrinam de intellectu et prudentia et φρόνησι, quam ipse dedit de castitate et fortitudine. Vel

<--- Page Split --->

potest dici, quod fides habet opus interius, quod est tendere in veritatem primam, et in illa potentia operatur optimum : sed non habet passiones. quia non omnis virtus est in passionibus proprie loquendo.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod est verum finis speculationis, quod est ut principium scientiae rei : et hoc est quasi motum a re ad intellectum, et consistit in universali ratione rei : et est verum beatificans intellectum, et hoc est verum extra intellectum, in quod ipse tendit : et non est ratio rei, sed potius res summa, et una lux feli, ita t s aeternae : et illa lux est finis intelligenti e affectae circa ipsum verum. Unde bene concedo, quod nulla est solutio dicentium. quod fides est in verum per modum boni : hoc enim est impossibile, cum innitatur primae veritati propter se : si enim tenderet in eam in ratione boni, jam non ininteretur ei propter se, sed propter bonum, quod falsum est. Et ideo dictum Philosophi non impedit nos : quia verum de quo ipse dicit, est equivocum ad finem fidei.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod dictum est supra, quod hoc necessarium est quoad consensum, qui est substantia actus fidei : quia illa est post aliquam cognitionem

ad quam efficaciter tendit voluntas per consensum : sed verum quod est acceptio credibilis per auditum, praecedit affecctum : sed ille intellectus non est nisi quid est, quod dicitur per nomen credibilis, accipiens : et ideo non per rationem probantem, quod vel quare ita sit : sed libera voluntate consentit. Et sic patet, quod ratio non procedit nisi de intellectu qui est quid est quod dicitur per nomen.

Tamen si quis subtiliter vellet distinguere, posset dicere, quod est intellectus ut intellectus, et in illo nulla virtus est : et est intellectus ut est per extensionem ad opus : et haec extensio fit duobus modis. Primo modo, quia affectus principatur in eo qui facit inquiri operabilia. Alio modo, quia forma accepta ab ipso est principium operis et scientiae : et sic extenditur in affectum modo primo, et verum scibile in bonum operabile modo secundo. Et iste est intellectus practicus in quo sunt virtutes quaedam, ut prudentia, φόντισις, et intellectus, et hujusmodi virtutes intellectuales. Est autem intellectus veri, cujus consensus principium est voluntas : et ille est affectivus intellectus : et in illo est fides : et licet unus sit sub-jecto, tamen esse suum per hujusmodi formas, et ratio sua non est una.

B. Quid sit fides?

Fides est virtus, qua creduntur quae non videntur. Quod tamen non de omnibus quae non videntur, accipiendum est : sed de his tantum, quae credere (ut ait Augustinus 1) ad religionem pertinet. Multa enim sunt quae si Christianus ignoret, nihil metuendum est : quia non ideo a religione deviat.

<--- Page Split --->

ARTICULUS III.

Utrum diffinitio fidei secundum Dionysium et Magistrum Hugonem sit bene assignata ?

Deinde quæritur de hoc quod dicitur in Littera, quod « fides est virtus, qua creduntur quæ non videntur. »

Inveniuntur aliae diffinitiones juxta istam sumptæ : quæ quia fere sunt similes, ideo duas ponemus.

Dicit enim Dionysius in libro de Divinis nominibus, quod « fides est unicum credentium fundamentum eos collocans veritati, et eis veritatem in credibili veritate simplam veritatis scientiam habentibus credulis 1. »

Hugo autem de sancto Victore sic : « Fides est certitudo absentum infra scientiam veritatis, et supra opinionem constituta. »

Aliae diffinitiones infra in secunda parte ponuntur.

dicit, Et eis veritatem, pro quo alia translatio habet, « et in ipsis veritatem ». Si dicas, quod locat in nobis veritatem per fidem : hoc nihil est : quia sic fides locat per fidem, et idem operatur per seipsum : et est principium operis, et medium vel instrumentum : et hoc non potest esse.

ULTERIUS iterum quæritur de alia diffinitione, quod fides est certitudo absentium :

<--- Page Split --->

Solutio. Dicendum, quod diffinitio Augustini posita in Littera, etiam a Magistro disputatur in Littera : et ideo illam differimus.

Ad diffin. Dionysii.

AD PRIMUM autem dicimus, quod diffinitio Dionysii datur de fide secundum proprium effectum, quem habet in credente : sic enim in eo quod ipsa est primum natura in ædificio spirituali, fundat et locat in veritate crediti sive articuli et speratæ beatitudinis : in eo autem quod habet aliquid cognitionis, locat per consensum certissimum veritatem crediti in nobis : in hoc autem quod non est veritas complexionis, sicut in proportione, quæ dignitas vocatur, vel principium syllogismi, ideo dicuntur in ipsa creduli habere simplicem veritatis scientiam, id est, simplum lumen, quod facit aliqualiter scire veritatem credibilis articuli. Et sic patet, quod tria facit fides : scilicet in eo quod est prima natura, fundat nos

in veritate : in eo autem quod est cognitio quædam certa, fundat veritatem in nobis : in eo autem quod est simplex lumen simile veritati primæ, dat simplicem scientiam veritatis credibilium.

AD PRIMUM dicendum, quod humilitas fundat, non ut jacta in fundamento, sed potius ut faciens fossas profundas evacuando se, in quibus fossis fundamenta ponantur.

AD ALIUD dicendum, quod veritatem collocat in nobis in eo quod aliqualiter tenet eam per cognitionis assensum, sed non per speciem. Est enim veritas in speculo et ænigmate sicut objectum et finis, licet non sit in ipsis sicut in propria luce.

AD ALIUD dicendum, quod scientia veritatis dicitur ibi visio per speciem, et veritas liquida et aperta : sed non sumitur hic ita, sed potius pro veritate quasi velata speculo et ænigmate.

AD ALIUD dicendum, quod fides locat in nobis veritatem per consensum et cognitionem aliquam quam facit in nobis : et bene concedo, quod non per fidem : sed cognitio illa speculi est et ænigmatis.

AD ALIUD dicendum, quod veritas est in utroque, sed differenter : sed in specie non dicitur, eo quod ibi est impermixta similitudinibus.

AD ALIUD dicendum, quod licet multi sint articuli, tamen unum subjicitur in omnibus, quod est veritas prima : et ideo dicitur fides simplex lumen, quod est similitudo illius veritatis, et non est compositum ex multis, sicut lumen scientiæ intellectivæ.

Ad id quod objicitur de alia diffinitione, dicendum quod absentium dicitur ibi quoad rationem : et hoc dupliciter. Est enim absens rationi, id cujus cognitio nullo modo est in ipsa : nec est ut ratio probans, nec etiam ut objectum : et sic absens rationi est ignoratum : et hoc modo procedit ratio inducta. Secundo modo dicitur absens rationi, quod qui-

<--- Page Split --->

dem inest ut objectum, sed non inest ratio probans et convincens sensum : et sic dicitur fides rectitudo absentum : et ideo dicit Glossa, ad Galat. v, 6, quod fides est certitudo invisibilium. Et dicuntur ibi invisibilia, quae hic dicuntur absentia, scilicet quorum ratio probans non habetur : et tamen consensus fortissimus est.

Ad aliud dicendum, quod virtus fidei omni arte et omni virtute morali est certior : quia non intelligitur scientia veritatis, scientia artis, sed potius contemplatio per speciem in verbo, quae omnem certitudinem vincit per lumen quod procedit a verbo. Unde peccat illa objectio ex æquivocatione scientiæ veritatis.

Ad aliud dicendum, quod fides vincit opinionem, de qua supra dictum est : qua dicit Augustinus, quod tria sunt qui-

bus juvatur intellectus in divinis, scilicet opinio, intellectus, et fides. Et quod opinamur, debetur errori : quoniam nescimus certum quid de illo pronuntiare, scilicet utrum surgentes cum Domino sunt incinerati, an non. Quod autem creminus, debetur auctoritati, quæ fulta est revelatione Spiritus sancti :et quod intelliginus, hoc est rationis apertae : et quoad hoc fides ponitur medium, ut supra dictum est, et non aliter.

Ad aliud dicendum, quod fides manuducitur auctoritate patrum qui emerunt eam : sed non consentit propter hoc, imo propter ipsam veritatem sine ratione consentit. Et quoad hoc dicitur supra consensum opinionis quæ consentit propter rationem, timens tamen contradictionem.

Et per hoc patet solutio ad totum.

C. Quot modis dicitur fides ?

Accipitur autem fides tribus modis, scilicet pro eo quo creditur, et est virtus : et pro eo quod creditur, et non est virtus : et pro eo in quod creditur, quod aliud est ab eo quo creditur. Unde Augustinus 1 inquit : Aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creditur. Illa enim in rebus sunt, quæ vel esse, vel fuisse, vel futura esse creduntur : hæc autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est : et tamen nomine fidei censetur utrumque, et illud scilicet quod creditur, et id quo creditur. Id quod creditur, dicitur fides, sicut ibi, « Hæc est fides Catholica, quam nisi quisque firmiter fideliterque crediderit, salvus esse non poterit 2. » Fides autem qua ereditur si cum charitate sit, virtus est : quia charitas (ut ait Ambrosius 3) mater est omnium virtutum, quæ omnes informat, sine qua nulla vera virtus est. Fides ergo operans per dilectio-

<--- Page Split --->

nem, virtus est, qua non visa creduntur. Hæc est fundamentum quod mutari non potest, ut ait Apostolus, quæ posita in fundamento neminem perire sinit '. Unde Augustinus : Fundamentum est Christus Jesus, id est, Christi fides, scilicet quæ per dilectionem operatur : per quam Christus habitat in cordibus, quæ neminem perire sinit. Alia vero non est fundamentum. Fides enim sine dilectione inanis est. Fides cum dilectione, Christiani est : alia, dæmonis est : nam et dæmones credunt, et contremiscunt 2 : sed multum interest, utrum quis credat Christum, vel Christo, vel in Christum. Nam ipsum esse Christum dæmones crediderunt, nec tamen in Christum crediderunt.

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS IV.

« Accipitur autem fides tribus modis, etc. »

Hic explanat Magister diffinitionem Augustni, et inducit quinque capitula : in quorum primo explanat qualiter fides sit virtus. In secundo, explanat hoc quod dicit, quæ creduntur, ibi, D, « Aliud est credere, etc. » In tertio quærit, Utrum fides quæ non est virtus, possit fieri virtus ? ibi, E, « Si vero quæritur, etc. » In quarto, determinat de universitate fidei, ibi, F, « Cumque diversis modis, etc. » In quinto, explanat ultimum, quod est quæ non videntur, scilicet qualiter fides sit de non apparentibus, ibi, G, « Notandum quoque est, quod fides proprie de non apparentibus, etc. »

An triplex divisio sit bene assignata de fide secundum Magistrum ?

Incidit autem dubium de primo capitulo de divisione quam ponit, quod fides dicitur tripliciter, scilicet « pro eo quo creditur, et est virtus : et pro eo quod creditur, et non est virtus : et pro eo in quod creditur, quod aliud est ab eo quo creditur. »

<--- Page Split --->

Solutio. Ad 1 et 2.

Solutio. Dicendum ad primum, quod Magister non intendit hic distinguere multiplicitatem nominis fidei, sed tantum ea explicare quæ cadunt aliquo modo in diffinitione : in illa enim cadunt quæ non videntur, et illa sunt articuli : et in ipsa cadit virtus, et non virtus quæ est fides informis, quam vocat non virtutem, quæ est respectu eorumdem. Actus autem in fide non ita proprie dicitur nomine habitus sicut in aliis virtutibus : et hoc est ideo, quia perfectio fidei est a duobus, scilicet intellectu dante actum, et affectu ut informante : sed credere non nominat nisi alterum illorum, scilicet quod est ab intellectu : et ideo non potest recipere nouen totus habitus, sicut in aliis virtutibus est, quæ consistunt tantum in potentia una quoad suum materiale et suum formale.

Ad aliud dicendum, quod Magister non intendit de illis, et supra positi sunt modi plures : et praeter illos dicitur etiam fides fidei sacramentum, quod est baptismus quando parvuli dicuntur fideles, eo quod datur eis fides in munere, sicut et aliae virtutes : et ideo convenit eis praedicta diffinitio, non quod statim credere possint secundum actum, sed habitum habent quo possint credere, cum tempus sit usus liberi arbitrii.

ARTICULUS V.

An fides informis sit virtus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Pro eo quod creditur, et non est virtus, etc. »

Ex hoc enim habetur, quod fides informis non sit virtus : et hoc videtur in Littera probari.

Potest etiam probari ratione sic : quia

<--- Page Split --->

gratis data in quantum hujusmodi, non est virtus, sicut sermo sapientiæ, et sermo scientiæ, et operatio virtutum, et prophetia, et hujusmodi.

Sed contra. SED CONTRA :

Solutio.

Solutio. Dicendum videtur hic, quod virtus dicitur per prius et per posterius per illam diffinitionem, quod virtus dicitur dispositio perfecti ad optimum. Secundum enim hunc modum per prius dicuntur virtutes gratuitæ, et per posterius informes, et postremo consuetudinales, quia remotissimæ dispositiones suorum sunt perfectorum ad optimum. Dico igitur, quod fides informis est virtus, sed non adeo habet completam rationem virtutis, ut fides formata, vel alia virtus gratum faciens.

vitam, sed potius ex inhabilitate sui subjecti ad influentiam vitæ fidei a Deo : et ideo causam mortis suæ habet extra se : et ideo remanet ibi adhuc respectus ad rationem virtutis, licet per posterius. Sic autem non est de homine mortuo, vel asino, sicut cuilibet per se patet.

Ad aliud dicendum, quod fides dicitur informis gratia formæ quæ dat speciei perfectionem virtutis, et non gratia speciei : quia aliter fides informis non esset fides, quod falsum est. Quæ autem sit forma illa, infra patebit, cum quaeretur, Utrum fiat formata, vel non? Est enim magis proprie perfectio secundum potentiam consequendi finem, quam sit perfectio secundum esse speciei fidei. Et ideo patet, quod in fide informi est species aliquo modo : et per consequens verificatur de ipsa prædicatione generis.

Ad aliud dicendum, quod fides est bona qualitas, sed non habet bonitatem completam quæ excludit peccatum : sed dicitur bona, quia quantum est de se repugnat peccato. Similiter quantum est de se recte vivitur fide.

Ad aliud dicendum, quod vita spiritualis non est actus virtutis, nisi prout conjungitur gratiae : quia gratia est vita animæ : et ideo hoc dictum esse intelligitur de virtute infusa cum gratia.

Ad aliud dicendum, quod fides est virtus infusa a Deo et donum Spiritus sancti, secundum quod large sumitur donum, quidquid dono datur ad vitæ directionem. Et non sequitur si est gratis data, et non gratum faciens, quod ipsa non sit virtus : quia illæ gratiae diversæ sunt. Unde illæ quæ habent ordinare vitam in Deum, virtutis habent rationem, ut timor servilis, et fides informis, et hujusmodi, licet non habeant rationem completissimæ virtutis.

Ad 1. AD PRIMUM ergo quod objicitur, dicendum quod fides informis non est mortua sic, quod in ea privata sit potentia ad

1 Cf. I Sententiarum, Dist XVII. Tom. XXV

<--- Page Split --->

ARTICULUS VI.

An darmones credunt ? et, An fides eorum sit in intellectu practico vel speculativo ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in eodem capitulo C, sub finem : « Alua, dæmonis est : nam et dæmones credunt, et contremiscunt, etc. »

Videtur enim hoc esse falsum :

nem in Verbo : aut igitur habent cognitionem ex ratione de articulis fidei, aut ex fide. Si ex ratione : ergo fides probari posset, quod est absurdum secundum dicta Sanctorum : et hoc supponitur hic, quia infra ' probabitur : ergo relinquitur, quod habent cognitionem fidei : quia aliter nihil scient de articulis credendorum, quod falsum est.

Item, Marc. i, 24 : Quid nobis et tibi, Jesu Nazarene ? Venisti perdere nos ? scio qui sis, Sanctus Dei. Et ita constat, quod habent fidem : quia vox illa nec ex rationis probatione, nec ex contemplatione Verbi potuit procedere : ergo patet, quod ex fide.

Sed contra.

Constat, quod non habent cognitio-

GRATIA hujus quaeritur ulterius propter opiniones diversorum, Utrum fides eorum sit in intellectu practico, sive affectivo, vel speculativo ?

Videtur autem, quod in speculativo : quia

Sed contra :

<--- Page Split --->

vum : ergo necesse est, quod sit secundum practicum.

Solutio. Solutio. Sancti expresse dicunt, quod dæmones habent fidem. Sed bene puto, quod illa fides non est informis quam habent homines existentes in vita, sed credulitas ex cognitione naturali exorta : licet enim dæmones amiserint contemplationem in Verbo, non tamen amiserunt cognitionem naturalem, qua per species effectuum et conjecturas operationum Deum cognoscunt, ut creatorem, et ut judicem, et ut remuneratorem suorum. Et hoc est quod dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Data dæmonibus naturalia dona nequaquam ea mutata esse dicimus : sed sunt integra et splendidissima, quamquam ipsi non videant claudentes ipsorum boni inspectivas virtutes '.» Et ideo dicit hic Augustinus, quod alia, id est, informis, dæmonum est : quia facit tremorem timoris, et non abstrahit ab actu peccati, sicut nec credulitas dæmonis. Unde quod hic dicitur, est dictum per similitudinem actus credulitatis, et per similitudinem effectus : quia scilicet tremorem et

non fugam peccati facit. Unde concedendæ videntur primæ rationes, quod fides informis non est in dæmonibus, licet sit in eis credulitas similis illi in quibusdam.

Ad in autem quod contra objicitur, dicendum quod illa cognitio quam habent, non est reliquiæ visionis in Verbo, sicut fides est reliquiæ fidei formatæ quodammodo, nec post lapsum infusa : sed est resultans ex cognitione quam habent de Deo per experimentum et effectum, et visum miraculorum et judiciorum, et naturalem cognitionem.

Et per hoc etiam patet solutio ad sequens.

Ad in quod ulterius quæritur, dicendum quod non est in intellectu speculativo : hoc enim impossibile est, quod speculatum ut speculatum moveat ad contremiscentiam : sed est in practico, qui tamen nihil habet de voluntate crediti, sed aspernationem habet crediti, quod tamen per experimentum credere oportet : non enim practicus semper dicit de appetibili, sed etiam de terribili : unde et tunc sequitur timor, et fuga.

Et quod objicitur, quod secundum hoc videtur probari posse articulus : dicendum, quod non sequitur : quia ad tremorem hujusmodi sufficit persuasio ex posteriori : omnis enim intellectus practicus (ut dicit Avicenna) ex probabilibus est, in his scilicet quaefiunt a nobis vel circa nos.

Et per hoc patet solutio ad totum.

D. Quid sit credere in Deum. vel Deo, vel Deum ?

Aliud est enim credere in Deum, aliud credere Deo, aliud credere Deum. Credere Deo, est credere vera esse quae loquitur, quod et mali faciunt : et

<--- Page Split --->

nos credimus homini, sed non in hominem. Credere Deum est credere quod ipse sit Deus : quod etiam mali faciunt. Credere in Deum, est credendo amare, credendo in eum ire, credendo ei adhærere, et ejus membris incorporari 1. Per hanc fidem justificatur impius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari 2. Ea enim sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Ipsa enim dilectio, opus fidei dicitur. Fides ergo quam demones et falsi Christiani habent, qualitas mentis est, sed informis : quia sine charitate est. Nam et malos fidem habere cum tamen charitate careant, Apostolus ostendit dicens : Si habuero omnem fidem, charitatem autem non habuero, etc. 3. Quae fides etiam donum Dei dici potest, quia et in malis quaedam Dei dona sunt.

ARTICULUS VII.

ergo fidei non tantum est credere Deo, Deum, et in Deum, sed etiam bonum et arduum, et justum debitum, et hujusmodi : ergo Magister objectum fidei hic insufficienter distinguit, ut videtur.

An idem sit credere Deo, credere Deum, et credere in Deum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in capitulo D, ibi, « Aliud est enim credere in Deum, etc. »

Videtur enim, quod haec tria inconvenienter ponantur circa actum fidei :

ITEM quaeritur, In quo differunt credere Deo, credere Deum, et credere in Deum?

Videtur enim, quod non differant nisi in materia : quia

<--- Page Split --->

Item, A lhærere potius convenit spei. quam fidei : quia communter dicitur, quod spei est adhærere, charitatus inhærere.

Solutio. Dicendum, quod in veritate diffinitur hic credere in comparatione ad objectum : et diffinitur secundum omnem modum quo se potest habere, objectum, et secundum maximum et optimum posse. Fides enim innititur primae veritati : hæc autem accipitur in signo, vel in seipsa. Et voco signum, signum expressum infallibile, sicut est verbum quod scitur esse Dei verbum. Si in signo innititur : tunc est credere Deo, hoc est, credere veracem qui dicit, sive loquatur in Scriptura, sive in corde, sive in revelatione, sive per creaturas, dummodo infallibiliter sciatur esse verbum Dei. Si autem innititur ei in seipsa, aut sic quod tendat in ipsam, sic est credere in Deum : aut ut assentiat sine tensione, et tunc est credere Deum. Unde optimus status credendi colligit omnia ista : quia per verba venit ad Deum, et per Deum in Deum.

rationem : et hoc non convenit fidei : sicut etiam dicitur, quod homo est ad imaginem, et non imago : sed non notat penetrationem ipsius crediti per affectum credentis.

Ad aliud dicendum, quod illa propoAd 2. sitio a multis quidem proponitur, et falsissima est in tota natura, et in omnibus virtutibus moralibus et consuetudinalibus, quæ omnes tendunt in modum naturae, et rectiores sunt omni arte ex ipsius habitus efficacia : grave enim non medium descensum cognoscit, et tamen tendit perpendiculariter via rectissima ad centrum certius, quam geometer : et similiter castitatem in hoc quod casta operatur, et justitiam in hoc quod justa, non oportet præratiocinari de justis et castis, quia sine deliberatione tangunt medium passionum innatarum secundum delectabile tactus : propter quod etiam dicit Philosophus, quod « qui sine deliberatione fortes et justi sunt, verius habent virtutem quam illi qui ex deliberatione faciunt et ratione : » quia primi nihil sequuntur artis, sed totum est virtutis quod faciunt : secundi autem aliquo modo moventur ex arte. Unde quælibet virtus per se certa est in suo objecto : et non oportet, quod ostendatur ei.

Ad primum ergo dicendum, quod virtus una est fides, et habet unum objectum quod est prima veritas, et unam rationem quæ est eadem veritas, et innititur primæ veritati propter seipsam : et hæc diversificatio non est nisi differentia objecti penes proprietates accidentales, ut est veritas in signo vel in esse. Et alia differentia horum duorum est penes posse fidei in tendendo, vel non tendendo, ut patet : et hoc potest etiam esse in aliis virtutibus præter charitatem, quæ non potest habere minus posse in tendendo, vel majus : quia numquam fit informis, sed tamen diligit Deum in se, et in signo simili bonitati primæ.

Ad aliud dicendum, quod præpositio ad notat rationem finis, et non objecti

Ad aliud dicendum, quod non est Ad quæst. differentia objecti penes speciem, quia sic diversificaret virtutem fidei in diversas species : sed differentia est penes proprietatem objecti, et posse virtutis majus vel minus.

Ad aliud dicendum, quod nulla virtus sola potest consequi beatitudinem : unde actus fidei diffinitur hic, prout operatur fides per dilectionem : et tunc illa quatuor sic diversificantur, sicut sunt ea quæ exiguntur ad perfectionem finis consequendum : tunc enim quædam sunt ex parte tendentis in finem, quædam ex parte conjunctionis ad finem, et quædam ex parte effectus consequentis secundum naturam. Ex parte tendentis sunt duo, quorum unum est movens, ut amor : et

<--- Page Split --->

alterum est motus ipse, ut in eum ire. Ex parte effectus consequentis est membris ejus incorporari : et hoc est unum quodammodo cum fine fidei fieri. Ex parte vero conjunctionis cum fine est adhaerere. Et per hoc patet etiam solutio ad primum : quia in illo credere chartas non separatur a fide.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod non superfluit sequens : quia differt apud credentem sicut effectus a causa, et motus a movente.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod fides videt quodammodo : visio autem est extra rem, et non intus : et ideo attribuitur ei adhaerere : licet etiam spei posset esse per exspectationem, sed illius potius est cohaerere.

Ad 5. Ad aliud dicendum, quod licet amans incorporatus sit, tamen prius natura, non tempore, oportet ipsum tendere ex amore ad Deum, qui incorporat eum sibi, et adhaerere illi. Aliter posset dici si vellemus, quod haec conveniant actui fidei in se : et tunc amare fidei non dicit actum charitatis conjunctum cum actu suo, sed dicit affectionem finis quae propria est unciauque virtuti tendenti in suum finem : et illo affectu ire extra se in finem, dicit profectum ejusdem : adharere autem dicit conjunctionem consensus, et incorporari dicit unionem cum ipso. Sed prima expositio est de intentione Magistri in Littera.

ARTICULUS VIII.

An credere sit cum assensione cogitare ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit nota quaedam in Littera hic, affixa ibi : Augustinus in libro de Prædestinatione Sanctorum 1 : « Ipsum credere nihil

aliud est, quam cum assensione cogitare. »

Hic enim diffinitur actus secundum substantiam actus, cum ante determinatus sit per comparationem ad objectum.

Videtur, quod non sit verum : quia 1. Cogitare dicitur quasi coagitare, ut videtur velle Augustinus in libro IX de Trinitate, quia cogitare (ut ipse dicit ibi) est rem notam ab aliis rebus notis discernere : ergo cogitare est tantum cogtativa virtutis : credere autem non procedit a cogitativa tantum : ergo videtur, quod credere male diffiniatur per cogitare.

Item, Ex cogitatione nostra non fit assensus in fide : quia sic non esset virtus, sed scientia, vel ars : ergo videtur, quod per cogitare diffiniri non debeat.

ULTERIUS quaeritur de assensu : Omnis enim virtus assentit objecto et fini proprio : ergo non est diffinitivum solius fidei : ergo non debet poni in diffinitione ejus, cum ea quae ponuntur in diffinitione debeant separari ab aliis.

SOLVITIO. Dicendum, quod fides habet actum qui competit ei secundum se, et habet actum qui competit ei secundum quod est ex auditu, secundum quod dicit Apostolus, ad Roman. x, 17 : Fides ex auditu : auditus autem per verbum Christi. In se secundum quod est lumen informans intellectum, non competit ei nisi assentire invisibili ostenso. Secundum autem quod est ex auditu, tunc assentit cum cogitatione de hoc quod audivit de ratione non probante quidem, sed manuducente : ita tamen, quod audtus generaliter accipiatur : sicut supra diximus de signo, quando exponebatur credere Deo, scilicet quod in-

<--- Page Split --->

cludit in se auditum exteriorem per verbum, et visum miraculi et operum Dei, et auditum interiorem : auditus enim causat cognitionem. Et hoc modo diffinitur credere in duobus, ut cogitatum habeat ab auditu, et assensum ex seipso : quia bene concedo, quod non assentit propter cogitatum.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod credere est essentialiter in assensu : tamen per accidens, in quantum nutritur et fovetur et manuducitur, habet se ad cogitativam virtutem inquirentem de credito : non quia dubitat, sed quia ejus cui consentit a Deo petit rationem : non qua certificetur, sed in qua jucundetur et admiretur.

Ad ALIUD dicendum eodem modo, quod non propter hoc procedit assensus quia cogitat, sed potius ex hoc procedit admirabilis jucunditas : sicut in libro Confessionum Augustinus dicit de se : « Non « satiabar illis diebus præ dulcedine mi- « rabili considerare altitudinem divini « consilii super salutem generis hu- « mani. »

Ad m quod objicitur de assensu, dicendum quod assensus est veri ut verum est proprie loquendo : et ideo aliae virtutes proprie non habent assensum, sed quietem in fine : quia verum ut veritatem primam non considerant.

E. An illa informis qualitas mentis, quæ un malo Christiano est, fiat virtus cum fit bonus.

Si vero quæritur, Utrum illa informis qualitas, qua malus Christianus universa credit quæ bonus Christianus, accedente charitate remaneat et fiat virtus, an ipsa eliminetur : et alia qualitas succedat quæ virtus sit? Utrumlibet sine periculo dici potest. Mihi tamen videtur, quod illa qualitas quæ prius erat, remaneat, et accessu charitatis virtus fiat.

ARTICULUS IX.

An fides informis fiat formata ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in sequenti capitulo E, ibi, « Si vero quæritur, Utrum illa informis qualitas, etc. »

Magistrorum opiniones diversæ : et ideo disputationi hic fortius insistendum est, ut quæramus tria.

Primum est, Utrum fides informis fiat formata, vel non ?

Secundum est, Utrum formetur forma propria, vel charitate, vel gratia : quia hæc omnia a diversis dicta sunt.

Tertium, Qualiter diversimode formetur forma propria, et charitate, et gratia ?

Hic enim Magister dicit, quod fides informis sit formata : et de hoc sunt

Ad PRIMUM horum proceditur sic : 1. In naturis si aliqua potentia est ad

<--- Page Split --->

actum in subjecto, sed non expedita, natura non evacuat illam, sed perficit ad actum dirigendo illuc spiritus et caetera potentiam illum informantia : ergo smilter est in gratia, quae non est minus ingeniosa quam natura. Constat autem, quod fides informis est virtus quae potest assentire omnibus articulis : ergo gratia adveniens non dabit ei nisi tendere in creditum, et non evacuat ipsam, ut videtur.

ergo multo minus evacuat gratiam gratis datam, quae est fides.

Item, Minoris diversitatis est gratia gratis data ordinata ad eumdem actum cum gratum faciente, quam gratis data non ordinata ad eumdem actum: sed gratia adveniens non evacuat gratis datas, ut sapientiam, scientiam, prophetiam, quae non ordinantur ad eumdem actum cum ipsa: ergo multo magis non evacuat fidem informem quae est ad actum eumdem.

Item, Ridiculum esset, quod aliquis tot novas fides haberet quoties esset lapsus: et tamen hoc oporteret, si diceremus quod non potest fieri formata eadem quae fuit informis.

Si forte dicas, quod evacuatur sicut minus lumen a majori: hoc nihil est: quia minus lumen conjunctum alii majori non evacuatur per ipsum, sicut unus radius solis non evacuatur a multis aliis radiis, nec lumen unius candela evacuaetur a lumine alterius candela sibi unitae: fides autem informis ex parte efficientis, et ex parte objecti est ejusdem rationis lumen cum fide formata: ergo non evacuatur a lumine fidei formatae.

<--- Page Split --->

Sed contra.

SED CONTRA sic objicitur :

SOLUTIO. Dicendum puto cum Magistro hic, quod informis fit formata per gratiam advenientem et charitatem: et ideo concedendae mihi videntur primae rationes.

Ad ut autem quod in oppositum objicitur, dicendum quod gratia gratum faciens quantum est de se, hoc facit in uno quod in alio, sed quantum est ex parte subjecti non est ita. In quibusdam enim perficit naturales virtutes qui habent eas, in quibusdam non, qui non habent eas: et in quibusdam tollit peccatum, et in quibusdam non. Ita etiam accidit ei in quibusdam informare fidem informem, in quibusdam autem totam fidem infundere: et hoc non est ex deficientia sui, sed ex diversa habitudine subjecti.

Ad aliud dicendum, quod si anima infunderetur alicui corpori, tota infunderetur: quia virtus quae esset ante in corpore, non posset esse nisi radicata in complexione corporis, et sic non esset unibilis animae, sicut corporale non efficitur unum essentialiter cum spirituali: sed fides informis et formata secundum causam sunt ab eodem principio efficiente, scilicet a Deo, et ideo sunt unibiles: et ideo non est simile de gratia cum suis partibus, et anima cum suis.

Ad aliud dicendum, quod eodem modo Adobjet adico de timore servili: non enim evacuatur in quantum est timor, sed in quantum servilis tantum. Unde proprie servilitas expellitur, non autem timor: et ita dico etiam, quod informitas fidei tollitur, non autem ipsa fides: sicut etiam in patria non tollitur fidei substantia, scilicet visio veritatis, sed fidei forma in actu, qui est videre per speculum et in ænigmate.

Ad aliud dicendum, quod non est Adobjet simile de mortuo opere: quia hoc non est a causa viva, sed a libero arbitrio quod mortuum in peccatis jacet: sed fides est a prima veritate, quae mori non potest, et non moritur per se et in se, sed potius ex defectu alterius.

Ad aliud dicendum, quod prædicatio Adobjet

<--- Page Split --->

est per se, quando dicitur, Fides formata est virtus, et supponitur species virtutis perfecta : et quando dicitur, Fides informis est virtus, est prædicatio per posterius, ut supra explanatum est.

formam. Et si quæritur, Quid sit impedimentum ? potest dici, quod imperfecto ipsius ratione cujus non est unibilis gratiae perfectæ : sicut radius ignis non unitur radio solis, sed evacuatur ab ipso.

Ad aliiud dicendum, quod illa propositio est falsa in rationalibus, et in naturis. In rationabilibus patet, quod ex dispositione unius actus et ex dispositione alterius fit habitus : non enim potest ratio assignari, quare actus relinquat dispositionem, alter autem tantum confirmet illam. In naturis etiam falsum est : quia lumen in extremitate perspicui, fit unum cum colore existente in actu, secundum quod dicit Philosophus, quod color est extremitas perspicui in corpore determinato : sed verum est, quod unum semper se habet ut potentia ad alterum, alterum autem ut actus. Et ita dico hic, quod fides informis est ut potentia, et fides formata ut actus ipsius, ad hoc quod possit tendere in finem et conjungi fini, quod prius non potuit.

Ad aliud dicendum, quod fides informis destruitur ut non unibilis gratiae : et ideo sicut lux solis unibilis illi cui unita est lux ignis, excludit illam : ita fides formata excludit informem ab eodem susceptibili. Tamen sunt quidam de ista opinione dicentes, quod manet cum formata, et non superflue : quia facit ad hoc ut levius exeat intellectus in actum credendi.

Et de sequenti dicunt similiter : quia quidam eorum dicunt, quod naturalia manent cum gratuitis : et quidam dicunt, quod ratione imperfectionis absorbentur : sicut duæ qualitates secundum idem existentes in corpore successive, si fuerint ejusdem speciei, una absorbetur ab alia.

Ad aliud dicendum, quod licet ex parte actus et objecti nulla sit repugnantia, tamen est imperfectio in altera : et ideo cum perfecto lumine superveniente stare non potest. Vel, ut alii dicunt, stat cum ipso ad idem, aliter tamen ordinata : quia informis credit Deum et Deo, formata autem in Deum.

Ad 1.

Ad 2.

Ad 3.

Sed quia multi et magni sustinent illam opinionem, potest responderi etiam pro eis ad oppositas rationes primo inductas : ut dicatur ad primum, quod non est omnino simile in naturis et gratia : quia in naturis potentiae naturales radicantur in principiis diversis, præcipue virtutes corporales : et ideo illis principiis exstantibus, remanent virtutes, licet quandoque impediantur : sed in gratia omnes virtutes habent unum in quo sunt ut in toto virtuali suo quod est gratia, et illo sublato, omnes subtrahuntur, et ipso posito omnes ponuntur : et hoc propter gratiae perfectionem, et virtutum in gratia connexionem.

Ad aliud dicendum, quod haec est brevissima via justificationis, ut totum infundatur simul, et removeatur id quod non facit justificationem.

Ad aliud dicendum, quod virtus informis non dicitur informis, quia sit informabilis, sed potius a privatione formæ quæ est gratia, et privatione potentiae ad

Ad aliud dicendum, quod non est absurdum toties creari bonum habitum fidei informis : non quod iste cadens mereatur hoc, sed quia Deus summe misericors est, et etiam malis dat donat quibus valeant redire ad ipsum si velint. Vel, ut alii dicunt, manet eadem semper, et non tollitur per peccatum, sicut nec aliae virtutes gratis datæ, nec consuctudinales.

Ad aliud dicendum, quod iides informis non omnimodam habet univocationem cum formata, et ideo evacuari potest ab ipsa. Vel, ut alii dicunt, manent ambe.

Ad ultimum dicendum, quod non est simile de solis lumine et calore : quia haec divisa sunt in effectu, sed non sic

<--- Page Split --->

est de gratia et fide. Unde gratia nihil influit de virtute, nisi totum det: et si dat totum, non indiget alio: et ideo evacuat quod est imperfectum. Vel concedatur, quod manet cum fide formata.

Licet autem ita possit solvi, tamen satis apparet in ipsis solutionibus, quod prima opinio sanior est.

ARTICULUS X.

quod gratia, non informat: nihil enim idem secundum rationem in multis speciebus alicujus generis inventum, est forma dans esse alicui earum: gratia autem est secundum unam rationem inventa in multis speciebus virtutis: ergo non est forma alicujus earum. Probatur prima per hoc quod res distinguuntur ab ivicem suis formis. Secunda autem per hoc quod gratiae est gratum facere, et quoad hoc est in omnibus virtutibus aequaliter: ergo gratia non est forma fidei.

Qua forma fides formatur ?

Secundo quaeritur, Qua forma fides formatur?

Videtur autem, quod gratia : quia

Sed contra Sed contra :

Similiter probatur, quod gratia in eo

SOLUTIO. Meo judicio, fides formatur propria forma, sicut et alia virtus : et si quaeris, Quae sit illa forma ? Dico, quod est lumen informans intellectum affectivum secundum tensionem in finem, et illud formale est respectu habitus assentientis Deo. Sic enim est in habitu, ut est in actu. In actu autem est actus fidei assentire prima veritati propter se et super omnia: cui tamen quando additur tendere in id cui assentit, non additur materiale aliquod, sed super id quod est actus, ponitur perfectio ex consecutione finis ad quem est actus : et illa est perfectio formae secundum quod finis est forma, et haec praecipue forma est in moribus et virtutibus : ergo sic etiam erit in habitu, quod lumini additum est lumen conjungens intellectum credentis veritati quam credit.

Ad id ergo quod primo objicitur, dicendum quod non sufficit esse gratum secundum se, sed oportet esse aliquid specificatum, ratione cujus tendat in veritatem primam, ut est prima veritas.

Ad aliud dicendum, quod hoc non est verum, quod non indigeat nisi ut mereatur : imo oportet esse aliquod specificans habitum, qui debet elicere actus meritorios in hac virtute, qui non eliciuntur ab alia.

Ad id quod objicitur de charitate, dicendum quod charitas non est forma dans esse, sed potius dans bene esse, ut infra patebit.

<--- Page Split --->

cantur, et qui non habent infideles) communis est omnibus fidelibus: sicut pluribus hominibus facies communis esse dicitur, cum tamen singuli suas habeant 1. Non enim fides numero est una, sed genere: quae cum sit in uno, est et in aliis, non ipsa, sed similis: et propter similitudinem magis unam dicimus esse, quam multas: sicut idem volentium dicitur una voluntas, cum tamen cuique sit sua voluntas: et duorum simillimorum dicitur facies una.

nis æternis, differt ab illa fide quæ est de, etc. : et sic iterum diversa est fides, et non una.

ARTICULUS XII.

An fides sit una vel differens secundum credibilia, sicut scientia secundum scibilia ?

Deinde quaeritur de capitulo F, ibi, « Cumque diversis modis dicatur fides, etc. »

Videtur enim fides non esse una.

SED CONTRA :

In omnibus articulis supponitur ut creditum essentiale et finale, prima veritas : hæc autem est una in omnibus articulis : ergo et fides.

ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicit, Quæst « fidem qua creditur, esse unam genere, et non specie. » Videtur enim specie una : quia non differt in me et in te per differentiam speciei, sed potius per materiam tantum.

SOLUTIO. Dicendum, quod fides penes rationem et primum subjectum crediti, est una numero : quia ratio una est credendi in omnibus articulis, scilicet prima veritas, et hæc abstrahitur ab omni articulo : non enim credo passum Christum, quia passus est, sed propter primam veritatem, et sic de aliis. Objectum autem primum fidei est unum, scilicet creditum, scilicet prima veritas circa quam est fides in omni credito. Sed subjectum contractum et specificatum per materiam articuli, non est unum, sed potius

<--- Page Split --->

sic sunt duodecim, vel quatuordecim. Sic patet solutio ad primum.

Ad aliud dicendum, quod non est simile : quia scientia accipit rationem a consideratione juris temporalis, et sapientia a consideratione rationum æternarum : et ideo differunt sapientia et scientia, sicut temporale et æternum : sed fidei creditum non est de temporali ut temporale est, sed ut materia æterni et primæ veritatis, et ideo non accipit ab ipso differentiam speciei.

Ad aliud dicendum, quod timor consistit in simplici affectu fugiente, et spes in æternis : quia timor accipit rationem a pœna in eo quod est malum, et ideo opponitur spei quæ est de æterno in eo quod bonum vel indeficiens : sed fides non est de pœnis ut pœnæ sunt malum, sed potius ut subjectæ sunt primæ veritati : et ideo in hoc non differunt articuli pœnæ æternæ ab articulo in quo creditur gloria æterna, quia utrumque est prima

veritas credita : et ideo non est simile quod inducitur.

Ad aliud dicendum, quod etiamsi fides dicatur affectio, non tamen dicetur diversificari : quia non intendit in diversa ratione diversorum, sed ratione unius quod subjicitur in omnibus, quod est prima veritas.

Ad aliud dicendum, quod genus vocat hic quod prædicatur de pluribus differentibus specie, ita quod materiales accipiantur species ex parte multitudinis articulorum. Quidam dixerunt, quod genere est una, id est, generatione. Vel dicatur, quod ratione statuum dicitur una genere : quia status diversificat quoad species articulos in enuntiationibus acceptos, licet non accepti sint in re unus, ut si dicatur Christum esse incarnatum, et Christum fore incarnandum, et sic de aliis.

G. Quod fides est de his quæ non videntur proprie, quæ tamen videntur ab eo in quo est.

Notandum quoque est, quod fides proprie de non apparentibus tantum est. Unde Gregorius : Apparentia non habent fidein, sed agnitionem 1. Item, Cum Paulus dicat : Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium 2 : hoc veraciter dicitur credi, quod non valet videri. Nam credi jam non potest, quod videri potest. Thomas aliud vidit, et aliud credidit : hominem vidit, et Deum confessus est, dicens : Dominus meus, et Deus meus 3. De hoc etiam Augustinus ait : Fidem ipsam videt quisque in cordo suo esse, si credit : vel non esse, si non credit. Non sicut corpora, quæ videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas

<--- Page Split --->

memoria tenemus, etiam absentia cogitamus : nec sicut ea quae non videmus, et ex his quae videmus cogitationem utcumque formamus, et memoriæ commendamus. Nec sicut hominem, cujus animam etsi non videmus, ex natura conjicimus, et ex motibus corporis hominem sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde in quo est, ab eo cujus est, sed eam tenet certissima scientia. Cum ergo ideo credere jubeamur, quia id quod credere jube mur, videre non possumus : ipsam tamen fidem quando est in nobis, videmus in nobis : quia et rerum absentium præsens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides : et rerum quae non videntur, videtur fides, et ipsa temporaliter fit in cordibus hominum : et si ex fidelibus infideles fiant, perit ab eis 1. His verbis evidenter traditur fidem ipsam in corde hominis ab ipso homine videri, non corporaliter, non imaginarie, sed intellectualiter. Et ipsam tamen absentium et eorum quae non videntur, esse. Ut enim Augustinus alibi ait: Credimus ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quid enim est fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere, veritas quod credidisti videre 2. Unde recte fides dicitur argumentum vel convictio rerum non apparentium : quia si fides est, ex eo convincitur et probatur aliqua esse non apparentia, cum fides non sit nisi de non apparentibus.

ARTICULUS XIII.

An fides sit de non apparentibus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in hoc capitulo G, ibi, « Notandum quoque est, quod fides proprie, etc. »

Hic ostendit fidem esse de non apparentibus.

Incidit autem hic quaestio circa principium capituli, Utrum fides sit de non apparentibus ?

Et videtur, quod non : quia

et alius est Deum esse creatorem cœli et terrae : et hæc probari possunt per rationem, sicut nos ad hoc in libro primo Sententiarum adduximus rationes 1. Ergo videtur, quod sit de quibusdam apparentibus rationi.

<--- Page Split --->

apparebunt in futuro : hoc nihil est : quia fides secundum hoc tantum esset de futuris, et non de praeteritis, et praesentibus.

Solutio. Dicendum, quod fides est de non apparentibus intellectui, eo quod probari non possunt : et causa hujus dicta est in libro primo Sententiarum, quoniam nos supponimus apud nos quaedam principia quibus accipimus scientiam, quae sunt contraria articulis fidei : sicut est illud, Omne illud quod penitus uno modo se habet, et nulla est in eo variatio essentiae, intelligentiae, vel voluntatis, nec variationis causa : si ipsum movet vel agit, semper agit : sed credimus tamon nos, hoc incepisse modo creare, et ante hoc non. Item, Quod est unius naturae simplicis secundum rationem et esse, nec plurificatur per accidens, nec per formam substantialem distincte, non potest esse hypostasis nisi una. Item, Quod duarum naturarum specie et genere differentium, utrimque salvatarum in esse et proprietatibus, non potest esse hypostasis una. Item, Quod ex puro nihilo in ens aliquod nulla est mutatio. Item, Quod omnis mutatio supponit et relinquit materiam secundum quod hujusmodi. Et ideo in omni articulo oportet captivari intellectum phantasticum in obsequium Christi.

Ad primum igitur dicendum sicut in tertia distinctione primi libri Sententiarum dictum est, quod ratio probans Deum esse et unum esse, non ostendit nisi quia et non quid. Licet autem per fidem non possimus penitus accipere quid est Deus, eo quod ipse solus perfe-

ctus sui contemplator sit, tamen accedimus magis, quam ratio ducat, dicentes etiam cujusmodi unum Deus sit, et cujusmodi substantia, scilicet quod suum unum non repugnat pluralitati personarum, quod sua substantia indistincta manens in se distinctas claudit hypostases : et haec impossibile est probare : et ideo hoc modo fides est de Deo, quod sit substantia, et quod sit unus : et non illo modo quo concluditur, quia est Deus, et substantia, et unus.

Ad aliud solvitur in Littera a Gregorio, quod aliud viderunt discipuli, et aliud crediderunt : quia hominem passum esse non est est articulus fidei, sed Deum esse passum : et hoc probari non poterat.

Ad aliud dicendum, quod signum duplex est, scilicet quod accipitur de natura rei probandae, licet non sit immediata causa ejus : et hoc signum facit opinionem topicam. Aliud est signum persuasivum per modum miraculi, in cujus rationem non possumus ex nobis : et hoc manuducit ad fidem, sicut apparitio signum est resurrectionis, et unum fuit ita latens rationem sicut alterum : et per tale bene probatur fides : sed propter illam probationem non efficitur ipsa de apparentibus : quia et ratio probans et conclusio probata, sunt de non apparentibus, eo quod in neutrum possumus ex ratione.

Ad aliud dicendum, quod illa solutio non valet.

Ad aliud dicendum, quod fides bene contraria est sophismati, et excludit ipsum, sed non potest habere rationem suae existentiae : quia ratio omnis apparens est : et si haberet rationem, esset de apparentibus, et sic fidei meritum evacuaretur, quod esse non potest.

Si autem tu objicias dicens, quod Doctores nostri temporis multas adducunt rationes ab probandum ea quae credimus : dico, quod illae rationes fundatae sunt super principia supposita a fide, et non super principia sophistica (alias, physica)

<--- Page Split --->

eo quod fides sui profunditate omnes excedit scientias : et ideo quaerit sibi principia propria ex quibus probetur : et quia principia sunt non apparentia, non propter illas rationes efficitur fides de apparentibus.

ARTICULUS XIV.

An divisio eorum quæ videntur, sit bona ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, ibi, « Fidem ipsam videt quisque, etc. »

Hic enim datur divisio quaedam eorum quae videntur, quae continet sex membra, quorum primum est eorum quae per essentiam sunt in anima.

Secundum autem, eorum quae videntur in sensibilibus speciebus praesente materia.

Tertium, eorum quae videntur per memoriam retinentem imagines corporalium rerum absentium.

Quartum est eorum quae non videmus, sed formamus ea cogitatione ex his quae videmus.

Quintum est eorum quae cognoscimus ex simili, ut animam alterius ex natura.

Sextum est eorum quae discimus per motum et effectum.

Videtur autem ista divisio esse insufficiens eorum quae videntur, quia

5 Item, Tullius in Rhetorica dicit, quod saepe ex contrario videmus contrarium. Et Aristoteles dicit idem in capitulo quodam de Memoria et Reminiscentia. Ergo videtur, quod illum modum debuit ponere extra istum, qui dicit nos ex simili cognoscere simile.

<--- Page Split --->

sextus modus non habeat cognoscibile proprium.

Si autem tu dicas, quod exemplum Augustini non est homo, sed animal, ut quidam libri habent : tunc videtur, quod nihil dicat in quinto modo, vbi supponit, quod anima se videt, et ex se cognoscit animam alterius.

Solutio. Dicendum, quod isti modi visionis boni sunt. Sed quia Augustinus non intendit omni modo distinguere visiones, sed tantum exempla quorumdam modorum generalium dare : ideo non subdividit modos generales. Et ideo bene concedo, quod primus et quartus subdividuntur, sicut probant objectiones. Ratio autem divisionis Augustini hæc est : Omne quod videtur, aut videtur per speciem propriam, aut in specie alterius. Si autem videtur per speciem propriam, aut ipsa sua species est essentia sua, ut videri et per essentiam esse in vidente sit idem : aut species sua est intentio rei visæ tantum, et non est essentia sua. Si primo modo : tunc est primus modus. Si secundo modo : aut est cum præsentia materiæ, sicut lit visio sensibilis. et tunc est secundus modus : aut est sine præsentia, et tunc est tertius modus. Si autem non videtur in specie propria : aut videtur in eo quod resultat ex speciebus propriis per se, aut quod resultat ex eis eomporarationem ad aliud. Si primo modo : tunc est modus quartus in triplici sua diversitate, sicut patet in objectis : quia objectio docet artem accipiendi modos illos. Si secundo modo : aut est comparatio specierum ex quibus resultat intentio visa secundum comparationem causati ad causam, et tunc est ultimus modus : quia accipimus quamdam causam, quæ per speciem propriam non potest cognosci, sed per speciem sui effectus et operis, sicut motorem per motum, et hujusmodi : aut est secundum collationem similium et proportionabilium, et sic est modus quintus generaliter intellectus.

Et per hoc patet solutio fere ad totum.

DICENDUM enim ad primum, quod ea quae sunt per essentiam in anima : aut sunt de substantia animæ quodammodo, sicut ipsa anima et potentiae ejus : aut sunt illabentia per substantiam animæ, ut Deus : aut informantes eam in potentis, ut habitus.

Ad aliud dicendum, quod visio interior dicitur visio potius quam actus alterius sensus duplici ratione, quarum una tangitur a Philosopho, scilicet quod visus immaterialior est, et plurium differentiarum considerativus, et ideo magis conveniens potentiis interioribus formalibus, et ideo etiam altior est in capite hominis, qui complete habet sensus : et lucidiorem habet spiritum sensibilem, et nervis opticis decurrentem : licet in quibusdam animalibus aliis altior sit auditus, ut in equo, et leone, et fere in omnibus quadrupedibus : sed in volatilibus est sicut in homine quoad auditum, et visum : sed non quoad odoratum, quia ille in volatilibus est altior auditu : cujus inquirere causam est alterius negotii. Alia causa potest esse, quod actus aliorum sensuum non explentur sine agente in materiam corporalem, et corporaliter, non spiritualiter : ut patet in auditu secundum actum, quia non expletur sine percussione pertingente fracturam aeris, ut dicit Philosophus. Odor autem non expletur sine evaporatione fumante. De gustu autem et tactu per se patet : et ideo dicit Commentator, quod species visibiles sunt in medio secundum esse spirituale, species autem aliorum per esse materiale : et ideo iterum magis competit interioribus potentiis nomen visus, quam nomen alterius sensus.

Ad aliud dicendum, quod Augustinus vocat hic generaliter memoriam, omnem thesaurum, sive contineat imagines sensus communis, sive intentiones æstimationsi, sive etiam rationes intelligibiles : quia ipse non intendit distinguere potentias animæ, sed tantum diversas visiones per exempla monstrare, ut probaretur primus esse certissimus.

<--- Page Split --->

Ad 4. Ad aliud patet solutio per ante dicta. Ad 5. Ad aliud dicendum, quod videre contrarium in contrario non facit proprium genus visionis, quod alio modo et magis proprie videri non possit : et de talibus tantum intendit hic Augustinus, quæ certam aliquam habent visionem, ut probat ex ipsis gradibus visionum, quod primum genus visionum est certissimum.

Ad 6. Ad aliud dicendum, quod Augustinus intendit speciale genus visionum, eorum scilicet in quorum substantam non possumus, nisi specie operis vel effectus sui et ideo non subjicit ibi hominem, nisi pro materiali exemplo et communi, et intendit a simili ea quæ cognoscimus per opera, et non aliter, sicut virtutem sapphiri per aurum micans, et virtutem magnetis per attractum ferri, et motorem cœli per motum stellarum.

ARTICULUS XV.

Utrum potest aliquis scire certissima scientia, an sit dgnus vita æterna, vel non ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, G, circa medium : « Non sic videtur fides in corde in quo est, ab eo cujus est, sed eam tenet certissima scientia, etc. »

Hoc enim non videtur esse verum : quia probatum est, quod quilibet qui habet unam virtutem, habet omnes : ergo si video me habere omnes virtutes, et sic certissima scientia scio me esse dignum vita æterna : quod est contra Ecclesiasten, ix, 1 : Nescit homo utrum amore an odio dignus sit. Item, Apostolus : Nihul mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum 1. Item, in Proverbiis : Est via quæ videtur homini recta, et novissima ejus ducunt ad mortem 2. Item,

Job, iii, 23 : Viro cujus abscondita est via, et circumdedit eum Deus tenebris. Et ibi dicit Glossa Gregorii quod « præ- « cipua causa fletus est sanctis viris, quia « nesciunt de statu suo, utrum placeat « vel displaceat Deo. »

Ad hoc quidam dixerunt, quod bene quidem in corde videtur fides : sed nescitur, utrum gratis data, vel gratum faciens : et ideo nescitur, utrum sic omnes habeantur. Sed hæc solutio mirabilis est : quia de gratia gratum faciente idem objicitur : hæc enim non est nisi per essentiam in anima, si est. Ergo ipsa videtur ab ipsa : ergo certissima scientia scit se esse in gratia gratum faciente, quod omnibus patet esse falsum.

Si autem tu dicas, quod non intelligitur nisi de fide : hoc nihil est : quia in originali, scilicet in libro VIII de Trinitate, dat Augustinus exemplum de fide, de justitia, de charitate, de temperantia. Ergo patet, quod solutio illa nulla est : quia Augustinus intelligit de omnibus quæ per essentiam sunt in anima.

Ideo alii dixerunt, quod in veritate bene scit homo secundum præsentem statum, utrum odio vel amore dignus sit : sed nescit utrum perseveret, an non : et ita intelliguntur supra dictæ auctoritates. Sed hæc solutio iterum stare non potest : quia unusquisque per certissimam scientiam se sciret esse in gratia, vel non : et magis constaret ei de statu gratiae, quam de statu ejus quod videt ante oculis corporis : et hoc dicit unicuique propria conscientia esse falsum.

UNDE videtur mihi tenenda via quorumSolut dam, quod secundum Augustinum, aliud est scire quod convertitur cum nosse : et aliud est scire quod est ex discretione et cogitatione. Dicit enim Augustinus in loco unde trahitur ista auctoritas, quod nosse nihil aliud est quam notitiam rei apud se tenere : cogitare autem est ab aliis rebus notis reu notam discernere.

<--- Page Split --->

Dicatur itaque, quod duplex est certitudo, scilicet certitudo notitiae : et haec fortior est et melior, quanto rei notitia melius et nobilius apud se habetur : et sic nihil adeo certum est, sicut ea quae sunt per essentiam in anima : sed illa inter se habent gradus, ut dictum est. Alia est certitudo scientiae discretiva unius ab altero : et haec fit in consideratione propriarum differentiarum rei secundum actum : et hac certitudine magis est certum cujus differentiae et proprietates naturae magis investigatae sunt.

Si autem tu objicias distinguendo, quod si fides et aliae virtutes sunt in anima, quod anima potest converti super eas quando vult, et videre, et discernere : quia non exigitur ad intelligere secundum actum, nisi assimilatio intellectus : et bene est illi assimilatus quod per essentiam habet apud se. Ego respondco, quod Augustinus movet similem quaestionem de anima, cum sit sibi praesens, quare quaerit se? Et dico, quod hoc eo quod intellectus in hac vita conjunctus est phantasiiis, et non accipit nisi ex phantasmate, et non potest hujusmodi a se separare : et ideo si debeat rem discernere et discretive scire, oportet quod ipse accipiat ejusdem, quod ipse essentialiter apud se habet, aliam scientiam ex phantasmate : et sic discernere fidem discit per opera fidei, et per materiam : et hoc modo est verum, quod anima non possit converti super omne quod apud se habet, et causa hujus dicta est: sed tantum potest converti super id quod accipit per inventionem, vel doctrinam discretivam unius ab alio, et non super alia, nisi imperfecte, eo quod illorum notitiam non habet nisi in universali habitu principiorum confuso, non potente concludere scibile, nisi determinetur ad particularia et specialia accepta per disciplinam. Et hoc est quod dicit Boetius in libro V de Consolatione Philosophiae, de intellectu humano, ponens versus qui ex sententia Augustini extraluntur :

Sed mens caecis obruta membris, Nequit oppressi luminis igne Rerum tenues noscere nexus.

Et infra, alius :

An cum mentem cerneret altam, Pariter summam et singula norat : Nunc membrorum condita nube, Non in totum est oblita sui, Summamque tenet, singula perdens. Igitur quisquis vera requirit, Neutro est habitu : nam neque novit, Nec penitus tamen omnia nescit. Sed quam retinens memnint summam, Consultu alto via retractans, Ut servatis queat oblitas addere partes.

Et vocat summam alte visam, scientiam nubilatam in confuso habitu universalissimorum principiorum, qui innatus est nobis : quia aliter, ut dicit Augustinus, nesciret se invenisse quod quaerit, nisi aliqualiter haberet ejus notitiam apud se, ad quod examinaret quaesitum et inventum : nec quaeroret, nec sequeretur, quia non potest quaerere nec sequi nullo modo scitum : nec appetere scire, quia non est appetitus nisi ejus quod aliquo modo scitur. Et hoc etiam vult Aristoteles in fine II Posteriorum.

ARTICULUS XVI.

Quam conformitatem habent praedictae visiones ad caelum in quod raptus est Paulus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, G, circa finem : « Non corporaliter, non imaginarie. sed intellectualiter, etc. »

Ex hoc enim videtur, quod

<--- Page Split --->

ponitur in Glossa super verba Apostoli, II ad Corinth. xii, 1 et seq., quod ista tria genera visionum, sunt triplex cœlum in quod raptus est Paulus. Quæritur ergo, Quam conformitatem habent istae visiones ad cœlum ?

ARTICULUS XVII.

An fides habeat certitudinem ante omnem cognitionem ?

Solutio. Ad 1.

SOLUTIO. Dicendum ad primum, quod dividendo penes modos visibilium, sunt generales modi sex supra enumerati : sed accipiendo penes subjecta partium animæ videntis, tunc non sunt nisi tres enumeratae hic visiones. Aut enim est extra, et sic est corporalis visio per sensus : aut intus, et tunc aut corporaliter, aut intelligibiliter : et primo modo est imaginabilis, secundo autem modo intellectualis visio.

Deinde quæritur de hoc quod dicit Augustinus, ibi, G, sub finem : « Credimus ut cognoscamus, etc. »

Huic enim contrarium videtur, quod

Ad ALIUD dicendum, quod ego non puto, quod istae visiones tres omnibus modis cœlum dicantur : sed dicuntur tunc cœlum esse, cum cœlum in eis aperitur, id est, secreta cœli panduntur. Hoc enim fit quandoque ad sensum, sicut Genes. xviii, 1 et seq., ubi Angeli sensibiliter Abrahæ mysterium promissi seminis aperuerunt. Et quandoque imaginatione, ut Ezechieli aperti sunt cœli in mysterio animalium 1. Et intellectualiter, ut Danieli, et Joseph, quibus revelata est intelligentia visionum 2. Et a sola ultima dicitur aperiri simpliciter cœlum : in aliis autem secundum quid tantum : sicut in prophetia simpliciter a sola ultima dicitur, et ab aliis non nisi forte secundum quod intelligentia (ut dicit Damascenus) opus est in visione.

SED CONTRA :

Fundamentum in qualibet scientia est magnæ certitudinis : ergo multo magis in scientia divina. Fides autem fundamentum est et scientiæ divinæ et vitæ, sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. iii, 11 : Fundamentum aliud nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Jesus, id est, ut dicit Glossa Ambrosii, « fides Jesu Christi. » Ergo fides est certissima : quia aliter totum esset irritum.

Solutio. Ad 1.

SOLUTIO. Dicendum, quod fides est certior omni arte et demonstratione, quadam certitudine. Est enim certitudo duplex, scilicet certitudo veritatis intellectivæ, et veritatis affectivæ,sive certitudo veritatis quæ secundum pietatem est, ut dicit Apostolus ad Titum 2. Certitudo

1 Cf. Ezechiel. 1, 1 et seq. 2 Cf. Daniel. ii, 20 et seq. ; Genes. xl et xli. 3 Ad Titum, i, 1 : Paulus, servus Dei, Aposto-

lus autem Jesu Christi, secundum fidem electorum Dei, et agnitionem veritatis quæ secundum pietattem est.

<--- Page Split --->

veritatis intellectivæ : aut est in primis illius scientiæ in qua est veritas illa, aut in demonstratis ex primis, aut ex his quæ per prima et vera acceporunt fidem. Certitudo autem veritatis quæ est secundum picitatem, supra rationem est : et ideo non trahit certitudinem a principiis rationis, sed potius a lumine, quod est simile primæ veritati, quod est simplex quasi aperiens oculum ad videndum primam veritatem, sicut lumen solis incidens oculo, aperit ipsum ad accipiendum quod offertur : et hæc est certitudo ex lumine fidei informante conscientiam, et convincente per affectum de veritate credebilitatis, et quod tendendum sit in ipsum quod creditur, etiam extra metas rationis proprie : et hæc est certitudo fidei : et ideo Sanctus sciens disciplinas

mathematicas, potius abnegat, quod triangulus habet tres angulos æquales duobus rectis, quam neget veritatem fidei.

Et per hoc patet solutio ad duo ultima.

Ad PRIMUM autem dicendum, quod credere dicitur multipliciter, sicut et fides. Et ideo Augustinus sumit ibi credere large, secundum quod credere dicit quemlibet consensum cujuscumque veritatis : sic enim in disciplinalibus simul est credere et intelligere : nisi forte intellectus dicatur cognitio ejus quod dicitur per sermonem. Ille enim intellectus præcedit omnem consensum sive in scientiis intellectivis, sive in scientia quæ est secundum pietatem, sicut est in fide.

H. Descriptio fidei.

Ait Apostolus: Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum vel convictio non apparentium 1, quia per fidem subsistunt in nobis etiam modo speranda, et subsistent in futuro per experientiam. Et ipsa est probatio et convictio non apparentium: quia si quide his dubitet, per fidem probantur: ut adhuc probatur futura resurrectio, quia ita crediderunt Patriarchæ et alii Sancti. Vel probatio est et certitudo quod sint aliqua non apparentia, ut supra dictum est. Proprie tamen fides dicitur substantia rerum sperandarum, quia sperandis substat: et quia fundamentum est bonorum, quod nemo mutare potest.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XVIII.

An fides bene diffiniatur ab Apostolo, quod est « substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium ? »

« Ait enim Apostolus : Fides est sperandarum substantia rerum, etc. »

Hic incipit ponere aliam diffinitionem fidei et explanare. Et ideo dividitur haec pars in duas partes : in quarum prima ponit diffinitionem fidei et explanat. In secunda autem objicit contra diffinitionem, et solvit, ibi, I, « Si vero quaeritur, An haec descriptio spei conveniat, etc. »

INCIDIT autem hic prima quaestio de diffinitione data ab Apostolo, et quaestio communiter ab omnibus disputata.

Et potest objici sic :

priora sunt objecta actibus secundum rationem, et similiter habitibus : ergo si diffinitur habitus sicut et potentia per objectum sive oppositum, debet diffiniri per id quod est per se objectum ejus : sed fidei non per se objectum est sperandum : ergo male diffinitur per illud.

<--- Page Split --->

quod consideratur in subjecto per effecctum quem efficit in ipso. Sunt autem duo effectus ejus sese consequentes : quorum unus est, quod res aeternas ostendit, et ita per aliquem consensum ponit eas in fideli. Secundus autem est, quod convincit mentem de veritate illarum rerum : sicut etiam, dicit Apostolus post diffinitionem istam, ad Hebr. xi, 6 : Credere opporiet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit : sicut etiam in aliis credibilibus primo scimus quid est quod proponitur per sermonem, et postea arguitur mens per consensum : et gratia primi convenit fidei, quod sit substantia rerum sperandarum : et gratia secundi, quod sit argumentum non apparentium, quia speranda sunt non apparentia, ut dicit Apostolus, ad Roman. viii, 24 et 23 : Nam quod videt quis, quid sperat ? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Et hoc est quod communiter dicunt Doctores, quod fides diffinitur ab Apostolo, prout ipsa est fundamentum in aedificio spirituali : quia sic prima est secundum naturam actus sui, ut aicit Magister in Littera sequentis capituli, et substat omnibus aliis, et alias locat in nobis, id est, facit quod locentur.

DICENDUM igitur ad primum, quod illa ratio procedit de diffinitione essentiali, et non de illa quae datur per effectum in sub-jecto consequentem : quia ille effectus semper positerior est illo cujus est effectus.

Ad aliud dicendum, quod substantia non ponitur hic ut genus fidei, sed potius ut proprietas quaedam in comparatione ad effectum inventa in fide. Et similiter argumentum potius est proprietas quaedam hic, quam genus : sed verum est, quod in comparatione ad diversum modum subjecti, accipitur in ista duplici proprietate : secundum enim quod intellectus affectivus est, sic subsistere in eo facit res sperandas circa quas est quis affectus : secundum autem quod habet aliquid cognitionis, sic arguit ipsum de consensu non apparentium.

Ad aliud dicendum, quod objectio procedit de actu essentiali et primo : sed in diffinitione ponitur actus qui est effecctus, non qui est motus et substantialis operatio fidei. Talem autem actum qui est effectus, multiplicem potest habere omnis virtus, quae subjectum habet aliquo modo diversificatum, sicut est intellectus affectivus qui duo dicit, scilicet quod est intellectualus, et quod est affectionis.

Ad aliud dicendum, quod etiam illa objectio non concludit nisi de actu, qui est operatio virtutis et prima et propria : quia illi respondei objectum secundum rationem ut visioni visibile, et fidei credibile : sed non concludit de aciu qui est effectus in subjecto : tamen propositio illa, quod actus sunt praevii potentiiis, non est generaliter vera : sed hoc est alterius considerationis.

Ad aliud dicendum, quod quidam dicunt, quod substantia dicitur ibi ut materia : sed materia dicitur multis modis : dicitur enim materia a subjecto materie, id est, ab eo quod est subjectum primum, et sic dicitur tribus modis, ut patet in objiciendo : et dicitur materia dispositio quae reducitur ad materiam, eo quod ipsa cum materia subjaceat forme, sicut caliditas forme ignis, et hoc modo dicunt, quod fides est subsiantia materialis, quia secundum naturam omnibus aliis substernitur in aedificio spirituali. Sed melius potest dici, quod substantia dicitur hic ab actu substandi, et non a natura substantiae vel quidditatis : et tunc planum est respon&ere : quia tunc sumitur substantia a proprietate actus substantiae, et nullo modo quatuor modorum inductorum dicitur substantia : sed quia substat aedificio spirituali, in quo fides fundat, spes erigit, pietas et charitas concludit testudines.

Ad aliud dicendum, quod ipsa fundat omnes virtutes in nobis : sed virtutes non appetuntur nisi propter res sperandas, et ideo res sperandae sunt finis omnium quae sunt in aedificio spirituali : et ideo potius

<--- Page Split --->

in comparatione ad speranda dicitur tides fundamentum.

Ad 7. Ad aliud dicendum, quod in hoc non consistit fundationis ratio, quod aliquid sit perfectus, sed in hoc quod de se imporiat rationem consummationis totius vitae et ædificii spiritualis : et hoc numquam est in diligendo secundum quod diligendum, quia hoc est commune via et propriæ, et temporale et æternum : sed sperandum semper est æternum, et totum æternum cadit sub sperando : et ideo potius assignatio fidei fit penes sperandum, quam penes diligendum.

Ad 8 et 9. Ad aliud dicendum, quod est de paenis non ut de fine : et ideo non diffinitur penes illas.

Et per idem patet solutio ad sequens.

Ad quest 1. Ad aliud dicendum, quod argumentum ponitur in diffinitione fidei ad similitudinem argumenti quod dicitur principium. Probatio. Ita dici quidam Joannes Episcopus : « Fides locat fideles in veritate, sicut immobile summa veritatis principium. » Sed differentia est, quod principium scientiae arguit meniem lumine compositionis terminorum, sed fides simplici lumine quod informat conscientiam sive intellectum : quia aliter non esset virtus, sed ars, ut supra dictum est.

Ad 1. Et per hoc patet solutio ad id quod contra objicitur de argumento, quod est maxima propositio secundum veritatem, et hoc non est fides.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod argumentum quod constat in complexione et decursu unius in alterum, est fundamentum rationis : sed hoc modo non dicitur fides argumentum, sed modo prædicto : et ideo valet objectio.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod nullum potest esse argumentum non apparentium rationi, quod est per decursum ratiocinationis : sed argumentum quod est lumen veritatis infusa, potest esse non apparentium rationi, quia in ipso incipiunt apparere, sicut articuli apparent in fide, licet non appareant in specie.

Ad aliud dicendum, quod falsa est ista, quod fides nullo modo facit articulum apparere : imo facit in speculo et ænigmate videre credibile et creditum, et asseutire illi quod sic videtur.

Ad aliud dicendum, quod non ordinantur partes diffinitionis illius secundum quod magis substantiales sunt fidei, sed potius secundum quod consequuntur se, non tempore, sed natura in subjecto. Prius autem natura ex parte subjecti est locari in nobis sperandum, quam assentire per conjunctionem conscientiae : sicut prius est intelligere quidem quod dicitur per sermonem, quam assentire illi per credulitatem.

Ad illud quod ulterius quaeritur de Adquæst 2. diffinitione Joannis Damasceni, dicendum, quod in veritate, sicut dicit Augustinus, « Fides est lumen ad primam veritatem ducens, sicut lumen solis ducit ad res visibiles : » et dicitur indijudicabile, eo quod non potest iudicio rationis discutì : et dicitur indistabile lumen, eo quod non consistit in decursu rationis, quia omnis talis discursus est aliquo modo distans, sicut distat magis notum a minus toto. Sed fides lumen est non distans a veritate in quam ducit : quia subjicit eam ut subjectum circa quod est, et finem propter quem est, et exemplar ad cujus similitudinem animæ impressum est.

Ad aliud dicendum, quod fides non Adquæst. 3. dicitur spes essentialiter, sed per causam : quia facit aliquam spei certitudinem, et aperit oculos ad id quod est sperandum et petendum : et ideo prædication est per causam.

Ad in quod ulterius de alia diffinitione Adquæst. 1. quaeritur, dicendum quod alia translatio habet, « inquisitus consensus, » id est, non quaesitus, ita quod præpositio in veniat privative : unde translator in alia littera quam ponit, explanat, id est, non perscrutatus : et sic cessat objectio.

<--- Page Split --->

sus, sed facilioris assensus ad auditum. Si enim fides hoc modo diceretur argumentum, potius esset conclusio, quam argumentum.

ARTICULUS XIX.

Et per hoc patet solutio ad totum quod objicitur de hoc.

An ea qua non apparent de quibus est fides, per fidem possunt probari?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, H, « Si quis de eis dubitat, per fidem probantur : ut adhuc probatur futura resurrectio, etc. »

Hic enim destruitur fere totum quod dictum est : quia

Quæst.

ULTERIUS QUÆRITUR DE ALIA RATIONE QUAM inducit dicens, quod dicitur argumentum, quia probatio est et certitudo quod sint aliqua non apparentia. Quia secundum hoc ista argumentatio esset necessaria, Fides est : ergo aliqua non apparentia sunt : quae nullam videntur habere ha- bitudinem. Utrum autem fidei possit su- besse falsum, infra quaeretur.

Solutio.

SOLUTIO. Dicendum, quod expositio Magistri prima non deservit fidei, nisi in quantum est ex auditu, ut supra dixi- mus : sic enim habet persuasionem in- sufficientem, et præcipue ex auctoritate Patrum : sed hoc non est causa consen-

Ad aliud dicendum, quod argumentum est necessarium necessitate consequen- tiae : sicut si dicatur, divina veritas est de hoc : ergo hoc erit, vel est : et est ibi habitudo causæ ex suppositione alterius : fide enim supposita, necesse est aliquod non apparens esse, cujus sit fides ut causæ : quia non apparentia sunt causa fidei exemplaris, et finalis : et ideo pro- cessus est ab effectu supposito ad cau- sam.

ARTICULUS XX.

An fides sit fundamentum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, H, in fine « Quia fundamentum est bonorum, quod nemo mutare potest.

Videtur enim fides non esse fundamentum, sed fortitudo : quia

SOLUTIO. Dicendum, quod fides est

<--- Page Split --->

simpliciter prior et fundans. Alie autem non fundant nisi secundum quid : et hoc patet, quia humilitas est post fidem, sed concavum facit cor ut profundius fundetur quod jam per fidem fundamentum est, et ideo quasi parat fossam in qua fundatio fiat. Fortitudo autem fundat per modum fulcimenti contra eminentes tempestates

tentationis et persecutionis. Sed timor fundat per exclusionem subvertentium ædificii structuram, per hoc quod declinat a peccato. Fides autem sola per hoc quod subjicitur et substat substantialiter ut prima in ædificio.

Et per hoc patet solutio ad totum.

I. Si illa descriptio spei conveniat ?

Si vero quaeritur, An haec descriptio spei conveniat : sane concedi potest utrumlibet. Si autem dicatur convenire, sunt et alia plura quibus differunt fides et spes : sed non improbe dici potest soli fidei convenire, non spei : quia fides sola fundamentum dicitur, non quia fides virtus possit esse sine spe et charitate. Unde Augustinus 1 : Fides operans per dilectionem utique sine spe esse non potest, nec amor sine spe, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide : et fides sine amore nihil prodest : potest tamen credi aliquid, quod non speratur : nihil autem potesi sperari, quod non creditur. Ideoque credere, quod est actus fidei, naturaliter praecedit sperare, quod est actus spei : quia nisi aliquid credatur, non potest sperari. Creditur enim aliquid, quod non speratur. Inde est quod in Scriptura plerumque reperitur, quod fides praecedit spem, et spes sequitur fidem : non quod virtus fidei praecedat virtutem spei tempore vel causa, sed quia actus fidei naturaliter praecedit actum spei : quod etiam quidam concedunt de ipsa virtute fidei, ut naturaliter praecedat spem, non tempore. Unde et recte ea sola dicitur fundamentum omnium virtutum et bonorum operum : non autem fundamentum est charitatis, quia non ipsa charitatis, sed charitas ipsius virtutis fidei causa est. Charitas enim causa est et mater omnium virtutum : quae si desit, frustra habentur caetera : si autem adsit, habentur omnia. Chariias enim Spiritus sanctus est, ut in superioribus praetaxatum est 2. Ipsa est ergo causa omnium virtutum, non ipsius aliqua virtutum causa est : quia omnia munera excellit. Unde Augustinus : Respiec ad munera Eccle-

<--- Page Split --->

siae, et universis excellentius charitatis munus cognosces: quae, ut oleum, non potest premi in imo, sed superexsilit 1. Non ergo ejus causa vel fundamentum fides est. Gregorius tamen super Ezechielem dicit, quia nisi prius fides teneatur, nullatenus ad spiritualem amorem attingitur. Non enim charitas fidem, sed fides charitatem praecedit: quia nemo potest amare quod non crediderit, sicut nec sperare. Sed hoc accipi potest dictum de fide, quae virtus non est: ipsa enim spem et charitatem frequenter praecedit: vel de actu fidei, qui forte naturaliter actum charitatis praecedit, sicut actum spei: quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea etiam quae addit dicens: Nisi ea, inquit, quae audis credideris, ad amandum ea quae audis non inflammaberis: quae tantum de non visis est, ut ante diximus. Unde Chrysostomus: Fides in anima nostra facit subsistere ea quae non videntur: de quibus propria 2 fides est: de visis enim non est fides, sed agnitio 3.

ARTICULUS XXI.

An credere quod est actus fidei, naturaliter praecedit sperare ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in ultimo capitulo, ibi, I, circa initium : « Ideoque credere, quod est actus fidei, naturaliter praecedit sperare, etc. »

Hujus enim contrarium habetur

SOLUTIO. Dicendum meo judicio, quod naturaliter praecedit fides vel actus fidei, sicut dicit Magister hic : quia nisi fides malum ostendat, non fugiet timor ipsum. Similiter nisi fides bonum ostendat, non appetet ipsum amor. Licet igitur tempore simul sint, tamen natura praecedit fides, ut jam dictum est : quia ipsa secundum rationem est ante motum hominis ad justitiam.

Si autem consideramus justificationem, secundum quod est motus quidam : tunc dicemus, quod in illo motu est terminus a quo, et terminus ad quem : et per comparationem ad terminum a quo, id

4 S. AUGUSTINUS, In tract. de Laudibus charitatis. 2 Edit J. Alleaume, proprie.

3 S. J. CHRYSOSTOMUS, Homil. XXI super epist. ad Hebræos.

<--- Page Split --->

est, a peccato quod ordinat ad pœnam, primus motor est tinor : per comparationem autem ad terminum ad quem, primum quidem disponens ipsum mobile, est spes elevans, ut moveatur ex præsuppositione consequendi veniam : amor autem est primum novens. Et sic nihil prohibet diversa esse prima in justificatione. Sed tamen semper fides erit prior omnibus naturaliter : quia ipsa per ra-

tionem intelligendi est ante motum totum, ostendens a quo, et ad quid moveatur, et quomodo.

Et per hoc patet solutio ad totum præter Glossam de Psalmo xxxvi, 1. Et ad illam dicendum, quod fides non accipitur ibi pro habitu quo creditur, sed pro credito ipso, et hoc est æternum bonum, in quod introducit spes, quia ipsa est exspectatio æterni boni.

<--- Page Split --->

DISTINCTIO XXIV.

De fide quantum ad ejus objectum sive materiam ?

A. Quomodo intelligitur quod scriptum est : Ut cum factum fuerit, credatis ?

Hic quaeritur, Si fides tantum de non visis est, quomodo veritas Apostolis ait : Nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis 1 : ubi innui videtur, quod fides illis fuerit de factis et visis ? Super quo Augustinus movet quaestionem et absolvit, ita inquiens : Quid sibi vult, Ut cum factum fuerit, credatis? Haec est laus fidei, si quod creditur, non videtur. Nam et Thomas, cui dictum est : Quia vidisti me, credidisti 2 : non hoc credidit, quod vidit. Cernebat enim et tangebat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse : non ipsa est quae in nobis aedificatur fides : sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis, ut ea credantur quae non videntur 3. Ex his aperte intelligitur, quod proprie fides non apparentium est. Nec illa est fides qua in Christo aedificamur, qua dicimus usitata locutione, nos ea credere quae videmus. Alibi tamen dicit Augustinus fidem esse de rebus praesentibus : quod erit in futuro, cum per speciem Deum praesentem contemplabimur : quae tamen non proprie dicitur fides, sed veritas. Est, inquit, fides qua creduntur ea quae non videntur. Sed tamen est etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur : quod erit, cum per speciem manifestam se contemplandam Sanctis prae-

<--- Page Split --->

bebit Dei sapientia. Sod non proprie haec dicitur fides, imo fidei merces ad quam credendo pervenitur 1 : ut ex fide verborum transeat justus in fidem rerum.

DIVISIO TEXTUS.

« Hic quæritur, Si fides tantum de non visis est, quomodo veritas Apostolis ait, etc.

In hac parte agitur de quibusdam quae objici possunt contra ultimam partem diffinitionis Apostoli, quae exposita est in praecedenti distinctione.

Et dividitur in partes duas : in quarum prima quærit Magister, Utrum idem posset esse visum et creditum ? In secunda autem, Utrum idem posset esse agnitum et creditum ? ibi, C, « Post haec quæri solet, etc. »

Prima harum dividitur in duas : in quarum prima ostendit generaliter, quod fides non est de visis, nec de probatis. In secunda autem, solvit specialiter difficultatem, quae est de articulo passionis : quia Apostoli viderunt Christum pati, et tamen crediderunt, ibi, B, « Si vero quæritur, Utrum Petrus, etc. »

ARTICULUS I.

An creditum possit habere testimonium rationis ?

Incidit autem dubium circa primum, Utrum creditum possit habere testimonium rationis ?

Videtur autem, quod sic : quia

<--- Page Split --->

gentiam ostendit 1. » Ergo videtur, quod antequam credatur articulus, scrutandum sit Scripturae testimonium. Ergo habet rationem.

SED CONTRA :

fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum. Tamen distinguendum est hic duplici distinctione : quarum unam ponit Damascenus 3, scilicet quod quaedam fides est ex auditu, et quaedam est charisma Spiritus sancti : illa qua? est ex auditu, potest habere rationem inductivam, non probativam : non ut quis consentiat, sed ut facilius consentiat ei, cui tamen per affectum est inclinatus et paratus consentire. Charisma autem est lumen infusum tendens in primam veritatem, et haec non habet rationem inducentem, ut ita dicam.

Et ut hoc melius intelligatur, resumendum est quod habitum est in praecedenti distinctione, ubi diffinitur credere ab Augustino, quod credere est cum assensione cogitare. Unde ex parte cogitationis admittit rationem : quia ex parte illa est ex auditu : et haec ratio quam admittit, non est probans, sed quasi alludens credito ad jucunditatem, non ad consensum : ex parte autem consensus non innititur nisi lumini infuso.

Aliam etiam distinctionem ponit Petrus in Itinerario Clementis, scilicet quod fides non exigit probationem, nisi ut probetur verus esse Propheta qui tradidit eam : si enim ille verus exstiterit, absque dubio omnia qua? docet, vera erunt, quamvis quaedam earum propter sui altitudinem non intelligantur.

SECUNDUM haec igitur dicendum ad priAd 1e mum, quod loquitur Petrus de ratione fidem defendente et inducente, non fidem faciente, in eo qui est fidelis.

Per hoc patet solutio ad omnia, praeterquam ad tres ultimas auctoritates.

Ad PRIMAM illarum dicendum est, quod Petrus Ravennas non loquitur ibi de credere judicis in causis.

Ad ALIAS duas dicendum, quod credere Ad 1al etiam non sic ibi sumitur sicut in fide, sed potius secundum quod dicit consensum improbabilem, quod plures testantur.

Solutio. Dicendum ut supra, quoniam

3 S. J. DAMASCENUS, Lib. IV de Fide orthodoxa, cap. 1.

<--- Page Split --->

ARTICULUS II.

An sit laus fidei assentire ei quod non videtur ? Et, An sit de rebus non praesentibus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium : « Hæc est laus fidei, si quod creditur, non videtur. »

Sed contra :

Videtur enim, quod nullo modo : cum enim omne arguens mentem, per se lumine suo convincat mentem ; et tamen fides habeat lumen obumbratum, non videtur mentem posse arguere de incognitis.

Si forte dicas, quod fides est argumentum de non visis : et hæc est laus ejus, quia facit ea videri non modo, sed quando in futuro per speciem contemplabimur. Contra : Minor cognitio non est argumentum majoris cognitionis : fides autem est infra intelligentiam et visionem veritatis, ut dicit Hugo de Sancto Victore : ergo non est argumentum illius.

Ad hoc quidam dicunt, quod inferior cognitio potest bene argumentum esse superioris, sicut videmus, quod experimentum est cognitio in singularibus accepta, et tamen arguit juvando ad cognitionem principiorum : et quod in sensu cognoscitur, quia hoc in intellectu percipitur propter quid, quia principium est notum propter seipsum.

Sed contra : Ista acceptio propter quid in principiis : aut est vi sensus, aut vi intelligentiae separantis principia ab appendiciis materiae, in quibus sensibilis cognitio accipit solum. Si dicas, quod vi sensus. Contra : Propter quod unumquodque est tale, idem magis tale : ergo si propter quid scitur in intellectu propter cognitionem sensibilem, illa magis scietur propter quid : et hoc absurdum est, quia non relucet propter quid in non separata plene a materia. Si autem vi inintelligentiae : tunc falsa est similitudo : quia tunc non juvat ad cognitionem propter quid sensibilium experimentum, nisi inducendo et non manifestando lucem ipsam.

Item quaeritur, Qualiter fides possit esse argumentum non visorum, cum deficiat apparentia in fide, secundum quod est ex parte, quia est in ænigmate et in speculo ?

SOLUTIO. Dicendum sine præjudicio, solutio. quod laus fidei est assentire ei quod non videtur : non tamen contra rationem. Aliud est enim esse supra rationem, et aliud est esse contra rationem. Auctori-

<--- Page Split --->

tas enim revelationis cui innititur cogitatus fidei, secundum quod est ex auditu, est supra rationem, sed non contra rationem : et secundum illum cogitatum est articulus : et ideo non audemus aliquid dicere, aut cogitare (ut dicit Dionysius) piaeter ea quae nobis in sacris eloquiis sunt expressa.

Ad 1. DICENDUM igitur ad primum, quod non abnegamus rationem, secundum quod lumen est : non autem est lumen nisi juvata revelatione et auctoritate : sed abnegamus eam, secundum quod est cæca, et sensibus et phantasiiis obumbrata.

Ad aliud dicendum, quod fides et ratio ordinantur ad idem : sed in omnibus ubi duo ordinantur ad idem, tertius corrigit errorem incertioris. Ita fides corrigit rationem : et ideo hoc modo non abnegatur ratio secundum quod procedit in primam veritatem, quia tunc supponit principia fidei, et non deflectitur per phantasias erroris.

Ad aliud dicendum, quod fides est cognitio ænigmatica : sed ænigma et speculum habent in se duo, scilicet lumen, et umbram : et ex parte luminis est argumentum, fides autem ex parte umbræ facit ad meritum status istius : sed si esset adeo umbrosa, quod non sufficienter ostenderet creditum secundum statum meriti, tunc esset verum, quod indigeret juvamine.

rentia illa qua arguit ex informatione per tensionem in veritatem : imo sic est certior omni arte : et ideo licet apparentia rationis deficiat, non tamen deficit certitudine major cum ratione.

Ad aliud quod objicitur contra solutionem, dicendum quod minor cognitio bene potest esse argumentum majoris : non quid sit, sed quia sit : et hoc modo arguit fides cognitionem æternorum, ut Magister exposuit in fine præcedentis distinctionis. Quid enim illa visio sit, oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit1 : unde per fidem non cognoscitur quid sit nisi imperfecte, scilicet quia est inexplicabilis, et inenarrabilis, et hujusmodi.

Ad in quod objicitur de alia solutione, videtur mihi stare, quod sensibilis cognitio (ut mihi videtur) non facit apparere propter quid in principiis, sed potius abstrahens intellectus, non probans, quia probari non possunt, quae priora non habent.

ARTICULUS III.

An fides potest esse de rebus præsentibus, cum tamen visio evacuat fidem?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, sub finem : « Alibi dicit Augustinus fidem esse de rebus præsentibus, etc. »

Ergo videtur, quod visio non evacuabit fidem : quod est contra Apostolum, I ad Corinth. xm, 10 : Cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Constat autem, quod fides sit ex parte, cum sit speculum in ænigmatæ2.

Ad quest, Ad aliud dicendum, quod supra in explanatione diffinitionis Apostoli responsum est: quia non deficit fidei appa-

SOLUTIO. Dicendum, quod vocat fidem sol*

<--- Page Split --->

hic genus sive substantiam fidei, quæ est visio veritatis : hæc enim contrahitur ad speculum et ænigma, ut ad differentiam constitutivam, et tunc facit visio-

nem quæ est tota merces, eo quod non est sola visio extrinsecus se spargens super rem, sed potius visio amati et habiti.

B. Si Petrus habuit fidem passionis, quando vidit hominem illum pati?

Si vero quæritur, Utrum Petrus fidem passionis habuerit, cum hominem Christum oculis pati cernebat? Dicimus eum fidem passionis habuisse, non in eo quod credebat hominem pati, quia hoc videbat: sed in eo quod credebat Deum esse, qui patiebatur. Non enim virtus fidei erat, quod credebatur homo pati et mori, quod Judæus cernens credebat: sed quod credebatur Deus esse qui patiebatur. Unde Augustinus super illum Psalmi locum: Respondit ei in via virtutis suæ' : Laus fidei est, non quia credit hominem illum mortuum, quod et Paganus credit, sed quia credit eum gloriîcatum, et verum Deum. Credit ergo fides Deum mortuum, et hominem glorificatum. Non ergo fuit Petro fides credere hominem illum mori, quod oculis cernebat: sed credere Deum esse, qui moriebatur. Nec nobis etiam fides in hoc meretur, quod credimus hominem illum mortuum, quod et Judæus credit, sed quia credimus hominem Deum mortuum esse.

problemata, scilicet, quid sit articulus diffinitione?

Secundo, Quid sit re?

Tertio, de numero articulorum secundum utrumque symbolum.

ARTICULUS IV.

Quid sit articulus fidei secundum diffinitionem ?

Quarto, de differentiis symbolorum.

Quinto autem et ultimo, Si aliqua teneamur credere quæ non sunt articuli : et si sic, qualiter se illa habeant ad articulos fidei ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit : « Si vero quæritur, Utrum Petrus fidem passionis habuerit ? etc. »

Ratione eum hujus est hic quæstio magna de articulis fidei, circa quam propter compendium quæremus quinque

An PRIMUM proceditur sic :

Dicit Richardus de sancto Victore, quod « articulus est indivisibilis veritas de Deo arctans nos ad credendum. »

Isidorus autem dicitur sic diffinire :

<--- Page Split --->

« Articulus est perceptio divinae veritatis, tendens in ipsam. »

Quidam etiam Magistrorum Hugoni attribuunt istam : « Articulus est natura cum gratia : » quæ tamen ut proponitur in libro suo non invenitur.

Item, Philosophi quidam habebant quamdam perceptionem veritatis tendentem in ipsam veritatem : ergo videtur, quod ipsi habebant articulos.

ObjiciTur autem contra primam sic : 1. Quia cum dicitur indivisibilis veritas, sensus est, in quo stat divisio symboli. Sunt autem secundum diversa symbola diversæ divisiones : et unum quandoque dividitur in uno, quod non dividitur in alio : ergo videtur, quod non sit simpliciter indivisibile : ergo videtur, quod per aliquam causam in plura possit dividi articulus.

De diffinitione Magistri Hugonis nolo objicere : quia sunt verba ficta, et sibi false imposita, ut postea patebit, cum ponemus sua verba quæ dicit de hoc.

Solutio. Dicendum, quod Richardus Stotia diffinit fidem quæ creditur, id est, articulos, per formam, et materiam propriam, et actum. Forma enim quæ est ut genus, est veritas : quæ autem est ut differentia contrahens, est indivisibilis : materia autem est de Deo : quia nisi sit veritas indivisibilis in tali objecto quod est Deus, non est articulus : quod patet per diffinitionem ejus quod est credere, quæ communiter ponitur, quod credere est assentire primeæ veritati propter se, et super omnia : nulli autem veritati assentitur absolute propter se, nisi veritati divinæ, ita scilicet quod ly propter se dicat causam efficientem, et finalem, et formalem. Efficientem : quia ipsa efficiente, et non aliqua nostra ratione credimus ei : et propter ipsam, non propter aliquid aliud, quia nulla veritas est post eam potior ea. Formalem autem dicit : quia non propter aliud credimus, nec per aliud : sicut in metaphysicis principiis credimus veritati principiorum propter divinam lucem in eis, quæ facit ea vera effective : sed prima veritas non est facta ab alia. Effectivum autem tangit dicens, Arctans nos ad credendum.

Eodem modo objicitur de secunda quæ est Isidori.

Illa autem quæ est Isidori, tangit formam, et actum, et non ita nominis proprietatem, quia non ponit id quod est

<--- Page Split --->

proprium nominis diffiniti, ut arctare , et esse indivisibilem, quod tamen sonat articulus.

Ad difin. 1. Ad primum igitur dicendum, quod divisio sumitur duobus modis, scilicet secundum actum dividentis, et secundum actum divisibilis. Secundum actum dividents multiplicantur articuli in symbolo Apostolorum : et ideo remanent quaedam indivisa, quae dividi possunt secundum aptitudinem rei, ut infra patebit : et utroque modo communiter quoad diversa symbola datur diffinitio, scilicet ut praepositio privativa in quibusdam privet actum divisionis solum, et in quibusdam actum cum potentia : et quaro hoc flat, infra explicabitur, cum tractabitur do differentiis symbolorum.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod articulus habet duplicem acceptionem, scilicet materialem, et sic articulus est membrum colligatum : et formalem, et sic articulus est membrorum colligatio : et utrumque couvenit, sed primum respectu partium, et sic accipitur a Richardo arliculus. Secundum autem convenit respectu totius symboli, et sic non accipitur ab ipso : quia in symbolo tota colligatio est articulorum materialium, et junctura unius cum alio.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod motus fidci incipit a veritate articuli, et non ab habitu : veritas enim articuli facit habitum sui similitudine in anima, et facit illum habitum tendere in eamdem veritatem : ut sic sit motus mobilis a prima veritate incipiens, et per articulum prime veritatis in eamdem tendens, ut concludatur circulus egredientis radii ab aeterno in temporalem animam justi, et per veritatem articuli in aeternam veritatem : sicut dicit Dionysius in libro primo de Casteli hierarchia : « Omnis Patre moto manifestationis luminum processio in nos optime ac large proveniens. » Iterum, « Ut vivifica virtus nos replet, et convertit ad congregantis Patris unitatem, et deificam super simplicitatem. »

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod omnis arii-

culus est de Deo : non enim credimus (ut dicit Damascenus) resurrectionem futuram, nisi divina veritate et jussu : et ideo promissa resurrectio divinae veritatis est effectus. Et similiter Ecclesiæ non unitur, nec peccata remittuntur, nec baptisna valet, nec cætera sacramenta, nisi divina veritate hoc operante per Spiritum sanctum : et sic facile est omnes in divinam veritatem reducere.

Ad aliud dicendum, quod arctatio ista est per medium luminis simplicis, a quo procedit lumen faci quod est habitus : et ideo articuli veritas secundum naturam prior arctat.

Ad aliud dicendum, quod hoc argumentum procederet si arctaret secundum complexionis habitudinem : dictum est autem supra, quod non, sed potius in modum naturae convincentis ex vi luminis simplicis doni ipsum intellectum, ut tendat in id quod credit.

Ad m quod objicitu: contra, dicendum Ad diffin 2. secundum aliam diffinitionem, quod non habuerunt perceptionem civinae veritatis Philosophi, nisi materialiter : sed humena erat, quia per naturae rationes : nec tendebat in veritatem in modum naturae rationi consentarese, sed potius per modum consensus ex ratione.

Ad aliud quod objicitur de falso Christiano, supra responsum est, quod fides informis quantum est de se tendit, sed non sequitur eam subjecum.

Ad diffinitioem Hugonis, dicendum, Ad diffin. 3. quod sua verba ponit in parte decima librorum sacrorum, tamen quidam signant illam diffinitionem. Dicit enim sic: « Duo sunt fidei proposita credenda : creator, et salvator. Creator, et quae pertinent ad Creatorem : haec est una pars fidei. Salvator, et quae pertinent ad Salvatorem : haec est altera. » In prima discernit fides in Creatorem et opera sua. In secunda parte discernit fides inter Salvatorem et sacramentalia. Ad Creatorem pertinent opera conditionis, quae sex diebus facta sunt. Ad Salvatorem pertinent operarestaurations, quae complentur sex aeta-

<--- Page Split --->

tibus. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae. Secunda pars fidei spectat ad debitum gratiae. Illa credere debemus, quia per naturam conditi sumus : ista credere debemus, quia per gratiam reparati sumus. Ex hoc accipitur, quod ipse intendit, quod in symbolo quidam articuli exprimunt opus instaurans naturam, et quidam opus instaurans gratiam : et non intendit articulum diffinire : et tunc planum est quod quaerebatur.

ARTICULUS V.

An articulus sit quid complexum vel incomplexum?

Secundo quaeritur, Quid sit articulus re ? Utrum scilicet complexum, vel incomplexum ?

Videtur autem, quod sit incomplexum ut passio, et resurrectio, et hujusmodi :

Præterea, Cum tempus sub certa diffe-

rentia sit de essentia articuli, non esset verum quod dicit Augustinus in sequenti distinctione, quod tempora variatè sunt, fides autem immutata permansit : et sic moderni et antiqui non haberent eamdem fidem quoad articulos.

SED CONTRA :

SOLUTIO. Sine præjudicio dico, quod 5ol tempus determinatum non est de essentia fidei quoad articulos : tamen bene concedo, quod complexio quædam est de essentia articuli : et hoc potest patere hoc modo. In omni enim articulo subjicitur divina veritas, quæ determinatur secundum diversa convenientia essentiae et personis, et quoad diversos effectus ad instaurationem naturae et restaurationem gratiae pertinentes. Hæc autem determi-

<--- Page Split --->

natio veritatis divinae non potest a nobis significari nisi per compositionem, licet sine compositione media sit in se ad illa determinata: sicut si debeat significari album in superficie, est quidem album in superficie sine medio aliquo, in superficic tamen a nobis non significatur inesse sine nota compositionis. Dico ergo, quod unum in alio determinans, scilicet in determinato supponitur in articulo: sed nota compositionis quam apponit actus animae signantis, cujus essentialiter est certa differentia temporis, meo judicio non est de essentia articuli.

Ad 1. DICENDUM ergo ad primum, quod licet lumen simplex sit fidei, tamen quia est per modum inclinantis ad consensum, ideo exigit complexionem in articulo, sed non illam quae facit enuntia bile in certa differentia temporis.

Ad 2. AD ALIUD dicendum, quod licet in Deo nulla sit complexio secundum rem, est tamen secundum modum significandi quorumdam articulorum, ut cum dicitur, Deus trinus et unus : et gratia quorumdam etiam propter effectus diversos, et gratia aliquorum propter naturam unitam Christo.

Ad 3. AD ALIUD dicendum, quod articulus dicitur veritas indivisibilis, quia stat divisio in eo credibilium, non quia sit incomplexum omnino.

Ad 4 AD ALIUD dicendum, quod enuntia bile meo judicio non est articulus, sed res complexa ordinata ad omne tempus.

dobject 1. Adinquodcontraobjicituretiamre - spondereoportet , quodconsensusnonquæritnisicomplexamrem : etcircaillamipseponitmodumcompositionis , quædeterminaturilloverocuiconsentitratiocomponens : quodlicetverumsitinreipsa , tamensicutincompositionemfacienteestinanima , utdicitPhiloso - phusinfinesextiprimæphilosophiæ .

Ad ALIUD dicendum, quod nos non tenemur tantum credere articulum, sed ea quae determinata sunt circa articulos ex

prædicatione Apostolorum : et hæc respiciunt fidem ex parte illa quæ est ex auditu : multa enim ex determinatione temporis et prædicatione auditui fidei accedunt et accesserunt, licet non sint de substantia articulorum.

Per hoc etiam patet solutio ad sequens.

Ad i n quod objicitur de Cornelio, diAdobject . 4. cendum quod in illo tempore quando tempus non erat determinatum, nec secundum statum ætatum mundi, nec secundum statum prophetiæ, nec ex prædicatione Apostolorum, potuerunt se quidam habere ad omnem differentiam temporis sub distinctione. Sed modo non est ita : quia tempus est determinatum secundum cursum ætatum et numerum prophetiæ Danielis, et in omnem ierrarn exivit sonus eorum 1.

ARTICULUS VI.

De numero articulorum secundum utrumque symbolorum.

Tertio, Quæritur de numero articulorum secundum utrumque symbolum, scilicet Nicænum et Apostolorum.

Videtur autem primo esse diminutus numerus a numero articulorum symboli Athanasii : quia

<--- Page Split --->