D. ALBERTI MAGNI,

RATISBONENSIS EPISCOPI,

ORDINIS PRÆDICATORUM,

IN SACROSANCTA EVANGELIA

LUCULENTA EXPOSITIO.

INCIPIT EVANGELIUM

Secundum Marcum.

CAPUT I.

Joannes in austeritate vitæ prædical, ac baptizat aqua: Christus vero Spiritu sancto : qui a Joanne baptizatus, cum bestiis agens in deserto, post jejunium quadraginta dierum a Satana tentatur : et Joanne tradito, prædicare incipit in Galilæa : vocatisque Simone et Andrea, Jacobo et Joanne Zebedæi, accedit Capharnaum, et reliqua Galilææ loca, ibique prædicans curat socrum Simonis, et leprosum, quem misit ad sacerdotes, plurimosque dæmoniacos ac male habentes cum magna omnium admiratione.

meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te 1.

<--- Page Split --->

viam Domini, rectas facite se- mitas ejus .

nes 9, venit Jesus in Galilæam, prædicans evangelium regni Dei,

1 Isa. xl, 3; Matth. iii, 3; Luc. iii, 4; Joan. i, 23. 2 Matth. iii, 5. 3 Matth. iii, 4. 4 Le vit. xi, 22. 5 Matth. iii, 11; Luc. iii, 16; Joan. i, 27. 6 Act. i, 5 et ii, 4, et xi, 16, et xix, 4.

7 Luc. iii, 22: Joan. i, 32.

8 Matth. iv, 1; Luc. iv, 1.

9 Matth. iv, 12; Luc. iv, 14; Joan. iv. 43.

10 Matth. iv, 18; Luc. v, 2.

11 Matth. iv, 13; Luc. iv, 31.

12 Matth. vii, 28; Luc. iv, 32.

13 Luc. iv, 33.

<--- Page Split --->

mundus, et exclamans voce ma- gna exiit ab eo.

sus abiit in desertum locum, ibi- que orabat.

<--- Page Split --->

nientiae tituli, ubi inducit auctoritates convenientiam demonstrantes.

Dicit igitur :

IN CAPUT I MARCI

« Initium. »

ENARRATIO.

« Initium Evangelii Jesu Christi Filii Dei.

Sicut scriptum est in Isaia Propheta. »

Sicut dictum est in praehabitis, septem sigilla per Leonem aperta, quae secundum septem Leonis proprietates accipiuntur, sunt istius libri materia. Et primum quidem est in rugitu clamoris testimoniorum Prophetarum, et Joannis, quibus rugit de deserto. Et ideo quia haec describit Marcus, in leonis transformatur figuram : sicut et omnis tractans aliqua divina, transformatur in imaginem eorum. Sicut Moyses, Exod. xxxiv, 29, ex consortio sermones Domini in eamdem imaginem mutatus, cornutus factus est, et splendidus. Et, II ad Corinth. iii, 18, dicit Apostolus : Nos vero omnes, revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur.

Praemittit igitur titulum in quo declarat libri sui partem primam de Leonis rugitu. Cujus sensus est, quod initium Evangelii est secundum testimonium prophetiae Isaiae. Quia sicut Isaias preadixit, quod primus rugitus praedicationis novae gratiae veniret de deserto, ita etiam in opere et impletione Christus exhibuit, novae gratiae praeconium inducens per clamorem Joannis ex deserto.

Titulus autem iste duo continet. Unum quidem cujus sit titulus : quia non nisi primae partis, et primi sigilli Leonis. Secundum autem continet rationem conve-

Est duplex initium : inducens videlicet, et inchoans. Inducens est non pars rei, sed praecedit causas. Et omne Evangelium non est nisi de factis Christi : et sic praedicatio Joannis non est de Evangelio, sed est medium Evangelii et legis : terminans legem, et inducens Evangelium. Et puto quod sic sumuntur haec verba Matthaei, xi, 13, 12 : Omnes Prophetae, et Lex usque ad Joannem prophetaverunt... A diebus autem Joannis Baptistae usque nunc, regnum caelorum vim patitur, et violenti rapiant illud.

Alio modo dicitur Evangelium, quaecumque continentur in codice Evangelii : et sic testimonium Joannis est de Evangelio : et tunc initium est inchoans, et rei pars prima. Ad Hebr. ii, 3 : Quomodo nos effugiemus, si tantam neglexerimus salutem ? quae cum initium accepisset enarrari per Dominum ab eis qui audierunt, in nos confirmata est. Est igitur sensus : Istud est initium.

Sequitur autem cujus sit initium, et dicit duo : nomen videlicet libri, et rationem nominis.

Nomen, quando dicit :

« Evangelii. »

Singulariter dicit : quia licet scriptores plures sint, tamen secundum materiam unum est Evangelium. Et hoc notatur, Ezechiel. 1, 6, ubi dicitur, quod quatuor facies uni erant : et ideo quilibet Evangelistarum describit humana, et ad Passionem et Resurrectionem et naturam divinam pertinentia : et ideo junctae sunt pennae alterius ad alterum 1. In initiis ta-

<--- Page Split --->

men et finibus, non in materia, sed modo discrepant. Matthæus a generatione humana incipit. Marcus autem hanc præterit, et incipit a Joannis prædicatione : Lucas autem a Joannis annuntiatione et nativitate : Joannes autem a coæterna cum Patre Verbi divinitate. Item, Matthæus in Resurrectionem terminat, et potestatem Ecclesiastici ordinis collatam. Post resurrectionem Marcus procedit usque ad Ascensionem : Lucas usque ad manifestationem et ad mittendi Spiritus promissionem : Joannes usque ad manifestationem, et ad eam (quæ Petro facta est) Ecclesiæ commissionem. In mediis etiam quædam habent propria. Et ideo quatuor esse dicuntur animalia spiritum sequentia ante thronum Dei stantia. Hæc igitur est causa, quod singulariter dicit.

Dicitur autem Evangelium, bonum nuntium, eo quod habet illud, quod est solum bonificans (ut ita dicam) omne quod bonum efficitur, hoc est, bonum gratiae et gloriae. IV Reg. vii, 9 : Hæc dies boni nuntii est. Ea autem quae gratiae sunt, quatuor qualitatibus describuntur : præceptis, mandatis, testimoniiis, et exemplis. Præceptum est operis : mandatum, formæ operis. Et ideo præceptum est justitiæ et obedientiis (alias, obedientiæ), mandatum autem charitatis meritoriae omnia implentis et præcipientis. Præceptum quidem sufficienter declinat malum, mandatum autem meritorie perficit bonum. Testimonium autem sunt fidei attestantia dicta et facta, de coelo et Spiritu sancto confirmata. Exempla autem ad perfectionem vitæ proposita sunt ad imitandum. Fidei ergo ad veritatem deserviunt testimonia : vitæ autem ad formam et perfectionem manuducunt exempla. De præceptis quidem dicitur in Psalmo xviii, 9 : Præceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Matth. v, 21 et seq. : Audistis quia di-

ctum est antiquis, etc. Et multa hujusmodi, quae timorem inducunt, a peccatis facientem recedere. De mandatis autem, Joan. xiii, 34: Mandatum novum do vobis: Ut diligatis invicem, etc. Matth. xxii, 37 et 38: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est maximum et primum mandatum. Psal. cxvii, 96: Latum mandatum tuum nimis. De testimoniis, sicut hic inducitur Malachias et Isaias. Joannes testimonium perhibuit dicens: Ecce agnus Dei1. Joan. v, 39: Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quae testimonium perhibent de me. Et ideo, Matth. ii, 17, et alibi, sæpe dicitur: Tunc adimple tum est quod dictum est per Prophetam. Psal. xcii, 5: Testimonia tua credibilia facta sunt nimis. De exemplis, Joan. xin, 15: Exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Sic enim dicitur, quod omnis Christi actio nostra est instructio. Sic igitur timor in præceptis, amor in mandatis, fides in testimoniiis, spes in exemplis annuntiatur in hac Scriptura. Et ideo Evangelium (hoc est, bonum nuntium) vocatur. U Reg. xvii, 27: Vir bonus est, et nuntium bonum portans venit.

Sequitur :

« Jesu Christi. »

Ratio nominis omnium est prima, esse nuntium bonum, quod est de omnis boni bono. Et tangit tria : Naturam divinam in humana, in qua est boni auctoritas. Naturam humanam in divina, ex qua est boni affluens copiositas. Et personam, in qua est utraque natura, per quam est bona, perfecta, et perficiens nos operositas et officiositas.

Primum est quod dicit : « Jesu » qui salvator interpretatur Latine, Græce au-

<--- Page Split --->

tem σώτηρ dicitur. Et sicut dicit Damascenus: « Naturam divinam in humana di- « cit hoc nomen. » Luc. ii, 21: Vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab Angelo priusquam in utero conciperetur. Nec est vacuum nomen: quia sicut dicitur, Matth. i, 21: Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum.

«Christi, » uncti Latine, Messiae Hebraice : unctione Spiritus qui in ipsum a Patre,et ab ipso fluit in membra. Psal. xliv, 8, et ad Hebr. i, 9 : Unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ participibus tuis. Isa. lxi, 1 : Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me : ad amnuntiandum mansuetis misit me ut mederer contritis corde. Notat autem Christum unctum, unctione ipsa consecratum esse regem de genere David, et Sacerdotem Pontificem æternorum bonorum. Ad Hebr. ix, 11: Christus assistens Pontifex futurorum bonorum. De regno autem dicitur, Luc. i, 32, 33: Dabit illi Dominus Deus sedem David patris sui : et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Hæc unctio exhibita est in doloris lenimentum, profecit in saporis condimentum, et in totius Ecclesiae illuminationis fomentum. De primo, Eccli. xxxvni, 7 : Unguentarius unctiones conficiet sanitatis. De secundo, Sapient. xvi, 20: Omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. De tertio, Joan. viii, 12: Ego sum lux mundi : qui sequitur me, non ambulat in tenebris. I Joan. ii, 27 : Unctio docet vos de omnibus.

« Filii Dei. »

Tangit personam in utraque natura existentem.

Et dicit « Filii Dei, » cum Matthæus dixerit, Filii David, filii Abraham 1 : quia ille describens faciem hominis, per quos patres descendit, manifestat : iste autem

describens faciem Leonis, terrorem rugitus ex Deo ostendit : et ideo totam nativitatem præteriit. Est autem Filius Dei ostensus in initio rugitus istius : quia iste incipit a baptismo Joannis, et in illo, cum baptizaretur Dominus, vox lapsa de cœlo dixit : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui 2. Cum ibi ergo ostendatur esse Filius Dei, et non David, neque Abraham, ideo dicit eum Filium Dei.

Sequitur :

« Sicut scriptum est in Isaia. »

Hic debet suppleri, est, vel, debet esse tale : « Sicut scriptum est, etc. »

Et tunc non habet locum objectio quam inducunt Glossæ de sequenti immediate auctoritate quæ non est Isaiae, sed Malachiae. Non enim inducitur hic Isaias nisi ut ostendatur quam congruenter exit Evangelium ex testimoniis Legis et Prophetarum. Et si quæritur, quare potius dicit, quod initium Evangelii sit, vel debeat esse secundum testimonium Isaiae, quam alterius? Respondet Hieronymus in Proœmio Bibliae Galeato, quod Isaias non tam prophetiam quam Evangelium videtur texere : quia lucidius omnibus prophetavit : et ideo magis est in initio Evangelii sumendum testimonium ab eo, quam ab alio. Eccli. xlviii, 27 : Isaias Propheta spiritu magno vidit ultima, et consolatus est lugentes Sion. Isa. ix, 1 et seq., hæc dixit Isaias quando vidit gloriam Dei. Sic enim sumpto initio, Christus apparet gloriosus inter Eliam et Moysen 3, testimonium habens Legis et Prophetarum. Sic rota in medio rotae esse ostenditur 4. Psalmita, Psal. ciii, 10, dicit, quod inter medium montium legislatoris et prophetarum pertransibunt aquæ Evangelii. Ad Roman. iii, 21 : Nunc autem sine

<--- Page Split --->

lege justitia Dei manifestata est : testificata a lege et Prophetis.

Dicit autem scriptum, et auctorem Scripturae, et inspirationem. Scriptum quidem (ut dicit Maximus) ob posteritatis utilitatem. Ad Roman. xv, 4: Quæcumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. Habacuc, II, 2: Scribe visum, et explana eum super tabulas : ut percurrat qui legerit eum. Auctorem nominat magnum, eo quod spiritu magno vidit ultima : sicut dictum est, Eccli. XLVIII, 27.

Et dicit :

« Propheta, »

In auctoritate divina tria sunt notanda : missionis evidentia : mittendi significantia : et legatio injuncta.

De primo dicit :

« Ecce. »

Quod est demonstrandi adverbium. Quasi dicat : In evidenti est, et certum est. Tam evidens enim fuit, ut etiam Christus ipse esse putaretur. Propter hoc dicitur, Joan. v, 33 : Ille erat lucerna ardens et lucens, quae per seipsam claret et evidens est : et ideo dicitur Lucifer, Job, XXXVIII, 32 : Numquid producis Luciferum in tempore suo.

Innuens infallibilitatem. Est enim (ut dicit Cassiodorus) Prophetia divina inspiratio rerum eventus sub immobili veritate denuntians. Sapient. VII, 27 : Per nationes in animas sanctas se transfert, amicos Dei et Prophetas constituit.

Sic ergo terminatus est istius libri titulus.

« Ego. »

Significantiam notat : et ideo non a quoquam nisi a Deo auctoritatem habuit. Luc. II, 2 : Factum est verbum Domini super Joannem, Zacharie filium, in deserto. Joan. I, 6 et 7 : Fuit homo missus a Deo..., ut testimonium perhiberet de lumine.

« Ecce ego mitto Angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam] ante te. »

« Mitto. »

Ex quo autem liber iste initiari debet secundum Isiae vaticinium, oportet quod ostendatur primum ipsum vaticinium : et postea inducatur secundum ipsum initium Evangelii. Et hoc facit, ibi, 4 : « Fuit Joannes, etc. »

Vaticinium autem induci nón potest nisi primum ostendatur auctoritas ejus propter quem præmissum est vaticinium : et sic inducat vaticinium in persona illius cui collata est auctoritas. Et ut sciatur auctoritas, inducitur testimonium Malachiae, II, 1 : Ecce ego mitto Angelum meum, et præparabit viam ante faciem meam, etc. In quo tria dicuntur de Joanne : auctoritas, officium, et utilitas. In auctoritate enim, missio divina : in officio, præcursio a Joanne celebrata : in utilitate autem, est ad Christum reductio nostra.

Scilicet legatione injuncta. Abdiae, 7. 1 : Legatum ad gentes misit. Ezechiel. II, 3 : Mitto ego te ad filios Israel, ad gentes apostatrices, quae recesserunta me. Deinde tangit officium. Et duo dicit : officium, et dignitatem officii.

De primo dicit :

« Angelum, »

Joannem : non natura Angelum, sed officio : quia sicut Angeli mittuntur ut ministri salutis, ita et Joannes. Ad Hebr. I, 14 : Nonne omnes sunt administratori spiritus, in ministerium missi ? Malachiae, II, 7 : Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem Dei requirent ex ore ejus : quia Angelus Domini exercituum est. Exod. XXXII, 34 : Angelus meus præcedet te.

<--- Page Split --->

« Meum. »

Ecce officii dignitas : honor enim est, esse nuntium Dei. II ad Corinth. m, 6 : Idoneos nos fecit ministros novi testamenti : non littera, sed Spiritu.

« Ante faciem tuam. »

Tangitur præcursio, et præcursionis et utilitas.

Dicit igitur :

« Ante faciem tuam, »

Hoc est, ante præsentiam temporalem tuam, et ante præsentiae ejusdem manifestationem. Hæc est facies de qua dicitur, Exod. xxxiii, 13, 19 : Ostende mihi faciem tuam.... Respondit Dominus : Ego ostendam omne bonum tibi. Luc. ii, 30 : Viderunt oculi mei salutare tuum. Psal. lxxvii, 4 : Ostende faciem tuam, et salvi erimus. Ad hanc enim faciem contuendam non ducit nisi gratia Dei. I Joan. iii, 2 : Cum apparuerit, similes ei erimus : similes enim non erimus nisi gratia nos ducente. Et tunc implebitur in nobis istud Job, xxxiii, 26 : Videbit faciem ejus in jubilo. Psal, xv, 10 : Adimplebis me lætitia cum vultu tuo. Si autem gratia Dei manu ducat (alias, non manu ducat) coram stantem non cognoscemus : unde, Joan. i, 26 : Medius vestrum stetit quem vos nescitis. Isa. lii, 3 : Quasi absconditus est vultus ejus, et despectus.

Et ideo sequitur :

« Qui præparabit viam tuam. »

Tria dicit : præparationem illam, et illum cui præparatio fit, in ostensione et planationem via : viam autem, in exempli processione, et Christo paratur in intentionis directione : et hæc tria fecit Joannes.

De primo dicitur, Luc. i, 76 : Tu, puer, propheta Altissimi vocaberis : præbìs

enim ante faciem Domini parare vias ejus. Et, Luc. i, 17 : Ipse præcedet ante illum in spiritu et virtute Elia. Isa. lxii, 10 : Præparate viam populo, planum facite iter, eligite lapides.

« Viam » autem fecit se Joannes per exemplum. Jerem. vi, 16 : State super vias, et videte, et interrogate de semitis antiquis, quæ sit via bona, et ambulate in ea : optima enim via, doctor magni exempli est.

« Tuam » opere, o Christe fili, tua enim est, quia ad te dirigens. Proverb. iii, 17 : Via ejus via pulchra, et omnes semita illius pacifica.

« Ante te. »

Ut plane et recte, relicto devio prisci erroris, tu ad corda accedas. Psal. cxxxii, 17 : Paravi lucernam Christo meo. Isa. xlv, 2 : Ego ante te ibo, et gloriosos terra humiliabo.

« Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. »

Inducto præcone, inducitur Isaia testimonium de voce præconis. Et duo dicuntur, titulus videlicet, et dictum.

Titulus est :

« Vox clamantis. »

Et vox respondet verbo quod vocem animat, quod manifestare venit Joannes : sicut vox verbum. Vox enim est via et vehiculum verbi quo cordibus audientium invehitur : et verbi manifestatio quæ dare præcipitur. Joan. i, 23 : Ego vox clamantis in deserto. Psal. xxvii, 8 : Vox Domini concutientis desertum.

« Clamantis » autem vox dicitur, ut dicit Glossa, ad Judæos surdos, propter peccata longe positos, indignationis clamore dignos. De surdis, Isa. xlui, 18 : Surdi, audite. De longe positis propter

<--- Page Split --->

peccatum, Isa. lix, 11 : Exspectavimus salutem, et elongata est a nobis. De inclamatione propter indignitatem, Isa. xlui, 14 : Tacui semper, silui, patiens fui, sicut parturiens loquar. Isa. xxx, 27 : Labia ejus, repleta sunt indignatione.

Sequitur :

« In deserto. »

Duo tangit quae clamat : unum perti- ūens ad omnes, quod necessarium est ad salutem, aliud pertinens ad perfectos, quod est expediens.

De primo dicit quatuor : præparationem, viam, et cui paretur, et ubi.

Ubi præmittit quidem dicens : « In deserto, » ad litteram : quia ibi incepit prædicare Joannes. Per locum designans quantum Judæorum synagoga jam desert a cultu justitiæ, in proximo deserenda a cærimoniis. Luc. ui, 2, 3 : Factum est verbum Domini super Joannem, Zachariæ filium, in deserto. Et venit in omnem regionem Jordanis, etc. Psal. lxiv, 13 : Pinguescent speciosa deserti: et exsultatione colles accingentur.

« Parate. »

Hoc est, præparate. Paratur autem, offendicula devia (alias, de via) removendo. Præparatur etiam sternendo viam, ut suavis sit et pulchra : suavis, per conversationem exempli : et pulchra, per virorem fidei, et veritatis, et virtutis. Matth. xxi, 8 : Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via : alii autem cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via. Paratur etiam, humilia et suffossa elevando, quæ mundanus timor suffodit : et alta, quæ tumor erexit, ad æqualitatem deprimendo, et distorta vitiorum corrigendo. Et de his similiter dicitur, Isa. xl, 4 : Omnis vallis exaltabitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas.

« Viam. »

Via est quæ trita est : et hæc est, vestigia præcedentium patrum qui iverunt ad Christum : quæ quidem deleta fuit, quia filii non sequebantur fidem in devotione patrum. Thren. 1, 4 : Viae Sion lugent, eo quod non sint qui veniant ad solemnitatem. Jerem. vi, 16 : Interrogate de semitis antiquis quæ sit via bona, et ambulate in ea. Hæc est via obedientiæ mandatorum, Psal. cxvii, 32 : Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Tob. iv, 20 : Omni tempore benedic Deum, et pete ab eo ut vias tuas dirigat, et omnia consilia tua in ipso permaneant.

« Domini. »

Et quoniam Dominus iturus est ad corda : et quoniam vos tenebitis munde per fidei devotionem ad Dominum Psal. xxiv, 4 : Vias tuas, Domine, demonstra mihi : et semitas tuas edoce me.' Osee, xiv, 10 : Rectæ viae Domini, et justi ambulabunt in eis.

« Rectas facite semitas ejus. »

Tangit id quod est perfectorum. Et dicit tria : rectitudinem, compendium, et opus quod est in nobis. Scias autem quod, ut dicit Plato, recta est brevissima linearum inter duos terminos : et hæc est via consiliorum. Semita autem dicitur a semis et iter, quasi dimidium iter : quia circuitus mundi sollicitudinum amputat : de quo dicitur in Psalmo xi, 9 : In circuitu impii ambulant. Et, Job, i, 7 : Circuivit erram, et perambulavi eam. Et hæc semitæ maxime Christi fuerunt, quia has verbo et facto exhibuit. Proverb. iv, 11 et 12 : Ducam te per semitas æquitatis : quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui. Isa. xxvi, 7 : Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum.

<--- Page Split --->

« Fuit Joannes in deserto baptizans, et prædicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum. »

Postquam præmisit prophetiam probantem congruum esse initium Evangelii per prædicationem Joannis, consequenter hic ipsam inducit prædicationem, Joannis. Et inducit tria: prædicationem, vitæ qualitatem, et testimonium, quo ostendit Christi veritatem. Primum, de perfectione virtutum: secundum, dat formam operis: tertium autem, finem confirmat fidei, et veritatis. Hæc autem patent in littera.

Circa prædicationem duo inducit: qualitatem videlicet prædicationis ex parte prædicantis, et qualitatem ejusdem ex parte populi eum audientis.

Ex parte autem docentis inducit duo: opus, et doctrinam.

De opere dicit tria: nomen, locum, et formam operis.

De nomine dicit :

« Fuit Joannes, »

Qui gratia Dei interpretatur. Congruebat enim ut gratiam et veritatem quæ per Jesum Christum facta est 1, gratia Dei inchoaret. I ad Corinth. xv, 10: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit. Exod. xxxiii, 19, 17: Ego ostendam omne bonum tibi... invenisti enim gratiam coram me.

« In deserto, »

Judææ populo in proximo deserendo. Matth. xxiii, 38: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. Osee, ii, 14: Ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus.

« Baptizans. »

Ecce forma operis. Et dicitur ipse baptizans, quia non erat in baptismo Joannis, nisi opus Joannis: eo quod interius non conferebat gratiam. Unde, Joan. 1, 26: Ego baptizo in aqua. Non dicit: In gratia. Act. xix, 2 et 3: Si Spiritum sanctum acceptis credentes? At illi dixerunt ad eum: Sed neque si Spiritus sanctus est, audivimus. Et interrogaverunt eos Paulus et Apollo: In quo ergo baptizati estis? Qui dixerunt: In Joannis baptismate. Ideo etiam solus inter baptizantes Baptista vocatur. Matth. xi, 11: Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista. Alii enim omnes in Christi baptismate baptizati, a Christo baptizati sunt. Joan. i, 33: Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat. Dicitur autem baptizans: quia in materia, et in actu, in quadam forma per similitudinem Christi baptisma præostendit et induxit. Baptizabat enim in forma venturi. Act. xix, 4: Joannes baptizavit baptismo paenitentiae populum, dicens in eum qui venturus esset post ipsum ut crederent, hoc est, in Jesum.

« Et prædicans. »

Ostendit qualis fuerit in verbo, modo, et materia, et intentione finis.

Modo quidem cum dicit : « Prædicans. » Dicit enim Chrysostomus, quod prædicatio est eorum quæ sunt supra intellectum, doctrina autem est intellectualium et rationabilium. II ad Timoth. iv, 2 : Prædica verbum : insta opportune, importune. Talia enim quæ sunt fidei non possunt doceri, sed inspirari necesse est. Sed exterius possunt annuntiari : et hæc annuntiatio, prædicatio est. I Joan. i, 2 : Annuntiamus vobis vitam æternam.

<--- Page Split --->

« Baptismum. »

Ecce materia per quam assuescitur populus, et inducitur paulatim ad formam novi sacramenti. Sic enim praecursor baptismi Christi fuit : quia, sicut dicit Beda, « Baptismum Christi quo « peccata solvuntur suo baptismate (quo « peccata solvi non possunt) praecucur- « rit. » Mundationem tamen corporis exhibuit, et in Christo ostendit fore mundationem mentis. IV Reg. v, 10 : Lavare septies in Jordane, et recipiet sanitatem caro tua, atque mundaberis. Per corporale enim opus Joannis venitur ad munditiam mentis per Christi baptisma.

« Pœnitetnîe. »

Tangitur hic finis. Et intelligitur de pœnitentia interiori et exteriori. Et ideo dicitur, Luc. iii, 8 : Facite ergo fructus dignos pœnitentiae. Et formam sanctiificationis imposuit. Et, Matth. iii, 8, dixit : Facite ergo fructum dignum pœnitentiae. Christi autem baptisma exteriorem pœnitentiam et lamentum non requirit, sed omnia peccata gratis dimittit : et si requirit interiorem, hoc est, ut sit non fictus qui baptizatur. Sapient. i, 5 : Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum.

« In remissionem peccatorum. »

Merito pœnitentiae, non baptismatis : quia per pœnitentiam semper peccata soluta sunt. Ezechiel. xviii, 21 et 22 : Quacumque hora peccator ingemuerit, omnium iniquitatum ejus non recordabor amplius 1. Jerem. xxxi, 19 : Postquam ostendisti mihi, percussi femur meum..., et egi pœnitentiam. Confusus sum et erubui, quoniam sustinui opprobrium

adolescentiae meae. Matth. iii, 2 : Pœnitentiam agite, appropinquavit enim regnum cœlorum.

« Et egrediebatur ad eum omnis Judææ regio, et Jerosolymitæ universi, et baptizabantur ab illo in Jordanis flumine, confitentes peccata sua. »

Hic tangitur doctrina ex parte auditorum. Et tanguntur quatuor : devotio scilicet, in egrediendo : generalitas, in affluendo : obedientia, in baptismo suscipiendo : compunctio, et pœnitentia quam prædicavit, in peccato2 confitendo. Et hæc patent in littera.

De primo dicit duo : egressum a propriis, et accessum in appropinquando sanctis.

Dicit igitur :

« Et egrediebantur, »

Ex propriis actibus, et rebus, et negatiis. Actus pertinent ad peccata, et peccatorum circumstantias et occasiones : res autem pertinent ad infirmitatis solatia : et negotium ad curas. Nihil enim habet homo proprium nisi peccatum : omnia alia accepit a Deo. I ad Corinth. iv, 7 : Quid habes quod non accepisti ? De hoc egressu, Genes. xii, 1, dicitur : Egredere de terra tua, et de cognatione tua. Numer. xvi, 26 : Recedite a tabernaculis hominum impiorum.

« Ad eum. »

Non enim sufficit egredi, nisi perveniatur usque ad illum per doctrinae imbuitionem, et exempli informationem. Aliter enim dicetur nobis illud Job, vi,

1 Ezechiel. xviii, 21 et 22 : Si impius egerit pœnitentiam ab omnibus peccatis suis, quae operatus est, et custodierit omnia præcepta mea, et fecerit judicium et justitiam, vita vivet et non

morietur : omnium iniquitatum ejus, quas operatus est, non recordabor : in justitia sua, quam operatus est, vivet.

<--- Page Split --->

21 : Nunc venistis, et modo videntes plagam meam timetis. Deuter. XXXII, 3 : Qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius.

« Omnis regio Judææ. »

In quibus notantur subditi. Prælati enim sacerdotum et regum erant Jerosolymitæ : et liberi erant respectu aliorum. Job, III, 19 : Parvus et magnus ibi sunt, et servus liber a domino suo. Psal, XLVIII, 3 : Quique terrigenæ, et filii hominum, simul in unum dives et pauper. Admiratio enim tantæ sanctitatis attraxit omnes.

« Et Jerosolymitæ universi. »

In quibus notantur Prælati.

« Et baptizabantur ab illo. »

Ecce obedientia : quia hoc suadebat Joannes. Egredi tantum ad Prophetam parvum est, nisi obediatur Prophetæ. Isa. I, 16 : Lavamini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. Zachar. XII, 1 : Erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem in ablutionem peccatoris, et menstruatæ.

« In Jordanis flumine. »

Sicut per baptismationem tangit sacramenti modum, ita per Jordanem tangit figuralam præparationem ad baptismum. Jordanis enim interpretatur aliena descensio, sive humilis descensus. Et attende quod secundum Hieronymum, aquæ superiores affluunt super intrantem in Jordanem : aquæ autem inferiores separantur, et non attingunt intrantem. Unde, Josue, m, 16, cum intravit arca in Jordanem, superiores affluentes ad ar-

cam, stabilitatem et altitudinem acceperunt : inferiores autem in deterius mutatæ sunt, quia defluxerunt in salsedinem maris. Sic Christo (arca deitatis) intrante in baptizatum 1, aquas per vias rationis humanæ quæ fluunt ad ipsum stabilit per mentis continentiam, et exaltat per justitiam. Quæ autem fluunt ab ipso inferiores sunt, quæ pertinent ad carnis concupiscentiam : et has in deterius mutat amaritudinis æternæ. Et sic corpus Christi talibus non proficit, sed in deterius mutat. I ad Corinth. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat, et bibit : non dijudicans corpus Domini. Vel, oportet aliena quæ non sunt secundum naturam, humiliter abluere, sicut in figura docet Joannes : et in justitia exaltari, et inferioribus fluxibilibus in amaritudinem pænitentiæ converti. Psal. cxiii, 3 : Jordanis conversus est retrorsum. Genes. vii, 17 : Multiplicatæ sunt aquæ, et elevaverunt arcam in sublime. Aquæ enim per naturam pervietatis, et fecunditatis, et ablutivæ virtutis in bona sumuntur significatione : quæ confluentes exaltant læminem ad cœlestia. Per naturam autem fluxibilitatis, et frigiditatis, et instabilitatis, significant concupiscentiam : et hæ debent defluere (alias, mutari) in mare. Genes. i, 7 : Deus divisit aquas quæ erant sub firmamento, ab his quæ erant super firmamentum. Daniel. iii, 60 : Benedicite, aquæ omnes quæ super cœlos sunt, Domino.

« Flumine, »

Hoc est, affluentia donorum quæ præfigurantur in Christi baptismate futuro. Psal. xlv, 5 : Fluminis impetus lætificat civitatem Dei. Ezechiel. xxxvi, 25 : Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris.

1 Codex alius habet : Sic Christus (arca deitatis) intrantes in baptizatum aquas per vias

<--- Page Split --->

« Conflitentes peccata sua. »

Præparando se ad baptisma. Prædicabat enim Joannes, Luc. iii, 8 : Facite fructus dignos pænitentiae. In pænitentia autem præcedit compunctio, sequitur confessio, et perfectionem inducit satisfactio : et fructus hujus est plena peccati remissio. Jacob. v, 16 : Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini. Josue, vii, 19 : Fili mi, da gloriam Domino Deo Israel, et confitere, atque indica mihi quid feceris, ne abscondas. Dicit autem, « peccata, » contra eos qui in confessione narrant non peccata, sed maculant confessionem, aliorum actuum narratione interposita. Contra quod dicitur, Isa. xliii, 23 : Dic tu iniquitates tuas 1 : quasi dicat, alia non dicas : cum detestatione enim eorum quae narrantur fit confessio. Quæ autem non sunt peccata, non sunt detestanda. Psal. xxi, 5 : Dixi : Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, hoc est, iniquitatem narrans, quæ sola est adversum me.

Sequitur. « Sua, » non aliena. Et hoc est contra eos qui in confessione produnt alios plus quam seipsos : quod non est faciendum. Ad Roman. xiv, 12: Unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo, non pro alio. Jerem. ii, 2: Leva oculos tuos in directum, et vide ubi non prostrata sis. De ista confessione dicitur, Eccli. xvn, 26 et 27 : Ante mortem confitere : a mortuo, quasi nihil, perit confessio. Confiteberis vivens, vivus et sanus confiteberis : et laudabis Deum, etc. Isa. xxxviii, 19 : Vivens, vivens ipse confitebitur tibi, sicut et ego hodie.

ejus, et locustas et mel silvestre edebat. »

Dicit hic qualitatem vitæ, quæ potius est in miraculum quam quod aliquis imitari possit. Et hoc etiam omnes trahebat ad auditionem (alias, audiendum), et vincebat ad credendum. Tangit autem qualis fuit in vestitu, et qualis in victu. De domo enim et familia nulla erat quæstio in eo qui eremi erat incola.

De vestitu notantur-quatuor : asperitas, humilitas, paupertas, et hoc in vestimento protegente, et quarta notatur continentia in veste non protegente. Per pilos enim notatur asperitas : per camelorum pilos humilitas : per vestitum talem, in quo sola est verecundia protec tio, notatur paupertas. De asperitate, Matth. xi, 8 : Quid existis in desertum videre ? hominem mollibus vestitum ? Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt. De humilitate, Eccli. xi, 4 : In vestitu ne glorieris umquam. De utroque horum dicitur, Job, xvi, 16 : Saccum consui super cutem meam. Ad Hebr. xi, 37: Circui erunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angusti ati, afflicti : quibus dignas non erat mundus. De paupertate dicitur, Tob. iv, 23 : Pauperem vitam gerimus, sed multa bona habebimus. Psal. xxix, 12 : Conscidisti saccum meum, et circumdedisti me lætitia.

De quarto vestimento dicitur :

« Zona pellicea, »

In qua notatur cingulum continentiae et castitatis, et memoria mortis, et castigatio concupiscentiae carnalis. Zona enim continet et constringit : pellicea, memoriam mortis inducit : et circa lumbos, locus est concupiscentiae carnalis, mortificationem significans. Isa. xi, 5 : Erit justitia cingulum lumborum ejus, et

<--- Page Split --->

fides cinctorium renum ejus. Hæc est enim justitia quæ debetur carni : et fides quæ debetur vero animæ viro, ne suscipiatur adulter. Luc. xii, 35 : Sint lumbi vestri præcincti. IV Reg. 1, 8 : Vir pilosus, et zona pellicea accinctus renibus. In lumbis enim vigor concupiscentiæ est: ideo de diabolo dicit Deus, Job, xi, 11 : Fortitudo ejus in lumbis ejus, et virtus illius in umbilicò ventris ejus.

Ecce qualis fuerit in vestitu.

Sequitur :

« Et locustas. »

Parva animalia, oleo esibilia.

significat dulces naturalibus virtutibus, silvestres tamen per infidelitatem : eo quod non domitum per fidem habent intellectum. Et hos comedit incorporando fidei venturum, quando docuit in eum qui post eum venturus erat ut crederent. Simile, Act. x, 13, dicitur de Petro : Occide, et manduca. Abscissis enim vitiis a peccatoribus, quod remanet naturale et mundum est. I Reg. xiv, 25, comparavit super faciem agri mel fluens. Et, ibidem, 27 : Jonathas... extendit summitatem virgæ... et intinxit in favum mellis... : et illuminati sunt oculi ejus. Et, infra, 43 : Gustans gustavi... paululum mellis, etc.

« Et mel silvestre edebat. »

Mel enim ros viscosus et spissus calore aeris in dulcedinem digestus, qui ad radium solis exsiccatur ad furvedinem et albedinem granulosam. Idem continetur, Matth. iii, 4.

Locustaæ autem in quibus est volatus alacer, et cito deciduus, significant saltus gaudiorum cordis divinum bonum in contemplatione concipientis, mel autem significat dulcedinem spiritualis consolationis. Iste enim cibus est proprius eremita. De primo dicitur, Genes. xlix, 21 : Nepthali, cervus emissus. Cantic. ii, 8 : Ecce iste venit saliens in montibus, transiliens colles. Salit enim in montibus gaudiorum, transiliens colles desideriorum. De melle dicitur, Cantic. iv, 11 : Mel et lac sub lingua tua. Eccli. xxiv, 27 : Hæreditas mea super mel et favum.

Aliter autem locusta plaga Ægypti significat eos qui licet verbis et fide de terra eleventur, tamen decidui sunt in opere, depascentes virorem virtutis dente concupiscentiæ et avaritiae. Psal. civ, 34 : Venit locusta, et bruchus. Hos autem Joannes sibi incorporavit verbo occidendo, et opere Christo capiti et Ecclesiae incorporando. Poverb. xxx, 27 : Regem locusta non habet, et egreditur universa per turmas suas. Mel autem silvestre

« Et prædicabat dicens :

Venit fortior me post me. »

Hic ponit testimonium. Et habet duo : testimonium virtutis et dignitatis, ex parte legislatoris : et testimonium diffundenda gratiae in sacramento baptismatis. In utroque autem horum quaedam est comparatio Joannis ad Christum. : minoritatis et baptismatis Joannis ad baptisma Christi : sicut exemplum similitudinis ad veram causam gratiae et veritatis.

In primo ergo Christi tangit dignitatem in virtute in ordine adventus, dicens:

« Venit, »

Non in ludum (alias, luctum), sed ad prædicandum, et baptizandum,* et redimendum. Malach. iii, 1 : Statim veniet Dominator quem vos quæritis, et Angelus testamenti quem vos vultis. Ibidem, yj. 1 et 2 : Ecce venit, dicit Dominus exercituum. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum ? Vincit enim omnem admirationem in altitudine, excellit omne desiderium in bonitatis consolatione, et omnem virtutem inimici vincit in fortitudine gratiae redimentis.

<--- Page Split --->

« Fortior me. »

Quis fortior Joanne, qui in matris utero vincens naturam, in occursum salvatoris exsultavit ? Qui in diebus juventutis mundum fugiens, eremum habitavit ? Qui Spiritu Dei plenus ad baptismum venit ? Qui Dei ore vitium omne vicit ? Qui in spiritu et virtute Eliae salvatorem suscepit ? Nullus prorsus praeter eum qui sibi fortitudinem hanc ministravit. De quo dicitur, Job, ix, 19 : Si fortitudo quaeritur, robustissimus est. Numer. xxiv, 8 : Deus eduxit illum de Ægypto, cujus fortitudo similis est rhinocerotis.

Hic ergo tam fortis cum veniet fortior me

« Post me. »

Non dignitate, sed tempore. Matth. xx, 30 : Sic erunt primi novissimi, et novissimi primi. Sic, Matth. xi, 11 : Qui minor est in regno caelorum (secundum opinionem hominum), major est illo.

« Solvere corrigiam calceamentorum ejus. »

Notabile est quod dicit calceamentorum et corrigiam : quia secundum hoc ligatos calceos habuit. Nec ergo nudipes ivit, nec rostratos et superbos calceos habuit. Et est sensus : Minimi obsequii non sum dignus exhibere famulatum. Matth. vn, 8, simile : Non sum dignus ut intres sub tectum meum. Vel mystice, pes est deitas : et calceamentum, humanitas mortalis : et corrigia, est unio utriusque naturae : quam dissolvere, hoc est, Sacramentum intelligere et exponere non est Joannes idoneus. Unde Gregorius : « Venit ad nos calceata divinitas. » Psal. lix, 10 : In Idumæam extendam calceamentum meum. Vel, sicut dicitur, Deuter. xxv, 9, et Ruth, iv, 7, solvens calceamentum, accepit alii debitam uxorem et sponsam : et ideo Joannes cum sponsus Ecclesiae credi potuisset, non usurpavit sibi nomen sponsi : et ideo Christum noluit discalcare.

Sequitur :

« Cujus non sum dignus procumbens solvere corrigiam calceamentorum ejus. »

« Ego baptizavi vos aqua, ille vero baptizabit vos Spiritu sancto. »

Tangitur Joannis indignitas nomine humilitatis: signo, et ultimæ humilitatis obsequio. Dicit de primo :

Introductio est baptismatis Christi per comparationem inefficaciae baptismatis sui.

Dicit ergo :

« Cujus non sum dignus. »

Isa. xi, 17 : Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo.

« Procu m bens. »

Ecce humilitatis signum. Ad calceamentum enim non procumbit nisi jacens in pulvere. Ad Philip. ii, 10 : In nomine Jesu omne genu flectatur, colestium, terrestrium, et infernorum.

« Ego baptizavi vos aqua, »

Quasi similitudinem quamdam in materia et actum quemdam baptismatis exhibeo. Et dicitur : « Ego » discretive : non Deus, sicut supra diximus. Et oportuit quod in aqua : quia, Joan. ut, 3 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, etc. In aqua enim primo fuit anima vivens . Et etiam ideo competebat figuram baptismatis in aqua praecedere.

<--- Page Split --->

« Ille vero, »

Qui fortior me veniet : et « baptizabit vos, » interius mundando, « Spiritu sancto, » adspirando virtutes : et sanctificando, sive mundando a peccatis. Act. 1, 3 : Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies. Joan. 1, 33 : Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat.

nem effectus baptismi : et demonstrationem forme operantis sanctitatem.

Circumstantia autem aquae significationem sunt temporis oportunitas, sancticiantis benignitas, et ejusdem consummatoris et sanctificatoris perfecta humilitas, et ipsa perfectio sanctitatis.

Temporis autem congruitas (alias, opportunitas) importatur in duobus : ex praeterito, et praesenti.

Ex praeterito cum dicit :

« Et factum est. »

« Et factum est : in diebus illis venit Jesus a Nazareth Galilææ, et baptizatus est a Joanne in Jordane. »

Videticet cum Joannes verbo et facto praecurrens viam sanctificatori praeparasset. Eccle. iii, 1 : Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa.

Hic incipit ponere secundam Leonis proprietatem, quae est liberalitas in communicatione suorum. Communicatio autem Christi charismatum est per regenerationis sacramentum : per quod, Christi operatione, diffunduntur charismata in omnes regeneratos. Ad hoc autem quod hoc fieri possit, oportuit quod Sacramento gratia per sacramentum diffundenda infundatur. Et aquae quidem infusa est vis regenerativa per contactum carnis Christi : in qua, sicut dicitur, ad Coloss. ii, 9, habitat plenitudo divinitatis corporallter 1.

Forma autem baptismi instituta est ex ipsa personarum praesentia : Pater enim in voce, Spiritus in columba, et Filius in carne demonstrati sunt. Effectus autem baptismi ostensus est apertione coelorum. Praeterit autem Marcus exhortationes et comminationes quas fecit Joannes : quia festinat ad Leonis proprietates, sciens illa per alios Evangelistas esse descripta vel describenda, et eorum vultibus illa magis congrua.

Dividitur autem pars ista in tres partes, scilicet significationem aquae, quae est baptismi materia : et demonstracio-

Tempus autem ex praesenti significatur, cum dicitur :

« In diebus illis. »

Quando lux luci succederet in apertione veritatis. Hoc enim notat ipsa qualitas temporis. Psal. xviii, 3 : Dies diei eructat verbum. Lux Joannis testificans soli. Isa. xxx, 26 : Erit lux lunæ sicut lux solis, et lux solis erit septempliciter sicut lux septem dierum, qui sunt septem sacramentorum, vel donorum illustrationes. Joan. v, 33 : Erat Joannes lucerna ardens et lucens. Vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus.

« Venit Jesus, »

Propria largitate et benignitate inductus, ut suam in mundi elementum diffunderet sanctitatem : quo omnes a peccatis mundarentur. Joel, ii, 13 : Benignus et misericors. Sapient. i, 6 : Benignus est spiritus sapientiae, hoc est, Jesu qui est Patris sapientia. Nominat autem Jesum, quia ipsius est salutem diffundere. Matth. 1, 21 : Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum.

<--- Page Split --->

IN EVANG. MARCI, I-9, 10.

« A Nazareth. »

Hic tangitur consummatoris humilitas in duobus : in loco unde venit, et in eo ad quem venit.

Unde, Isa. xii, 3 : Haurietis aquas in gaudio de fontibus salvatoris. IV Reg. ii, 21 : Sanavi aquas has, et non erit ultra in eis mors, neque sterilitas.

Locus duplex : communis, et minus communis. Dicitur enim ; « A Nazareth, ubi conceptus et educatus fuit : et designatur per locum : quia flos virtutum excellens in omni honestate, sic se humilem praebuit ut non ad se Baptistam vocaret, sed ipse de longinquo, longo labore venit. Per quod docuit quod nos indigentes Ecclesiae ministros debemus quaerere. Joan. xiii, 13 : Ezemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Hic est flos de quo dicitur, Cantic. ii, 1 : Ego flos campi. Et, Isa. xi, 1 : Flos de radice Jesse ascendet.

« Galilææ. »

Patria communis : quæ transmigratio facta interpretatur, eo quod ista sanctificatione migrandum est ab exsilio ad patriam paradisi, unde excidimus per primum peccatum. Act. ii, 7 : Omnes qui loquuntur, Galilæi sunt, qui videlicet spiritum Christi acceperunt. Isa. ix, 1 et 2 : Novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilææ gentium. Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam : habitantibus in regione umbræ mortis, lux orta est eis.

« Et baptizatus est. »

Ecce perfectio sanctitatis et consummatio. Baptizatus enim tetigit aquam secundum quod est aqua baptismatis. Nec etiam aqua aliter habet vim regenerativam, nisi secundum quod est materia baptismatis. Et hoc notat verbum passivum baptizatus est : quod est suppletio verbi passivi. Patiens autem sic agit in id a quo patitur. Tactus enim ab aqua, infundit aquæ vim regenerationis.

« A Joanne. »

Homine, Deus : minore, major : ut nullus refutaret Ecclesiae ministrum se inferiorem. Matth. iii, 14 et 13: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me ? Respondens autem Jesus dixit ei : Sine modo : sic enim decet nos implere omnem justitiam. Glossa ibidem : Hoc est, perfectam humilitatem.

« In Jordane, »

Qui aliena descensio interpretatur, vel humilis descensus, sicut superius diximus. Et sunt illæ aquæ propria materia per quas aliena, hoc est, peccata innaturalia in mare amaritudinis pænitentiæ descendant : et baptizatus humilis ab elemento propter Christum sanctificationem requirens descendit, aquæ reverentiam exhibens. Genes. xxxii, 10 : In baculo meo transivi Jordanem istum, hoc est, in crucis virtute omnes transvexi. IV Reg. iii, 16 et 17 : Facite alveum torrentis hujus fossas et fossas : hæc enim dicit Dominus : Non videbitis ventum neque pluviam, et alveus iste replebitur aquis. Alveus est carnalis aquæ humilitas : fossa et fossa, corda timore Dei concita, non vento inanis doctrinæ circumagitata, nec pluvia tentationum quæ domum in arenam fundatam evertunt, subruta : et erunt plena aquis quæ sunt flumina gratiarum.

« Et statim ascendens de aqua vidit 10 cœlos apertos. »

Hic tangitur virtus baptismi et effectus. Et quia duæ sunt res sacramenti istius : una contenta est, et significata : alia au-

<--- Page Split --->

tem significata, et non contenta : ideo duo hic dicuntur. Primo enim præsignat rem contentam et signatam in ascensu suo de aqua : rem autem signatam et non contentam præsignat in apertione cœlorum, in quibus notatur adeptio beatitudinis.

Dicit igitur :

« Et statim ascendens de aqua. »

Litteraliter quidem ascendit ad ripam. Et quia humiles sunt alvei aquarum, respectu illius dicitur ascendisse quando redivit ad terram : si autem præpositio, de aqua, notat causam ascensus, non in capite sed in membris, tunc notantur tria in verbo. Modus gratiae baptismalis, et effectus, et causa.

Modus in hoc quod dicit : « Statim : » nescit enim tarda rerum molimina Spiritus sancti gratia. Non enim indiget experimento et tempore, sicut virtus intellectualis : nec in difficilibus indiget longa consuetudine, sicut in moralibus habitibus : sed statim infundit se gratia Spiritus sancti. Actuum, 11, 2 : Factus est repente de cœlo sonus, tamquam advenientis spiritus vehementis.

« Ascendens.» Ecce effectus ascensionis de virtute in virtutem, quem in se Christus demonstravit et in aliis effecit. Psal. lxxxiii, 8 : I bunt de virtute in virtutem. Isa. ii, 3 : Ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus.

« De aqua, »

Quæ causa est sanctitatis in membris quam caput demonstravit. Ezech. xxxvi, 23 : Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris. Et hoc signatur apertius, Luc. iv, 1, ubi dicitur : Jesus autem plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane.

« Vidit cœlos apertos, »

Beatitudinis viam homini reseratam. Et quoad hoc dicitur baptismus aperire januam. Cum enim Christi baptismus sit in aqua et Spiritu sancto : in Genesi autem, m, 24, dicatur quod Cherubim habentem et flammeum gladium collocavit Deus, ad custodiendam viam ligni vitæ : ignis flamma exstinguitur per sanctificationem aquæ, Cherubim autem removetur per Spiritum sanctum : et sic janua vitæ reseratur, et via facilis præbetur. Psal. cvr, 16 et 17 : Contrivit portas æreas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum. Isa. xlv, 2 : Portas æreas conteram, et vectes ferreos confringam. Portæ enim sunt maledictiones, et semen damnationis antiquæ in sono terribili pronuntiatæ, sicut sonus æris. Vectes ferrei sunt repagula peccati.

Quod autem dicit :

« Cœlos apertos, »

Ut dicit Hieronymus, non intelligitur factum esse reseratione elementorum, vel fractura : sed est visio occultorum (alias, cœlorum) quæ fit spiritualibus oculis. Et hoc est quando visus in lumine revelationis divinæ, jam non in cœlo speculi et ænigmatis (in quo celans est Deus), non in cœlo figurali (alias, figurarum) et in imaginaria vision (in qua Deus multis Prophetarum celatus, ostensus est), sed potius in tertio cœlo intellectualis et revelatæ veritatis ostenditur : et occulta quæ diligentibus se præparavit aperiuntur II ad Corinth. xii, 2, 4 : Raptum hujusmodi usque ad tertium cœlum..., et audivit arcana verba, quæ non licet homini loqui. Et ideo, dicitur pluraliter : Cœlos apertos. Apocal. xi, 19 : Apertum est templum Dei in cœlo : et visa est arca testamenti ejus in templo ejus. Arca est rota (alias, nota) rerum divinarum quas Deus suis præparavit. Actuum, vii, 36 : Ecce videò cœlos

<--- Page Split --->

apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei. Ezechiel, 1, 1 : Aperti sunt cali, et vidi visiones Dei.

« Et Spiritum tamquam columbam descendentem et manentem in ipso. »

Ecce personarum demonstratio per institutionem formae sacramentalis. Et quia Spiritus sanctus per attributionem diffundit se et gratiam, ideo mittitur in nos sanctificandos. Pater autem non mittitur, ut dicit Augustinus. Et ideo Spiritus sanctus proximior nobis esse dicitur, ideo primo ponit Spiritus sancti manifestationem.

Et dicit tria : auctorem sanctitatis, cum dicit, Spiritum sanctum : figuram, cum dicit, tamquam columbam : missionem autem et manifestationem, cum dicit, descendentem, etc.

Dicit igitur :

« Et, »

Supple, vidit Joannes.

« Spiritum sanctum. »

Ideo baptismus Christi est in Spiritu sancto. Act. 1, 3 : Vos autem baptizabimini Spiritu sancto. Licet enim baptismus operetur gratiam ut dispositio disponens in subjecto (alias, subjectum) sicut etiam medicina operatur sanitatem, tamen efficienter homini operatur gratiam Spiritus sanctus.

« Tamquam columbam. »

Quia (alias, quae) sine felle esse dicitur : quia fellis peccati amaritudo per baptismum purgatur. Ad Hebr. xii, 13 : Ne qua radix amaritudinis sursum germinans impediat, et per illam inquinentur multi. Et ideo ei qui serpentinam

habuit malitiam a Petro dictum est, Act. viii, 23 : In felle amaritudinis, et obligatione iniquitatis video te esse. Haec est columba quae cum signo misericordiae Dei in ramo virentis oliva reversa est ad arcam, hoc est, Ecclesiam 1. Cantic. ii, 14 : Columba mea in foraminibus petra, in caverna maceria. Petra est Christus : foramina, vulnera : caverna maceria, foramen lateris factum in jam macerato, et exsangui, et exanimi corpore : his enim passionibus operatur in baptismo per columbam.

« Descendentem et manentem in ipso. »

Tria dicit : benignitatem Spiritus, mansionem, et plenitudinem.

Benignitas notatur in descensu. Non enim descendit per naturae et persona inferioritatem, sed per bonitatem inclinans se nobis. Sapient. xii, 1 : O quam bonus et suavis est, Domine, spiritus tuus in omnibus ! Ideo dicitur cadere, Act. x, 44 : Cecidit Spiritus sanctus super omnes qui audiebant verbum.

Mansionem ad perseverandum, Isa. xi, 2 : Et requiescet super eum spiritus Domini : et hoc maxime competit Christo. In aliis enim inquietatur ad minus per venialia. Et licet maneat habitu in Sanctis, tamen in continuo actu, et omni modo non mansit nisi in Christo. Joan. i, 33 : Qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit : Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat. III Reg. n, 43 : Requievit spiritus Elia super Eliseum.

« In ipso. »

In hoc notatur plenitudo Spiritus, et demonstratio persona Filii in forma bap tismi. Plenitudo enim Spiritus est in fonte unde procedit. A Filio autem pro-

<--- Page Split --->

cedit sicut a Patre. Unde in Evangelio Nazarenorum legitur in isto loco : « Descendit in eum fons omnis Spiritus. » Joan. 11, 34 : Non enim ad mensuram dat Deus spiritum ; ibi enim Filius Spiritum diffundit ad membra vivificanda. Genes. 1, 2 : Spirilus Dei ferebatur super aquas.

« Et vox facta est de cœlis : Tu es Filius meus dilectus, in te complacui. »

Demonstratio est personæ Patris, ut verum sit quod dixit, Joan. xiv, 23 : Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.

Tangit autem hic duo : originem vocis, et testimonium.

Origo importatur in hoc quod dicit :

« Vox de cœlo facta est. »

Vox quidem est verbi vehiculum. Et significatur processus Verbi a paterno corde, Psal. xliv, 2 : Eructavit cor meum verbum bonum. Cantic. ii, 14 : Sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis. Psal. xxviii, 3 : Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit.

« De cœlo » summae Trinitatis a Patre. Psal xviii, 7 : A summo cœlo egressio ejus. Psal. xviii, 14 : Intonuit de cœlo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam.

« Facta est, » quia corporalis fuit in qua Pater sonuit, ut a nobis esset audibilis. II Petr. i, 47 : Voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria,

« Tu es Filius meus. »

Testimonium est Patris. Et dicit duo : testimonium unius cum Patre divinitatis,

et spirationis : et testimonium acceptabilis operis redemptionis.

In primo dicit : « Tu, » qui in carne videris esse humiliatus. Ad Philip. n, 7 : Semetipsum exinanivit formam servi accipiens.

« Es, » quod est nomen Dei ineffabile. Exod. iii, 14 : Ego sum qui sum. Et, ibidem : « Qui est, misit me ad vos. « Filius meus. » Ecce deitatis cum Patre connaturalitas. Ad Philip. ii, 6 : Cum in forma Dei esset, non rapiman arbitratus est esse se aequalem Deo. Joan. xi, 27 : Ego credidi quia tu es Christus, Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti.

« Dilectus. »

Spiratio communis Patri et Filio, qua spirant Spiritum sanctum. Cum enim dicit : « Dilectus, » notatur dilectio procedere a Patre in Filium : et a Filio in Patrem, et in nos. Ad Coloss. i, 13 : Eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii dilectionis suæ. Matth. iii, 17 : Hic est Filius meus dilectus.

« In te complacui. »

Acceptando opus meriti redemptionis. Tactus enim dolore cordis intrinsecus, pœnituit me fecisse hominem 1 : sed nunc commotio quievit : ad complacitum veni in te, acceptando bonum tuum pro homine redimendo factum et faciendum : et in baptismo sanctifico et accepto redemptos. Ad Coloss. i, 19 et 20 : In ipso complacuit omnem divinitatis plenitudinem inhabitare, et per eum reconciliare omnia. Proverb. iii, 12 : Quasi pater in filio complacet sibi.

Sic ergo terminatur pars in qua Leo de tribu Juda communicativus est suorum.

<--- Page Split --->

 « Et statim Spiritus expulit eum in desertum. »

« Spiritus »

Hic ostenditur proprietas Leonis, qua imperterritus est in occursu contrapugnantium. Proverb. xxx, 30 : Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum. Demonstrat igitur vigorem in spiritu, et vigorem in corpore, et vigorem contra nequitias spirituales : et item super creaturas inferiores, et ad creaturam superiorem. Et haec quinque per ordinem dicit in Littera. Primum est devotionis : secundum est abstinentiae corporalis : tertium, virtutis et fortitudinis : quartum, innocentiae et primae institutionis, et dignitatis : quintum, reverentiae et honoris. In his autem defecit primus homo. Primo enim, per elevationem (alias, elationem) quae surrepsit menti, spiritus amisit vigorem : et secundo, per appetitum vetiti, corporalis concupiscentiae sensit infirmitatem : tertio, per consensum succubuit tentatori : quarto, propter reatum, super ea quibus praepositus fuerat amisit dominium : et quinto, per exsilium ad quod damnatus fuit, Angelorum perdidit consortium.

De primo dicit :

« Et statim. »

Tangit autem spiritus in devotione impetum, et virtutem, et motum, et locum.

Impetum tangit cum dicit : « Et statim. » Ezechiel. 1, 12 : Ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur. Chrysostomus, super Joannem : « Magnum, « amor est, et igne vehementius : et « non est aliquid quod ejus proprium « impetum possit sustinere. » Job, xxxii, 19 : En venter meus quasi mustum absque spiraculo, quod lagunculas novas disrumpit.

Sanctus : qui est virtutis divinae vector, et invector. Psal. xxxii, 6 : Spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Judicum, vi, 34 : Spiritus Domini induit Gedeon : et in illa fortitudine confudit et prostravit castra Madian. Et significatur quod congressuri cum diabolo, primo Spiritu Dei in devotione sunt confirmandi.

« Expulit eum. »

Luc. iv, 1, dicitur quod agebatur a Spiritu. Matth. iv, 1, quod duetus est : hic autem, quod expulsus. Agitur autem, cujus omnis actionis Spiritus est motor et principium. Ad Roman. vn, 14 : Quicumque spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei. Dicitur autem cujus omnem exitum et processum regit sapienti Spiritus. Psal. cxui, 10 : Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. Expellitur autem, cujus impetus devotionis hominem non sinit quiescere, nisi veniat ad Dominum. Psal. xv, 1, secundum translationem Hieronymi : « Serva me, Domine, quoniam in te speravi : et non mihi bene est sine te 1. » Psal. cxxx, 4 et 5 : Si dedero somnum oculis meis et palpebris meis dormitationem :... donec inveniam locum Domino? Primum fit dono virtutis : secundum, gubernatione lucis : tertium autem, impetu charitatis. Cantic. vn, 6 : Lampades ejus lampades ignis atque flammarum.

« In desertum. »

Locus est quieti silentii, ubi tumultus mentem non evocat. Osee, ii, 14 : Ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus. Thren. iii, 28 : Sedebit solitarius, et tacebit, quia levavit super se.

<--- Page Split --->

« Et erat in deserto quadraginta diebus et quadraginta noctibus, et tentabatur a Satana : eratque cum bestiis, et Angeli ministrabant illi. »

Tangitur abstinentia per quam restituitur vigor corpori membrorum, in primis parentibus per concupiscentiam perditus.

Circa hoc autem tangit duo : locum jejunii, et longitudinem.

Locum, cum dicit :

« Et erat in deserto, »

Ne putetur accessisse ad locum praeparati cibi. Psal. lxiv, 13 : Pinguescent speciosa deserti. Hinc primi Religiosi acceperunt quod ad desertum se transtulerunt : quia ibi nec deliciae proferuntur (alias, proponuntur), nec favor laudis, nec elatio tentare possunt. Jerem. ii, 2 : Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam, quando secuta es me in deserto. Infra, vi, 31 : Venite seorsum in desertum locum, et requiescite pusillum.

« Quadraginta diebus. »

. Et ne putetur noctibus comedisse, addit : « Et quadraginta noctibus. » Numerus autem iste figuralis est pœenitentiae, et effectus pœenitentiae. Pcenitentiae quidem, quia est decima anni : effectus autem pœenitentiae, quia partibus suis surgit in quinquaginta, qui est accessus ad annum quinquagesimum Jubilaei, per quem signatur remissio perfecta. Hoc jejunium praefiguratum est in Moyse 1, et in Eka 2 : perfectum autem a Christo. Moysen illuminavit ad legem intelligendam : Eliam ad Dominum evexit. Dominus autem jejunans a tentatore triumphavit. Et haec tria facit in nobis jejunium.

Sequitur :

« Et tentabatur a Satana. »

Tentatio prout hic sumitur, est propulsus ad illicitum, non quidem ab intra, sed ab extra : tentabatur autem, sed non movebatur. Nos autem quia interius tentat a motu corruptionis, sentimus, ideo etiam exteriore facta tentatione, interius moti ab illicito, tentamur. Unde, Jacob. i, 44: Unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus. De Christi autem tentatione dicitur, ad Hebr. iv, 15 : Tentatum per omnia pro similitudine absque peccato. Luc. xxii, 28 : Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis. Christi ergo tentatio ex parte tentatoris fuit tentantis malitia : et ex parte Christi fuit tentati exercitium, et victoria. Utrum autem per continuos quadraginta dies tenta retur, vel tantum semel, non hic describitur, sed Matth. iv, 1-11, et Luc. iv, 1-13, videtur innui, quod semel : et tunc per tria tentabatur, scilicet, superbiam, avaritiam, et gulam, sicut notatum est super Matthæum. Et quia omnia reducuntur ad hæc quæ concupiscuntur, ideo dicit Apostolus in præinducta auctoritate : Tentatum autem per omnia. I Joan. ii, 16 : Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ. In his autem primus homo tentatus, nihil retinuit non corruptum : rationabilem quidem, per appetitum scientiae boni et mali : irascibilem, per hoc quod voluit esse sicut dii : et concupiscibilem, per appetitum vetiti. Quæ Christus assumens vincendo restituit. Rationabilem quidem, per Scripturas tentatorem repellens : irascibilem, regna mundi, et altitudinem gloriae contemnens : concupiscibilem etiam, in fame naturalia desideria continens, et totum hominem, non tentando Deum (alias, non ten-

<--- Page Split --->

tatori), sed Deo se humiliter subjiciens.

« Postquam autem traditus est Joannes, venit Jesus in Galilæam, prædicans Evangelium regni Dei. »

« Eratque cum bestiis. »

Hic tangitur restitutio innocentiae, et honoris perditi in primis parentibus. Sicut enim dicitur, Genes, 1, 28, ille sic factus fuit, ut praeisset volatilibus cœeli, et bestiis terrae, et piscibus maris : per peccatum autem, quia homo honorem Deo non exhibuit, amisit dominium et honorem, quo bestiis prælatus fuit : per Christum autem reparatur. Job, v, 23 : Bestiae terrae pacifice erunt tibi. In signum hujus Daniel inter leones illæsus permansit 1. Interius etiam in baptizatis mansuescunt bestiae, quando mitigantur motus brutales, et animales. Unde animalia pacata fuerunt in arca Noe 2. Job, xxx, 29 : Frater fui draconum, et socius struthionum.

Leo dicitur esse rex bestiarum. Et hanc proprietatem ostendit hic Marcus. Hic enim ostendit qualiter leges vitæ per doctrinam posuit, et qualiter Senatus et Officiales Ecclesiae (alias, ejus) instituit, quod proprium est regis.

Tangit autem hic duo, verbum videlicet communis vocationis ad regnum, et vocationes speciales ministrorum.

Verbum autem commune communis vocationis determinatur hic a tempore inceptionis, et a loco unde procedit, et a modo propositionis, et a materia.

Ab ipsa, vocatione tempus tangitur, cum dicit :

« Postquam autem traditus est Joannes. »

« Et Angeli ministrabant illi. »

Qui enim ante viam, et reditum ad vitam prohibebant : et si aliquando apparuerunt, adorare se permittebant, sicut Genes. xviii, 2, et xix, 1 : et in multis aliis locis. Et, Josue, v, 15, ubi Josue pronus in terram adoravit Angelum : nunc per exaltationem naturae ministrant. Non enim Christus in persona ministerio indigebat, sed Christus in membris. Ad Hebr, 1, 14 : Nonne omnes sunt administratori spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capient salutis ? Unde etiam adorari se postea non permiserunt. Apocal. xxii, 9 : Vide ne feceris : conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum :... Deum adora. Hoc signatum est, IV Reg. ii, 11, ubi totus mons plenus equorum et curruum igneorum apparuit in circuitu Elisei.

Non quod immediate post jejunium quadraginta dierum Joannes traditus sit, sed quia Marcus facta primi anni, quando Christus cum Joanne prædicavit, præteriit. Et propterea etiam præcipue Joannes scripsit suum Evangelium, ut illa facta poneret, quæ perpauca alii posuerunt Evangelistæ. Marcus autem in toto præteriit, quia hujusmodi ab alio ponenda prævidit. Et quia Christus hoc non adeo publice fecit sicut fecit postea, unde Joan. ii, 11, dicitur, Hoc fecit initium signorum Jesus coram discipulis suis, et manifestavit gloriam suam : noluit Jesus manifeste prædicare quamdiu prædicavit Joannes, ne Joanni derogare videretur, et sic livorem discipulorum Joannis contra se suscitaret : quia, Joan. iii, 23, continetur, quod facta est quæstio ex discipulis Joannis cum Judæis de purificatione baptismis Christi et Joannis : ita quod oportuit ipsum Joannem. livo-

<--- Page Split --->

rem pro se zelantium mitigare. Alia causa est : quia Joannis officium fuit præire et parare viam : et ideo currente officio Joannis, non debuit palam currere prædicatio Christi. Marcus igitur, cum non scribat nisi addendo diminuta circa manifesta facta Christi, non ponit aliquid eorum quæ facta sunt currente prædicajione Joannis. Hæc igitur est ratio ejus quod dicit : « Postquam autem traditus est Joannes » in manus Herodis qui decollavit eum, sicut dicitur, Matth. iv, 12, Tunc, inquam, opportuno tempore parata via, præeunte Angelo,

« Venit »

Dominator Dominus ad templum sanctum suum facere sibi Ecclesiam.

Et tangitur loci congruitas, unde sermo procederet Evangelicus, cum dicit : « In Galilæam, » eo quod ubi gentes simul et Judæi habitabant, ibi debuit fundari lapis angularis, qui fecit utrumque unum : duos parietes, gentium et Judæorum, in se concludens. Unde, Isa. ix, 1 et 2 : Novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilææ gentium. Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam : habitantibus in regione umbræ mortis, lux orta est eis.

Loco autem sic determinato tangit modum, cum dicit :

« Prædicans. »

Prædicatio est eorum quæ sunt super intellectum, sicut dicit Chrysostomus. Et est prædicare præ audientibus dicare, hoc est, sacrata et dicata ostendere ea quæ dicuntur : prædicator enim tenetur ex officio sacrata ostendere quæ dicit, quod non tenetur Doctor : quia prædicator non habet aliud argumentum suorum dictorum nisi vitam. Unde Apostolus ad Roman. xv, 18 : Non audeo aliquid loqui eorum quæ per me non efficit Christus. Sicut dicitur, Marc. xvi, 15 : Præ-

dicare Evangelium omni creaturæ. Act. 1, 1 : Cæpit Jesus facere et docere.

Et subjungit prædicationis materiam, cum dicit :

« Evangelium, »

Quod est bonum nuntium. Non enim nosmetipsos prædicamus, sed Jesum Christum. II ad Corinth, iv, 2 : Non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei, sed in manifestatione veritatis commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum. Ezechiel. n, 7 : Loqueris verba mea ad eos, si forte audiant, et quiescant. Jacob. 1, 21 : Suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras. Alia enim fabula non salvant, velut recitationes bufarum, quas quæstuarii inducunt, in majori parte mentientes. Job, xui, 7 : Numquid Deus indiget vestro mendacio, ut pro illo loquamini dolos ? Hoc Evangelium non habet, cum sit boni gratia et gloria nuntium : cujus etiam effectus non est mentiri.

« Regni Dei. »

Regnum autem est distributio confirmatæ et perfectæ potestatis in sacris officiis, et exercitiis, et legibus Dei, sicut dicitur, Matth. vi, 33 : Quærite primum regnum Dei, et justitiam ejus : sicut dicitur, Luc. i, 32, 33, quod regnabit Christus in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis.

Sequitur modus vocationis, cum subdit :

« Et dicens : Quoniam impletum est tempus, et appropinquavit regnum Dei : pænitemini, et credite Evangelio. »

Tangit autem quatuor : quorum primum est præfinitionis impletio, ad exhibendum gratiam : secundum est exhi-

<--- Page Split --->

bitoris gratiae præsentia : tertium est suasio remotionis impedimenti gratiae ex parte nostra : quartum autem est in gratiam per fidem introitus.

De primo dicit :

« Quoniam impletum est tempus »

Quo pater promisit exhibere gratiam : et hoc est tempus ubertatis et plenum : de quo in Psalmo lxiv, 12, dicitur : Benedices coronæ anni benignitatis, etc. II ad Corinth. vi, 2 : Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Ad Galat. iv, 4 : At ubiventi plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, etc.

« Et appropinquavit regnum Dei, »

Per exhibitoris et regis præsentiam. Act. xvii, 27 : Non longe enim est ab unoguoque nostrum. Joan. i, 26 : Medius vestrum stetit. Luc, xvii, 21 : Regnum Dei intra vos est. Et ideo dixit latroni, Luc. xxiii, 43 : Hodie mecum eris in paradiso. Hoc regnum patres diu exspectaverunt. Habacuc, n, 3 : Adhuc visus procul : ... si moram fecerit, exspecta illum. Nobis autem prope. Ad Ephes. ii, 13 : In Christo Jesu vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope.

« Pœnitemini. »

Hoc est a pœna doloris (alias, pœnae dolore) teneamini : et sic impedimenta regni removebitis a vobis. Luc. iii, 8 : Facite fructus dignos pœnitentiae. Matth. iii, 2 : Pœnitentiam agite : appropinquavit enim regnum cœlorum. Sic enim per hoc quod pœniteamur, hoc est, puniamur pœna nos tenente continue, ad vomitum non redimus : per hoc quod pœnitentiam agimus, operibus satisfactionis per justitiam insistimus : per hoc autem quod dignos fructus pœnitentiae facimus, dulcedinem virtutum quas per exercitium pœnitentiae acquirimus, cum

delectatione degustamus : et sic impedimenta regni a nobis removemus.

« Et credite Evangelio, »

Hoc est, intrate in gratiam nuntiatam. Credere enim Evangelio est consentire, et nos ei credendo committere ex toto corde. Et his promittitur salus. Marc. xvi, 16 : Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Infra, ix, 22 : Omnia possibilia sunt credenti. Joan. iii, 15 : Ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam æternam.

« Et præteriens secus mare Galilææ, vidit Simonem et Andream fratrem ejus mittentes retia in mare : erant enim piscatores. »

Præmissa vocatione generaliter, tangit hic vocationem ministrorum duplicem. Vocantur enim quidam in plenitudinis potestatis successionem, sicut Petrus : et adjungitur ei coadjuvans frater Andreas. Et vocantur alii in partem sollicitudinis, sicut Joannes cum fratre Jacobo : et ista duo hic dicuntur : et ideo per istam duplicem vocationem omnis vocatio discipulorum intelligitur.

In prima vocatione tria tanguntur : dispositio vocantis, actus et usus vocatorum, et ipsa vocatio.

Dispositio autem vocantis notatur in quatuor : in natura videlicet electionis, stabilimento suæ æternitatis, effectu suæ prædestinationis, et signo suæ bonæ voluntatis.

Modus electionis notatur, cum dicitur :

« Et præteriens. »

Omnis enim eligens quosdam ex multis præterit mentis consideratione, ponderatione meritorum : quia aliter sorte, non arte eligeret. Unde, I Reg. xvi, 6 et seq., cum ponerentur ante Samuelem

<--- Page Split --->

filii Isai, præteriens dixit : Non hunc elegit Dominus : et sic de omnibus usque ad David : unde, Psal. lxxvii, 70 et 71 : Elegit Dominus David, servum suum, et sustulit eum de gregibus ovium : de post fœlantes accepit eum : pascere Jacob, servum suum, etc. Joan. xv, 16 : Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et sic docet nos eligere Prælatos.

Stabilimentum sua aeternitatis notatur, cum dicit :

« Secus mare Galilææ. »

Non in mari : quia mare tumultuosum : et Galilæa quæ interpretatur transmì- gratio facta, significabat inconstantem tumultum transeuntis hujus mundi. I ad Corinth. vn, 31 : Præterit figura hujus mundi. « Secus, » quia Christus ivit non transiens cum mundo : sed ad stabile aeternitatis vocans suos. Psal. cm, 25 : Hoc mare magnum et spatiosum manibus : illic reptilia quorum non est numerus. Daniel. vn, 2 : Quatuor venti cæli pugnabant in mari magno. Joan. xxi, 4 : Mane autem facto, stetit Jesus in littore.

« Vidit. »

Effectum notat prædestinationis : quos enim ab æterno prædestinando prævidit, hos nunc videns per gratiae appositionem vocavit. Ad Roman. vn, 29, 30 : Nam quos præscivit et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui... hos et vocavit. Joan. 1, 48 : Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficut, vidi te. Videre enim est oculos misericordiæ in eos figere. Psal. xxxi, 8 : In via hac, qua graderis, firmabo super te oculos meos. Sic videre est vivificare per gratiae appositionem : unde, Genes. xvi, 14 : Vocavit locum videntis et vi-

ventis Abraham, quia ibi visus est a Domino. Sapient. iv, 13 : Respectus ejus in electos illius.

Signum autem sua bona voluntatis notatur in convenientia nominum, cum dicit :

« Simonem, »

Qui obediens interpretatur :

« Et Andream fratrem ejus, »

Qui interpretatur virilis. Exod. xxxiii, 12 : Novi te ex nomine, et invenisti gratiam coram me. Isa. xlix, 1 : De ventre matris meæ recordatus est nominis mei. Signum enim optimæ voluntatis est per nomen scribi in corde Filii Dei. Apocal. iii, 5 : Non delebo nomen ejus de Libro vitæ.

Hic autem in nominibus ipsis notantur tria : quis sit vocandus in plenitudinem potestatis, quia obediens mandatis divinis : quis in adjutorem quasi cardinalem, quia virilis a vi mentis strenuus : et mutuum vinculum societatis notatur in fraternitate. Proverb. xvni, 19 : Frater qui adjuvatur a fratre quasi civitas firma. Eccle. iv, 10 : Væ soli, quia cum ceciderit, non habet sublevantem se.

Attende quod secundum historiam tres fuerunt vocationes discipulorum : primo enim vocabantur ad notitiam gratiae, quando Andreas testimonio Joannis secutus est : et Petrus adductus per Andream : et Philippus, per istos duos : et Nathanael, per Philippum' : secundo autem vocati sunt ad promissionem officii, Luc. v, 11, ubi dicitur quod cum vocarentur, subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum : in hoc enim quod dicitur : Subductis ad terram navibus, notatur quod propositum habebant revertendi ad res quas custodia commiserant, et necdum reliquerant : hic autem et Matth.

<--- Page Split --->

IV, 20 et 22, tertio vocati sunt : et omnibus quæ habebant renuntiabant, et secuti sunt Jesum absque proposito revertendi ad sua.

stis gladium, venite, nolite stare. Matth. xi, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, etc.

« Post me. »

« Mittentes retia in mare. »

Et tangit actum, et usum, et rationem usus. Notatur autem quod lucris intendebant : « Mittentes retia in mare, » sine quorum usu vitam agere non poterant. Psal. cxxvii, 2 : Labores manuum tuarum quia manducabis : beatus es, et bene tibi erit. Genes. iii, 19 : In sudore vultus tui vesceris pane.

Neque ad dexteram neque ad sinistram declinando. I Petr. ii, 21 : Sequamini vestigia ejus. Hoc enim perfectum est : et in hoc sequuntur idoneitatem, ut sint vicarii in potestate, si sint successores et suscitatores vitae Christi.

« Faciam vos fieri piscatores hominum. »

Et subjungit laboris istius rationem :

« Erant enim piscatores, »

Hoc est, usu piscationis viventes : patres enim Veteris Testamenti pastores fuerunt ovium, sicut dicitur, Genes. xlvii, 3 : Patres autem Novi Testamenti piscatores piscium fuerunt. Jerem. xvi, 16 : Mittam eis piscatores multos, et piscabuntur eos. Luc. v, 4 : Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam.

Ecce ad quid vocantur. Homines enim submersi in concupiscentiis mundi, capiuntur et trahuntur ad littus stabilitatis sagena prædicationis. Habacuc, 1, 14 : Facies homines quasi pisces maris. Matth. xiii, 47 : Simile est regnum caelorum sagenæ missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti.

« Et protinus. »

« Et dixit eis Jesus : Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum.

Hic tangitur obedientia velox, et simplex, et perfecta : velox, in hoc quod dicit : « Protinus : » simplex, in hoc quod dicit : « Relictis retibus : » perfecta, in hoc quod dicit : « Secuti sunt eum. »

Et protinus, relictis retibus, secuti sunt eum. »

Hic tangitur vocatio : et subjungitur simplex obedientia discipulorum.

Vocatio autem ponitur et subjungitur ad quid vocantur : vocatio est ad veniendum, et modum dicit cum addit : « Post me. »

Dicit igitur :

De primo, Proverb. xxn, 29 : Vidisti virum velocem in opere suo ? coram regibus stabit. Sed contra, I Petr. iv, 12 : Nolite peregrinari in fervore, qui ad tentationem vobis fit. Respondeo quod non peregrinabantur in fervore, cum jam ante habuerint notitiam et experientiam per alias vocationes, sicut paulo ante diximus.

« Relictis retibus. »

« Venite. »

Relinquendo vestra et vestros. Daniel. iii, 41 : Nunc sequimur te in toto corde, et timemus te. Jerem. xi, 50 : Qui fugi-

Ut sine impedimento sequerentur. Non enim camelus transit per foramen acus, nisi deposito g ibbo. Et licet census hic relictus parvus sit, tamen affe-

<--- Page Split --->

ctus attendendus est qui major est in paupere quam in divite : eo quod pluribus indigens plura concupiscit : unde, Math. xix, 27, et Luc. xviii, 28 : Ecce nos reliquimus omnia. Matth. xxiv, 18 et 17 : Qui est in agro, non revertatur tollere aliquid de domo sua.

« Secuti sunt eum. »

Hoc est perfectum, ut dicit Hieronymus, et quod fecit eos veros discipulos Christi. Job, xxni, 11 : Vestigia ejus secutus est pes meus. Ad Philip. in, 12 : Sequor autem, si quomodo comprehendam in quo et comprehensus sum.

« Et progressus inde pusillum, vidit Jacobum Zebedæi et Joannem fratrem ejus, et ipsos componentes retia in navi :

Et statim vocavit illos. Et relicto patre suo Zebedæo in navi cum mercenariis, secuti sunt eum. »

Tangit hic vocationem secundam quae est in partem sollicitudinis vocatorum. Et tangit quatuor, modum videlicet vocantis in vocando, actum vocatorum, et vocationem, et vocatorum obedientiam.

Modum vocantis sicut prius tangit in electione, et in eligendorum visione, et visorum nomine et genere.

Dicit ergo :

Tu Deus qui vidisti me. Et, ibidem, xliv, 21 : Ponam oculos meos super illum.

« Jacobum Zebedæi. »

Luctatorem contra vitia : Filium fugitivi qui fugit mundum 1 : talis enim eligi debet. Malach. 1, 2 : Dilexi Jacob. Zachar. ii, 6 : O, o fugite de terra Aquilonis.

« Et Joannem fratrem ejus. »

In quo est gratia charitatis et scientiae : hæc enim exiguntur in eligendis. I ad Corinth. xv, 10 : Gratia Dei sum id quod sum : et gratia ejus in me vacua non fuit. Eccli. xx, 21 : Homo acharis quasi fabula vana : ἄχαρς, est sine gratia : tales igitur vocandi sunt Episcopi.

Determinat autem «et opus istorum, cum dicit :

« Et ipsos in navi, »

Negotiationis. « Componentes, » post piscationem, « retia sua, » tendiculas lucrorum suorum. Proverb. xxxi, 14 : Facta est quasi navis institoris, de longe portans panem suum : hi sunt enim de quibus dicitur, Deuter. xxxiii, 19 : Qui inundationem maris quasi lac sugent : propter lucrum thesauros occultissimos venantes arenarum.

Subjungit autem vocationem istorum, subdens :

« Et progressus inde pusillum, »

« Et statim vocavit illos, »

Dimissis inutilibus ad officium gratiae. Cantic. iii, 4 : Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea.

« Vidiit, »

Oculis beneplaciti. Genes. xvi, 13 :

Sciens idoneos fore ministros. Actuum, ix, 13 : Vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel.

Et sequitur festinata, et simplex, et perfecta obedientia :

<--- Page Split --->

« Et relicto patre suo Zebedæo, »

Viro tantæ honestatis et ætatis : et tam conjuncto per naturam, ut pater esset : tam proficuo, ut filiis collaboraret. Deuter. xxxiii, 9 : Dixerunt patri suo, et matri suæ : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos. Psal. xliv, 11 et 12 : ObliviSCere populum tuum, et domum patris tui. Et concupiscet rex decorem tuum.

« In navi cum mercenariis. »

Mercenarius cujus non sunt pisces proprii, sed conductus est mercede ad trahenda retia et ad navigandum : et ostenditur hic relicto suorum bonorum. Ad Philip. iii, 7 et 8 : Quæ mihi fuerunt lucra... hæc arbitratus sum ut stercora ut Christum lucrifaciam.

« Secuti sunt eum. »

Hoc est perfectionis. Matth. xix, 21 : Si vis per/ectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus :... et veni, sequere me.

21 « Et ingrediuntur Capharnaum : et statim sabbatis ingressus in synagogam, docebat eos.

Et stupebant super doctrina ejus : erat enim docens eos quasi potestatem habens, et non sicut Scribæ. »

Hic incipit ostendere Leonis quintam proprietatem : quæ est propriæ fortitudinis demonstratio. Propter quod etiam hoc animal sæpe extendit ungues : et movet eos, et crura, et ostendit ea, et respicit diligenter, propriæ fortitudinis exhibens et admirans signa. Hæc autem demonstratio in Leone de tribu Juda,

sicut in prima istius lihri glossa continetur, exhibetur per leonem quatuordecim modis. Primo quidem, in expulsione dæmonis in synagoga : secundo, in liberatione socrus Simonis Petri : tertio, in mundatione leprosi : quarto, in curatione paralytici : quinto, in restitutione manus arida in synagoga in sabbato : sexto, in liberatione dæmoniaci a legione dæmonum : septimo, in restrictione fluxus languinis tactu mulieris : octavo, in suscitatione filia Jairi in domo : nono, in satiando quinque millia hominum de quinque panibus : decimo, in expulsione dæmonis a filia Syrophænissa : undecimo, in apertione aurium et lingua surdi et muti hominis : duodecimo, in illuminatione cæci extra vicum Bethsaida : tertio decimo, in saturando quatuor millia hominum de septem panibus : quartodecimo, in liberando hominem a surdo et muto spiritu, quem discipuli liberare non poterant : omnibus his modis demonstratur virtus Leonis istius. Sed quia in quolibet animali numquam est ita una facies quod aliam faciem non habeat, ideo dividitur pars ista in duas partes : in quarum prima virtus divina Christi super omnem naturam, ut dictum est, demonstratur. Quia autem ad hoc demonstratur ut fides prædicata accipiatur, idcirco in secunda parte quædam de facie hominis cujus est docere, quædam ad doctrinam vita et dispensationis Ecclesiæ subnectuntur : sicut patebit infra ante medium noni capituli 1.

Et si objicitur quod Matthæus qui faciem hominis gerit ista ponit. Dicendum quod hoc non est inconveniens, cum quodlibet animalium quatuor facies habuerit : sed Matthæus narrat illa, ut demonstret in homine esse virtutem divinam : unde narrat ea post sermonem qui proprie hominis fuit : iste autem ponit ista propter se : quia ostendit virtutem super omnem naturam, sicut leonis

<--- Page Split --->

virtus omnes excedit : sic igitur patet divisio istius partis.

Opera autem virtutum quæ hic inducuntur, ad specialem fortitudinem leonis indicandam ordinantur : unde prima quidem miracula conjunguntur secundum ea quæ exiguntur ad destructionem peccati originalis. Hoc enim tripliciter consideratur secundum tria quæ sunt in ipso. Est enim ibi originalis injustitia in mente, quæ dæmoni dat potestatem in homine : est etiam secundum fomitem ignis concupiscentiæ in corpore : et secundum infectionem corruptionis in propagine. Restaurator ergo naturæ curam ejus, quoad vim dæmonis in mente, præsignat in curatione dæmoniaci corrumpentis hominem : cura autem ejus secundum restrictionem et temperamentum ignis concupiscentiæ, præsignatur in curatione mulieris a febre : cura autem ipsius, secundum quod est infectio propaginis, præsignatur in leprosi curatione : sic igitur inducuntur ista tria miracula capituli istius. Exponamus igitur ista tria : postea procedemus ulterius dividendo.

exaltaberis. Psal. LXXXVI, 4 : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei : unde dixerunt Judæi : Quanta audivimus facta in Capharnaum 1 ! Unde etiam interpretatur villa pulcherrima, vel, villa consolationis.

Postea subjungit de solemni tempore, dicens :

« Et statim sabbatis, »

Quando voces Prophetarum legebantur et feriantibus Judæis plures convenerunt. Isa. LVII, 13 : Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo : et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum. Congruum autem fuit tempus, ut in die quietis, in Deo solo quiescere doceret, per virtutis divinæ ostensionem. Isa. LXV, 23 : Erit sabatum ex sabbato : et ideo operibus ab institutione mundi perfectis, sanctificavit sabbatum.

« Ingressus Synagogam. »

In primo ergo miraculo duo sunt notanda : quorum primum est excitatio ad miraculum, et secundum est perfetio istius miraculi.

De excitantibus autem ad miraculum, dicit Evangelista virtutis manifestationem, et virtutis admirationem, postquam ostensa est.

Ad virtutis ostensionem exiguntur tria : locus solemnis, communis, et proprius : et tempus solemne : et ipsa virtutis expressio.

De loco communi solemni dicit :

Locus solemnis privatus ubi erat conventus populorum. Sicut enim Ecclesia dicitur apud nos congregatio fidelium, et ipsa aula in qua congregantur etiam dicitur Ecclesia : ita apud Judæos, et populus Judæorum dicebatur Synagoga tunc, et etiam aula in qua congregabantur. Psal. XXXIV, 18 : Confitebor tibi in ecclesia magna, in populo gravi laudabo te. Psal. VII, 8 : Synagoga populorum circumdabit te.

Deinde ponitur veritatis et virtutis ostensio, cum dicit :

« Et ingrediuntur Capharnaum. »

« Docebat eos. »

Quæ fuit Galilææ metropolis : et ideo solemnis civitas, in qua etiam Jesus plurima fecit miracula. Matth. xi, 23 : Tu, Capharnaum, numquid usque in cælum

Sapient. VII, 7 : Sobrietatem et prudentiam docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. Isa. XLVIII, 17 : Ego Dominus Deus

<--- Page Split --->

tuus docens te utilia. Matth. v, 2 et seq. : Aperiens os suum docebat eos, dicens : Beati, etc.

et sermone coram Deo et omni populo : hac igitur potestate excitatio facta est ad miraculum faciendum.

« Et stupebant. »

Hæc est admiratio virtutis ostensæ : stupor enim motus est cordis per systolen in magno apparente.

« Super doctrina ejus. »

Necesse enim fuit quod Verbum increatum, vehens se in verbo creato, in aures efficacissime sonaret. Et hoc notatur in verbis Apostoli ad Hebr. iv, 12 : Vivus est enim sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis.

Et subjungit rationem stuporis, cum dicit :

« Et erat in Synagoga eorum homo 23 in spiritu immundo. »

In tribus autem tangitur hic miraculi perfectio : primo enim ponit daemonis coactam confessionem : secundo, virtuttem Christi, ad daemonis expulsionem : tertio, ponit miraculi perfectionem, adjungens ejusdem utilitatem.

Dicit igitur :

« Et erat in Synagoga eorum. »

Forte per se veniens, vel forte adductus fuit ad locum sanctum ut ibi liberaretur : sic, Genes. xxviii, 16 : Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam : frequentia enim virorum Sanctorum dat loco reverentiam.

« Erat enim docens eos quasi potestatem habens. »

Tripliciter : quia virtute vitæ ostendebat, signis confirmabat, et virtute increata incorporata, in voce creata sonabat. Luc. iv, 32 : In potestate erat sermo ipsius. Matth. vii, 28 : Erat enim docens eos sicut potestatem habens, et non sicut Scribæ eorum, et Pharisæi.

Et hoc est quod subjungit :

« Et non sicut Scribæ. »

« Homo in spiritu immundo. »

Virtute locutionis ostenditur quod in potestate erat præsidentis sibi, et immundi spiritus. Dicitur autem spiritus immundus ab affectu, quia immunda suadet et facit et loquitur : unde, Matth. xii, 43 : Cum immundus spiritus exierit ab homine. I Reg. xvi, 14 : Spiritus Domini recessit a Saul, et exagitabat eum spiritus nequam, a Domino. Et sic spiritus immundus habitat in mente perversi hominis.

Hi enim verecundia turpis vitæ repressi, et non de Dei virtute sibi conscii, quasi mortua dabant verba : unde de illis dicitur, Matth. xxiii, 3 : Dicunt, et non faciunt. Ad Roman. ii, 21 : Qui alium doces, teipsum non doces. Contra quod, Eccli. xlviii, 1, dicitur : Surrexit Elias, propheta, quasi ignis, et verbum ipsius quasi facula ardebat. Luc. xxiv, 19 : Fuit vir Propheta, potens in opere

« Et exclamavit,

Dicens : Quid nobis, et tibi, Jesu 24 Nazarene ? venisti perdere nos ? scio qui sis, Sanctus Dei. »

Ecce confessio coacta daemonis. Et dicit tria. Primo enim confitetur nihil in Christo esse commune cum daemone :

<--- Page Split --->

et hoc est testimonium liberrimae innocentiae Christi : secundo, confitetur virtutem damnandi daemones habere Christum : tertio, confitetur Christum esse Deo acceptum. Primum, est perfectae sanctitatis testimonium : secundum, magnae potestatis praeconium : tertium, est reconciliationis Dei et hominis signum veridicum.

Dicit igitur :

« Quid nobis, »

Daemonibus, « et tibi, » supple, commune? Egressus es de radice Jesse, et educatus in flore virtutis.

« Jesu Nazarene. »

Quasi dicat : In omnibus ex conceptu viri et mulieris natis (quia ad Ephes. 11, 3, dicitur : Filii ira nascuntur) aliquid commune habuimus vel habemus. Psal. 1, 7 : Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea : in te autem de virgine nato, nihil commune invenimus. II ad Corinth. vi, 13, 14 : Quae conventio Christi ad Belial ?... aut qua societas luri ad tenebras ? Sapient. vii, 30 : Sapientiam non vincit malitia. Ecce confitetur damon se nihil juris in Christo habere : et ideo cum inter mortuos omnes liber sit Christus alicui peccato non obnoxius, extendens in eum manum malignus, jus amisit proprium.

« Venisti ante tempus, perdere nos ? »

Ecce potestatis praeconium. Tempus autem perditionis daemonum triplex est. Perditus autem daemon in miseria fuit in primo casu : perditus in carceris horrore

erit in extremo judicio : perditus autem in diminuta potestate erat in Christi passione : et hoc tempus diminutae potestatis nondum daemon instare putabat : et ideo jam perdi suam potestatem ante tempus clamavit. II Petr. 11, 4 : Rudentibus inferni detractos..... in judicium reservari condemnados : unde dicitur, ad Ephes. vi, 12 : Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem : sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in caelestibus. De tempore autem dicitur, Apocal. xii, 12 : Descendit diabolus ad vos habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet.

« Scio qui sis, Sanctus Dei. »

Et sic Deus homini est ex parte reconciliandus. Isa. vi, 3 : Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus Sabaoth, hoc est, executum. Sanctus enim in natura, sanctus in opere, sanctus in oblatione, sive hostia. Joan. xvii, 19 : Pro eis Ego sanctifico meipsum. Sed objicitur quia secundum hoc daemones sciebant Christum esse Filium Dei, contra quod dicit Apostolus, I ad Corinth. ii, 8 : Quam scilicet Dei sapientiam, nemo principum hujus saeculi cognovit : si enim cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent, hoc est, crucifigi persuassisent. Responsio. Non sciverunt, sed vehementer putaverunt ex sanctitate et testimonio Joannis, et operum potestate : et hoc hic vocatur scire.

« Et comminatus est ei Jesus, dicens : Obmutesce, et exi de homine. »

Hic notatur virtus in daemonem : et

1 Hæc verba ante tempus non inveniuntur in Marco nec in Luca (iv, 34) sed, ut sæpe accidit, miscet verba Evangelistarum B.Albertus, et hæc verba mutuat ex expulsione daemoniorum

in regione Gerasenorum, Matth. viii, 29 : Venisti huc ante tempus torquere nos ? Cf. enarrationem in Matthæum, viii 29. Tomo XX hujusce editionis nova.

<--- Page Split --->

dicit duo, comminationem, et imperium. Comminatio signat excedentem in Christo potestatem : comminatione autem utitur, quia efferata malitia non reprimitur, nisi timore pœenarum : unde, Jacob. ii, 19 : Dæmones credunt, et contremiscunt : verbo enim tracti (alias, tacti) credunt : et judicium ejus contremiscunt. Psal. cxi, 10 : Peccator videbit et irascetur : dentibus suis fremet et tabescet, (hic enim peccator diabolus est).

sicut dicit Marcus, projicit eum in medium, sicut dicit Lucas : sed hoc quod dicitur, nihil illi nocuisse, refertur ad hoc quod nullum membrum amputavit. Innuitur etiam quod nullus liberatur a dæmone nisi discerpatur per compunctionem. Joel, ii, 13 : Scindite corda vestra, et non vestimenta vestra.

« Et exclamans, »

« Dicens : Obmutesce. »

Duo dicit contra duo : quia enim clamavit, dicit : « Obmutesce. » Quia vexavit, dicit : « Exi de homine. » Obmutesce autem dicit, quia, Eccli. xv, 9, dicitur : Non est speciosa laus in ore peccatoris. Psal. xlix, 16 : Peccatori dixit Deus : Quare tu enarras justitias meas, etc. « Exi, » non tam loco quam vexatione : intus enim præsidens vexabat eum. Act. x, 38 : Pertransiit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo. Luc. iv, 41 : Exibant dæmonia a multis. Matth. xii, 28 : In spiritu Dei ejicio dæmones.

Molestia divinae præsentiae, « voce magna, » ab interioribus exeunte dæmone. Iste est rugitus de quo dicitur, I Petr. v, 8 et 9 : Adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret : cui resistite fortes in fide. Luc. iv, 41 : Exibant dæmonia a multis clamanlia, etc.

« Exiit ab eo, »

Notatur quod intus fuit in visceribus, et spiritibus, et sanguine manens, et conturbans comprehensiones ipsius : et notatur in hoc liberatio hominis. Isa. xix, 20 : Clamabunt Ægyptii ad Dominum a facie tribulantis : et mittet eis salvatorem, et propugnatorem qui liberet eos.

« Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magna, exiit ab eo. »

Hic ponit miraculi effectum, et perfectionem.

Effectum autem notat in tribus : vexatione exeuntis, clamore fugientis, et exitu recedentis.

De primo dicit :

« Et mirati sunt omnes, ita ut con- 27 quirerent inter se dicentes : Quidnam est hoc ? Quænam doctrinam hæc nova ? quia in potestate etiam spiritibus immundis imperat, et obediunt ei.

Et processit rumor ejus statim in 28 omnem regionem Galilææ. »

« Et discerpens eum. »

Alia littera habet : « Convexans, » et notatur in hoc malitia dæmonis. Sed videtur contrarium : quia, Luc. iv, 33, dicitur, quod projecit illum dæmonium in medium,... nihilque illum nocuit. Sed ad hoc dicendum quod discerpendo,

Fructus miraculi importatur hic duplex, particularis in præsentibus : et universalis, in his ad quos fama pervenit.

In præsentibus autem sunt quatuor : via videlicet de ignorantia ad fidem quae est admiratio, et inquisitio potentiae fa-

<--- Page Split --->

cti, et quaestio de doctrina, et causa trium istorum quae dicta sunt.

Primum notatur cum dicitur :

« Et mirati sunt omnes. »

Job, ix, 10 : Qui facit magna, et incomprehensibilia, et mirabilia, quorum non est numerus. Isa. xxv, 1 : Exaltabo te, et confitebor nomini tuo : quoniam fecisti mirabilia.

« Ita ut conquirerent inter se dicentes. » Psal. cxxxviii, 6 : Mirabilis facta est scientia tua ex me : confortata est, et non potero ad eam.

« Quidnam est hoc? » Quæstio est de potestate operis. Isa. xliii, 19, 18 : Ego facio nova... Ne memineritis priorum. Apocal. xxi, 5 : Ecce nova facio omnia.

« Quænam doctrina hæc nova? »

Quæstio est de doctrina. Act. xvii, 19 et 20, simile, ubi Athenienses dixerunt Paulo : Possumus scire quæ est hæc nova, quæ a te dicitur, doctrina? Nova enim quædam infers auribus nostris.

Et subjungunt causam tantæ admirationis et inquisitionis : « Quia in potestate » verbi solius quo dixit, et facta sunt omnia : et hoc est etiam : « Spiritibus immundis imperat, » qui sunt potentiores omni carne. Job, xli, 24 : Non est super terram potestas, quæ comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret.

« Et obediunt ei : » quia, sicut dicit Gregorius : « Illi militat etiam id quod « per malitiam voluntatis obstat : sic enim « inimicos suos ponit scabellum pedum « ejus. »

« Et processit rumor ejus statim in omnem regionem Galilææ. »

Generalis est utilitas in his ad quos fama facti pervenit. « Rumor ejus, » famæ, « statim, » audito miraculo, « processit un omnem regionem Galilææ, » quia in civitate metropoli undique de terris adja-

centibus confluxerant qui famam facti disperserunt: hic est Christi bonus odor. II ad Corinth. ii, 14 : Odorem notitiae suæ manifestat per nos in omni loco. Cantic. iv, 10 : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Eccli. xlix, 1 et 2 : Memoria ejus in compositionem odoris facta opus pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria.

« Et protinus egredientes de Synagoga, venerunt in domum Simonis et Andreæ, cum Jacobo et Joanne. »

Tangit secundum miraculum, in quo declaratur potestas super incendium fomitis, et mollitiæ corporalis. Et dicuntur duo, perfectio videlicet miraculi particularis, et propagatio gratiae universalis (alias, utilitatis aut universalitatis) in omnes.

Perfectio autem miraculi tangitur in tribus :fin adventu Salvatoris, in indigentia salutis, et in adjutorio gratiae : et hæc plana sunt in littera, nec oportet ulterius dividi de adventu Salvatoris.

Dicit ergo :

« Et protinus. »

Aviditate etiam alios juvandi. Psal. cxlivii, 13 : Velociter currit sermo ejus. « Egredientes de Synagoga, » in qua virtus est ostensa super spiritum vexantem immundum.

« Venerunt in domum Simonis. »

Sed nonne Petrus erat de Bethsaida, sicut dicitur, Joan. i, 44? Qualiter ergo in Capharnaum habuit domum? RESPONDEO. Uxor ejus fuit in (alias, de) Capharnaum, et propter illam affinitatem domus matris uxoris suæ dicitur domus Petri. Dicit tamen Stephanus, quod domus Petri non dicitur possessive, sed ad quam declinare consuevit causa vendendi pisces. Et hac etiam familiaritate uxorem duxit

<--- Page Split --->

de domo illa. Hæc autem domus dicitur etiam « Andræ, » propter inseparabilitatem eorum in lucris, et negotiatione (alias, negotiationem) piscium : quoniam et lucra et expensas communes agebant et habebant.

dium fomitis in natura humana. Osee, vii, 4 : Quasi clibanus ipse succensus.

« Et statim dicunt ei de illa. Et accedens elevavit eam, apprehensa manu ejus. »

« Cum Jacobo et Joanne. »

Ecce ministri magni medici : obedientia præcepti, virilis virtus, lucta tentationis, et gratia devotionis : jam exemplo docuit fieri quod præcepturus erat per Apostolum, Jacob. v, 14, 15 : Infrmatur quis in vobis ? Inducat presbyteros Ecclesiæ, et orent super eum :... et oratio fidei salvabit infirmum.

Hic ponitur curatio in quatuor : in intercessorum suffragio, in vicinante sibi remedio, quae sequitur curatio, et ad pristinum vigorem restitutio.

Dicit igitur :

« Et statim dicunt ei de illa. »

Sed, Luc. iv, 38,1 dicunt intercedendo pro ea 1. Jacob. v, 16 : Orate pro invicem ut salvemini : multum enim valet deprecatio justi assidua. Proverb. x, 24 : Desiderium suum justis dabitur.

« Decumbebat autem socrus Simonis febricitans. »

« Et accedens, »

Ecce indigentia salutis. Et tangit tria, virium destitutionem : quia « decumbebat, » magnitudine ægritudinis oppressa. Isa. xxxvii, 13 : Quasi leo sic contrivit omnia ossa mea.

Tangit secundo cum bonis affinitatem, et quam idonea sit ad curationem, cum dicit :

Vicinando ad salutem. Luc. x, 34 : Approprians alligavit vulnera ejus. Accedit enim cum per præsentiam inclinatur. Deuter. iv, 7 : Non est alia natio tam grandis, quæ habeat deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris.

« Socrus Simonis, »

« Elevavit eam. »

Ut in ea attenderetur (alias, eo accenderetur) affectus discipuli. Simile, II Machab. iii, 33 : Oniæ sacerdoti gratias age : nam propter eum Dominus tibi vi tam donavit.

Tertio, tangit speciem infirmitatis, cum dicitur :

« Febricitans. »

Curatio est. Et est elevatio corporis signans levationem ad coelestia mentis : ut quæ prius æstu fomitis in carnis concupiscentia prostrata languerat, nunc ab æstu vitiorum temperata, coelestia petat. Thren. iii, 41 : Leve mus corda nostra cum manibus ad Dominum in coelos. Ad Coloss. iii, 2 : Quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram.

Luc. iv, 38 : Socrus autem Simonis tenebatur magnis febribus, et rogaverrunt illum pro ea. Et significat incen-

« Apprehensa manu ejus. »

Ecce virtutis restitutio. Significat enim

<--- Page Split --->

manus quam apprehendit, opus quod gratia Dei ad perfectum perducit. Isa. xlv, 1 : Cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes. Psal. lxxii, 24 : Tenuisti manum dexteram meam : et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me.

« Et continuo dimisit eam febris, et ministrabat eis. »

Tangitur demonstratio sanitatis in purgatione febris, et devotione gratiarum actionis. In qua notatur indicium restitutae virtutis.

Dicit igitur :

nem contemplationis declinatio : tertium autem, cum nos proximorum necessitas requirit, ad intendendum instructioni proximorum, revocatio. Et haec patent in littera.

In primo horum rursus tria continentur, scilicet, salutis et eruditionis indigentia, et aviditas : Domini exhibentis salutem gratuita benignitas : et in declinanda laudis gloria, in magnis quae fecit, humilitas.

Dicit igitur circa aviditatem eruditionis et salutis, determinans temporis opportunitatem, et salutis exspectatae aviditatem, et desiderantium instantiam, et multitudinem.

« Et continuo dimisit eam febris. »

Tempus enim opportunum innuit cum dicit :

Non enim est mora : quia velle suum, fecisse est. Psal. cxxxiv, 6 : Omnia quacumque voluit Dominus fecit, in cælo, in terra, etc. Esther, xiii, 9 : Si decreveris sacvare nos, continuo liberabimur.

« Et ministrabat eis » vires quas accepit : gratias agens, in obsequium sui salvatoris exercens. Psal. lviii, 10 : Fortitudinem meam ad te custodiam. Luc. x, 40, simile : Martha satagebat circa frequens ministerium.

32

« Vespere autem facto, cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes et demonia habentes :

Et erat omnis civitas congregata ad januam.

Et curavit multos qui vexabantur variis languoribus : et demonia multa ejiciebat, et non sinebat ea loqui, quoniam sciebant eum. »

Hic tangitur in omnes propagatio salutis. Et docemur hic tria : quorum primum est, in operibus beneficientia ad proximorum utilitatem communicatio : secundam autem est, aliquando extra tumultum propter quietem ad solitudi-

« Vespere autem facto. »

Mirabilis populi devotio quos nec instans nox retrahit ab aviditate salutis: « Cum sol occidisset, » et tenebrae essent : quando horrent homines ambulare. Congruit autem mysterio, quia vespera finis est mundi : occubitus solis, mors Christi quae salutem in omnes profundit. Psal. cxxxviii, 12 et 11 : Nox sicut dies illuminabitur :... et nox illuminatio mea in deliciis meis. Joan. viii, 12 : Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitæ. Isa. lx, 3 : Ambulabunt gentes in lumine tuo, etc.

« Afferebant ad eum, »

Aviditate salutis, « omnes » qui habebant infirmos, ut dicitur, Marc. ix, 32. « Omnes male habentes, » in corpore, « et demonia habentes, » et ideo languentes in mente. Matth. ix, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos.

« Et erat omnis civitas congregata. »

Nchemie seu II Esdre, viii, 1 : Con-

<--- Page Split --->

gregatus est omnis populus quasi vir unus : et steterunt ante Nehemiam.

« Ad januam, » hoc est, fidei introitum. Joan. x, 9 : Ego sum ostium. Per me si quis introierit, salvabitur.

sus abiit in desertum locum, ibique orabat.

Hic docet nos a tumultu aliquando segregatos, contemplationis petere secretum.

« Et curavit multos, »

Gratuita benignitate. « Multos » autem curavit efficienter, qui omnes curare potuit sufficienter, si se ad curam praeparassent. Jacob. 1, 3 : Dat omnibus affluenter, et non improperat. Esther, ii, 18 : Dona largitus est juxta magnifcentiam principalem.

« Qui vexabantur variis languoribus, » in corpore.

« Et demonia multa ejiciebat, »

De eis qui vexabantur in mente, ut ostenderet se habere potestatem super spiritum et carnem, contra Manichæum : et curam salutis utrique impendere : unde, Marc. xvi, 17, 18, hæc duo etiam committit discipulis in potestate : In nomine meo dæmonia ejicient : et post pauca : Super ægros manus imponent, et bene habebunt.

« Et non sinebat ea loqui. » Declinatio inanis laudis per humilitatem. Et notatur quod laudem a malis nobis factam obmutescere faciamus, quamvis de veris et scitis sit aliquando : quia ad jactantiam profertur. Et hoc est quod dicit : « Quoniam sciebant eum, » præsumptione operum, non veritate perfecta, sicut supra diximus. Psal. cxl, 5 : Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Osee, xii, 1 : Ephraim pascit ventum et sequitur æstum. Non enim vadit emere oleum cum virginibus fatuis, sed potius accendit cum prudentibus lampades, ut videat viam salutis.

Et circa hoc dicit quinque : mentis desiderium, in hoc quod dicit : « Diluculo valde. » Isa. xxvi, 9 : Spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te. Proverb. viii, 17 : Qui mane vigilant ad me, invenient me.

Secundo, dicit mentis in Deum erectionem (alias, directionem) cum addit : « Surgens. » Psal. xxiv, 1 : Ad te, Domine, levavi animam meam. Cantic. iii, 2 : Surgam, et circuibo civitatem : per vicos et plateas quæram quem diligit anima mea.

Tertio, subjungit a tumultu sequestrationem, cum dicit : « Egressus, » a suis, a se, et a turbis. Genes. xxii, 5 : Exspectae hic cum asino : ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos.

Quarto, addit desiderium in Deum perfectum, cum dicit :

« Abiit in desertum. »

Ezechiel. 1, 14, 13 : Ibant et revertebantur in similitudinem fulguris coruscantis.... Et erat in medio splendor ignis, per ignitum cordis desiderium.

Quinto, subjungit locum et opus, cum dicit : « In desertum locum, » mundi occupationibus remotum, inquietudini sensuum non vicinum, ab instantia suorum sequestratum, hoc est desertum, ad cujus interiora minavit greges Moyses, cum videret Dei visionem magnam 4.

« Ibique orabat. »

Ecce opus. « Oratio autem, ut dicit Au- « gustinus est pius affectus mentis in « Deum directus. » Joan. iv, 23 : Veri

<--- Page Split --->

adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit qui adorent eum.

36 « Et prosecutus est eum Simon et qui cum illo erant.

37 Et cum invenissent eum, dixerunt ei : Quia omnes quaerunt te.

38 Et ait illis : Eamus in proximos vicos et civitates, ut et ibi praedicem : ad hoc enim veni. »

Ecce iterata revocatio (alias, vocatio) ad beneficentiae opera. Et tanguntur tria : invitatio discipulorum, consensus Domini ad praedicandum et benefaciendum, et suae benevolentiae debitum.

De primo dicit primo invitantes, quia « prosecutus est eum Simon, » qui vertex futurus erat Apostolorum, « et qui cum illo erant, » qui attingere meruerunt ad suae contemplationis secretum. Joan. xvii, 24: Volo, Pater, ut ubi sum ego, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam.

« Et cum invenissent eum, »

Ausu familiaritatis. « Dixerunt ei, » invitantes eum ad beneficentiae opera : sicut et Moyses de deserto missus est ad persequentes 1. Et Joannes de deserto, facta super eum manu Domini, missus est ad ignorantes 2. Et Elias ad incredulos et errantes de deserto missus est 3.

« Et cum invenissent eum, dixerunt ei, » eum invitantes : « Quia omnes quaerunt te. » Cantic. iii, 2 : Quaeram quem diligit anima mea. Isa. lv, 6 : Quærite Dominum, dum inveniri potest : invocate eum, dum prope est. Psal. civ, 4 : Quærite faciem ejus semper.

« Et ait illis, »

Obediens ad benefaciendum : « Eamus » seminatum verbum bonum, scilicet Evangelium, « in proximos vicos et civitates, » ordinata charitate, quae prius curat de proximis quam de longinquis : in vicis autem habitant rusticani pauperes. Sic igitur notantur in verbo quatuor : profectus verbi et operis, ordo charitatis, cura salutis generalis sine personarum acceptione, et doctrina pietatis.

De profectu verbi et operis, Joan. xv, 16 : Elegi vos et posui vos ut eatis, et fructum afferatis. Matth. x, 16 : Ile : ecce ego mitto vos. De ordine charitatis, Cantic. ii, 4 : Ordinavit in me charitatem. I ad Timoth. v, 8 : Si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. De vicis et civitatibus, in quibus et parvi, in vicis : et magni, in civitatibus habitant. Cantic. iii, 2 : Circuibo civitatem : per vicos et plateas quaeram. Sapient. vi, 8 : Pusillum et magnum ipse fecit, et æqualiter cura est illi de omnibus. Jacob. ii, 1 : Nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriæ. Ad Roman. ii, 22 et 23 : Non enim est distinctio : omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei.

« Ut et ibi praedicem. »

Ecce doctrina pietatis : quia non inan praedicatione, sicut saepe diximus. Proverb. i, 20 : Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem suam. Proverb. v, 16 : Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas tuas divide.

« Ad hoc enim veni. »

Recognoscit se hujus beneficentiae debitorem ex fine adventus sui. Joan. xvii, 37 : Ego in hoc natus sum, et ad

<--- Page Split --->

hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati.

« Et dæmonia ejiciens. »

Confirmans verbum per magnalia operum. Ad Hebr. ii, 4: Contestante Deo signis et portentis, et variis virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem. Præcipue autem miras facit curas, ut homines a dæmonibus liberaret, ut vires dæmonum evacuaret. Matth. xii, 28 : Si ego in spiritu Dei ejicio dæmones, igitur pervenit in vos regnum Dei.

« Et erat prædicans in synagogis eorum et in omni Galilæa, et dæmonia ejiciens.

Et venit ad eum leprosus deprecans eum : et gênu flexo, dixit ei : Si vis, potes me mundare. »

His igitur excitatus,

Hic incipit cura originalis ab infectione naturae procedentis in membra : quae infectio per leprosum designatur. Tanguntur autem duo : scilicet, leprosum ad inveniendum excitans, et leprosi curatio.

Excitans autem fuit fama mirabilium quae in omnes operabatur Dominus : e hoc est quod dicit de doctrina publica et generali : et confirmatione doctrinae per magnalia operum.

Doctrinam enim tangit cum dicit :

« Et erat prædicans. »

Et notat instantiam per hoc quod conjungit simul præsens et præteritum imperfectum. Hoc enim, ex præterito, dicit temporis differentiam quæ præcessit : ex præsenti, instantem : et ex imperfecto, futurum, continuatum autem præsentem actum. Erat enim fons sapientiae numquam exsiccandus, Eccli. i, 5 : Fons sapientiae verbum Dei in excelsis. Eccli. xxiv, 43 : Factus est mihi trames abundans, et fluvius meus appropinquavit ad mare.

Solemnitatem autem notat, cum dicit :

« In synagogis eorum. »

Et generalitatem, cum dicit : « Et in omni Galilæa. » Marc. xvi, 15 : Ile in mundum universum. Joan. xviii, 20 : Ego palam locutus sum mundo :... et in occulto locutus sum nihil.

« Venit ad eum leprosus. »

Dicit autem Matth. vn, 1 et 2, quod descendente Jesu de monte in quo sermonem fecerat, venit leprosus. Et ideo intelligitur quod in prædicatione de qua mentionem fecimus, totum istum sermonem fecit, quem Marcus transit brevitatis causa : quia Matthæus scripserat eum.

De curatione autem leprosi hujus notantur tria : devotio leprosi in merito curationis : pietas Domini in promptitudine miserationis : et doctrina in causa ædificationis.

Devotio leprosi in quinque cognoscitur : in salutis inquisitione, in indigentiae magnitudine, in petitionis devotione, in adorationis humilitate, et in fidei suæ professione.

De primo dicit: « Venit ad eum, » curam habens suæ salutis : non jussus venit, laborem viae non abhorrens : nec venire dicitur usque ad Christum, qui non tangit eum imitationis affectu. Psal. xxxiii, 6 : Accedite ad eum, et illuminamini : et facies vestræ non confundentur.

« Leprosus. » Luc. v, 12, dicitur : Vir plenus lepra. Et sic tangitur magnitudo indigentiae. Job, ii, 7 : Percussit Job ulcere pessimo, a planta pedis usque ad verticem ejus. Isa. i, 6 : A planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas.

<--- Page Split --->

« Deprecans eum. »

Deprecatio est petitio in amovendis malis : et notatur in hoc petitionis devotio. Jacob. v, 16: Multum valet deprecatio justi assidua. Psal. lxiii, 2 : Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor.

Causam salutis tangit in quinque : in nomine Salvatoris, in compassione cordis, in protensione virtutis, in operatione potestatis, et in verbo plena curationis.

Nomen Salvatoris est

« Jesus. »

« Et genu flexo, dixit ei. »

Humilitas tangitur adorantis. Eccli. xxxv, 21: Oratio humiliantis se nubes penetrabit. Ad Ephes. ui, 14, 15 : Flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur. Ad Philip. n, 10: In nomine Jesu omne genu flectatur, etc.

« Si vis, poles. »

Professio est fidei omnipotentiae : quae in voluntate habet posse. Et hoc est quod dicit : « Si vis, potes. » Sapient. xii, 18 : Subest tibi, cum volueris, posse. Psal. cxiii, 3 : Omnia quaecumque voluit Dominus fecit.

« Potes me mundare. »

Quia ita præcessit in Eliseo qui erat servus, qui dixit, IV Reg. v, 10: Recipiet sanitatem caro tua, atque mundaberis. Et de lepra spirituali quae est infectio originalis dixit, Ezechiel. xxxvi, 25 : Mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris. Sciens ergo hunc esse Salvatorem, professus est in voluntate sua esse posse, ad consequendam salutem.

Fortis juxta nomen suum in salutem gentis.

« Miserus ejus, » compassione cordis. Jerem, xxxi, 20: Miserans miserebor ejus. »

« Extendit manum suam, »

In protensione usque ad nos suaè virtutis. Psal. cxliii, 7 : Emitte manum tuam de alto : eripe me, et libera me de aquis multis.

« Et tangens eum, » operatione potestatis. Sed contra : Levit. xiii, 1 et seq., præcipit non debere tangere leprosos : dixit autem Matth. v, 17 : Non veni legem solvere, sed adimplere. Responsio. Est tactus ad inquinationem, et ille prohibetur : tactus autem ad emundationem non prohibetur : quia illud esset contra (alias, tactus ille est ad) misericordiam. De priori tactu, Eccli. xiii, 1 : Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea. De secundo, IV Reg. v, 11 : Putabam quod egrederetur ad me, et stans invocaret nomen Domini sui, et tangeret manu sua locum lepra, et curaret me.

« Ait illi : Volo. »

« Jesus autem misertus ejus extendit manum suam, et tangens eum, ait illi : Volo, mundare. »

Tangit Domini ad curam promptitudinem. Et tangit duo, causam videlicet, et effectum salutis.

Verbum est curationis.

Et sequitur : « Mundare. » Sapient. xvi, 12 : Neque herba, neque malagma sanavit eos : sed tuus, Domine, sermo, qui sanat omnia. Psal. cvi, 20 : Misit verbum suum, et sanavit eos.

<--- Page Split --->

« Et cum dixisset, statim discessit ab eo lepra, et mundatus est. »

De secundo dicit :

« Statimque ejecit illum, »

Ecce effectus : Ipse dixit, et facta sunt1.

Tangit autem tria, velocitatem, purgationem, et mundationem.

Dicit enim : « Statim. » In hoc enim supra naturam est verbum Dei operans quod illud quod paulatim facit natura, statim operatur. Psal. cxlivii, 15: Velociter currit sermo ejus.

Purgationem tangit, cum dicit :

Nolens apud se habere materiam laudis : et non avertens detractionem et murmurationem Judæ proditoris. Psal. ci, 9: Qui laudabant-me, adversum me jurabant. II ad Corinth. iii, 1: Numquid egemus commendatiüis epistolis ? Epistola est commendatitia quædam, quando quis secum circumfert materiam suæ laudis et ostentationis.

Et dicit ei :

« Discessit ab eo lepra. »

« Vide nemini dixeris. »

Psal. cii, 4: Qui redimit de interitu vitam tuam.

Munditiam tangit, cum dicit : « Et mundatus est. » Psal. i, 12: Cor mundum crea in me, Deus. Primum est in opere divinæ virtutis : secundum, in expulsione iniquitatis : tertium, in adventu formantis.

Perfecta enim humilitas est quando nec absens laudari desiderat. Psal. lii, 6: Qui hominibus placent confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Ad Galat. i, 10: Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem.

« Sed vade, ostende te principi sacerdotum, et offer pro emundatione tua quæ præcepit Moyses, in testimonium iis. »

« Et comminatus est ei, statimque ejecit illum,

Et dicit ei : Vide nemini dixeris. »

Hic tangitur nostra instructio, tam in Salvatore, quam in salvato.

In Salvatore quidem in quatuor : in comminatione seriosæ humilitatis, in abjectione materiae humanæ laudis, in prohibitione prædicandi honoris, et in doctrina præcavendæ infirmitatis.

De primo dicit :

« Et comminatus est ei. »

Hoc est contra quosdam qui audientes de se magna loqui, viriliter recusant : et tamen aurem præbent : unde, Supra, y. 23 : Obmutesce. Et, ibidem, y. 43: Comminatus est ei.

Doctrina est præcavendæ infirmitatis. Et præcipit quatuor : quod sacerdotes quærantur, quod morbus ostendatur, quod munus offeratur, quod munditia per sacerdotes testificetur : et hæc sunt necessaria pænitenti.

Dicit igitur : « Sed vade : » pigerēnim exspectat donec eum sacerdos quærat. Sed tu, præveni sacerdotem, provide, discurre, festina, suscita amicum tuum 2.

« Ostende te, » per confessionem, « principi sacerdotum, » in se vel in vicariis eorum. Isa. xliii, 25 et 26 : Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me :... narra si quid habes ut justificeris. Josue, vii, 19 : Confitere,

1 Psal. xxxii, 9. 2 Proverb. vi, 3 : Discurre, festina, suscita

<--- Page Split --->

scilicet peccatum tuum, atque indica mihi quid feceris.

« Et offer »

Votum et constitutum « pro emundatione tua » testificanda et ostendenda, « quae præcepti Moyses 2. » Psal. 1, 19 : Sacrificium Deo spiritus contribulatus : cor, etc. Mich. vi, 6 : Quid dignum offeram Domino? Ad Roman. xii, 1 : Exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.

« In testimonium illis, » scilicet leprosis mundatis. Vel, « In testimonium offer illis, » ut videntes per miraculum testificatam virtutem deitatis, si credant, sit eis testimonium virtutis et salutis : si non credant, sit eis testimonium condemnationis. Psal. xcii, 5 : Testimonia tua credibilia facta sunt nimis. Job, x, 17 : Instauras testes tuos contra me. Joan. v, 36 : Opera quæ dedit mihi Pater ut perficiam ea, ipsa opera quæ ego facio, testimonium perhibent de me.

« Cæpit prædicare » ostensam in se omnibus virtutem divinam. Hæc enim prædicatur, Tob. xii, 20 : Vos autem benedicite Deum, et narrate omnia mirabilia ejus.

« Et diffamare, » per nuntios in locis ad quæ ipse venire non potuit. Psal. LXVII, 32 : Venient legati ex Ægypto : Æthiopia præveniet manus ejus Deo.

Sed numquid inobediens fuit ? Dicendum quod est duplex et triplex præceptum : scilicet cautelæ, probationis, et obedientiæ. In præcepto cautelæ non interdicitur actus, qui optimus est, sed gloria quæ immiscet se bonis et honestis : et tale præceptum fuit hic (alias, hoc), et hoc intellexit iste præcipue ex doctrina Angeli Tobiæ 2. In præcepto probationis non vult Deus actum, sed ostensionem virtutis quæ latet in eo cui datur præceptum : et est utilis sibi et aliis ostensio virtutis ejus : sicut, Genes. xxii, 12 : Nunc cognovi quod times Deum. In præcepto autem obedientiæ vult Deus actum 3.

45

« At ille egressus cœpit prædicare et diffamare sermonem. »

Doctrina hic accipitur ex parte ejus qui curatus est. Et tanguntur duo, præconium videlicet curati, et fructus præconii.

In præconio tanguntur tria, scilicet apud diversos miraculi ostensio, divina virtus testificata, et per alios in locis ad quæ venire non potuit virtus nuntiata.

De primo dicit :

« At ille egressus. »

Non enim in clanculo et subsilenter, sed ubique discurrens nuntiavit. Isa. xii, 5 : Annuntiate hoc in universa terra.

« Ita ut jam non posset manifeste introire in civitatem, sed foris in desertis locis esset : et conveniebant ad eum undique. »

Tangit fructus præconii. Et tanguntur tria : scilicet excitatio devotionis, multitudo populi venientis, et diversitas.

De primo dicit :

« Ita ut jam non posset, »

Propter devotionem quærentis eum populi, « manifeste introire in civitatem : » omnibus eum trahentibus ubi erat manifestus. Luc. xxiv, 29 : Coegerunt illum, dicentes : Mane nobiscum, Domine.

1 Cf. Levit. xiii, per totum. 2 Cf. Tob. xii, 20.

<--- Page Split --->

« Sed foris in desertis locis esset, » quia nulla platea vel aula capere multitudines posset. Isa. 11, 2 : Fluent ad eum omnes gentes.

« Et conveniebant ad eum undique, »

de diversis locis. Isa. ix, 5 : Videbis, et afflues, et mirabitur et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi.

CAPUT II.

Murmurantibus Scribis quod paralytico per tectum in grabato demisso, diceret remitti peccata, jubenis ipsum ferre grabatum, sanat eum : apud Levi, quem ad se sequendum vocaverat, discumbens cum plurimus publicanis, rationem dicit, murmurantibus Pharisæis, quare cum peccatoribus conversetur, et cur ipsius discipuli non jejunent : quos etiam spicas sabbato vellentes excusat.

2: Et auditum est quod in domo esset, et convenerunt multi, ita ut non caperet neque ad januam : et loquebatur eis verbum.

dicit illis : Quid ista cogitatis in cordibus vestris ?

<--- Page Split --->

in domo illius, multi publicani et peccatores simul discumbebant cum Jesu et discipulis ejus : erant enim multi qui et sequebantur eum.

quin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit.

Et auditum est quod in domo esset. »

IN CAPUT II MARCI

ENARRATIO.

« Et iterum intravit Capharnaum post dies :

In præcedenti capitulo demonstrata est fortitudo Leonis super crimine originalis peccati. Sunt autem duo defectus originale peccatum consequentes : contra (alias, juxta) quos oportet fortitudinem demonstrare. Unus quidem est inordina-

1 I ad Timoth. 1, 15. 2 Matth. ix, 15; Luc. v, 35. 3 Matth. xii, 1 ; Luc. vi, 1.

4 I Reg. xxi, 6. 5 Levit. xxiv, 9.

<--- Page Split --->

tus motus, causatus ex inobedientia corporis ad spiritum : alter autem est impotentia bene et recte agendi ad meritum. Et primus significatur in paralytico, secundus autem in habente manu aridam. Et sic inducuntur hic duo capitula sequentia consequenter post "primum quod jam est expositum. « Marcus enim, « ut dicit Hieronymus, flores carpit, et « ordinat eos ad demonstrationem virtutis « Leonis, super defectum causatum in no- « bis. »

Illud autem capitulum, quod est contra defectum dissolutionis, dividitur in quatuor partes : in quarum prima, in figura dissolutionis prædictæ, secundum virtutem divinam medicina exhibetur : in secunda, quibus sit necessaria, ostenditur, in vocatione infirmi telonarii, et subinfertur quod infirmis est parata, ibi, §. 13 : « Et egressus est, etc. » In tertia, non verus hujus infirmitatis curationis modus excluditur : quem quidam esse putabant in exercitio justitiæ corporalis, in factis exterioribus, sine fide et devotione perfecto, ibi, §. 18 : « Et erant discipuli Joannis, etc. » In quarta et ultima, vera medicina peccantium, non in lege, sed supra legem esse ostenditur, ibi, §. 23 : « Et factum est iterum, etc. » Et in hoc terminatur capitulum, in veræ medicinæ declaratione.

« Et iterum. »

Et in hoc miranda est instantia Domini, quia iterum et iterum saepissime se ingerens institit : sicut dicitur, II ad Timoth. iv, 2 : Insta opportune, importune : argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina. Miranda est etiam benignitas : quia ipse non vocatus intravit. Genes. xxiv, 31 : Ingredere, benedicte Domini : cur foris stas ? Miranda (alias, videnda) etiam sapientia : quia intravit locum solemnem ut multis prodesset.

« Intravit Capharnaum. »

Et ideo dixit, Act. ix, 15 : Ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel, quia per solemnia loca, et solemnes personas verbum apertius derivatur ad inferiora loca, et homines.

« Post dies 1, » visitans (alias, rigans) ea quae ante seminaverat : egressus enim fuerat in montem ubi sermonem fecerat, et in cujus descensu leprosum curaverat : et octavo die regressus, rigavit ea quae seminaverat. Eccli. xxiv, 42 : Dixi : Rigabo hortum meum plantationum, et inebriabo prati mei fructum.

In prima harum quatuor continentur : in quorum primo, fama medici excitat ægrotum : in secundo, sollicite quærit medicum : in tertio, medicinæ hujus verus ordo probatur : in quarto et ultimo, pæfectæ sanitatis effectum ægrotus a medico consequitur.

Tangit autem in prima harum tria : medici præsentiam videlicet, et medici famam, et adventantium undique multitudinem copiosam.

Præsentia autem describitur cum dicit :

« Et auditum est. »

Celebri enim sermone vulgatum est : sicut dicitur, Genes. xlv, 16:Auditumque est, et celebri sermone vulgatum est, etc. « Quod in domo esset. » Simile, Luc. vii, 37: Et ecce mulier, quæ erat in civitate peccatrix, ut cognovit quod accuibuisset in domo Pharisæi, etc. In transitu enim consequi eum non poterant, qui exsultavit ut gigas ad currendam viam 2 : unde mansio in domo signi-

<--- Page Split --->

ficat exspectationem per misericordiam (alias, ad pœnitentiam).

« Et convenerunt multi, ita ut non caperet (alias, caperentur) neque ad januam: et loquebatur eis verbum. »

Tertium est. Et tangit tria : conventum, et multitudinem, et auditum docrinæ.

Multitudinem autem dupliciter : in se, et in modo : quia ad januam contendebant.

Dicit ergo : « Et convenerunt, » non tam loco quam cordis unitate. Nehemiae, seu II Esdræ, viii, 1, et I Esdræ, ii, 64 : Convenit omnis multitudo quasi vir unus. Sic enim bonum et jucundum est habitare fratres in unum 1.

« Multi, » ex omni natione quæ sub cœlo est. Matth. ix, 11 : Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob, in regno cælorum.

Et tangit modum dicens :

« Ita ut non caperet. »

Locus sive domus eos : « Neque ad januam, » quia hi (alias, bene) intrare non poterant : steterunt extra, contra januam per quam viderent et audirent eum. Et notantur duo in verbo : audiendi videlicet aviditas, et inchoandi in veritatem sermonis intentio.

Audiendi aviditas notatur per hoc quod dicit : « Ut non caperet, » et est modus loquendi : sicut etiam nunc videmus in avidis ad audiendum, quod de domo in qua docet, anticipant capere loca apta, in quibus melius potest audiri docens.

Directio autem intentionis notatur per hoc quod dicit :

« Neque ad januam. »

Non enim per parietem venit liber so-

nus, sed per ostium. Et significat quod volentes audire, deposito pariete peccati, qui dividit inter eos et Deum suum, veniant ad veritatis ostium apertum, quod est Christus, dicens, Joan. x, 9 : Ego sum ostium. Per me si quis introierit, salvabitur : et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ezechiel. vn, 8 : Fode parietem : et cum fodissem parietem, apparuit ostium unum, per quod cognovit veritatem. Eccli. 11, 31 : Appropiate ad me, indocti, et congregate vos in domum disciplinæ.

« Et loquebatur eis verbum. »

Verbum loquitur, quia in verbo uno, omnis notitia verborum Dei formatur : et ideo dicit Augustinus, quod « verbum « est plena ratio omnium viventium. » Joan. 1, 3 : Omnia per ipsum facta sunt : et sine ipso factum est nihil quod factum est.

« Et venerunt ad eum ferentes paralyticum, qui a quatuor portabatur.

Et cum non possent offerre eum illi præ turba, nudaverunt tectum ubi erat, et patefacientes submiserunt grabatum in quo paralyticus jacebat. »

Ecce excitati per famam ægroti, salutis petitio. Et tanguntur tria : infirmitatis magnitudo, conjunctorum sibi devotio, et præsentandi infirmum medico solers sollicitudo.

Dicit igitur :

« Et venerunt, »

Per se : non exspectantes donec ad eos veniret Dominus.

« Ferentes, » potius compassione misericordiæ, quam humeris corporis. Ad

<--- Page Split --->

Galat. vi, 2 : Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi.

« Et cum non possent. »

« Ad eum. »

Usque ad eum, ita quod infirmus medico conjungebatur : hoc enim oportuit, quia medicus ipse medicina fuit. Conjungitur autem qui veritatem tangit, intellectum, fide : et charitate, affectum in amore : et opus, per exemplum in conversatione. Psal. xxxiii, 6 : Accedite ad eum, et illuminamini : et facies vestre non confundentur.

Ecce ostenditur ex conatu intra ferendi. « Et cum non possent. » Multum sunt attendenda verba ista : quia significatur in eis quod aliquis in conspectu turba non potest intra ferri ad Dominum per apertam suorum criminum coram turba detectionem : quia faceret scandalum. Unde, Isa. iii, 9 : Peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt.

« Nudaverunt tectum. »

« Paralyticum, »

Toto corpore dissolutum mollitie concupiscentiae : cui frigidus humor membra resolvit : qui stillicidio humoris resistit spiritui moventi : et frigiditate caritatis, et motu tremoris conversationis honestati. Thren. 1, 8 : Peccatum peccavit Jerusalem, propterea instabilis facta est. Jacob. i, 8 : Inconstans est in omnibus viis suis.

Tecta enim plana sunt in Palestina : et ideo ascendere poterant. Nudare autem tectum est aperire tegulas : et tangitur solers cautela istorum aperte praesentandi infirmum Domino. Cum autem domus sit Scriptura, tectum domus est historia, et nudatio, est historiae detectio usque ad Christum per mysterium attingere. Ad Roman. x, 4 : Finis legis, Christus, ad justitiam omni credenti.

Et hoc est quod sequitur :

« Qui a quatuor portabatur. » Adeo enim fuit infirmus, et dissolutus, quod nulla pars aliam ferre potuit : et ideo aequaliter eum a quatuor portari oportuit : qui quatuor naturales virtutes signant, scilicet prudentiam, temperantiam, fortitudinem, et justitiam. Sapient. vni, 7 : Sobrietatem, et prudentiam docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. Vel, quatuor sunt : recordatio praeteriti, ad dolendum : spes futuri, ad veniam consequendam : ostensio delicti, ad confitendum : propositum emenda, ad satisfaciendum. Proverb. xxx, 24 : Quatuor sunt minima terrae, et ipsa sunt sapientiora sapientibus.

« Submiserunt grabatum. »

Graba Syriace est caput, et grabatum est lectulus in quo est quies capitis 1 : sicut habent infirmi pauperes. Idem est autem, Matth. ix, 2.

« Cum autem vidisset Jesus fidem illorum, ait paralytico : Fili, dimittuntur tibi peccata tua. »

Hic tangitur medicinae expositio (alias, medicina Christi). Et tanguntur tria : primo enim origo medicinae ostenditur : secundo, murmuratio quorumdam contra

4 Grabatum : graece xpáßéavov, verbum quod S. Marcus e Romanis forte didicerat. « Les anciens appelaient grabat un lit petit et bas du genre le plus commun (Cic. Div. ii, 63 ; Virg. Moret. 5), semblable à ceux dont se servait le

pauvre peuple, n’ayant qu’un réseau de cordes étendu sur un chassis (Lucil. Sat. vi; 13 ; Petron. Satyr. 97) pour supporter le matelas. » Ant. Rich. Dictionn. des Antiquités rom. et grecq. s. v. Grabatus.

<--- Page Split --->

virtutem medici oritur : et tertio, murmuratio compescitur.

Dicit igitur : « Cum vidisset, » id est, videri a turbis fecisset « Jesus fidem illorum : » quia, sicut dicitur, Infra, ix, 22 : Omnia possibilia sunt credenti. « Ait paralytico, » benigne loquendo ne deterreret. Ezechiel. xxxiv, 16 : Quod confractum fuerat alligabo.

« Fili. »

Mira benignitas simul et utilitas, ut dicit Beda, quia filium nominat quem alii abjiciebant. Matth. ix, 2 : Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua.

Et hoc est quod dicit :

« Dimittuntur tibi peccata tua. »

Luc. vii, 47 : Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Notatur autem ex modo loquendi quod paralysis hujus ortum habuit, quia peccavit : et ideo primum oportuit purgari peccatum in anima, quam curari posset dolor in corpore: unde Glossa dicit quod quinque modis infliguntur infirmitates : quae notantur in versu :

Job probat : inclinat Paulum : sese manifestat In cæco : purgat Mariam : punit Herodem.

Job primo ostendit probatum per tribulationem. Paulum autem quem magnitudo revelationum poterat extollere, inclinat per colaphos Satana 1. In cæco autem qui sicut dicitur, Joan. ix, 3 : Neque hic peccavit neque parentes ejus, manifestat gloriam suam per factum miraculum. Et similiter in suscitatione Lazari 2. Mariam autem sororem Moysi quamurmuraverat contra Moysen, per lepram purgat a peccato : et tunc sanat

omnes 3. Herodem autem punivit, ut ostenderet æternam ejus damnationem hic in corpore. Act. xii, 23, ubi dicitur quod percussit Herodem Angelus Domini :... et consumptus a vermibus exspiravit.

« Erant autem illic quidam de Seribis sedentes, et cogitantes in cordibus suis :

Quid hic sic loquitur? blasphemat. Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus ? »

Hic tangitur murmuratio quorumdam. Et tangit tria : qui videlicet, et qualiter, et quid dicentes murmuraverunt.

Dicit igitur :

« Erant autem quidam de Scribis. »

Non omnes : quia nec Nicodemus, nec Gamaliel, neque alii devoti. « Sedentes, » inter alios in auditu verbi fingentes se quiescere, ut accusarent eum. « Et cogitantes in cordibus suis, » hoc est, qualiter murmuraverint, quia in corde : in ore autem non audebant : putantes latere, sed non profecit. Sapient. 1, 10 : Auris zeli audit omnia. Et, ibid. §. 9 : Cogitatio illius ad Deum veniet.

« Quid hic sic loquitur? »

Ecce quid dicunt murmurantes. Et dicunt tria : despiciunt enim loquentem, crimen imponunt, et rationem subjungunt.

Quod enim dicunt : « Quid hic sic loquitur ? » despectivum est : sicut et illud Matth. xm, 55 : Nonne hic est fabri filius ? Nonne mater ejus dicitur Maria ?

<--- Page Split --->

« Blasphemat. »

« Cognito Jesus spiritu suo, »

Ecce criminis impositio : sicut etiam, Joan. VIII, 48 : Nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es tu, et daemonium habes ? Blasphemia autem sumitur hic in hoc, quod usurpare eis videtur divinam operationem, cum sit homo. Joan. x, 33 : De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia : et quia tu homo cum sis, facis temetipsum Deum.

Et subjungunt rationem :

« Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus ? »

Verum dicunt, et non intelligunt. Beda in persona Ecclesiae contra Arium : « Nemo potest dimittere peccata in ter- « ra nisi solus Deus : ergo ipse est Deus. » Ratio autem est, quia peccatum non remittit nisi ille in quem factum est : omne autem peccatum fit contra Deum, et ideo non dimittit nisi Deus. Ad Roman. VII, 33 et 34 : Quis accusabit adversus electos Dei ? Deus qui justificat. Quis est qui condemnet ? Christus Jesus, etc.

Qui est divinus spiritus ab ipso procedens, qui novit omnia. I ad Corinth. II, 11 : Quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei.

« Quia sic cogitarent : » et in hoc ostendit se esse Deum. Psal. XXXII, 15 : Qui finxit sigillatim corda eorum : qui intelligit omnia opera eorum.

« Quid ista cogitatis in cordibus vestris ? »

Matth. IX, 4 : Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Isa. I, 16 : Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis.

« Quid est facilius dicere paralytico, etc. »

Quasi dicat : Quoad potentiam facientis, omnino ejusdem est facultatis curare in corpore supra naturam, et curare in mente : licet quoad potentiam ejus in quo fit, magis sit curare in mente quam in corpore. Luc. I, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum.

« Quo statim cognito Jesus spiritu suo quia sic cogitarent intra se, dicit illis : Quid ista cogitatis in cordibus vestris ?

Quid est facilius dicere paralytico : Dimittuntur tibi peccata : an dicere : Surge, tolle grabatum tuum, et ambula ? »

Tangit murmuris repressionem. Et tangit tria : virtutem videlicet, qua corda cognoscit : et murmurantium reprehensionem : et falsitatis convictionem.

Dicit igitur : « Quo statim, » sine inquisitione.

« Ut autem sciatis quia Filius hominis potestatem habet in terra dimittendi peccata, ait paralytico :

Tibi dico : Surge, tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam. »

Verba sunt Evangeliste. Et est argumentum a visibili effectu potestatis, ad invisibilem : ut demonstrata deitate in corporali effectu, intelligatur operari invisibiliter in mente. Et littera per se patet : notabile autem est quod dicit :

« Surge, tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam. »

Et dicit tria : quorum primum, cordis

<--- Page Split --->

in Deum notat elevationem : secundum, peccati in pondus transitionem : tertium, conscientiae quietem. « Surge » enim est : sursum te age. Ad Ephes. v, 14 : Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illumina bit te Christus. Ad Coloss. iii, 1 et 2 : Si consurrexistis cum Christo, qua sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens : qua sursum sunt sapite, non qua super terram. Thren. iii, 41 : Leve mus corda nostra cum manibus ad Dominum in caelos.

« Tolle grabatum tuum. »

Ut pondus et onus sit, quod fuit delectatio resoluti. Psal. xxxvii, 5 : Sicut onus grave gravatae sunt super me. Joan: v, 11 : Qui me sanum fecit, ille mihi dixit : Tolle grabatum tuum, et ambula.

« Et vade in domum tuam. »

Ire est proficere in merito : in domum ire, est per profectum in pacata conscientia quiescere : in domum suam ire, est in merito proprio, et non in alienis actibus curiosum esse. De primo horum, Ezechiel. i, 14 : Ibant et revertebantur in similitudinem fulguris coruscantis. Psal. cxxv, 6 : Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. De secundo, Sapient. viii, 16 : Intrans in domum meam, conquiescam cum illa : non enim habet amaritudinem conversatio illius. Job, v, 24 : Scies quod pacem habeat tabernacultum tuum. De tertio, II ad Timoth. iii, 6 et 7, ex his qua penetrant domos otiosae simul et verbosa 2. Psal. civ, 30 : Edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum.

« Et statim surrexit ille, et sublato grabato, abiit coram omnibus, ita ut mirarentur omnes et honorificarent Deum, dicentes : Quia numquam sic vidimus. »

Duo tanguntur : salus, et salutis fructus. Salus autem est subita, integra, vigorosa, et aperta. Subita quidem, quia « statim : » integra, quia dissolutus per omnes artus consolidatus « surrexit : » vigorosa, quia « sublato grabato » suo « abiit : » aperta sive manifesta, quia « coram omnibus. »

Fructus autem triplex est : via enim ad fidem est admiratio : et hanc tangit, cum dicit :

« Ita ut mirarentur omnes. »

Gratiarum autem actio est secundum : « Et honorificarent Deum. » Laus autem est in hoc quod dicit : « Quia numquam sic vidimus. » Isa. lxvi, 8 : Quis audivit umquam tale ? et quis vidit huic simile ? Joan. xv, 24 : Si opera non fecissem in eis qua nemo alius fecit, peccatum non haberent.

« Et egressus est rursus ad mare, omnisque turba veniebat ad eum, et docebat eos. »

« Et egressus est rursus ad mare, » de domo in qua fuit.

Tangitur autem in hac secunda parte capituli propagatio hujus medicinae ad spiritum secundum quod dictum est : « Ut sciatis quia Filius hominis potestatem habet in terra dimittendi peccata. » Et tangitur verus hujus medicinae situs et modus.

Dicuntur autem hic quatuor : primo

1 II ad Timoth. 5 et seq. : Et hos devita : ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis quae ducun-

<--- Page Split --->

enim tangitur ægroti ad medicum vocatio : secundo, medici in profectu ægroti refectio : tertio, murmurantium de hoc reprehensio : quarto et ultimo, ostensio, et per opera hæc, sui adventus finalis intentio.

In prima autem harum partium duo sunt : vocatio generalis omnium, et vocatio specialis ejus cujus morbus malus apertus.

Vocatio generalis inducitur per hoc, quia

« Egressus est »

Extra domum murmurantium, « rursus ad mare, » quod inquietudinem significat peccatorum. Isa. lvii, 20 : Impii quasi mare fervens, quod quiescere non potest.

« Omnisque turba, » fama excitata, « veniebat ad eum. » Isa. ii, 2 : Fluent ad eum omnes gentes. »

« Et docebat eos. »

Isa. xlviii, 17 : Ego Dominus Deus tuus docens te utilia : unde, Matth. xxvii, 19 : Docete omnes gentes. Psal. cxvii, 68 : In bonitate tua doce me justificationes tuas.

« Et cum præteriret, vidit Levi Alphæi sedentem at telonium, et ait illi : Sequere me. Et surgens secutus est eum. »

Tria tangit : vocandum primo describit : secundo, vocat : tertio, vocatus vocanti obsequitur.

In descriptione autem vocandi quatuor dicit : misericordiæ respectum, nomen, genus, et studium lucrorum injustorum.

Misericordiæ respectum tangit cum dicit :

« Vidit. »

Sapient. iv, 15 : Respectus ejus in electos illius. Genes. xvi, 14 : Propterea appellavit puteum illum, Puteum viventis et videntis me.

« Levi. »

Alii nomen non proprium ponunt Evangelistæ, sed cognomen : ipse autem de se ponit nomen vulgatum, causa humilitatis t.

Genus tangit cum dicit :

« Alphei. »

Nec poneret nomen patris, nisi voce et prædicatione dignificatus fuisset. Tob. v, 19 : Ex magno genere es tu. Sapient. viii, 3 : Generositatem illius glorificat, contubernium habens Dei. Et ideo fugitivus interpretatur, quia ejus qui fugit mundum filius : additus est electorum numero in Ecclesia primitivorum, qui conscripti sunt in cælis 2. Genes. xxxi, 27 : Cur ignorante me fugere voluisti ?

« Sedentem ad telonium. »

Hoc est, secundum Chrysostomum, in lucris illicitis quiescentem, quia in teloniiis plerumque illicita auferuntur.

« Et ait illi. »

Ecce vocatio.

« Sequere me. »

Relictis lucris terrenis. Ad Philip. ut, 7 et 8 : Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta... Omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam.

1 Matth. ix, 19 : Et cum transiret inde Jesus, vidit hominem sedentem in telonio, Matthæum no-

<--- Page Split --->

« Et surgens secutus est eum. »

Non prius dans rationem de illicite (alias, illicito) accepto, sed totum dimittens : et est argumentum, quod in illicite acceptis ministri non tenentur dominis ad ratiocinia. Matth. xm, 46 : Inventa una pretiosa margarita abiit, et vendidit omnia quae habuit, et emit eam. Luc. v, 11 : Relictis omnibus, secuti sunt eum. III Reg. xix, 20 : Eliseus relictis bobus, cucurrit post Eliam.

concupiscentia carnis. Matth. xxi, 31 : Publicani et meretrices praecedent vos in regnum Dei. « Simul discumbebant, » pœnitentes, « cum Jesu, » salvatore, « et discipulis ejus, » veris animarum medicis in Ecclesiæ refectione. Isa. xxv, 6 : Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemiæ, pinguium medullatorum, et vindemiæ defæcatæ.

Et adjungit id quod perfectum est :

« Erant enim multi qui et sequebantur eum. »

« Et factum est, cum accumberet in domo illius, multi publicani et peccatores simul discumebant cum Jesu et discipulis ejus : erant enim multi qui et sequebantur eum. »

Pœnitentes de actibus malis. Matth. xix, 27 : Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.

Tangitur hic refectio Christi in conversione pœnitentium. Tangit autem tria : Christi refectionem, peccatorum pœnitentium cum Christo et discipulis epulationem, et de eorumdem in sequendo perfectionem.

Dicit igitur :

« Et Scribæ et Pharisæi, videntes 10 quia manducaret cum publicanis et peccatoribus, dicebant discipulis ejus : Quare cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit Magister vester ? »

« Et factum est, cum accumberet in domo illius. »

Tangit murmuris repressionem. Et dicit duo, murmur, et repressionem.

Quia sicut dicitur, Luc. v, 29 : Fecit ei convivium magnum Levi in domo sua : et sicut dicit Chrysostomus, de illicitis bonis : quæ quia communitatis erant, poterant converti ad usum eorum qui communitati deservierunt auctore Domino. Reficiebatur autem intus in pœnitentia publicani. Apocal. iii, 20 : Intrabo ad illum, et cœnabo cum illo, et ipse mecum. Luc. xv, 32 : Epulari et gaudere oportebat, quia frater 'tuus hic mortuus erat, et revixit : perierat, et inven tus est.

Murmurantes in tribus reprehenduntur : in apparentia falsi nominis, scientia, et religionis.

Et hoc est quod dicit :

« Scribæ et Pharisæi, »

Invidiae oculis « videntes, » et invidentes. Matth. xx, 13 : An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ?

« Quia manducaret cum publicanis et peccatoribus. » Occasionem autem acceperunt, quia Deuter. xvii, 13, prohibetur ne societatem habeant cum gentibus : ille autem, ut quidam dicunt, gentilis fuit : et ad minus, officium gentile exercuit, quia vectigalibus præfuit, in quibus officiis gentiles a gentili potestate

« Multi publicani, »

Illi citacapientes, « et peccatores, » in

<--- Page Split --->

ponebantur. I ad Corinth. v, 11 : Cum ejusmodi nec cibum sumere. Sed non erat occasio sufficiens : quia isti seque bantur Christum jam imitantes, et pravis actibus renuntiantes. Act. x, 13 : Accipe et manduca. Et, sequitur, y. 15 : Quod Deus purificavit, tu commune ne dixeris. I ad Corinth. vi, 11 : Hæc quidam fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri.

Tertio, reprehenduntur de timiditate, quia non Christo, sed

reputant : sani enim non indigent, qui autem se reputant sanos non requirunt. « Medico, » nisi forte quoad medicinam præservativam : sed hic loquitur de purgationibus.

« Sed qui male habent. »

Ideo dicitur, Eccli. xxxviii, 7, quod unguentarius faciet pigmenta suavitatis, et unctiones conficiet sanitatis. Luc. x, 34 : Appropians alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum : et imponens in jumentum suum, duxit in stabulum, et curam ejus egit. Isa. lxi, 1 : Misit me ut mederer contritus corde.

Confutati enim a Christo, non audent aggredi Christum : sed sicut serpens Adam aggressus in debilitate Evæ, ita et isti, probantes verum esse quod Joannes dixit de eis, Matth. iii, 7 : Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira ?

« Quare cum publicanis, etc ? »

Quasi dicant : Turpem sequimini magistratum. Matth. xxii, 24 : Excolantes culicem, camelum autem gluttientes. Non attendentes quod attendens Apostolus dicit, I ad Corinth. ix, 19 : Omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem 1. Et, Sapient. xvii, 24 : In veste poderis quam habebat totus erat orbis terrarum.

« Hoc audito, Jesus ait illis : Non necesse habent sani medico, sed qui male habent : non enim veni vocare justos, sed peccatores. »

Hic ponitur repressio (alias, reprehensio) murmuris uno verbo : « Non necesse habent sani, » vere sani, vel qui se sanos

« Non enim veni. »

Concludit hic omnia per sui adventus intentionem, dicens : « Non enim veni vocare justos, » quia non vocatur nisi qui longe est, qui adhuc masse perditionis conjunctus est : et hic justus non est : « sed peccatores, » qui longe sunt. Proverb. ix, 3 : Vocavit ad arcem, et ad mœnia civitatis. Ad Roman. viii, 29 et 30 : Quos præscivit et prædestinavit confœrnes fieri imaginis Filii sui..., hos et vocavit : et quos vocavit, hos et justificavit : quos autem justificavit, illos et glorificavit.

« Et erant discipuli Joannis et Pharisæi jejunantes : et veniunt, et dicunt illi : Quare discipuli Joannis et Pharisæorum jejunant, tui autem discipuli non jejunant ? »

Hic inducitur tertia historia, in qua non verus medicinæ spiritualis modus excluditur. Et tanguntur tria : primo enim, ponitur istius inquisitionis data occasio : secundo, de medicinæ modo,

<--- Page Split --->

orta quaestio : tertio, verae medicinae per rationes probatio.

Dicit igitur :

« Et ait illis Jesus : Numquid possunt filii nuptiarum, quamdiu sponsus cum illis est jejunare ? »

« Et erant discipuli Joannis jejunantes, »

Uno speciali jejunio, quod in exteriori observantia consistebat sine Christo : hoc est, fine devotione fidei Christi : et hoc jejunium habet quidem gloriam, sed non apud Deum 1. Isa. lviii, 3 : Quare jejunavimus, et non adpexisti : humiliavimus animas nostras, et nesciati ?

Repressio (alias, reprehensio) est murmuris : Numquid possunt, etc. Inducit hic tres similitudines, ex quibus ostendit veram medicinam esse in cordis interiori devotione, eo quod tria sunt in pœnitentia : conjunctio scilicet reconciliati cum Deo, et hæc habet gaudium : novitas conversationis, et hæc habet justitiæ decorem : et spiritus fervor, qui signatur per vinum.

« Et Pharisæi. »

Alio jejunio isti jejunabant, hypocritarum scilicet : qui cum hoc venabantur pecuniam ut marsupia implerent : sicut patet, Matth. vi, 16 : Exterminant enim facies suas, ut appareant hominibus jejumantes. Isa. lviii, 5 : Numquid tale est jejunium quod elegi, per diem affligere hominem animam suam ? Numquid contorquere quasi circulum caput suum, etc.?

« Et veniunt, et dicunt illi, »

De exteriori justitia præsumentes : « Quare discipuli tui, etc. » Quæstio est de purificatione : et patet in littera. Joan. iii, 23 : Facta est quæstio ex discipulis Joannis cum Judæis de purificatione. Ac si dicant : Tu non purificas, neque sanas peccatores, quos concupiscentiæ carnis studere doces, ad Philip. iii, 19 : Quorum Deus venter est : et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sapiunt : inducunt autem Joannem (quem Christus laudavit, Matth. xi, 11 : Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista) et Pharisæos (qui in lege erant probatissimi) ut sic ex lege et ex Joannis fama ostenderent esse malum modum præsentiæ quem exhibuit.

In primo dicit quatuor : primo enim proponit in humanis acceptam similitudinem : secundo, accipit ex similitudine concessam veritatem : tertio, prædicit causæ posita sublationem : et quarto inducit ex hoc jejunii Deo accepti dispositionem.

Dicit igitur :

« Numquid possunt, »

Ex congruitate lætitiæ, quam exigit festum, « filii nuptiarum, » hoc est, ad nuptias pertinentes, « quamdiu cum illis est sponsus, » ut sponsus : et in sponsi lætitia, et habitu. « Jejunare. » Jejunare autem est aliqua lugubria exercere : nuptiæ autem sunt conjunctio Dei cum homine, et cum fideli anima in corde. Joan. ii, 1 : Nuptiæ fætæ sunt in Cana Galilææ : filii autem nuptiarum sunt in gaudio illo nati. Joan. 1, 12 : Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus : sponsus autem Christus, Dominus in carne patiens (alias, adveniens). Psal. xviii, 6 : Et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo. Cantic. iii, 11 : Videte regem Salomonem in diademate quo coronavit illum mater sua in die desponsationis illius, et in die lætitiæ cordis ejus : et est hic ar-

<--- Page Split --->

gumentum, quod cum magna est solemnitas, non est jejunandum.

« Nemo assumentum panni rudis assuit vestimento veteri : alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit.

« Quanto tempore habent secum sponsum, non possunt jejunare.

Venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt in illis diebus. »

Hic accipit ex similitudine proposita veritatem ab omnibus concessam : et littera patet.

Intelligitur enim de potentia congruitatis quod dicit : « Non possunt jejunare. » Plus enim proficit sponsi præsentia ad curam morbi, quam omnis afflictio corporalis exercitii. I ad Timoth. iv, 8 : Corporalis exercitatio ad modicum utilis est : pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ quæ nunc est, et futuræ.

« Nemo assumentum, » quod dicitur ab assuendo : et est secunda similitudo. Et dicit duo : similitudinem, et similitudinis rationem. Intendit autem quod in prima hominis conversione, adhuc remanent dispositiones veteris consuetudinis, sicut assumpta quaedam vetera : et nisi illæ paulatim educantur, fortis et nova virtutis conversatio, non potest conjungi cum illis : et ideo dicit Apostolus, ad Coloss. iii, 9 : Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, etc. Et non dicit quod novus assuendus sit veteri. Jerem. iv, 3 : Nolite serere super spinas.

« Alioquin. »

« Venient autem dies, etc. »

Tertium est, in quo prædicit causæ lætitiae ablationem. Isti dies fuerunt dies passionis, cum ablatus est a vita : et dies ascensionis, cum ablata est corporalis præsentia : et de his dicitur, Joan. xvi, 20 : Mundus gaudebit : vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium.

Ratio est similitudinis : quoniam novum ad se trahendo, pejus lacerat vetus quam primo fuerat : quia tales tristitia victi revertuntur : unde qui tales injungunt pænitentias, non sunt medici, sed crudeles animarum interfectores : similes stultis, qui potionem ita fortem dant infirmo, quod cum morbo occidunt animam. Matth. xxni, 4 : Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum : digito autem suo nolunt ea movere.

« Et tunc jejunabunt in illis diebus. »

Determinatio est boni jejunii quod est Ecclesiae : et est tertium, ab inductis duobus superius. Et hoc est jejunium de quo, Matth. vi, 17 : Cum jejunas, unge caput tuum, et faciem tuam lava : ut unctio spiritus sit in mente per devotionem, et ablutio faciei per pænitentiam, et satisfactionem. Daniel. x, 2 et 3 : Trium hebdomadarum diebus panem desiderabilem non comedi.

« Et nemo mittit vinum novum in 22 utres veteres : alioquin dirumpet vinum utres, et vinum effundetur, et utres petribunt : sed vinum novum in utres novos mitti debet. »

Tertia est similitudo. Et dicit tria : similitudinem, et rationem, et veram et ordinatam præsentiam : vinum autem novum hic dicitur mustum. Job, xxxii, 19 : En venter meus quasi mustum absque

<--- Page Split --->

spiraculo, quod lagunculas novas disrumpit : et hoc est verum de impetu spiritus in fervore caritatis qui in neophytis est temperandus. I Petr. iv, 12 : Nolite peregrinari in fervore qui ad tentationem vobis fit.

Dicit igitur primo duo : tempus, et factum.

De tempore dicit :

« Et factum est iterum cum Dominus sabbatis ambularet per sata. »

« Alioquin, etc. »

Ratio est similitudinis inductae : quia inspirando calorem, frangit vinum utrem debilem : sic novitius fervor rumpit vim naturae nisi restringatur. III Esdræ, n,24 : O viri, num præcellit vinum : et dicitur ibi quod fecit hominem per talenta loqui.

De hoc tamen non est quaestio : quia iter sabbati quolibet in sabbato poterat ambulare (alias, ambulari) sicut dicitur, Luc. xxiv, 1.

Factum autem subjungit :

« Et discipuli ejus coeperunt progredi et vellere spicas. »

« Sed vinum novum. »

Tangit veram formam bonæ vitæ : quod vinum novum spiritus fervoris novi, mittitur in vas novitate spiritus confortatum. Hoc enim est vinum quod lætificat Deum et homines 1 . Cui laguncula novi cordis præparatur a spiritu qui sedet in throno, et dicit : Ecce nova facio omnia 2 .

« Et factum est iterum cum Dominus sabbatis ambularet per sata, et discipuli ejus coeperunt progredi et vellere spicas.

Pharisæi autem dicebant ei : Ecce, quid faciunt sabbatis quod non licet ? »

Idem autem continetur, Luc. vi, 1, et Matth. xii, 1. Hic autem dicitur quod « vellebant : » et hoc est quod radicitus extraxerunt. Alii autem dicunt quod fricabant, quia ad litteram tales primitiæ primo velluntur, et postea fricantur. Aliquando autem velluntur nisi teste : in calidis enim terris cito apparent quædam præcoqua : nec fuit istud factum ex paupertate, cum multi ministraverint Domino de facultatibus suis, sed potius, sicut innuitur in sequenti capítulo, et sicut dicit Chrysostomus, « tanta fuit « turbarumfrequentia, quod tempus com- « edendi liberum non habebant : » et hoc innuitur, quia prægrediebantur ut Domino viam facerent propter (alias, per) turbas : sicut etiam Joannes viam fecerat ad corda. Luc. i, 76 : Præribis enim ante faciem Domini parare vias ejus.

In ista quarta historia, ostendit verum animæ medicinæ modum non esse in lege. Et tanguntur hic tria : primum est solutio legis in opere discipulorum, quoad unum quod præcipuum esse reputabatur legis mandatum : secundum est orta ex hac solutione disputatio : tertium autem est justitiæ quæ per fidem est supra legem ostensio.

« Pharisæi autem dicebant ei : Ecce, quid faciunt sabbatis quod non licet ? »

Orta est ex facto quaestio : et quia evidens est, dicunt : « Ecce, qui faciunt : » et reprehensionem addunt : « Quod non licet facere sabbatis : » de quo dictum est : Omne opus non facietis in eo 3 . Isa. LVIII, 13 : Si averteris a sabbato pedem

1 Judicum, ix, 13. 2 Apocal. xxi, 5.

<--- Page Split --->

tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo : et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum.

qui faciet omnes voluntates meas : et ideo factum ejus non est calumniandum.

« Quando necessitatem habuit. »

« Et ait illis : Numquam legistis quid fecerit David quando necessitatem habuit, et esuriit ipse, et qui cum eo erant :

Quomodo introivit in domum Dei sub Abiathar principe sacerdotum, et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo erant?

Et dicebat eis: Sabbatum propter hominem factum est, et non homo propter sabbatum.

Quæ est causa solubilitatis legis. « Et esurit ipse. » Et ne dicatur quod ipse hoc potuit facere solus, et inspiratus fuit, subjungit : « Et qui cum eo erant, » qui non erant prophetae : et ideo etiam sacerdos ibidem non quæsivit de dignitate David, sed de idoneitate puerorum, dicens : Si mundi sunt pueri, maxime a mulieribus 1, manducent. Quasi dicat : Mirum est quod hoc non ad intellectum legistis : et inducit scripturam historiae ubi hoc legitur dicens :

Itaque dominus est Filius hominis etiam sabbati. »

« Quomodo introivit in domum Dei, »

Hic tribus rationibus ostenditur justitia Christi esse supra legem, a causa videlicet, et ratione ordinis, et auctoritate novi legislatoris. A causa enim ostendit legem quandoque esse solubilem. A ratione ordinis vero, dicit legem homine esse inferiorem. Ab auctoritate legislatoris ostendit legem esse solutam.

In ratione autem quam sumit a causa, duo inducit : cæcitatis reprehensionem, et solubilitatis legis ostensionem.

Dicit igitur :

« Numquam legistis, etc. »

Ad intellectum. Quasi dicat : Non studiose legistis : quia sicut dicitur, II ad Corinth. in, 15 : Cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum.

« Quid fecerit David 1, » qui propheta fuit et rex : habens auctoritatem et inspirationem. I Reg. xxi, 14 : Quis in omnibus servis tuis, sicut David fidelis inventus est. I Reg. xvi, 12, et Act. xm, 22 : Inveni virum secundum cor meum,

Hoc est, in atrium interius ubi erant excubiæ sacerdotum ministrantium in tabernaculo : « sub Abiathar principe sacerdotum. » Alii Evangelistæ dicunt, sub Abimelech : ad quod dicit Chrysostomus, quod binomius fuit iste. Hieronymus autem dicit quod pater fuit Abimelech quem interfecit Saul : filius autem Abiathar, qui tunc in facto præsens fuit cum patre, et nominatior fuit quam pater in agendis : et exsulavit cum David expulso : et ideo meruit hic nominari, quia postea regnante David, ministravit : et ideo nomen ejus inducitur celebre, quod sciatur quod ille nil fieri permississet illicitum.

Et inducit factum, dicens :

« Et panes propositionis manducavit. »

De quibus, Exod. xxv, 30. Et intelligitur hoc factum fuisse in die sabbati, quia die sabbati auferebantur propositi, et alii pönebantur. « Quos, » secundum

<--- Page Split --->

legem, « non licebat edere nisi sacerdotibus » majoribus et Levitis.

Et ne putetur solus hoc fecisse, subjungit.

« Et dedit eis, etc. »

Prius expositum est. Innuit autem rationem talem : Si propter necessitatem lex solvitur, constat legem esse solubilem : et sic male reprehenditis. I Machab. 11, 41, Fecit edictum Mathathias ut pugnarent in die sabbati.

« Et dicebat eis, etc. »

Secunda ratio est : quia ex quo sabbatum « propter hominem factum est, » et non e converso : ergo homo melior est sabbato : et sic conferens homini, præcipue in anima, propter sabbatum non est dimittendum. Et simile quid est de loco

sancto, II Machab. v, 19 et 20 : Non propter locum gentem, sed propter gentem locum Deus elegit. Ideoque et ipse locus particeps factus est populi malorum, postea autem fiet socius bonorum.

« Itaque dominus est, etc. »

Tertia ratio est. Et est sensus : Ex quo propter hominem factum est sabbatum, et homo melior est sabbato, tunc multo magis melior est homo Deus caput hominis sabbato : et sic est Dominus sabbati. Ad Galat. 11, 19 : Lex propter transgressiones posita est :... ordinata per Angelos in manu mediatoris. Ad Galat. 11, 23 : Jam non sumus sub pædagogo, hoc est, sub lege.

Sic igitur ostensum est quoniam justitia non est ex lege, sed per Christum, qui est Dominus legis. Et hoc est quod intendit.

CAPUT III.

Postquam manum aridam curaverat, Pharisæorum cedens machinationi secedit, turbis undique ad ipsum confluentibus, quarum infirmos curat : duodecim a se electos (qui hic recensentur) mittit ad prædicandum, data ipsis potestate super infirmitates ac dæmonia : Scribas blasphemantes ipsum in Beelzebub ejicere dæmonia convincit falsitatis, dicens blasphemiam in Spiritum sanctum irremissibilem, et quæ sint mater et fratres ejus.

facere, an male? animam salvam facere, an perdere? At illi tacebant.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

dicunt ei : Ecce mater tua et fratres tui foris quaerunt te.

cuitu ejus sedebant, ait : Ecce mater mea et fratres mei.

IN CAPUT III MARCI

ENARRATIO.

« Et introivit iterum in Synagogam : et erat ibi homo habens manum aridam.

Et observabant eum si sabbatis curaret, ut accusarent illum. »

Hic incipit agere de cura difficultatis bene operandi. Et tangit duo. Primo enim, ostendit hujus gratiae in se esse potestatem : secundo autem, facit hujus gratiae in alios propagationem, ubi elegit ministros.

« Et erat ibi, etc. » Ecce præsentia miseri. Dicit autem Hieronymus de isto, quod in Evangelio Nazaræorum legitur, quod iste fuerat cæmentarius furiosus : et querulas voces prius emisit ad Dominum, ut curaret eum, ne ignominiose cogeretur mendicare, sicut notavimus super Matthæum 1 : et ex istis vocibus Pharisæi non movebantur ad misericordiam, nam erant excæcati per invidiam. Significat autem genus humanum, cujus potentia operandi aruerat, eo quod extenderat ipsam ad vetitum : sicut, III Reg. xm, 4, Manus Jeroboam aruit, quam contra virum Dei percutiendum extendit. Est etiam manus avaritiae quam ad accipiendum extendit, contracta ad dandum. Eccli. iv, 36 : Non sit porrecta manus tua ad accipiendum, et ad dandum collecta.

Adhuc prima habet duas historias : in quarum prima, hanc gratiam in se ostendit esse expresse in figura unius : in secunda autem ostendit hoc generaliter in multis.

In prima dicuntur tria : scilicet, præsentia miseri : ostensio, per novam gratiam quae supra legem est, beneficii : tertio, exhibitio ejusdem.

« Et observabant eum, etc. »

In pietate, non moti pietate in pauperem : jam obliti quod probaverat se esse super sabbatum, et sabbatum propter hominem esse factum.

Vide dicta in capitulo præcedenti.

Dicit igitur :

« Et introivit iterum in Synagogam, etc. »

Ut in loco solemni doceret. Est autem hæc historia, Matth. xii, 9 et seq., et Luc. vi, 6 et seq.

« Et ait homini habenti manum aridam : Surge in medium.

Et dicit eis : Licet sabbatis bene facere, an male? animam salvam facere, an perdere ? At illi tacebant. »

Beneficium hic exponit : et ostendit esse concedendum in sabbato. Tangit

1 Cf. Enarrationem in Matthæum xii, 9. Tomo XX hujusce editionis.

<--- Page Split --->

autem tria, scilicet ostensionem miseriae : veritatis judicium ex ratione : et non valentibus respondere, et cum invidia perdurantibus, Christi super caecitatem cordis eorum compassionem. Et haec facile est subdividere.

Dicit igitur :

« Surge, »

I. Reg. ii, 9 : Impii in tenebris conticescent.

« Et circumspieiens eos cum ira, 5 contristatus super caecitate cordis eorum, dicit homini : Extende manum tuam. Extendit, et restituta est manus illi. »

Ad cœelestia te extendens ut dignus sis salute.

« In medium, » ut omnium in te provoces compassionis affectum, ut pro te intercedant.

Et de illis quaerit judicii veritatis rationem.

Tangit compassionem caecitatis. Et tangit tres affectus Dei : scilicet, providentiam per circumspectionem : iram, per zelum : et proposationem contristantium. Haec enim secundum humanum affectum omnia in se habuit.

« Licet sabbatis bene facere? »

« Super cecitale cordis eorum. »

Beneficium enim non est servile, sed libertatis opus. Ad Hebr. xm, 16: Bene fcientiae et communionis nolite oblivisci

Isa. xm, 19 : Quis caecus, nisi servus Domini? Isa. v, 10 : Excaea cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude.

« An male? »

« Dicit homini, »

Cum malum sit privatio, non bene facere cum possit, et opportunum sit, est .malefacere. Proverb. m, 27 : Noli prohibere benefacere eum qui potest : si 'vales, et ipse benefac. Et est quaestio generalis.

Impendendo beneficium. Et tanguntur tria : impensum beneficium, et livoris accensio in beneficium, et ejusdem cauta declinatio : ne per (alias, propter) beneficium pateretur maleficium.

Et subjungit specialem :

Dicit igitur :

« Animam salvam facere? »

« Extende manum tuam. »

Proverb. xxiv, 11 : Erue eos qui ducuntur ad mortem : et qui trahuntur ad interitum liberare non cesses.

« An perdere? » Hoc ipso enim perdunt cum non juvant cum possint. Ezechiel. m, 18 et 20 : Sanguinem ejus de manu tua requiram : eo quod non salvavit cum potuit.

« At illi tacebant. »

Ut sicut extensa aruit per inobedientiam, ita extensa per obedientiam restituatur. Proverb. xxxi, 20 : Manum suam aperuit inopi, et palmas suas extendit ad pauperem. Et attende quod istum curat verbo, leprosum autem tetigit : quia nullam occasionem vult dare adversario maledicti gratia1. Quia non erat prohibitum quando in sabbato verba dicerentur. Psal. cxlviii, 5 : Ipse dixit et facta sunt.

<--- Page Split --->

« Et extendit, »

Laxatis nervis induratis et contractis. « Et restituta est manus illi. » Matth. xi, 5: Claudi ambulant, leprosi mundantur.

runt ut Jesum dolo tenerent, et occiderent.

« Jesus autem cum discipulis suis secessit ad mare. »

« Exeuntes autem Pharisæi statim cum Herodianis consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. »

Hic ponitur qualiter Dominus subduxit se malis, ne haberent materiam malignandi. Et dicuntur duo : scilicet, quo abiit, et quo fructu.

Primum notat, cum dicit :

Ecce livor in Pharisæis excitatus ex incontradicibili miraculo. Et ideo Pharisæi hypocritæ conciliant sibi milites Herodis : eo quod Herodes Joannem persecutus fuit, et Joannes Christo testimonium perhibuit, ut ex illo odio etiam Herodiani Christum persequerentur. Consiliatur ergo hypocrisis apertæ violentiæ : et hoc est quod dicit historia.

Ex modo autem loquendi tanguntur quinque : a vero videlicet lumine recessus, cum dicit :

« Exeuntes. »

Joan. xni, 30 : Exivit continuo. Erat autem nox.

Secundo, notatur impetus praeeps in malum, cum dicit : « Statim : » non enim differebant usque ad animi mitigationem.

Tertio, notatur quod conciliabant sibi malos, cum dicit : « Cum Herodianis. » Psal. xlix. 18 : Si videbas furem, currebas cum eo : et cum adulteris portionem tuam ponebas.

Quarto, notatur malignitatis studium, cum dicit : « Consilium faciebant. » Isa. viii, 10 : Inite consilium, et dissipabitur : loquimini verbum, et non fiet.

« Jesus autem cum discipulis suis, »

Sicut pastor cum grege. Joan. x, 4 : Cum proprias oves emiserit, ante eas vadit : et oves illum sequuntur.

« Secessit. »

Subduxit autem se Dominus quatuor de causis. Primo, ut scilicet discipulos se subducere doceret. Matth. x, 23 : Cum persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Secundo, ut tempus passionis nondum impletum esse ostenderet. Joan. ii, 4 : Nondum venit hora-mea. Et, ibidem, vn, 6 : Tempus meum nondum advenit. Tertio, ut non ibi, sed in Jerusalem futuram suam passionem declararet. Luc. xiii, 33 : Non capit prophetam perire extra Jerusalem. Quarto, quia adhuc sacramenta prædicationis completa non fuerunt. Luc. xin, 32 : Ecce ejicio demonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor. Ezechiel. iv, 5 : Diem pro anno, diem, inquam, pro anno dedi tibi : hodie ergo et cras, hoc est, hoc anno et futuro, et tertio anno patiar.

Perrexit autem

« Ad mare. »

Quinto, notatur nocumentum, cum dicit : « Adversus eum, » scilicet Dominum Jesum. Glossa : Magna insania ! qui salute indigent, de nece Salvatoris consiliantur. Matth. xxvi, 4 : Consilium fece-

Quia hoc congruit inquietis, quos ut in ipso requiem invenirent, vocavit. Isa. lvii, 20 : Impii quasi mare fervens, quod quiescere non potest. In Christo au-

<--- Page Split --->

tem est quies. Matth. xi, 29: Invenietis requiem animabus vestris.

Et causæ compressionis iterum subdit causam :

« Multos enim sanabat. »

 « Et multa turba a Galilæa et Judæa secuta est eum,

Et ab Jerosolymis, et ab Idumæa, et trans Jordanem : et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quæ faciebat, venerunt ad eum. »

Indigentes enim salute irruerunt in Salvatorem : non sicut Pharisæi qui salute indigentes, Salvatorem quærebant interficere.

« Quotquot habebant plagas.

Et spiritus immundi, cum illum videbant , procidebant ei : et clamabant dicentes :

Tu es Filius Dei. Et vehementer comminabatur eis ne manifestarent illum. »

Ecce fructus. Et tanguntur duo : primo enim, septem gentes sequentes : secundo autem, causa sequendi, ibi, « Audientes quæ faciebat, » sicut et regina Saba a finibus terræ venit audire sapientiam Salomonis 1.

Et littera est plana.

Tangitur virtutis propagatio. Et tanguntur quatuor : scilicet, generalitas infirmorum, fides, cultus, et confessio. Et post hæc quatuor, ponitur doctrina humilitatis ex parte Domini.

« Et dixit discipulis suis ut navicula sibi deserviret propter turbam, ne comprimerent eum.

10 Multos enim sanabat, ita ut irruerent in eum, ut illum tangerent. »

Et hoc est :

« Quotquot enim habebant plagas, »

Hic tangitur propagatio sanitatis in multitudine : et demonstratur virtus redemptoris esse sufficiens ad omnes. Dicuntur autem tria : primo enim, petit usum naviculæ, ut ex illa ad littus loquens doceret : secundo, subjungit ostensionem virtutis, tam super spiritum quam super corpus : et hoc est quod dixit :

In corpore nocumenta. Isa. i, 6 : Vulnus, et livor, et plaga tumens, non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo.

« Et spiritus immundi. »

Matth. xii, 28 : In spiritu Dei ejicio dæmones.

« Ut navicula sibi deserviret. »

Et in hoc veram ostendit humilitatem. Matthæi autem, vni, 26, ubi mare calcavit, ostendit deitatis potestatem.

Et subjungit causam : « Propter turbam, ne comprimerent eum. Luc.viii, 45 : Turbæ te comprimunt.

« Cum illum videbant, » visu fidei. Numer. xxi, 8 : Qui percussus adspecxrit eum, vivet. Luc. x, 23 : Beati oculi qui vident quæ vos videtis. Non enim intelligitur de visu corporis simpliciter, sed de visu deitatis in carne Salvatoris. Joan. xii, 45 : Qu videt me, videt eum qui misit me.

<--- Page Split --->

« Procidebant ei. »

Ecce cultus qui Deo debetur. Exod. iv, 31 : Audierunt quod visitasset Dominus filios Israel, et quod respexisset a/flictionem illorum : et proni adoraverunt.

« Et clamabant dicentes : Tu es Filius Dei. »

Ecce confessio invita per daemones, et voluntaria per homines. Et notatur quod daemones profecerunt experientia signorum : quem enim supra primo dixerunt Sanctum Dei, modo Filium Dei confitentur. Sed adhuc non perfecte noverunt : opinando enim dicunt, quod dicunt. Ad Philip. ii, 11 : Omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris.

« Et vehementer, etc. »

Doctrina est humilitatis. Causa enim comminationis est, quia daemon non praedicat verum, nisi ut intermisceat falsum : et hoc non vult Dominus. Sed cum verum falso miscetur, totum efficitur falsum : quia in falsa significatione verum inducitur : sicut nullus ita leprosus est, quin in aliqua parte sanus videatur : et tamen totus leprosus judicatur, eo quod totum nutrimentum est corruptum.

« Et ascendens in montem, vocavit ad se quos voluit ipse, et venerunt ad eum. »

Hæc historia tangitur, Luc. vi, 13 et seq. : et, Matth. x, 1 et seq. Inducitur autem hic ut ostendatur potestas curationum spiritualium a capite descendere n membra, quæ sunt ministri : et ideo duo hic inducuntur. In primo enim, ostenditur potestatis propagatio : et secundo probatur quod est divina, tam in ca-

pite quam in membris. Et ideo infra t dicit : Filii vestri in quo ejiciunt : ut ostendat etiam Apostolos in digito Dei daemonia ejicere.

In prima autem harum partium tangit duo : modum videlicet vocationis, et nomina vocatorum.

Modus autem vocationis exprimitur in tribus : in vocatione, et vocatorum obedientia, et vocatorum numero et officio. Hæc enim ad unum referuntur, quia numerus est propter officia.

Vocationis modus est in quatuor : est enim ad alta, et liber, et imitativus, et Deo acceptus.

Primum notatur, cum dicit :

« Et ascendens in montem »

Eminentis sanctitatis. Isa. xl, 9 : Super montem excelsum ascende, tu qui evangelizas Sion.

Secundum notatur, cum dicit : « Vocavit, » libere, non pretio, non prece, nec violentia coactus, non sanguine inductus. Ad Hebr. v, 4 : Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tamquam Aaron.

Tertium notatur, cum dicit : « Ad se. » Joan. xvii, 24 : Ut ubi sum ego, et illi sint mecum. I ad Corinth. xi, 1 : Imitatores mei estote, sicut et ego Christi.

Quartum notatur, cum dicit : « Quos voluit ipse : » in quibus videlicet fuit suum beneplacitum. Psal. cxliv, 11 : Beneplacitum est Domino super timentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. Ad Roman. xii, 2 : Probetis quæ sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta.

« Et venerunt ad eum. »

Obedientia est, quia, cum vocamur ad magna, licet inviti, tamen obedire tenemur : unde cum excusaret se Jeremias, dicens : A a a, Domine Deus, ecce nescio

<--- Page Split --->

loqui, quia puer ego sum. Et dixit Dominus ad me : Noli dicere : Puer sum : quoniam ad omnia quae mittam te ibis : et universa quaecumque mandavero tibi loqueris : et obedivit 1. Et simile fecit Moyses 2, et Isaias 3.

« Et dedit illis potestatem. »

Ecce ministrorum potestatem ostendit a se in eos profluere : et est super corpus, et super animam : et ideo dicit : « Curandi infirmitates, » praecipue illas quae sunt ex incendio fomitis, et ex inobedientia carnis ad spiritum. Marc. xvi, 18 : Super aegros manus imponent, et bene habebunt.

« Et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos prædicare.

Et dedit illis potestatem curandi infirmitates, et ejiciendi daemonia. »

Tangit officia : primo, secundum universalem numerum : secundo, secundum officii actum : tertio, secundum officiatorum potestatem.

« Et ejiciendi daemonia, » a potestate quam habent super animam. Marc. xvi, 17 : In nomine meo daemonia ejiciend. Isa. xi, 9 : Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo : quia repleta est terra scientia Domini.

Dicit ergo : « Et fecit, » statuendo, « ut essent duodecim : » quia patres Veteris Testamenti fuerunt duodecim : et hoves sub mari aeneo (quod Ecclesiam significat) duodecim 4 : et stella in corona sponsae in cœlo duodecim 5 : et sedes judicantium duodecim 6 : et judicandorum numerus duodecim 7 : et porta civitatis duodecim 8.

« Et ut mitteret eos prædicare. »

Ad Roman. x, 15 : Quomodo prædicabunt, nisi mittantur ? Prædicare autem, est officium prælati : docere vero, est magistri. Et prædicatio est eorum quæ sunt supra intellectum humanum, sicut superius est notatum : est autem hoc officium non exercendum per alium. Actuum, vi, 2 : Nam est æquum nos derelinquere verbum Dei, et wünistrare mensis. II ad Timoth. iv, 1 et 2 : Testificor coram Deo et Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum ejus, prædica verbum.

« Et imposuit Simoni nomen Petrus :

Et Jacobum Zebedei, et Joannem fratrem Jacobi, et imposuit eis nomina Boanerges, quod est, Filii tonitrui. »

« Et imposuit Simoni nomen Petrus, » quia agnitionem illam habuit super quam fundatur Ecclesia. Matth. xvi, 17 : Caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in caelis est.

Et tangit hic nomina vocatorum, secundum suas vocationes eis congruentia. Nomina autem sunt duodecim : « quorum « primi tres, ut dicit Glossa Hieronymi, « propter sublime meritum ipsorum in « monte, quo audiverunt tonitruum Pa- « tris de nube, unum nomen in commu- « ni accipiunt, præter specialia nomina « quæ ante acceperunt. » Et primus quidem, non tam in Apostolum quam in vicarium Christi, et verticem Apostolorum : et hoc sua ostendit nominatio. Quia cum primo Simon, postea Petrus est vocatus : Simon obediens, vel deno-

<--- Page Split --->

nens tristitiam interpretatur. per obedientiam mandatorum ad apicem venit Apostolicae dignitatis. Exod. xxiv, 7 : Omnia qua« locutus est Dominus faciemus, et erimus obedientes. Ad Hebr. xii, 9 : Obtemperabimus Patri spirituum, et vivemus. Hic tristitiam saeculi qua« mortem operatur deponit, ut in laetitia cordis et devotione se totum referat ad Deum, dicens cum David, Psal. xxxvi, 4 : Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Item, Psal. lxxvi, 4 : Memor fui Dei, et delectatus sum, hoc est, per laetitiam interiorem, qua« est gaudium in Spiritu sancto : et per obedientiam mandatorum exteriorum (alias, exteriorem) : et hoc designat nomen Petrus. Unde, Beda : « Sicut a Christo lux mundi vocantur « Apostoli, sic a Christo petra, Simon « vocatus est Petrus. » Item, Beda : « Idem est Graece vel Latine Petrus « quod Syriace Cephas : et hoc est idem « quod rupes, vel caput. » Rupes quidem, propter fundamentum confessionis veritatis, Matth. xvi, 18 : Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam. Caput autem, propter verticem Apostolicae dignitatis : quia vicarius est Christi in terris. Unde, in Canticis, v, 2, dicit Ecclesia : Caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium. Ros enim gratia Christi in hoc caput in plenitudine potestatis descendit : et guttæ lucentes, in nocte ignorantiae hujus mundi in sacra doctrina distillant a cincinnis, hoc est, a Doctoribus et Prælatis, qui dependent ab hoc capite.

Duos autem suorum secretorum testes vocat et adjungit huic capiti, scilicet,

Domini præ aliis, quasi testes idonei adhibebantur. Interpretatur autem Jacob luctator, quia semper fuit in lucta virtutis, et sapientiæ. Eccli. 11, 25 : Colluctata est anima mea cum sapientia. In Glossa dicit Hieronymus : « supplantata habet « desideria carnis. Esau sanguineus dicit « de ipso, Genes. xxvii, 36 : Juste vocatum est nomen ejus Jacob : supplantavit enim me [en altera vice : quia in lucta virtutis, supplantavit in passionibus : in lucta autem veritatis, supplantavit in erroribus quos conculcavit.

Joannes autem, in quo est gratia, interpretatur : quia dicit Hieronymus : « Hoc habuit per gratiam, quod alii per laborem. » Duo autem habuit per gratiam : scilicet, Christi dilectionem, et altissimæ veritatis agnitionem. Signum primi, quod sibi Christus præ aliis matrem commendavit : et dilectus discipulus specialiter est appellatus. Signum autem secundi, quod in pectore Domini recubuit 1. Hi duo, filii dicuntur Zebedæi, hoc est, donati vel dotati : quia secundum spiritum sunt filii Christi speciales, cui omnia donata sunt, et qui præ omnibus est dotatus. Genes. xxiv, 36 : Dedit filio suo omnia quæ habuerat. Hi duo adjuncti sunt Petro, in quo est plenitudo potestatis : quia perfectio virtutis in opere, et perfectio veritatis in contemplatione, comitari debent plenitudinem potestatis. Hoc significatum est, Exod. xvii, 12 : Aaron et Hur sustentabant manus ejus, scilicet Moysis, ex utraque parte. Aaron enim montanus significabat perfectionem virtutis, Hur autem, ignis, significat perfectionem ignitæ veritatis.

« Jacobum Zebedæi, »

« Et imposuit eis, »

Hoc est, Jacobum, filium Zebedæi, « et Joannem fratrem » ejusdem « Jacobi, » qui cum Petro ad omnia secreta deitatis

Duobus illis fratribus, Jacobo et Joanni, « nomina » officiis eorum congruentia, « Boanerges. »

<--- Page Split --->

Et hoc exponit Evangelista, dicens :

« Quod est, Filii tonitrui. »

Quia adjuncti sunt summae potestati, ut fulgurent signis et exemplis in virtute, et praedicatione tonent doctrinam in veritate. Psal. lxxvi, 19 : Vox tonitrui tui in rota, hoc est, in Scriptura. Job, xxxviii, 33 : Numquid mittes fulgura, et ibunt, et reverentia dicent tibi : Adsumus ? Isti ergo duo tamquam in arce, et primates vocati sunt ut assistant ei in quo est plenitudo potestatis : significati per duas columnas, quas Salomon posuit ante ostium templi 4 : quarum unam vocavit firmitatem, et alteram fortitudinem. Significantur etiam per duas tubas de quibus dicitur, Numer. x, 2 : Fac ti- .bi duas tubas argenteas ductiles, quibus convocare possis multitudinem quando movenda sunt castra.

18 « Et Andream, et Philippum, et Bartholomæum. »

Praënductis mutavit nomina tribus : Petro dans singulare, eo quod ipse singularis est dignitatis, ad quam vocatur : aliis autem duobus, communem dedit nominationem : significans quod dignitas eorum, quamvis sit major aliis, tamen est pluribus communicabilis.

Post hos autem notat eos qui ad inferiores gradus Archiepiscorum, et Episcoporum vocantur, in novem gradibus distribui : doçens nos novem esse attendenda in electionibus talium Prælatorum. Quorum tres primi sumuntur secundum statum innocentiae, in quibus peccati consideratur immunitas : qui sunt Andreas, Philippus, et Bartholomæus : hi enim tres vocantur ad Apostolatum se-

cundum tria, quae exiguntur ad officium praedicationis, sine omni impedimento contrariae dispositionis. Sunt autem sex sic distributa, quod duo sunt in Andreae : duo, in Philippo : et duo, in Bartholomæo.

Duo in Andrea sunt secundum duas ejus interpretationes : interpretatur enim virilis, et respondens pabulo. Ex hoc enim quod virilis est, talis est quod audet resistere adversario. Ad Titum, i, 9 : Ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Ezechiel. xiii, 3, improperat quibusdam dicens : Non ascendistis ex adverso, neque opposuistis, vos scilicet, murum pro domo Israel. In hoc autem quod respondens pabulo dicitur docemur quod non gratis debet comedere panem Ecclesiæ. II ad Thessal. iii, 8 : Neque gratis panem manducavimus ab aliquo. Psal. lxxx, 3 : Sumite psalmum, hoc est, spiritualia..., et date tympanum, hoc est, temporalia. I ad Corinth. ix, 14 : Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Et tales Andreas in Ecclesiis debemus eligere : qui et Ecclesiarum sint defensores, et de facultatibus Ecclesiæ non consumant, nisi ad necessitatem, ut Ecclesias in spiritualibus ædificent.

« Et Philippum, »

Qui os lampadis interpretatur. Per lampadem innuens ignitum lumen scientie divinae, quod resplendet ab ipso : et per os, eloquentiam (alias, eloquentiae) docens, qua (alias, qualiter) unicuique verbis congruentibus, et similitudinibus congruentibus, possit apto sermone respondere. De primo dicitur, Isa. lxii, 1 : Propter Sion non tacebo, et propter Je-

<--- Page Split --->

rusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor justus ejus, et salvator ejus ut lampas accendarur. Cantic. vn, 6 : Lampades ejus lampades ignis atque flammar um. De secundo dicitur, in Psal. xliv, 3 : Diffusa est gratia in labiis tuis. Cantic. ii, 14 : Vox tua dulcis, et facies tua decora. Haec enim est vox dulcis, quae de lampadibus omnem sordem vitiorum consumentibus, procedit. Aliter enim decepti, dicunt illud Genes. xxvii, 22 : Vox quidem, vox Jacob est : sed manus, manus sunt Esau.

« Et Bartholomæum, »

Qui filius suspendentis aquas interpretatur : et in hoc duo notantur. Aquæ enim suspensæ differunt ab aquis deorsum fluentibus in duobus : quorum unum est, quod sunt altae : secundum autem, quod non sunt actu humida, sed pervia, et luminosæ, cœli speciem præferentes. Aquæ autem sunt delectationes quæ in Prælato alta esse debent, ut cœlestes et divinæ sint : et in nullo alio terrenö delectetur, dicens cum David, Psal. xxxvii, 10 : Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Et illud Psalmi lxxii, 25 : Quid enim mihi est in cœlo, et a te quid volui super terram? Et illud Psalmi xv, 10 : Delectationes in dextera tua usque in finem. Hæ autem delectationes sunt puræ et luminosæ, nihil cum cæca concupiscentia commune habentes. Isa. lxvi,11 : Ut sugatis et repleamini ab ubere consolationis ejus, ut mulgetis et delieiiis affluatis ab omnimoda gloria ejus.

Hæc igitur sunt consideranda in officio electi vel eligendi.

cemur ea quæ in eligendo aliquando sunt toleranda, dummodo de præterito sint purgata. Et ideo in quolibet illorum duo notantur : unum purgans, et alterum purgatum.

Duo enim notantur in Matthæo : quorum unum est purgans, quod donatus est per gratiam : alterum autem, quod illicitis lucris intendebat, et hoc est purgatum. Matth. ix, 9 : Vidit Jesus hominem sedentem in telonio, Matthæum nomine. Hic enim ipso facto illicita relinquens, et gratia adhærens, dixit : Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta. Verumtamen existimo omnia detrimentum esse, propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini mei, propter quem omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam 1. Et ideo salva pace quorumdam, non est objiciendum electo, si aliquando illicita quæsivit, dummodo nunc gratia Dei se commiserit. Quamvis enim dicatur, Eccli. xxxi, 8 et 9 : Beatus dives qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit, nec speravit in pecunia et thesauris. Quis est hic, et laudabimus eum ? fecit enim mirabilia in vita sua. Et hic beatus est, qui quamvis aliquando maculam habuit, quando post aurum abiit, tamen ut sine macula esset, aurum reliquit : et unde abierat, ad gratiam redivit : et hic enim est laudandus, quia mirabilia fecit in vita sua, quam ille qui numquam abiit. Sic, Luc. xix, 8, Zachæus princeps publicanorum et dives, redivit, et illicita non retinuit : sed reddidit, et reliqua, gratia Dei se totum committens, pauperibus erogavit. Hoc ergo est dissimulandum.

« Et Thomam, »

« Et Matthæum, et Thomam, et Jacobum Alphæi. »

Tangit hic tres alios : in quibus do-

Qui ipso nomine duo importat : quia geminus sive dubius interpretatur, et abyssus. Et significat dubietas ignorantiam sive dubitationem in intellectu,

<--- Page Split --->

circa veritatem credendorum, vel sciendorum, vel faciendorum, vel appetendorum. Abyssus autem, hujus ignorantiae vel dubitationis causam : scilicet tenebras abyssi, quia videlicet non procedit dubitatio ex contemptu, vel ex affectu : sed ex eo solum quia non est illuminatus. Genes. 1, 2 : Tenebrae erant super faciem abyssi. Nec abyssus a se lumen habere poterit, nisi desuper sibi immittatur. Signum autem hujus abyssi est, quia oblatum lumen facile recipit, nec contra obniti tur per dispositionem malam quae in ipsa est. Sicut et Thomas, licet obscurus fuerit per dubitationem detentus aliquamdiu, tamen lumen facile recepit, et tunc in eadem solida confessione permansit. Haeretici autem lumini reluctantur : sicut dicitur, Job, xxiv, 13 : Ipsi fuerunt rebelles lumini : nescierunt vias ejus, nec reversi sunt per semitas ejus. Et hoc fit per malam infidelitatis dispositionem, quae est in ipsis. II ad Corinth. iv, 4 : Deus hujus saeculi excaeavit mentes infidelium, ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii gloriae Christi. Sic autem Thomas non fuit abyssus, et dubius : sed potius ex solo illuminationis defectu, fuit dubius : et sine omni difficultate lumen paratus erat recipere. Taliter obscurus fuit Paulus qui, I ad Timoth. 1, 13, dixit : Misericordiam Dei consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate. Si quis igitur aliquando ex ignorantia hujusmodi dubitaverit, et tamen veritatem paratus recipere fuerit, non est excludendus a divina electione : sed est erudiendus, et eligendus, hoc non obstante quod aliquando dubitaverit : quia hoc ipsum magis eum cautum in aliis reddit. Sic, II ad Corinth. iv, 6, dicitur, quod Deus, qui dixit de tenebris lucem splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris, ad illuminationem scientiae claritatis Dei, in facie Christi Jesu : sicut dicitur, ad Ephes. v, 8 : Eratis aliquando tene-

bræ, nunc autem lux in Domino. Ut filii lucis ambulate. Hac igitur dispensatione Dominus eligit Thomam.

« Et Jacobum Alphæi. »

Alphæus autem doctus, vel fugitivus interpretatur. Jacobus autem interpretatur luctator : et significat duo. Quorum primum est, doctum esse in lucta contra vitia : et hoc est, purgans. Secundum autem, fugitivum esse : quia peccatis perpetratis, aufugit per pœnitentiam : et hoc est, purgatum. Propter quod non est quod fecerit in præterito, dummodo nunc aufugerit. Ad Hebr. iv, 13 : Non habemus pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris : tentatum autem per omnia pro similitudine absque peccato. I ad Corinth. vi, 9 et seq. : Nolite errare : neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque moltes, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt. Et hæc quidam fuistis : sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Et ideo talia in eligendo, dummodo alias nunc bonus sit, sunt aliquando toleranda, et dissimulanda. Sic ergo per hos tres significatur quid in præteritis negotiis, ignorantiis, et peccatis aliquando sit dissimulandum in viris, qui alias utiles sunt ad regimen animarum.

Hic autem attendendum est (sicut dicit Hieronymus) de Matthæi Apostoli humilitate : quæ in duobus est. In uno quidem, quod cum Marcus hic, et Luc. vi, 13, in electione Apostolici gradus Matthæum Thomæ præponunt : ipse autem se Matthæus postponit eidem 1. Eccli. iii, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus. Secundum autem est, quod ipse se vocat publicanum a peccato quod in negotio habuit : alii

<--- Page Split --->

autem simplicem ipsius exprimunt nominationem, quae gratiam liberae innuit electionis. Quia sicut dicitur, Proverb. xvii, 17 : Justus prior est accusator sui.

Est etiam advertendum, quod Hieronymus dicit quod Jacobus Alphæi, qui et frater Domini dicitur propter similitudinem corporis et religionis, et vicinitatem sanguinis, quia consobrinus ejus fuit, quia Maria Alphæi soror matris Domini fuit, quam Joannes Mariam Cleophæ dicit ' : fortasse quod idem Alphæus, et Cleophas binomius fuit : vel, quia defuncto Alphæo post natum Jacobum, Cleophæ nupsit : quia secundum legem, si frater sine hærede decessit, alius frater uxorem ejusdem ducere debuit, et suscitare semen defuncto fratri. Jacobus idem, post resurrectionem Domini, statim Jerosolymorum ordinatur Episcopus.

Tres igituristi in tertio ordine dictis de causis sunt vocati.

« Et Thaddæum, et Simonem Cananæum,

19 Et Judam Iscariotem, qui et tradidit illum. »

Tangit hic eos qui in quarto ordine sunt vocati : et in illis instruit quid in eligendis, secundum præsentem justitiam, sit considerandum.Significat autem sex : ita quod duo, in quolibet istorum.

Thaddæus enim coreulus, hoc est, cordis custos interpretatur. Innuit autem quod in eligendo consideranda est bona conscientia. II ad Corinth. 1, 12 : Gloria nostra hæc est, testimonium conscientiæ nostræ. Isa. xxxv, 2 : Gloria Libani data est ei. Libanus canditatio interpretatur : et gloria Libani est gloria candidatæ conscientiæ : et hæc provenit ex bona cordis custodia. Proverb. iv, 23 : Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit. Hic autem

qui cognomine dicitur coreulus, vero nomine Judas vocabatur : quod confitens, et glorificans interpretatur : et significat eligendum debere esse amicum veritatis, et divinæ laudis. Isa. lx, 21 : Germen plantationis meæ, opus manus meæ ad glorificandum.

« Et Simonem Cananæum. »

Qui fuit natus a Cana civitate Galilææ. Interpretatur autem Simon, ponens tristitiam : eo quod in eligendo, secundum præsentem gratiam debet considerari, quod lingua sua placabili scire debeat deponere tristitiam a cordibus subjectorum. Isa. 1, 4 : Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo. Sic tristitiam deposuit Paulus, qui dixit, ad Philip. iv, 4 et 5 : Gaudete in Dominu semper : iterum dico gaudete. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Cananæus autem zelotes interpretatur : quia in eligendo considerandum est, quod zelum legis habeat, et zelum animarum : ut dicat : Zelus domus tuæ comedit me 2. I Machab. ii, 54 : Phinees pater noster zelando zelum Dei, accepit testamentum sacerdotii æterni.

« Et Judam Iscariotem, qui et tradidit illum. »

In quo notantur duo : quorum unum fuit publicum, hoc est, præsens justitia, quæ in nomine Judæ importatur : et est id quod in eligendo est considerandum. Alterum autem est occultum, quod importatur per Scarioth, quod est vicus vnde ortus fuit Judas, et memoria mortis interpretatur. Et hoc in corde diu meditatus fuit, qualiter ad mortem Dominum traderet : et hoc tandem ad effectum perduxit, et ideo sequitur : « Qui et tradidit illum. ». Sed quia nos occulta cordium scire non possu-

<--- Page Split --->

mus, docuit nos Dominus quod nos occulta cordium in electionibus non discuteremus : sed sufficere quod eligamus talem, quem aperta probatum reddit justitia. Unde Hieronymus in Glossa : « Judas Scarioth, a vico in quo ortus est, de tribu Issachar, qui merces interpretatur, vel pretium, scilicet perditionis. Scarioth. id est, memoria mortis, quia non repente, sed praemeditatus, Dominum tradidit : hinc provide inter Apostolos eligitur : quia magna est veritas, quam nec adversarius minister infirmat. Voluit Dominus tradi a discipulo, ut tu a socio proditus, moleste non feras tuum errasse judicium, tuum periisse beneficium. » Sic electus est Saul, I Reg. ix, 2, de quo dicitur, quod erat electus et bonus : et non erat vir de filiis Israel melior illo. Et tamen postea fuit subversus : quam subversionem diu fuit praemeditatus. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo : adstitit omni viae non bona, malitiam autem non odivit. Unde docens nos Dominus dicit, I Reg. xvi, 7 : Non juxta intuitum hominis ego judico. Non autem secundum faciem oportet judicare. Unde, ibid. xvi, 7 : Homo videt ea qua parent, Dominus autem [intuetur cor. Et ideo etiam Apostoli, Act. 1, 23 et seq., videntes in Juda proditore humanum errasse judicium, in Mathia substituendo, per sortes explorabant judicium divinum : quo eligendus permaneret in sorte Apostolica, ad quam Judasuccederet.

Hi ergo tres ultimi, sicut dictum est, secundum considerationem praesentis justitiae sunt electi.

Primi ergo tres non tam ad gradum, quam ad sublimitatem regiminis divini sunt electi : sicut in veteri testamento Moyses, et Aaron et Hur : penes tria, quae sunt in hierarchia divina : quae sunt plenitudo potestatis, et plenitudo bonitatis, et plenitudo sapientiae.

Secundi autem tres electi sunt penes tria quae sunt in prima hierarchia ange-

lica : quae sunt fervor ignis divini, ad omnia ministrans virilitatem : quia, sicut dicitur, Cantic. viii, 6 : Fortis est ut mors dilectio : et plenitudo scientiae splendens in verbo : et receptio regalis in omni materialitate, sicut in throno in eo qui omnes appetitus, et aquas concupiscentiae suspendit in altum.

Tertii autem tres vocati sunt penes tria quae sunt in secunda hierarchia angelica : quae sunt altitudo ostentationis, quam dignitas nobilitatis superponit : et divitiae pulchrorum, et honorum in decore altitudinis exaltant : et non nutans (alias, non cadere valens) fortitudo tenet ne cadat, scabellaribus conculcandis appropinquando. Et hoc attribuitur Matthæo, qui, sicut dicit Hieronymus, et talentorum Domini factus est distributor, et dignitatem regalem Domini præ aliis descripsit. Virtutes autem (quarum est esse invincibiles ad omnem voluntatem Dei peragendum) attribuuntur Thomæ : quia confortatus in Domino, nihil impossibile sibi esse pro Domino faciendum proposuit. Jacobo autem attribuuntur Potestates, quae sunt in eadem Hierarchia : quia Potestatum est arcere per limites divinos omne contrarium, et promovere bonum. Et hoc ipse primus fecit, secundum murmurationem quæ de conversione gentilium primum facta est, Actuum, xv, 1 et seq.

Quarti autem tres, sumuntur penes tertiam Angelorum hierarchiam, in qua Principum quidem est omnem actum referre ad legis congruentiam, quod corculo attribuitur : quia custos cordis, custos est legis. Archangelorum autem est, omnem actum ad consilium referre divinum : et hoc competit Simoni Cananæo, qui zelotes est, ut in omnibus consilium Dei perficiatur. Judas autem, in quo præsens tamen considerata est justitia, respondet Angelis, quorum officium est omnem actionem nostram informare forma justitiæ et virtutis.

Hæc igitur hic diligentius prosecuti sumus : quia istas Apostolorum voca-

<--- Page Split --->

tiones super Matthæum perfunctorie transivimus '.

20 « Et veniunt ad domum, et convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare.

21 Et cum audissent sui, exierunt tenere eum : dicebant enim, Quoniam in furorem versus est.

22 Et Scribæ qui ab Jerosolymis descenderant dicebant : Quoniam Beelzebub habet, et quia in principe dæmoniorum ejicit dæmonia. »

tantium : simplicitas devota discipulorum : et malitia observantium Scribarum et Pharisæorum.

De instantia frequentantium dicit tria, et innuit quartum. Quorum primum est, quod ad locum quietis Dominus veniens, ab opere salutis nostrae non quiescebat : secundum est, quod propter hoc multi ad eum undique conveniebant : tertium est, quod etiam aviditate operanda salutis, operibus necessitati naturae debitis, non indulgebat. Quartum quod innuit est, quod tam in sermone quam in opere divina potestatis, excessum ostendebat.

Dicit igitur :

Hic incipit pars illa in qua probatur quod hæc potestas est divina, tam in capite quam in membris. Durat autem hæc pars, usque ad finem quarti capituli.

Dividitur autem in tres partes : in quarum prima ostenditur, quod est divina in capite : et nulli nisi Deo, potest attribui. In secunda ostenditur, quod est divina in opere, prædicatione, et effectu verbi : et hæc incipit in principio quarti capituli. In tertia ostenditur, quod est divina in membris, quæ sunt ministri capitis, et exsecutores officii prædicationnis, ibi, iv, 21 : « Et dicebat illis : Numquid venit lucerna, etc. »

« Et veniunt, »

Et ipse Salvator et sui, « ad domum, » ad quiescendum post laborem actionis. Sapient. vim, 16 : Intrans in domum meam, conquiescam cum illa, scilicet sapientia :... non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec tædium convictus illius. Ezechiel. iii, 24 : Ingredere, et includere in medio domus tuæ.

Sed nec ibi quievit Salvator ab opere salutis nostrae : et hoc est quod sequitur :

« Et convenit iterum, »

Prima harum partium dividitur in tres : in quarum prima, agitur de excessu potestatis, tam in sermone quam in opere. In secunda autem ostenditur, quod iste excessus est potestatis divina, ibi, §. 23 : « Et convocatis eis, in parabolis dicebat, etc. » In tertia ostenditur, ab opere hujusmodi potestatis non esse vacandum ex aliqua carnali affectione, ibi, §. 31 : « Et veniunt mater ejus, etc. »

Sicut extra domum fecerat, « turba » frequentantium, et quaerentium tam animæ quam corporis salutem. Isa. n, 3 : Ibunt populi multi, et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob : et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus.

« Ut non possent neque panem manducare. »

In harum prima tria notantur : scilicet, instantia quaerentium, sive frequen-

Quod tamen erat naturalis necessita-

<--- Page Split --->

tis. Hoc autem factum est propter nimiam turbarum instantiam. Psal. ci, 5 : Oblitus sum comedere panem meum. Videns enim desiderium salutis in turbis, et utilitatem hominum (propter quos venerat), necessitatibus naturalibus praeposuit : refectus interius salute, et fide devotorum. Joan. iv, 32 : Ego cibum habeo manducare quem vos nescitis. Et, paulo post, y. 34 : Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me, ut perficiam opus ejus. Tob. xii, 19 : Ego cibo invisibili utor. Propter quod dicit : « Ut non possent neque manducare panem » discipuli, qui adhuc animales existentes, cibum corporalem attenderunt.

Quartum autem quod innuit est, quod excitatus devotione turbarum, adeo excessit in sermone et opere, quod ultra hominis facultatem tunc esse videbatur : et divinum quiddam micabat ab ipso. Sicut et Paulus dicebat, II ad Corinth. v, 13 : Sive mente excedimus, Deo : sive sobrii sumus, vobis. Intelligitur autem hic dixisse turbis ea quae Joannes, vi, 54, de corpore suo dixit : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui furoris sermo esse videbatur carnalibus et animalibus discipulis.

« Et cum audissent sui, »

« Dicebant enim, »

Sui discipuli : « Quoniam in furorem versus est. » Furorem autem vocant, quia ex zelo contra peccata modum irae cujusdam ostendit : et ex nimio desiderio salutis aliorum, corporalis suae necessitatis videbatur oblitus. Sicut, Act. xxvi, 24, de Paulo dictum est : Insanis, Paule: multæ te litteræ ad insaniam convertunt. Sic, I Reg. xxi, 13 et seq., David, ut suos salvaret, immutavit os suum coram rege Achis, qui dixit : Vidistis hominem insanum : Quare adduxistis eum ad me, ut fureret coram nobis? Sic de Propheta Domini dicitur, IV Reg. ix, 11 : Quid venit insanus iste ad te? Sic de Domino dictum est, Joan. x, 20 : Demonium habet, et insanit : quid eum auditis ?

« Et Scribæ qui ab Jerosolymis descenderant, »

Ad observandum eum : et omnia quae dicebat (alias, docebat) et faciebat pervertebant : « dicebant, » blasphemantes eum : « Quoniam Beelzebub habet, » quem ut diximus, Matth. xii, 24, principem esse putabant aliorum dæmonum : unde dicunt : « Quia in principe dæmoniorum ejicit dæmonia : » et sic blasphemantes, contrariæ virtuti, ea quæ divinæ erant, attribuerunt.

Adhuc animales existentes, et intellectum verborum capere non valentes, « exierunt » de domo ad turbas cum quibus stabat Dominus, « tenere eum, » ex compassione carnali quam habebant ad ipsum. Non autem ideo tenebant eum, ne sibi aliquod malum inferret : sed potius ideo, ne diutius cum turbis manens, se nimis prædicando affligeret : sicut referunt Marc. ii, 21, et Matth. ix, 13, et Luc. viii, 45 : Turbæ te comprimunt et affligunt, et dicis : Quis me tetigit ?

« Et convocatis eis, in parabolis di- 23 cebat illis : Quomodo potest Satanas Satanam ejicere ?

Et si regnum in se dividatur, non 24 potest regnum illud stare.

Et si domus super semetipsam dis- 25 pertiatur, non potest domus illa stare.

Et si Satanas consurrexerit in se- 26 metipsum, dispertitus est, et non poterit stare, sed finem habet.

<--- Page Split --->

Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget, et tunc domum ejus diripiet. »

nas, » qui regnum suum intendit construere, « Satanam ejicere ? »

Deinde ponit medium istius rationis sub conditione, dicens :

Hic incipit ostendere hoc quod dixerunt Scribae blasphemiam, et hoc quod ipse dicebat et faciebat, non posse esse nisi a virtute divina.

Habet autem haec pars duas particulas : in quarum prima, rationibus et similitudinibus ostendit quod dictum est. In secunda autem, deterrens eos de peccato blasphemiae, ostendit irremissibilitatem ipsius.

In primo horum duo sunt : in quorum primo, modum ostendit probationis : et in secundo, rationes persuasivas inducit.

Dicit igitur, et multa patientia et benignitate tolerans adversarios, et bonum contra malum opponens :

« Et convocatis eis, »

Qui per invidiam et iram dispertitum habentes cor, intelligere veritatem non poterant. Hos convocavit, ut convocati, uno corde intelligerent quae dicebantur per rationem.

« In parabolis dicebat illis. » Hic autem vocat parabolas, sermones per similitudines rationabiles explanatos. Psal. LXXVII, 2 : Aperiam in parabolis os meum : loquar propositiones ab initio.

« Et si regnum in se, »

Hoc est, contra se, « dividatur, » per contrarias voluntates et potestates et operationes, ita quod unus alium ejiciat, « non potest regnum illud stare, » sed destruetur a seipso.

Deinde, antequam inferat conclusionem, adducit secundam rationem, per domus similitudinem, dicens :

« Et si domus, »

Quantum ad familiam domus, « super semetipsam, » hoc est, contra semetipsam, « dispertitatur » hoc est, dividatur, « non potest domus illa stare, » sed dissolventur : sicut et regnum. Osee, x, 2 : Divisum est cor eorum, nunc interibunt. Omne enim unum construitur ex hoc, quod suae partes ex quibus componitur, concorditer tendunt ad unum : et si illae discordant, et in diversa tendunt : necesse est quod dissolvatur. Haec igitur sunt causa naturalis omnis dissolutionis, ut in quarto de Cælo et Mundo probatur.

His duabus inductis similitudinibus, inducit intentam conclusionem, dicens :

« Et si Satanas, »

« Quomodo potest Satanas Satanam ejicere ? »

Tangit rationes similitudinarias tres : quarum prima sumitur ex similitudine regni in seipsum divisi : sic quod omne regnum in contrarias potestates, et voluntates, et operationes divisum, desolabitur : quia quod una potestatum præcipit, altera inhibet, et quod una ædificat, altera destruit. Et in hac ratione sub quæstione primo ponit conclusionem intentam, dicens : « Quomodo potest Sata-

In regno et domo sua, « consurrexerit, » ut contrarius, « in semetipsum, » hoc est adversus eum qui debet construere regnum et domum suam, quia sic « in semetipsum » dicitur, « dispertitus est, » hoc est, in contrarias voluntates, et potestates, et operationes divisus : « et, » sic per similitudines inductas, « non poterit stare » in regno et domo sua, « sed finem habet » per dissolutionem. Matth. XII, 23 : Omne regnum divisum contra se, desolabitur : et omnis civitas vel domus

<--- Page Split --->

divisa contra se, non stabit. Eccli. xxxiv, 28 : Unus ædificans, et unus destruens : quid prodest illis nisi labor ? Ad Galat. n, 18 : Si enim quæ destruxi, iterum hæc ædifico, prævaricatorem me constituo.

« Nemo potest, etc. »

Tertia ratio est, quæ supponit oppositum conclusionis antecedentium rationum. Supponitur enim ex antecedentibus, quod Satanas in Satanam non est divisus : et ideo non est virtus Satane quæ diripit regnum, et domum Satane et oportet quod sit fortior virtus quam sit virtus Satane : et oportet quod sit, quia « nemo potest, » in naturalibus virtutibus et humanis, « ingressus, » violenter, « in domum » fortis, « vasa fortis, » quæ pacifice possedit, a possessione fortis, in contrarios usus « diripere, » contra voluntatem illius fortis, scilicet ea quæ possederat fortis sibi attrahere : « nisi prius, » sua fortitudine, « fortem, » qui domum et vasa possederat, « alliget, » privata vel diminuta potestate, quam prius in domo, et vasis habebat. « Et tunc, » illo sic alligato, « domum ejus, » hoc est, familiam, et vasa domus ejus, in quibus confidebat, « diripiet » ad suos usus.

per divinam virtutem : intravit per gratiam in domum Satane, tam in mundo quam in inferno : et distribuit Sanctis, et Patri Deo omnia vasa quæ Satan possederat : et hoc non potuit fieri in virtute Satane, sed in virtute divina. Isa. xlix, 24 : Numquid tolletur a forti præda ? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit ? Sic ergo in Beelzebub quæ (alias, qui) est virtus Satane, non ejicio dæmonia, sed potius in fortiori virtute, et contraria Satane, quæ est demonstratio virtutis divinae. Matth. xii, 28 : Si ego in Spiritu Dei ejicio dæmones, igitur pervenit in vos regnum Dei. Exod. vni, 19 : Digitus Dei est hic : hoc est, demonstratio virtutis divinae.

« Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, et blasphemiæ fquibus blasphemaverint :

Qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habebit remissionem in æternum, sed reus erit æterni delicti.

Quoniam dicebant : Spiritum immundum habet. »

Sic ergo nemo potest Satanam fortem de quo dicitur, Job, xii, 24 : Non est super terram potestas, quæ comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret : hunc, inquam, fortem, nemo potest de domo sua, et vasis, hoc est, cordibus ejicere, nisi fortior illo sit : et alliget eum, prius ablata sibi potestate. Luc. xi, 21 et 22 : Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quæ possidet. Si autem fortior eo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet1.

Et sic fecit Dominus fortior diabolo

Tangit hic hujus blasphemiae (quam in eum faciebant) aggravationem. Fuit autem haec, impugnatio veritatis agnita. Per rationem enim naturalem cognoverunt, quod virtus Christi, qui expulit daemones, fuit virtus divina : et tamen hanc per solam invidiam gratiae Christi impugnabant, et virtuti daemonis attribuebant, et blasphemabant, quia diabolo, quod Dei erat, attribuebant : et ex invidentia gratiae Christi, veritatem quam per rationem agnoverant, impugnabant. Et ideo peccatum illud gravissimum fuit : et ideo exaggerat hic gravitatem peccati illius.

<--- Page Split --->

Et hoc est quod dicit :

« Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, etc. »

Hæc enim sunt peccata filiorum hominum, quæ ab ignorantiis, vel infirmitatibus hominum oriuntur. Hæc enim ex humana proveniunt tentatione. I ad Corinth. x, 13: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana. Hoc autem peccatum, quia agnitum fuit humana ratione, ex ignorantia non processit. Et quia ex carne et sanguine non fuit, non potuit attribui carnis infirmitati : et ideo nullam habuit radicem humanam, sed ex certa malitia invidie procedens, radicem habuit diabolicam. Et ideo dicit : « Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, » quæ sunt per radicem filiorum hominum, « et » similiter dimittuntur filiis hominum, « blasphemie, » quæ sunt per radicem ignorantie vel infirmitatis in filiis hominum, « quibus » filii hominum, ut filii ignorantium, et infirmorum, « blasphemaverint : » sicut ex ignorantia dicentium Christum non esse Deum : vel Filium cum Patre non esse unum : vel aliquid tale. Et hæc vocantur apud Matthæum, xii, 32, peccata in Patrem et Filium 1, quia peccatum infirmitatis est contra attributum Patris, quod est potentia : et peccatura ignorantiae est contra attributum Filii, quod est sapientia.

« Qui autem blasphemaverit, »

Falsum imponens divine virtuti, « in Spiritum sanctum, » hoc est, contra attributum Spiritus sancti, cui attribuitur bonitas. Et contra hoc blasphemat, qui ex certa blasphemat malitia, quia per rationem in conscientia sua scit suæ blas-

phemie oppositum : et nullam habet infirmitatem ad hanc blasphemiam inclinantem et tentantem : et ideo, « non habedit remissionem, » hoc est, ex parte sua remissionis causam, « in æternum : » quia nec hic, nec in futuro. Unde, Matth. xii, 32, dicitur : Qui autem dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro.

« Sed reus erit,1 » hoc est, reatu tenebitur obligatus, « æterni delecti. »

Causa æterni delicti non est nisi una : quæ est finalis impenitentia, in qua aliquis decessit in peccato mortali. Ille enim, quia non est umquam susceptibilis gratiae, reus erit semper æterni delicti : quia tunc non est susceptibilis gratiae, quæ sola est causa remissionis delicti.

Quoad actionem autem, reus æterni delicti est, qui in se dum peccat, non habet occasionem propter quam congruat sibi peccatum hic, vel in futuro remitti : et sic peccans, ex sola et certa malitia in Spiritum sanctum reus est æterni delicti. Etiam peccans in Patrem ex infirmitate, non est reus æterni delicti : quia propter infirmitatem sibi congruit peccatum remitti. Et peccans in Filium ex ignorantia, non est reus æterni delicti : quia propter ignorantiam congruum est ei peccata dimitti. Psal. xxiv, 7 : Delicta juventulis meæ, quæ proveniunt ex infirmitate concupiscentiæ, et ignorantias meas ne memineris, Domine. Sed qui peccat ex certa malitia, absque infirmitatis tentatione, et ignorantiæ obtenebratione, quantum ad hujusmodi congruitatem, reus erit æterni delicti : quia in se non habet congruitatem, quare remittatur sibi peccatum in æternum.

Quoad impotentiam autem remitten-

1 Matth. xii, 31 et 32 : Ideo dico vobis : omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus : Spiritus vero blasphemia non remittetur. Et qui-

<--- Page Split --->

tis, nullus potest esse reus æterni delicti, quia nullum peccatum est quod non possit remittere Deus. Et ideo etiam istud peccatum in Spiritum sanctum multis remisit, quando per pœnitentiam conversi sunt ad ipsum. Et ideo, Act. 111, 17 et seq., illi quibus grande peccatum crucifixionis remissum est, ignorantiae peccatum dicuntur admissise, dicente Petro : Et nunc, fratres, scio quia per ignorantiam fecistis, sicut et principes vestri :... pœnitemini igitur. et convertimini, ut deleantur peccata vestra. Secundo igitur modo dicitur hic : ex certa malitiae blasphemans et veritatem impugnans, reus æterni delicti. Primo autem modo, soli jam in inferno damnati. Tertio autem modo, nemo.

« Quoniam dicebant, etc. »

Inducit causam istius exaggerationis. « Quoniam dicebant, » sic veritatem impugnando blasphemantes : « Spiritum immundum habet, » in quo ejicit dæmonia, et signa operatur.

Hæc autem peccata in Spiritum sanctum (sicut et alibi 1 diximus) quinque ab antiquis esse dicuntur : scilicet, obduratio, præsumptio, desperatio, invidentia fraternæ gratie, impugnatio veritatis agnitæ. Est autem opinio mea, quod nihil (alias, nullum) horum sit peccatum in Spiritum sanctum, nisi sit conjunctum impugnationi veritatis agnitæ. Obduratìo enim, sive induratio est, quando aliquis actualem voluntatem habet non emolliendi cor ad amorem Dei, vel frangendi ad timorem. Et hoc non est peccatum in Spiritum sanctum, nisi in conscientia impugnet hoc quod agnoscit esse verum : quod scilicet amore Dei cor emollitur, et ex timore conteritur ad dimittendum peccatum. Similiter præsumptio est, quando aliquis sic

misericordiam Dei extendit, quod peccata non ulciscatur, et ideo proponit manere in peccato. Et hoc iterum fit ideo, quia in conscientia impugnat hoc verum quod scit : quod scilicet justitia (quæ se negare non potest) peccata non dimittat impunita. Similiter desperatio (quæ sic severam facit justitiam, quod sibi emenda exhiberi non possit : et ideo remanet in peccatis) impugnat hoc verum, quod in omni ordinato judice, locum habet emenda delicti : quia naturæ (alias, natura) miseretur, dummodo cautela sufficiens emendationis pœnitentiae possit exhiberi. Et hoc potest fieri Deo, per testimonium conscientiæ : quamvis hæc cautela apud hominem judicem qui interiora videre non potest, fieri non possit. Similiter finalis impœnitentia, quæ est propositum numquam pœnitendi, et in peccato permanendi, eo quod placeat peccatum, est cum impugnatione conscientiæ contra veritatem hanc, quod secundum omnem (alias, communem) veritatem, peccatum innaturale est, et placere secundum naturam non potest : quinimo displicere necesse est. Eodem modo invidentia fraternæ gratiæ est cum impugnatione hujus veritatis, quod scitur hæc gratia fratris a Deo esse, et data a liberalitate divina ad Ecclesiæ profectum : et tamen impugnatur ut inutilis et nociva. Impugnatio autem veritatis agnitæ, est scire (alias, scientiæ) et agnitæ veritatis impugnatio : ita ut cum negari non potest, contrariæ potestatis, et falsitatis, et mendacii auctori attribuatur : sicut hic.

Hoc igitur est quod dicit.

« Et veniunt mater ejus et fratres : et foris stantes, miserunt ad eum vocantes eum.

Et sedebat circa eum turba, et di-

<--- Page Split --->

cunt ei : Ecce mater tua et fratres tui foris quærunt te.

33 Et respondens eis, ait: Quæ est mater mea et fratres mei?

34 Et circumspiciens eos qui in circuitu ejus sedebant, ait: Ecce mater mea et fratres mei.

35 Qui enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, et soror mea, et mater est. »

Tangitur hic ultima pars istius disputationis : in qua ostenditur, quod non oportet retrahi ab opere divino propter carnalem affectum.

Dicuntur autem in ea tria : scilicet, carnalium propinquorum adventus, eorumdem ad ipsum procuratum negotium, et Christi determinatio, quia a spiritualibus, propter carnales, non sit recedendum.

Dicit igitur :

« Et veniunt mater ejus, »

Carnalis, « et fratres » ejus, consobrini, non uterini : quia tales fratres non habuit. Causa autem adventus fuit, quia accurrunt quando turbæ ad improperia insurrexerunt : et quando sui, scilicet discipuli, in furorem raptum esse dixerunt : volentes eum a turbis abstrahere, ne contumeliam pateretur.

« Et foris stantes, » extra ambitum turbarum, quia propter pressuram appropinquare usque ad ipsum non poterant, « miserunt ad eum » nuntios qui se pressuræ immiserunt, « vocantes eum, » ut a turbis abstraheretur, ne forte contumeliam pateretur. Et hoc non erat faciendum. Luc. ii, 49 : Quid est quod me quærebatis ? nesciebatis quia in his quæ Patris mei sunt, oportet me esse ? II ad Corinth. v, 16 : Nos ex hoc neminem novimus secundum carnem. Ad Galat. i, 16 : Non acquiesvi carni et sanguini.

« Et sedebat circa eum turba, »

Tunc quiescens, ut dicit Glossa, in spirituali intelligentia sermonum ejus. Unde Philosophus : « In sedendo et quie- « scendo, fit anima sciens et prudens. »

« Et dicunt ei. »

Illi qui missi ad eum fuerant, ut a turbis eum abstraherent : « Ecce mater tua, » quæ propinquissima tibi est. Tob. iv, 3 : Honorem habebis matri tuæ omnibus diebus vitæ ejus. « Et fratres tui, » post matrem propinquiores. Et fuerunt consobrini Jacobus minor, et Judas Thaddæus, et Simon Cananæus, et Joseph Justus : hi enim fratres Domini dicuntur. « Foris quærunt te, » stantes extra ambitum turbarum, ut per hoc a turbis abstraheretur : quia in tanta nequitia circumdederant eum Scribæ . et Pharisæi, quod propinqui Domini timorem habebant de ipso, nondum plenam fidem habentes de divinitate ipsius. Unde etiam postquam in hac disputatione de Pharisæis triumphaverat, beata Stella, ancilla beata Marthæ, alta voce præ gaudio clamavit illud, Luc. xi, 27 et 28 : Beatus venter qui te portavit, et ubera quæ suxisti. Et Dominus, ut spiritualia corporalibus præponenda esse significaret, dixit : Quinimo beati qui audiunt verbum Dei, et custodiumt illud.

« Et respondens eis, ait. »

Spiritualia corporalibus præponenda esse designans, et in retractione a spiritualibus, carnales non esse agnoscendos parentes.

« Quæ est mater mea ? » In talibus enim locum habet quod dixit, Joan. ii, 4 : Quid mihi et tibi est, mulier. « Et » qui sunt « fratres mei ? » Deuter. xxxiii, 9 : Qui dixit patri suo, et matri suæ : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos : et nescierunt filios suos. Psal. xluv, 11 et 12 : Obliviscere populum tuum, et

<--- Page Split --->

domum patris tui : et concupiscet rex decorem tuum.

Et hoc est quod sequitur :

« Et circumspiciens eos, »

Discipulos attentiores ad doctrinam, « qui in circuitu ejus sedebant, » in doctrina quiescentes. Psal. xxxm, 6 : Accedite ad eum, et illuminamini. Matth. xm, 49 : Extendens manum in discipulos suos, dixit : Ecce mater mea, et fratres mei.

« Ait : Ecce mater mea, » in cujus cordis utero formor spiritualiter, sicut in matris utero corporaliter sum formatus. Ad Galat. iv, 19 : Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Isa. xxvi, 18 : A facie tua concepimus, et quasi parturivimus, et peperimus spiritum.

« Et fratres mei, » ex eodem patre cœelesti forma mea formati, quia ego verbum formatus sum ex (alias, a) Patre per æternam generationem, et in Verbi formam formantur audientes me discipuli, ex eodem Patre cœelesti. Ad Roman. viii, 29 : Quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.

Et subdit generaliter :

« Qui enim fecerit, »

Corde, et ore, et opere, « voluntatem Dei, » et beneplacij et signi in praeceptis, et consiliis, et exemplis. I ad Thessal. iv, 3 : Hæc est voluntas Dei, sanctificatio vestra. Ad Roman. xn, 2 : Probe-

tis quæ sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Bona enim est in præceptis, beneplacens in consiliis, perfecta in exemplis.

« Hic est frater meus, » ex eodem Patre in formam imaginis meæ figuratus. Ad Galat. iv, 6 : Quoniam estis filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem : Abba, pater 1. Item, ad Roman. viii, 16 et 17 : Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei. Si autem filii, et hæredes : hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi.

« Et soror. » Dicitur propter fecunditatem quam ab alio, hoc est, a Verbo recepit. Cantic. v, 1 : Veni in hortum meum, soror mea sponsa. Sponsa quidem in amore : soror autem in fecunditatis castis amplexibus. Hæc venit in hortum : quando in ea oriuntur omnia aromata, quæ a verbo Dei in ea seminantur.

« Et mater est, » in cujus corde tamquam in utero formor in gratia. Eccli. xv, 2 : Obviabit illi quasi mater honorificata. Eccli. xxiv, 24 : Ego mater pulchre dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctæ spei. Hæc ergo cognatio est omni carnali cognationi præponenda : et hoc est quod dicere intendit. Non enim despiciens carnales propinquos, hæc dicit quæ hic inducuntur : sed ut instruat, quod spiritualia propter eos non sunt dimittenda. Et si aliquando a spiritualibus nos abstrahere nitantur, non esse talibus consentiendum.

Hoc igitur est quod intendit.

<--- Page Split --->

CAPUT IV.

Parabolam proponit seminaroris, quam discipulis declarat : lucernam dicit super candelabrum ponendam : addens parabolas de semine in terram jacto, quod excrescit dormiente eo qui seminavit, et de grano sinapis : discipulis autem seorsim omnia interpretatur : in navi a somno excitatus tempestatem maris sedat.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

bens. Matth. vii, 28 : Erat enim docens eos sicut potestatem habens, et non sicut Scribae eorum et Pharisaei.

IN CAPUT IV MARCI

ENARRATIO.

« Et iterum coepit docere ad mare : et congregata est ad eum turba multa, ita ut navim ascendens sederet in mari, et omnis turba circa mare super terram erat.

Et docebat eos in parabolis multa. »

Hic ostenditur quod divina est potestas in officio prædicationis et officio verbi, et nulli alteri virtuti nisi divinæ attribuenda.

Dividitur autem hæc pars in duas partes. In quarum prima, hoc ostendit sub metaphora seminis. In secunda autem, ostendit idem sub ejusdem metaphore explanatione, ibi, §. 9 : « Et dicebat : Qui habet aures audiendi audiat. »

Adhuc autem in prima tria dicuntur. In quorum primo tangitur opportunitas ad parabola propositionem : in secundo, excitat attentionem : et in tertio, interponit parabola propositionem.

Opportunitatem autem hujus doctrinae accipit a quinque : a loco scilicet, a multitudine audientium, a situ, ab attentione turbarum, et a modo doctrinae.

De loco dicit :

« Et iterum, »

Post convictionem Scribarum et Pharisæorum : quia potestas sua divina est, et nulli alii poterit attribui, « caput » Jesus, ut jam in se demonstrans potestatem, « docere » sicut potestatem ha-

« Ad mare, » ut opportunitate loci, ea quae dixit demonstraret. Mare enim amarum est saporis qualitate : magnum, amplitudine : profundum, submersione : inquietum, tempestate : periculosum, belluarum marinarum atrocitate et fortidudine : incautum, Charybdis, et Scyllæ, et Accoræanii scrupulositate et inæqualitate. Et in his qualitas mundi demonstratur. Mundus enim mare est amarum pœnalitatis labore, Thren. iii, 15 : Replevit me amaritudinibus, inebriavit me absynthio. Hoc mare magnum est, quia amplitudine tentationis omnes involvit, Psal. ciii, 25 : Hoc mare magnum, et spatiosum manibus : quia omnes operantur in tentationibus ejus. Hoc profundum est submersione, quia in profundo iniquitatis ejus omnes submerguntur, Exod. xv, 10 : Submersi sunt quasi plumbum in aquis vehementibus. Hoc est inquietum tempestate, hoc est, diaboli tentatione et suggestione, Daniel. vii, 2 : Quatuor venti cœli pugnabant in mari magno. Quia tentat diabolus, vel vano gaudio, vel spe vaniori in adipiscendis temporaliter desideratis, vel adeptis : aut dum inducit tristitiam sæculi de malis illatis : vel contrahit cor timore futurorum de bonis sæculi perdendis. His enim quatuor exsufflatum, mare ibat, et intumescebat super eos 1. Hoc mare periculosum est belluarum marinarum atrocitate : quia tyranni contra luxuriosos, et avari contra prodigos, et hi contra iracundos, et simul isti contra gulosos pugnant. Psal. ciii, 25 et 26 : Illic reptilia, quorum non est numerus... Draco iste, carnalis concupiscentia, quem formasti ad illudendum ei, hoc est, ut illudatur ei ab amicis tuis, qui hoc mare transeunt, hoc est, incautum Charybdis absorptione, et Scyllarum impulsu, et Accoræanii prominenti scrupulositate.

<--- Page Split --->

Et Charybdis quidem est absorptio saecularis tristitiae. II ad Corinth. II, 7 : Magis consolemini eum, ne forte abundantiori tristitia absorbeatur. Scylla autem quae prominet, sicut caput caninum, est procacitas contumaciae, in quam multi impelluntur, navi suae mentis confracta. I Reg. xvii, 43 : Numquid ego canis sum, quod tu venis ad me cum baculo ? Hoc dixit verum Philistaeus, quia quoties David, bonus Prælatus, venit cum baculo correctionis, procax ille Philistaeus resistit procacitate, sicut caput canis latrans contra correctionem. Acroceraunia autem sunt cornua sub aqua, invisibiliter in altum sub aqua porrecta, in quae impingunt naves et franguntur. Et significant erectiones (alias, correctiones) latentes ambitiosorum et superborum, sicut fuerunt Dathan et Abiron. Psal. lxxxiv, 6 : Nolite extollere in altum cornu vestrum : nolite loqui adversus Deum iniquitatem. Psal. xcii, 3 : Usquequo peccatores, Domine : usquequo peccatores gloriabuntur ?

His igitur de causis-docens accessit ad mare, ut ipsa maris qualitate, qualis sit mundus doceret,

« Et congregata est ad eum turba multa. »

Secundum est. « Congregata est, » omnibus sensibus vocatis in cor et intellectum, ut intellectum melius intelligeret. II Esdræ, vii, 1.: Congregatus est omnis populus quasi vir unus ad plateam quae est ante portam Aquarum, hoc est, in via doctrinarum Christi. Baruch, iv, 37 : Quos dimisisti dispersos veniunt ad te. Sic enim corde congregato audiendum est verbum Dei.

« Ita ut navim ascendens. »

Tertium est in quo demonstratur situs et positio docentis.

« Sederet in navi : » ne a turbis in littore comprimeretur. Navis autem est vita Ecclesiastica, per quam gubernamur in fluctibus. Sapient. xiv, 5 : Transeuntes mare per ratem liberati sunt. Et hæc fundata est in fide crucis Christi. Sapient. xiv, 7 : Benedictum est lignum per quod fit justitia. In hac autem doctor quiescere debet : et hæc est cathedra de qua docere debet. Iste est gradus ligneus de quo dicitur, Nehemiæ, seu II Esdræ, vii, 4 '. Sedebat autem in mari in quietati sæculi, docens eos ut a mari ad stabilitatem littoris æternitatis transirent. Isa. lvii, 20 : Impiì quasi mare fervens, quod quiescere non potest.

« Et omnis turba. »

Quartum est in quo notatur devotio et attentio audientium: quia « omnisturba, » jam per fidem et appetitum, « circa mare » sæculi corporaliter stans, « super terram » stabilitatis æternæ « erat. » Eccle. i, 4 : Generatio præterit, et generatio advenit : terra autem in æternum stat.

« Et docebat eos in parabolis multa. »

Modum tangit doctrinæ idiotarum, et simplicium in parabolis : hoc est, per similitudines corporales eis notas, in quibus cœlestia capere aliqualiter possent. Quia, sicut dicit Dionysius, impossibile est nobis lucere divinum radium, nisi sacris velaminibus circumvelatum. Et Gregorius : « Cœlorum regnum, fratres « carissimi, idcirco terrenis rebus simile « dicitur, ut ex his quæ animus novit, « surgat ad incognita quæ non novit 2. »

<--- Page Split --->

« In parabolis multa » docuit, quae tamen multa ad unum tendunt æternitatis et spiritus. Osee, xii, 10 : Ego visionem multiplicavi, et in manu Prophetarum assimilatus sum.

« Et dicebat illis in doctrina sua : Audite. »

Secundum est in quo attentos reddit. « In doctrina » enim « sua » per parabolas spiritualia docens, « dicebat illis, » attentos reddens: « Audite » aure interiori, quae sit parabolarum significatio. Ecclixxxix, 3 : Sapiens in absconditis parabolarum conversabitur. Proverb. 1, 6 : Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum, et ænigmata eorum.

« Ecce exiit seminans ad seminandum. »

Hic tangitur parabolæ propositio. Et dicit duo : dispositionem seminantis, et diversitatem fructus seminis.

Dispositio seminantis est in quinque : scilicet, in evidenti manifestatione : et hæc tangitur per adverbii demonstrationem, « ecce : » quia qui occulte seminat, hæresim prædicat : et hic non est seminator, sed inimicus homo'. Dum dormiunt homines Prælati per inertiam, venit inimicus, et superseminat zizania. Oportet enim seminare manifeste : et hoc est quod dicit : « Ecce. »

Secundum autem est quod « exiit, » hoc est, foras a contemplatione processit. Qui autem nunquam intus fuit in consideratione sui, et verbi Dei studio et contemplatione, ille numquam exiit : et ideo non seminat, quia semen bonum et purum de domo cordis in agrum mundi non exportat. Genes. xxiv, 63 : Egressus est Isaac ad meditandum in agro. Cantic. vii, 11 : Egrediamur in agrum, commoremur in villis.

« Seminans. » Tertium est, in quo notatur instantia seminantis. Semper enim seminans est ex præsenti in futuro, et ex præterito : quia hoc notat præteritum imperfectum, ex quo formatur participium. Eccle. xi, 6 : Mane semina semen tuum : et vespere ne cesset manus tua : quia nescis quid magis oriatur, hoc aut illud : et si utrumque simul, melius erit.

Quartum autem est finis, quia exiit « ad seminandum : » non ad agrum destruendum, vel ad fructus alienos colligendos : multi enim non exeunt, nisi ut colligant fructus alienos, hoc est, temporalium : quos tamen colligere non habent potestatem, nisi seminent spiritualia semina. I ad Corinth. ix, 11 : Si nos vobis spiritualia seminavimus magnum est si nos carnalia vestra metamus. Quasi dicat : Non est magnum : sed certe, si spiritualium non essemus seminatores, damnabile esset si carnalia meteremus. Ad Roman. xv, 27 : Si spiritualium eorum participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare illis. Ad Galat. vi, 6 : Communicet autem 'is qui cæchizatur verbo, ei qui se catechizat, in omnibus bonis. Ad seminandum ergo exeat, et non ad aliud.

« Et dum seminat. »

Quintum est, in quo notatur proprium officium et actus. Act. xvii, 2, Paulus prædicator gentium vocatus est seminator verborum. Isa. xxxvii, 30 et 31 : In anno tertio seminate et metite... Et quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum. Tertius enim annus est annus gratiae, ab anno legis naturae, et ab anno legis Mosaicæ : tunc enim exiit Christus ad seminandum verbum, et suis præcepit ad exeundum. Tunc enim fructificavit in cœlum sursum per præmium, et radices misit deorsum, per

<--- Page Split --->

congregationes fidelium. Psal. cxxv, 6: Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. Tunc viri Ecclesiastici fecerunt quod dicitur, Jerem. iv, 3: Novate vobis novale, et nolite serere super spinas, quia novas ecclesias, non in curis saeculi, quæ per spinas significantur, sed in novitate spiritus fundaverunt.

Sic ergo tangitur dispositio seminantis.

« Aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres, coeli, et comederunt illad. »

Tangitur hic diversitas fructus seminis, in quatuor differentiis : quarum tres sunt in malitia agri recipientis, et una in bonitate : quia, sicut dicit Dionysius : « Malum est omnifariam, bonum autem « est ex una sola et tota causa. » Nulla autem est ex malitia seminis : quia semen quod est verbum Domini, semper est bonum, et ad faciendum fructum.

Prima autem diversitas in malo est, quod « aliud cecidit circa viam. » Via autem est cor, quod se fecit viam tritam in vitiis. Isa. 11, 23 : Posuisti ut terram corpus tuum, et quasi viam transeuntibus. Malitiae enim omnes viam faciunt per corpus, et animam talis hominis : et ideo conculcatur et durum efficitur : ita quod semen ad interiora non penetrat. Sed quod audit et suscipit in superficie projectum, habet avibus expositum. Job, xx, 23 : Vadent et venieut super eum horribiles.

« Et » ideo venerunt per insidias tentationum, « volucres cæli, » hoc est, damones in hoc aere caliginoso celati : « et comederunt illud, » hoc est, sibi quidem verbum non incorporaverunt, sed abstulerunt, ne in fundo in quem cecidit, fructificaret. Judicum, vi, 3, 4 : Cum sevisset Israel, ascendebat Madian et Amalec, cæterique orientalium nationum : et apud eos figentes tentoria, sicut erant in herbis cuncta vastabant. Madiam iniquitas, Amalec autem potus san-

guinis interpretatur. Et significat daemones in spiritualibus et carnalibus peccatis. Cæteri autem orientalium nationum, sunt universitas daemonum : qui a principio mundi orti, fructum seminis per invidiam impediunt. Et illi vastant fructum verbi in fundo : quem conculcant consuetudine vitiorum. Osee, viii, 7 : Culmus stans non est in eos, germen non faciet farinam : quod et si fecerit, alieni comedent eam. Aggæi, 1, 5 : Ponite corda vestra super vias vestras. Et sequitur, 7. 6 : Seminastis multum, et intulistis parum :... et qui mercedes congregavit, misit eas in saccumum pertusum.

Hæc est ergo diversitas seminis cadentis in via.

« Aliud vero cecidit super petrosa, ubi non habuit terram multam, et statim exortum est, quoniam non habebat altitudinem terræ:

Et quando exortus est sol, exæstuavit, et eo quod non habebat radicem, exaruit. »

Secunda diversitas seminis fructum non facientis. Sunt autem « petrosa, » corda dura, quæ nec timore ad pœnitentiam convertuntur, nec amore molliuntur, nec pluvia doctrinæ interius humectantur. De quibus dicitur, Eccli. iii, 27 : Cor durum habebit male in novissimo. Job, xli, 15 : Cor ejus indurabitur tamquam lapis, et stringetur quasi malleatoris incus. Quanto enim plus verberibus atteritur, tanto plus per obdurationem stringitur ad malum : sicut incus quæ stringitur ictibus malleorum.

Hæc igitur est terra petrosa, « ubi non habuit terram multam. » Ex littera ista videtur quod petrosa terra dicatur, cujus fundus est petra solida, et parvam et tenuem desuper habet terræ corticem. Et talis ad litteram terra male fructificat, quia calor qui pro tempore est ex radio solis, in petra confortatur, et incentivus,

<--- Page Split --->

et combustivus efficitur : et comburit illud modicum terræ quod est desuper, et incinerat : ita quod amarum ad modum salis efficitur : et ideo infructuosum. Psal. cvi, 34: Terram fructiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea.

Adhuc autem algor hiemis etiam confortatur in lapide : et terram paucam prius incineratam et amaricatam calore, convertit in frigiditatem mortificativam, et hoc iterum mortificat radices plantarum : ita quod talis terra efficitur sterilis. Psal. cxlivii, 17: Ante faciem frigoris ejus, quis sustinebit ?

Hoc est igitur quod dicit : « Ubi non habuit » semen projectum « terram multam, » hoc est, profundam, quæ defendi posset a qualitatibus lapidis incentivis, et congelativis. Hoc autem est cor, quod quasi nihil habet humanæ et terrenæ compassionis, et contemperationis ad virtutem : sed sua ignita libidine ad turpia incenditur : et algore ab omni charitate, timore mundano et humano congelatur. Psal. lxxix, 17: Incensa igni et suffossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Incensa quidem igne libidinis, et suffossa timore algoris (alias, timoris algore), quia omnis timor frigidus est. Ad litteram, et ideo pallor occupat timentes.

Sequitur :

« Et statim, »

Paucula et parvula radice, « exortum est » ad modicum viroris apparentis coram hominibus. II ad Timoth. iii, 5: Habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes.

« Quoniam non habebat altitudinem terrae, » hoc est, profunditatem in qua dulcedo letaminis incombusta, et non congelata, juxta radicem conservaretur. « Et » ideo

« Quando exortus est sol »

Tribulationis in persecutione, vel labo-

ribus pœnitentiae, « exæstuvati, » combustiones (alias, combustionis) æstu extrahente ad exterius virtutem seminis. Jacob. 1, 11: Exortus est sol cum ardore, et arefecit fœnum, et flos ejus decidit, et decor vultus ejus deperiit.

« Eo quod non habebat radicem » profunde fixam, quæ (alias, in qua) dulcedinem succi sibi continue imbibitam herbeæ exortæ subministraret.

« Exaruit, » et ariditate illa periit combustum et exsiccatum ab omni humore-pietatis. Isa. xl, 7: Exsiccatum est fœnum, et cecidit flos, quia spiritus Domini sufflavit in eo, hoc est, ventus exsiccativus.

« Et aliud cecidit in spinas, et ascenderunt spine et suffocaverunt illud, et fructum non dedit. »

Tertia est diversitas perditi seminis. Spine autem nigre, spisse, pungentes, et falso quodam flore per modicum tempus florentes, et acutum valde fructum acaciarum ferentes, sunt hi qui nigri sunt affectus terrenitate. Jerem. xui, 23 : Si mutare potest Æthiopis pellem suam, aut pardus varietates suas : et vos poteritis benefacere, cum didiceritis malum. Terrennus enim per cupiditatem affectus, vix aut numquam mutatur : quia sicut dicit Philosophus : « Senescente homine, « juvenescit et invalescit in eo cupidi- « tas. »

Spisse autem sunt, et ideo densissime umbre, quam nulla vis solis poterit penetrare : et ideo, quia radix solis caret beneficio, non habet calorem cœlestem, qui elevet humorem de profundo in radicem. Et ideo etiam quod parvum oritur sub umbra talis, statim pallescit et putrescit cum fœtore. Sapient. xvii, 5 : Ignis quidem nulla vis poterat illis lumen praebere, nec siderum limpide flammæ illuminare poterant illam nostem horrendam.

Puncturæ autem spinarum sunt, eo

<--- Page Split --->

quod acutis angulis surgunt, et manum secant tangentis : et sic cupidus, cum manu reprehensionis tangitur, statim pungentibus verbis improperiorum, et maledictionum, et contradictionum, repungit tangentem, nisi talis sit, cui talia inferre non audet. II Reg. xxiii, 6 et 7 : Prævaricatores quasi spinae evellentur universi : quae non tolluntur manibus, et si quis tangere voluerit eas, armabitur ferro et ligno lanceato.

Falsus autem flos quo ad tempus respergitur, gloria est divitiarum temporalium quoad tempus florens. Jerem. xlviii, 9 : Date florem Moab, quia florens egredietur. Psal. cxxviii, 6 : Fiant sicut fenum tectorum, quod priusquam evellatur exaruit.

Dicitur autem fructus acaciarum nigerrimus. Et est possessio divitiarum, quae labore turpi, et difficili acquiruntur : et cum magno et angustioso timore retinentur : et cum dolore post modicum perduntur : et ideo etiam non vere fruuntur eis possessores earum, quia non fruitur aliquis (ut dicit Augustinus,) nisi cognitis, in quibus voluntas delectata conquiescit. Nec proprie utuntur : quia dicit Augustinus : « Frui est cum gaudio uti. » Eccle. v, 9 : Avarus non implebitur pecunia : et qui amat divitias, fructum non capiet ex eis : quinimo amaritudinem accipiet. Eccle. v, 12 et 13 : Est et alia infirmitas pessima quam vidi sub sole : divitiae conservatae in malum domini sui. Pereunt enim in afflictione pessima.

Hoc est ergo quod cecidit inter spinas, quas profert terrena cupiditas laboranti. Genes. iii, 18 : Spinas et tribulos germinabit tibi.

« Et ascenderunt spinae, »

Curæ divitiarum, quæ continue crescunt, « et suffocaverunt illud, » ita quod fœtore semen perit. Eccli. v, 10 : Noli anxius esse in divitiis injustis : non enim. proderunt tibi in die obductionis et vindictæ.

« Et » ideo « fructum non dedit. » Genes. iv, 12 : Cum operatus fueris terram, non dabit fructus suos, hoc est, cum opere cupiditatis colis terrenum affectum. Psal. lxi, 11 : Divitiae si affluant, nolite cor apponere.

« Et aliud cecidit in terram bonam, et dabat fructum ascendentem et crescentem, et afferebat unum triginta, et unum sexaginta, et unum centum.

Et dicebat : Qui habet aures audiendi, audiat. »

Quarta est differentia seminis, quae fructum facit. Terra autem bona est cor bonum et optimum, naturalibus optime institutum, et virtute civili ordinatum, gratia stabilitum, verbo Dei seminatum, doctrinis sanctis complutum, consolatione sancti Spiritus emollitum, et omni pietate affectum. Luc. vn, 13 : Qui in corde bono et optimo audientes verbum, Dei scilicet, retinent, et fructum afferunt in patientia.

Et hoc est quod sequitur : « Et dabat fructum ascendentem et crescencen, » per meritum et intentionem. Isa. xxxvii, 31 : Quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum. Isa. iv, 21 : Erit germen Domini in magnificentia et gloria, et fructus terrae sublimis.

« Et afferebat unum »

Semen pro diversitate terrae in quam (alias, qua) seminatum est, « triginta, » in fide Trinitatis, et obedientia decem mandatorum fructificans : ter enim decem triginta efficiunt. Et hoc fit, dum totum nostrum posse, quod Patri attribuitur, per omnia decem mandata expenditur. Et totum nostrum nosse, quod Filio attribuitur, per eadem decem mandata ducitur : et totum nostrum velle, quod Spiritui sancto appropriatur, eisdem decem mandatis inseritur : ut sic Deum in

<--- Page Split --->

obedientia mandatorum suorum probaremur nos diligere ex toto posse, et ex toto nosse, et ex tota affectus voluntate. Deuter. vi, 5 : Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota fortitudine tua. Sic enim cor ad affectum devotionis refertur, et mens ad notitiam, et vires ad potestatem.

« Et unum sexaginta. »

Et hoc fit in sex operibus misericordiæ multiplicatis in decem mandata. Sex autem opera misericordiæ sunt : cibare esurientem, potare sitientem, vestire nudum, hospitari peregrinum, consolari infirmum, visitare captivum. Hæc autem per mandata multiplicantur, dum quodlibet istorum proximo impendimus, in fide unius Dei, in reverentia nominis divini quod in vanum non accipimus, dum ipsum in misericordiæ operibus honoramus : et dum corde sabbatum, hoc est, quietem in his operibus agimus : et dum parentelæ bonum Patris cœlestis, quod in proximo relucet, in his operibus honoramus : et ideo subvenimus, ne proximus deficiat in natura, propter defectum necessariorum. Ideo enim dicitur : Pasce fame morientem, quod si non paveris, occidisti : et ne cogatur transgredi fidem thori propter inediam : nos sibi subveniendo benefi c iis prævenimus. Adhuc autem benefaciendo, præcavemus ne furetur, vel fraudet : et ne mentiens falsum testimonium dicere cogatur : et similiter, ne cogatur aliena concupiscere. Adhuc autem, ne propter hoc aliquam concupiscentiam veneream cui subveniat habere compellatur. Sic enim serie accepta secundum eleemosynæ compassionem, decem mandata sexagesimum fructum perficiunt.

virtutum prima est divina, in Dei similitudine : aliae novem sunt angelicae : quod cordis amore totum in Deum ferveat, ut Seraphim : quod in eo veritatis splendor effulg eat, ut Cherubim : et quod ipsum in omni tranquillitate pacis Deum recipiat et ferat, ut Thronus : et quod nobilitas sua quae est ex Deo in ipso, nulli vilitati appropinquet inclinata, ut Dominationum : quod virtus ejus et vigor invincibilis sit ad omnem Dei voluntatem peragendam, ut Virtutum : et quod potestas ejus ordinata sit ad omnis boni promotionem, et mali repressionem, ut Potestatum : et quod omne negotium ejus lege reguletur, ut Principum : et omne opus ejus ad consilium divinum referatur, ut Archangelorum : et omnis actus forma virtutis informetur, secundum custodiam Angelorum. Et quodlibet istorum ad impletionem cujuslibet mandati retorqueatur. Sic enim fert fructum centuplum. Genes. xxvi, 12 : Sevit Isaac in terra illa, et invenit in ipso anno centuplum. Primum in Glossa attribuitur conjugatis, qui curam habent familiae : secundum autem viduis, quae curam domus dimiserunt, et ideo operibus misericordia libentius intendere possunt : tertium spectat ad virgines, quae cælibatum professæ sunt : et ideo cælestibus bonis intendere possunt. I ad Corinth. vii, 34 : Mulier innupta et virgo cogitat quae Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu.

Sic igitur diversificatur semen in terra bona, et in terra mala. Ad Hebr. vi, 7 et 8 : Terra sæpe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo. Proferens autem spinas ac tribulos, reproba est, et maledicto proxima : cujus consummatio in combustionem, scilicet ignis.

« Et unum centum. »

« Et dicebat. »

Hoc autem unum semen habet in se cælestis ordinis decem virtutes. Quarum

In fine excitans ad parabola· spiritualem intellectum : « Qui habet aures » ex-

<--- Page Split --->

teriores (alias, interiores) ad intellectum spiritualem quem spiritus loquitur, « audiendi » spiritum in verbis sonantem. I ad Corinth. xiv, 2 : Spiritu loquitur mysteria.

« Audiat » intus ea quae dicta sunt. Luc. vni, 8 : Hæc dicens clamabat : Qui habet aures audiendi, audiat.

« regni Dei, » hoc est, prædicationis justitiæ divinæ : per quam et in cœlo et in terra regnat Deus.

« Illis autem, » idiotis, « qui foris sunt » extra mysticum intellectum, et doctrinas spirituales non recipiunt quibus ad fidem sunt introducti, « in parabolis » datum est prædicari divina : quia spiritualia intelligere non possunt, nisi in corporalium rerum similitudinibus. I ad Corinth. ni, 1 et 2 : Ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus : tamquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam, nondum enim poteralis : sed nec nunc quidem potestis.

« Et cum esset singularis, interrogaeverunt eum hi qui cum eo erant duodecim, parabolam.

Et dicebat eis : Vobis datum est nosse mysterium regni Dei: illis autem qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt :

Ut videntes videant et non videant, et audientes audiant et non intelligant, ne quando convertantur, et dimittantur eis peccata. »

« Omnia fiunt, » spiritualia, « in parabolis : » quia et tabernaculum, et templum, et omnia vasa, et festa, et gesta. et sacra legis parabolice proposita sunt, ut spiritualia intelligantur in ipsis.

« Ut videntes »

« Et cum esset singularis, » a turbis sequestratus, « interrogaverunt eum » plus ei familiares, « hi qui cum eo erant, » cæteris familiarius, « duodecim » Apostoli, de quibus dicitur, Luc. viii, 10 : Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, cæteris autem in parabolis : ut exponeret « parabolam. »

Hic agitur de parabolæ interpretatione. Dividitur autem in tres partes : in quarum prima causam dicit de parabolæ propositione : in secunda, dat increpationem de discipulorum cæcitate : in tertia, tangit de parabolæ confpendiosa interpretatione.

In figuris parabolarum, cœlestia « videant » involuta. Propter quod etiam velum expansum est ante sancta sanctorum 1. « Et non videant » spiritualia nuda et exposita : quia sic ea intelligere non possunt. Et ideo, Numer. iv, 14, præcipitur, ut Levitæ portantes utensilia tabernaculi prius involvant ea, ne a rudi populo videantur : quia talis rudis populus quod non intelligit lacerat dente canino, et non ut sanctum veneratur. Matth. vii, 6 : Nolite dare sanctum canibus : neque mittatis margaritas vestras ante porcos.

De primo dicit :

« Et dicebat eis, »

Causam dans parabolicæ prædicationis : « Vobis datum est » per me (alias, mea) multa spiritualia documenta quæ feci vobis, « nosse, » per spiritum, « mysterium, » hoc est, secretum intellectum,

« Et audientes » in parabolis involuta, « audiant, » et sicut magna venerentur : « et non intelligant » involuta, quia intelligere talia non possunt. Et melius est eis involuta ut magna venerari, quam evoluta despicere. Unde, III Reg. ix, 11 et seq., cum evoluta et expressa Hiram videret dona Salomonis magna quidem et præcipua, tamen non valens capere

<--- Page Split --->

doni pretiositatem, despexit, dicens : Hæccine sunt civitates quas dedisti mihi, frater? Et appellavit eas Terram Chabul : et ea in quibus fideles habitabant amici Dei, fecit gentilis erroris habitationes : et ad gentilem transtulit ritum ea in quibus ipse fidem Dei discere potuisset, si paulatim parabolarum intellectum per spiritum investigasset. Hæc enim oppida sunt symbola in quibus fideles idiotæ habitant, sacra involuta venerantes, quæ dum incaute idiotis exposita proponuntur, non valentes capere virtutem eorum, hæretici efficiuntur.

« Nequando convertantur. »

Hoc de duris intelligitur, qui ex parabolis proficere nolunt : sicut Judæi, carnali sensui adhærentes.

« Et dimittantur eis peccata » cæcitatis. Et adducitur auctoritas de prophetia Isaïæ, vi, 10 : Exæcæa cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude : ne forte videat oculis suis, et auribus suis audiat, et corde suo intelligat, et convertatur, et sanem eum.

« Et ait illis : Nescitis parabolam hanc? et quomodo omnes parabolas cognoscetis? »

alias, et seipsam offert ad interpretationem, non intelligitis. Vos enim magistri esse debetis aliorum : et ideo capaciori sensu, perfectiora intelligere deberetis. Joan. iii, 10 : Tu es magister in Israel, et hæc ignoras ?

« Qui seminat, verbum seminat. »

Tangit expositionem parabolæ sub eisdem differentiis fructificationis, sub quibus proposuit eam (alias, eas.)

Et hoc est : « Qui seminat, » doctor, vel prædicator, « verbum seminat. » Isa. xxvii, 6 : Qui ingrediuntur impetu ad Jacob, florebit et germinabit Israel, et implebunt faciem orbis semine. Et tangit ibi Propheta dignitatem doctorum Novi Testamenti, per hoc quod dicit : Qui ingrediuntur impetu ad Jacob, sicut Apostoli ex Judæis. Tangit fructuum, cum dicit : Florebit, in flore virtutis et honoris : et germinabit, germine operis Israel rectissimus per justitiam. Tangit etiam diligentiam, et latitudinem prædicationis, cum dicit : Implebunt faciem orbis semine : quia, In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum 1.

Secundum est, in quo increpat ruditatem cordis eorum. « Nescitis parabolam hanc? » Ac si dicat : Hoc est mirum post tot documenta suscepta, post tot miracula visa, post tot testimonia adhibita. Matth. xv, 16 : Adhuc et vos sine intellectu estis? Ad Hebr. v, 12 : Cum deberetis magistri esse propter tempus, rursus indigetis ut vos doceamini quæ sint elementa exordii sermonum Dei : et facti estis quibus lacte opus sit, et non solido cibo.

« Et quomodo omnes parabolas cognoscetis ? cum istam quæ faciilor est inter

« Hi autem sunt qui circa viam, ubi seminatur verbum, et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum quod seminatum est in cordibus eorum. »

« Hi autem sunt qui circa viam. » Tangit primam differentiam seminis non fructificantis. Luc. viii, 3 : Quod secus viam conculcatum est, et volucres cœli comederunt illud.

« Ubi, » in via conculcationis, « seminatur verbum, » in corde : quod a sarculo disciplinæ non est fossum, nec

<--- Page Split --->

aratro culturae virtutis est aratum, sed strepitu vitiorum conculcatum : sicut cor, quod cum omnibus vitiorum delectionibus fornicatur semper, quasi in viis sedens, et exspectans fornicantes ut meretrix. Eccli. ix, 10 : Omnis mulier qua est fornicaria, quasi stercus in via conculcabitur. Jerem. ii, 2 : In viis sedebas, exspectans eos quasi latro. Ezechiel. xvi, 25 : Divisisti pedes tuos omni transeunti.

« Et cum audierint : »

Sed in corde non profundatur, sed in superficie recipiunt avibus expositum : « confestim, » per tentationes, « venit Satanas, » omnis boni adversarius, « et aufert » verbum a corde. Non quod sibi incorporet, quia hoc abhorret « quod seminatum est, » per auditum, « in cordibus eorum. » Deuter. xxxii, 24 : Devorabunt eos aves morsu amarissimo. Ezechiel. xxxix, 4 : Feris, avibus, omnique volatili et bestiis terrae, dedi te ad devorandum.

pter modicam humanae pietatis terram, quam habent in ipsis, « statim, » sine magna deliberatione, ex inconstantia potius quam ex amore religionis, « cum gaudio » quodam instabilitatis, « accipiunt, » superficie tenus, « illud, » scilicet verbum.

« Et non habent radicem »

Pietatis fixam « in se. » Sapient. iv, 3 : Spuria vitulamina non dabunt radices altas. « Sed temporales sunt. » Luc. viii, 13 : Qui ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt.

« Deinde orta tribulatione, » qua per solis exaestuationem significatur. Jona, iv, 8 : Percussit sol super caput Jona, et aetubat, Jonas scilicet aetu vehementi.

« Et persecutione propter verbum, » quod auferre quaerit diabolus, « confestim scandalizantur, » hoc est, offendunt et cadunt. Apocal. xvi, 9 : Aetuaverrunt homines aetu magno, et blasphemaverunt nomen Dei habentis potestatem super has plagas.

« Et hi sunt similiter qui super petrosa seminantur, qui cum audierint verbum, statim cum gaudio accipiunt illud :

Et non habent radicem in se, sed temporales sunt: deinde orta tribulatione et persecutione propter verbum, confestim scandalizantur. »

« Et alii sunt qui in spinis seminantur : hi sunt qui verbum audiunt, Et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, et circa reliqua concupiscentiae introeuntes suffocant verbum, et sine fructu efficitur. »

Secunda differentia non fructificantis seminis. Ezechiel. xxxvi, 26 et 27 : Auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Et spiritum meum ponam in medio vestri. Psal. xxiv, 8 : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.

Tertia est differentia non fructificantis seminis. « Et alii sunt qui in spinis seminantur. » Isa. vii, 24 : Vepres erunt et spinae. Proverb. xxiv, 30 et 31 : Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti : et ecce totum repleverant uticae, et operuerant superficiem ejus spinae

« Seminantur, » per auditum praedicationis.

« Hi sunt qui verbum audiunt, » auditu exteriori.

<--- Page Split --->

« Et ærumnæ sæculi, »

Hoc est, sollicitudines, et cura sæculares. Luc. vn, 14 : A sollicitudinibus, et divitiis, et voluptatibus vitæ, euntes, suffocantur.

« Et deceptio divitiarum, » quæ, sicut dicit Augustinus, sufficientiam promittunt, et non solvunt. Psal. iv, 1 : Ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Osee, xn, 3 : Ephraim pascit ventum, et sequitur æstum : tota die mendacium et vastitatem multiplicat.

« Et circa reliqua concupiscentiæ. » I ad Timoth. vi, 10 : Radix omnium malorum est cupiditas.

« Introeuntes, » in cor audientis, « verbum suffocant, » hoc est, exstinguunt, « et » ideo « sine fructu efficitur. » I ad Timoth. vi, 17 : Divitibus hujus sæculi præcipe non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum. Et, in eodem, §. 9 : Qui volunt divites fieri incidunt in tentationem, et in laqueum diaboli, et desideria multa inutilia et nociva, quæ mergunt homines in interitum et perditionem.

nignitatem : et terra nostra dabit fructum suum. Isa. xlv, 8 : Rorate, cæli, desuper, et nubes pluant justum : aperiatur terra, et germinet Salvatorem. Hæc est de qua dicitur in Psalmo xxiii, 1 : Domini est terra, et plenitudo ejus.

Super hanc ergo terram « seminati sunt qui audiunt verbum, » auditu devotissimo. Cantic. ii, 14 : Sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis. Et, ibidem, iv, 11 : Mel et lac sub lingua tua. Psal. cxvii, 103 : Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo !

« Et suscipiunt, » in corde per meditationis conservationem, et implendi desiderium. Jacob. 1, 21 : In mansuetudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras.

« Et fructificant, » per opus, et per exemplum, et praedicationem in alio. Joan. xv, 16 : Posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat.

« Unum triginta, » in conjugatis : « et unum sexaginta, » in viduis, et misericordiæ operibus deditis : « et unum centum, » in virginibus cœlibatuì intendentibus. Jerem. xvii, 8 : In tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum. Ezechiel. xlvii, 12 : Per singulos menses afferet primitiva.

« Et hi sunt qui super terram bonam seminati sunt, qui audiunt verbum et suscipiunt, et fructificant, unum triginta, unum sexaginta, et unum centum. »

Tangitur hic quarta differentia, quæ est seminis fructificantis in terra bona, in naturalibus melioribus impinguati (alias, impinguata) virtutibus, et exculta (alias, exsecuta) gratuitis, et infusa sancti Spiritus consolatione, evocata calore devotionis, expurgata a malis stirpibus per confessionem et pœnitentiam, fossa sarculo disciplinæ, seminata verbo, adæquata cordis pace, perflata visitatione sancti Spiritus : de qua dicitur in Psalmo lxxxiv, 13 : Dominus dabit be-

Sic ergo in ministerio prædicationis ostenditur esse potestas divina : quæ tamen ad tantum et talem fructum pertingere poterit.

Hoc igitur est quod dicit secundum litteram.

Et dicebat illis : Numquid venit lu- 21 cerna ut sub modio ponatur, aut sub lecto ? nonne ut super candelabrum ponatur ? »

Hic ostendit quod hæc potestas etiam in ministris est divina. Et bahet tres

<--- Page Split --->

partes : in quarum prima, docet qualis debet esse potestas ministrorum : in secunda, ostendit qualiter in fructu continuum accipit incrementum, ibi, y. 26 : « Et dicebat : Sic est regnum Dei, etc. » In tertia, ostendit esse ipsam potestatem fluentem a capite, ad confrontationem et consolationem ministrorum, ibi, y. 35 : « Et ait illis in illa die, cum sero esset factum. »

In prima harum tria sunt : in quorum primo, sub metaphora ostenditur qualis debet esse actus divinae potestatis ministrorum : in secundo, dicit explanationem metaphorae in communi : et in tertio, determinat in particulari, ut perfecta sit doctrina.

In prima duo dicit per metaphoram : scilicet, qualis non debet esse actus divinae potestatis ministrorum : et qualis esse debet, ut perfecta sit doctrina per affirmationem et negationem certificata.

Dicit igitur : « Et dicebat illis, » per similitudinem lucernae, actum potestatis ministrorum explanans :

« Numquid venit lucerna ? »

Lucerna est Prælatus in potestate ecclesiastica, quinque de causis. Prima est, quia super candelabrum ecclesiasticae dignitatis est exaltatus. Luc. vn, 16 : Nemo lucernam accendens, operit eam vase, aut subtus lectum ponit : sed supra candelabrum ponit, ut intrantes videant lumen 1. Hoc (alias, haec) significatur per candelabrum au quem quod fieri fecit Dominus 2. Hinc est quod Apocal. 1, 13, Dominus ambulare dicitur in medio candelabrorum aureorum. Secunda causa est, quia igne divino debet esse succensus, hoc est, igne charitatis. Isa. lxii, 1 : Salvator ejus ut lampas accendatur. Cantic. vn, 6 : Lampades ejus, lampades ignis atque flammarum. Hinc est quod, Apocal. 1, 14, ejus qui

ambulat in medio candelabrorum, oculi dicuntur esse sicut lampades ignis. Tertia causa est, quia lucere verbo et exemplo debet, sicut lumen ignis. Matth. v, 16 : Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in caelis est. Ad Philip. n, 15 : Inter quos lucetis sicut luminaria in mundo. Quarta causa est, quia plenus esse debet oleo pietatis ad Deum, et divinum cultum : et oleo misericordiae ad proximum, ita ut semper abundet oleum. Eccle. ix, 8 : Oleum de capite tuo non deficiat. Proverb. xxi, 20 : Thesaurus desiderabilis, et oleum in habitaculo justi : et imprudens homo dissipabit illud. Quinta causa est, quod castitate corporis debet pollere, adeo quod splendidus et perlucidus sit ut vitrum. Job, xxvii, 17 : Non adæquabitur ei aurum vel vitrum.

His lampadibus et luminaribus virgines sapientes Christo procedunt obviam 3. His lampadibus Gedeon dux fortissimus Israel expugnat hostes 4.

Hoc igitur est quod dicit : « Numquid venit » a Deo in mundum, ad totius mundi illuminationem, « lucerna, » quae est vas, et ministra luminis per verbum Dei et exemplum. Joan. v, 33 : Ille erat lucerna ardens et lucens. Psal. cxviii, 105 : Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis. Psal. cxxx, 17 : Paravi lucernam Christo meo. Per hanc enim lucernam, in tenebris hujus mundi Christo via paratur. Job, xxix, 3 : Splendebat lucerna ejus super caput meum, et ad lumen ejus ambulabam in tenebris. Si autem sic instructa fuerit lucerna sicut diximus, tunc non exstinguetur. Proverb. xxxi, 18 : Non exstinguetur in nocte lucerna ejus. Aliorum autem lucernae, heu ! exstincta sunt, quia nec habent oleum pietatis et misericordiae, nec perspicui sunt corporis castitate, nec ardent charitate, nec lu-

<--- Page Split --->

cent veritate : sed tantum in confusionem sui et Ecclesiae stant exaltati super candelabrum ecclesiasticae dignitatis. Proverb. xxiv, 20 : Lucerna impiorum exstinguetur. Proverb. xxi, 4 : Exaltatio oculorum est dilatatio cordis : lucern a impiorum peccatum.

« Ut sub modio ponatur. »

Hoc dupliciter exponitur. Sub modio enim ponitur, quando sub mensura pretii vel mercedis, vel census alicujus coarctatur. Item, sub modio ponitur, quando intra terminos unius gentis, vel parochia, vel conventus cohibetur.

De primo modio dicitur, Act. vn, 20 : Pecunia tua tecum sit in perditionem : quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri. Matth. x, 8 : Gratis accepistis, gratis date. Isa. lv, 1 : Venite, emite absque argento et absque ulla commutatione vinum et lac. Vinum coelestium gaudiorum, et lac nutrimenti gratiae Christi, qua e emuntur sola commutatione ementis, quod seipsum det, et non commutatione pretii. II ad Corinth. xii, 14 : Non quaero qua vestra sunt, sed vos.

De secundo modio dicitur, Isa. xlix, 6 : Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas : ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terra. Ad Roman. iii, 29 : An Judæorum Deus tantum ? nonne et Gentium ? Malach. i, 11 : Ab ortu solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus : et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda.

modum per libidinem quaerit corporalem : et est lectus libido carnis, in qua dilectus non invenitur. Cantic. iii, 1 : In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea : quaesivi illum, et non inveni. Prælati autem multi in lecto lucernam abscondunt : qui per libidinem, qua in lecto significatur et exercetur, gratiam obtenebrant. Apocal. ii, 22 : Ecce miltam eam in lectum : et qui mæchantur cum ea, in tribulatione maxima erunt. Amos, vi, 4 : Dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris. Ebur castitatem significat. Domine ergo in lecto eburneo, libidinem est quaerere in statu, cui annexum est votum castitatis. Et hic est sacer ordo, vel religio. Et lascivire in hoc strato (alias, in stratis) est venereis intendere in statu tali : et sic, lucernam prædicationis et prælationis offuscare. Sic ergo sub lecto lucerna non est abscondenda.

« Nonne ut super candelabrum ponatur ? »

Describit per affectationem. Jam autem dictum est quid vocatur candelabrum : labrum scilicet candelæ, hoc est, candentis lucernæ : hoc est, labrum super quod ponitur lucerna candens (alias, ardens) et lucens. Labium autem hoc eminens aliis vita est Apostolica, super quam exaltanda est lucerna Ecclesiæ, hoc est, Prælatus qui est lumen et oculus Ecclesiæ, sicut dicitur, Matth. v, 13, et Luc. viii, 16 : Lucerna corporis tui est oculus tuus. Quia oculus Ecclesiæ est Prælatus : exaltatus, ut omnibus luceat. Est autem candelabrum hoc aureum, in fulgore sapientiae divinæ, habens in quatuor partibus scyphos in nuci s modum : quia de quatuor partibus potum sui luminis effundit : hoc est, de scientia historiæ, allegoriæ, tropologiæ et anagogiæ. Habet etiam sphærulas in quolibet scypho, quæ rotundæ sunt, totum ambientes : quia in quolibet illorum consi-

<--- Page Split --->

derat aeternitatem deitatis. Habet lilia per quodlibet istorum, in flore liliosae castitatis, et honestatis. Habet hastilia tria : quia per naturam juvatur in speculo et imagine, per legem veterem juvatur in figuris et exemplis patrum, per revelationem novae gratiae juvatur per gratiam et veritatem. Habet etiam septem lucernas : quia lucent in eo septem illuminationes, scilicet fidei, sapientiæ, intellectus, consilii et scientiæ, donorum Spiritus Sancti, industriæ naturalis et studii Scripturarum. Hoc igitur est candelabrum sanctum quod describitur, Exod. xxv, 31 et seq. Zachar. iv, 2 : Vidi, et ecce candelabrum aureum totum, et lampas ejus super caput ipsius, et septem lucernæ ejus super illud. Super hoc ergo candelabrum stat Prælatus : et anima cujuslibet boni clerici, et doctoris : et forte cujuslibet fidelis secundum suam possibilitatem.

labitur gloria Domini, et videbit omnis caro salutare Dei nostri.

« Nec factum est occultum, » in allegoriiis Scripturarum, « sed ut in palam, » hoc est, in publicum, « veniat, » per veritatis manifestationem. I ad Corinth. iv, 5 : Veniet Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium : et tunc laus erit unicuique a Deo. Matth. x, 27 : Quod in aure auditis, prædicate super tecta. Veritas enim non quaerit angulum, nec latebras tenebrarum : mendacium autem hæreticorum opertum est angulo. Lucerna enim in alto posita, per seipsam manifestat se omnibus : mendacium, quo magis ostenditur, tanto turpius apparet, et tenebras desiderat.

« Si quis habet aures audiendi, audiat. »

Et hoc est quod dicit : « Nonne ut super candelabrum ponatur ? » Quasi dicat : Sic.

Quia metaphorica dixerat, et non nisi in universali exposuerat, ideo ad attentionem invitat, ut spiritualiter audiantur. Apocal. n, 7 : Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat ecclesiis.

« Non est enim aliquid absconditum quod non manifestetur : nec factum est occultum, sed ut in palam veniat. Si quis habet aures audiendi, audiat. »

« Et dicebat illis : Videte quid audiatis. In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, et adjicietur vobis.

Hic tangit expositionem metaphoræ in universali, dicens : « Non est enim aliquid, » in doctrinis et sacramentis Ecclesiæ, « absconditum, » quod lucem timeat, et ad lucem venire non audeat : quia, Joan. iii, 20, dicitur : Qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. II ad Corinth. iv, 3 : Quod si etiam opertum est Evangelium nostrum, in iis qui pereunt est opertum.

« Quod non manifestetur, » hoc est, quod non sit tempore suo omnibus revelandum. Matth. x, 26 : Nihil est opertum quod non revelabitur. Isa. xl, 5 : Reve-

Qui enim habet, dabitur illi : et qui non habet, etiam quod habet auferetur ab eo. »

« Et dicebat illis : » excitans ad attentionem in particulari, ut res perfecte cognoscatur : quia non est scientia perfecta, nisi quod ex universali perficitur in particulari.

Et hoc est : « Videte, » consideratione diligenti, universale ad particulare coaptando, « quid audiatis, » ut intellectum divinorum secundum quod res quælibet habet, capiatis. Sicut enim dicit Boetius in libro de Trinitate :

<--- Page Split --->

« Sapientis est de qualibet re, ita ut se « habet, reddere rationem. »

« In qua mensura. »

Tangit hic duo, scilicet mensuram, et rationem mensurae. Primum tangit in hoc quod dicit : « In qua mensura, » doctrinae, et exempli, et laboris, et studii ad profectum proximi, « mensi fueritis, » proximo commisso vobis, « remetietur vobis. » Unde, Matth. xxv, 21 et seq., Qui fidelis fuit in decem sibi commissis, constituitur super decem civitates : et qui fidelis fuit in quinque, constituitur super quinque. Luc. vi, 38 : Eadem quippe mensura, qua mensi fueritis, remetietur vobis. Et in bono, et in malo.

« Et adjicietur vobis, » ex benignitate, et liberalitate divina in bonis : quamvis nihil adjiciatur in malis : quinimo, citra condignum punitur, qui punitur. Unde, Luc. vi, 38 : Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Supereffluenter enim bona nostra remunerat largitas divina. Esther, ii, 18 : Dona largitus est juxta magnificentiam principalem. Jacob. 1, 5 : Dat omnibus affluenter, et non improperat.

« Qui enim habet, dabitur illi. »

Tangit rationem, et causam eorum quae dixerat. « 2 Qui enim habet » meritum ex studio charitatis, et virtutis, « dabitur illi, » et incrementum gratiae hic, et magnitudo praemii in futuro. Luc. xix, 26, et Matth. xxv, 29 : Omni habenti dabitur. Unde etiam rex Assuerus non est largitus munera, nisi principibus, et optimatibus regni sui. Sapient. iii, 14 : Dabitur enim illi fidei donum electum, et sors in templo Dei acceptissima, hoc est, donum quod tanta fidelitati (alias, fidei) debetur.

« Et qui non habet » studium virtutis et meritum laboris, « etiam quod habet, » in bonis naturalibus, et habitibus acquisitis, et bonis fortunae extrinsecus possessis, « auferetur, » per condemnationem, « ab eo. » Non tantum in futuro, sed etiam hic continue perdit in bonis naturae, et acquisitis habitibus quod acceperat : quamvis forte in majorem suam condemnationem retineat bona fortunae, quae extrinsecus, ad tempus videtur possidere. Luc. xix, 24 : Auferte ab illo mnam, et date illi qui decem mnas habet 1.

« Et dicebat : Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram,

Et dormiat, et exsurgat nocte et die, et semen germinet, et increscat dum nescit ille.

Ultro enim terra fructificat, primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica.

Et cum produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest messis. »

Hic est secundum quod est de incremento profectus operationis ministrorum in divinis. Tangit autem hic duo, scilicet incrementi modum, et incrementi principium et consummationem. Incrementi principium et consummatio ibi tanguntur, y. 30 : « Et dicebat : Cui assimilabimus ? »

In primo tanguntur sex. Primum scilicet, quid, cui comparatur : secundum est, in quo incremento imperceptibili : tertium est, virtute cujus : quartum est, in gradibus profectus : quintum, in consummatione : sextum, in temporis opportunitate, quae exspectatur ad maturandum. Et haec omnia plana sunt in littera.

<--- Page Split --->

Dicit igitur : « Et dicebat, » iterum rudes docens in similitudine parabolarum : « Sic est regnum Dei, » comparatum terrenis. Job, xxxvii, 33 : Numquid nosti ordinem caeli, et pones rationem ejus in terra ?

non tantum de Deo in se, sed etiam in suis dicitur, Isa. xlv, 15 : Vere tu es Deus absconditus.

Et hujus reddit rationem et causam, dicens :

« Quemadmodum si homo, » quia in humanis melius cognoscitur, quia homo per rationem operatur, « jaciat sementem » in agrum excultum, sicut jam ante dictum est. Semen autem est verbum Dei. Jerem. iv, 3 : Novate vobis novale, et nolite serere super spinas. « In terram » bonam excultam : quia sicut dicit Philosophus, rusticus juvat terram aratione, et seminatione.

« Et dormiat, »

A labore quiescendo : et ideo fructum in futurum committendo. I ad Corinth. in, 7 : Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus. Dormiens hic in sanctis agricolis : cum vel somnus imminet mortis, vel forte contemplationis, et orationis : in quo cum Deo requiescunt Psal, cxxvi. 2 et 3 : Cum dederit dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini, filii : merces, fructus ventris.

« Ultro enim, »

Sine operatione rationis seminalis per virtutem cœlestem, « terra, » quæ benedictionem cœli accepit, « fructificat » virtute divina. Genes. xxvii, 28 : Det tibi Deus de rore cœli, et de pinguedine terra abundantiam frumenti et vini. Et non dicit de labore tuo : quia ros cœli in gratia Dei, et pinguedo terra in consolatione sancti Spiritus, terram faciunt fructificare frumentum in solido cibo virtutis, et vinum in gaudiis spiritualibus, et oleum in infusione pietatis, sola virtute divina.

Fructificat autem per gradus, « primum herbam, » in virore fidei. Jerem. xvii, 8 : Erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod ad humorem mittit radices suas : tamen Glossa dicit, quod herba est in timore, qui facit recedere a malo : quoniam, sicut dicitur in Psalmo cx, 10 : Initium sapientiae timor Domini.

« Et exsurgat, » hoc est, semen continuis profectibus, « nocte ac die, » semper seipso melius et majus effectum. II Reg. iii, 1 : David proficiscens, et semper seipso robustior.

« Et, » ad quantitatem debitam virtutis deductum, « semen germinet » in altum. Isa. lxvi, 14 : Ossa vestra quasi herba germinabunt, hoc est, fortiores virtutes. Psal. xci, 13 et 14 : Justus germinabit sicut lilium : et florebit in æternum ante Dominum.

« Et increscat » etiam in germine illo in profectu proximorum. Genes. ix, 1, 7 : Crescite et multiplicamini, et replete terram.

« Dum nescit ille, » seminator : quia in hac vita prædicator incrementa sui fructus deprehendere non poterit : et ideo

« Deinde, » post herbam, « facit spicam, » quæ est locus fructus : ita post virorem fidei, facit folliculos virtutum : vel post timorem, facit pœnitentiam. Genes. xii, 3 : Septem spicæ pulludabant in culmo uno plenæ alque formosæ. Hæ sunt septem virtutes : tres theologicæ, fides, spes et charitas : et quatuor cardinales, prudentia, justitia, fortitudo, et temperantia. Vel septem partes pœnitentiæ : compunctio cordis, confessio oris, et satisfactio operis, quæ fit per tria, scilicet orationem, jejunium, et eleemosynam : septimum autem est, quod fundamentum hujus est, propositum ad peccatum non redeundi. Sic ergo facit spicam post fidei vel timoris virorem.

« Deinde plenum frumentum, » in opere meritorio quod fit per charitatem.

<--- Page Split --->

Jacob. v, 7 : Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terræ, patienter ferens donec accipiat temporaneum, et serotinum.

Et habet fructum « in spica, » hoc est, in virtute, vel pœnitentia.

« Et cum produxerit fructus. »

Et sufficienter : et tangit tempus collectionis agricolæ seminantis, « statim » ergo « mittit, » hoc est, hunc fructum in horrea cœli Deo congregat. Joan. iv, 36 : Qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam æternam. Sua autem diligentia Prædicator, et Prælatus debent Deo tales fructus congregare, et non sibi lucra quærere ex ipsis. Matth. xiii, 30 : Triticum congregate in horreum meum. Luc. in, 17 : Congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili.

Mittit igitur « falcem, » quia præcidit fructum a laude et lucro hominis, et reponit Deo in horreum. Sic enim fecit Filius incrementa sancto Patri assignans. I ad Corinth. xv, 24 : Cum tradiderit regnum Deo et Patri.

« Quoniam, » tunc tempore maturi fructus, « adest messis, » ut totum Deo attribuatur et reservetur : et hoc fit, vel in fine mundi, vel in fine mortis cujuslibet hominis. Apocal. xiv, 15 : Mitte falcem tuam, et mete : quia venit hora ut metatur, quoniam aruit messis terræ.

« Et dicebat : Cui assimilabimus regnum Dei ? aut cui parabola comparabimus illud ? »

Tangit hic demonstrationem hujus profectus quem dixit in particulari, secundum initium, et consummationem. Tangit autem hic tria, scilicet diligentiam investigationis doctrinae parabolicæ, parabolam hujus profectus et fructus, et utilitatem talis doctrinae quæ fit per parabolas.

De primo dicit : « Et dicebat, » excitans ad diligentiam doctrinae parabolicæ. Proverb. 1, 6 : Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientium et ænigmata eorum.

« Cui assimilabimus, » humano operi, « regnum Dei, » qui in terra cognoscitur ? « Aut cui parabola comparabimus illud? » quia humanus et rudis intellectus ad cœlestia non elevatur, nisi parabolicis sit adjutus similitudinibus. Omnis enim cognitio intellectiva fit ex his quæ nota sunt nobis, et aliter doceri non possumus. I ad Corinth. xiii, 12 : Videmus nunc per speculum in ænigmate.

« Sicut granum sinapis, quod cum seminatum fuerit in terra, minus est omnibus seminibus quæ sunt in terra :

Et cum seminatum fuerit, ascendit et fit majus omnibus oleribus, et facit ramos magnos, ita ut possint sub umbra ejus aves cœli habitare.

Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum, prout poterant audire :

Sine parabola autem non loquebatur eis, seorsum autem discipulis suis disserebat omnia. »

Hoc est secundum, in quo tangit parabolam. Et tangit tria, scilicet quid, cui comparatur, in quo quantum ad initium humilitatis, et in quo quantum ad consummationem perfectæ magnitudinis.

Dicit igitur : « Sicut granum sinapis, » supple, sic comparatum est regnum cœlorum : hoc enim acutum est in sapore, subtile in substantia, vaporosum per calorem, repletivum per dilatationem sui, purgativum capitis per virtutem, malarum stirpium exstinctivum per plantationem.

Acutum quidem per fidei fervorem, Luc. xvii, 6 : Si habueritis fidem sicut

<--- Page Split --->

granum sinapis, dicetis huic arbori moro : Eradicare, et transplantare in mare : et obediet vobis.

Subtile autem est in substantia : et hoc habet fides ad intellectum verbi Dei, de quo dicitur, ad Hebr. iv, 12, quod sermo Dei penetrabilior est omni gladio ancipiti :... et discerlor cogitationum et intentionum cordis. Sapient. vii, 22, Spiritus sapientiae dicitur esse subtilis.

Vaporosum autem est per charitatem. Sapient. vii, 25 : Vapor quidem virtutis Dei, et emanatio quaedam est claritatis omnipotentis Dei sincera.

Repletivum autem est per consolationem Spiritus, quae nihil aliud admittit. Psal. lxxxix, 14 : Repleti sumus mane misericordia tua : et exsultavimus, et delectati sumus.

Purgativum autem capitis per gratiam quam habet contra peccatum, quod est in ratione mentis. Act. xv, 9 : Fide purificans corda eorum.

Sed suffocativum est malarum stirpium per plantationem : quia ubi in hortis plantatur, aliae stirpes non convalescunt : et sic est fides exstirpans haereses, et malas doctrinas. Jerem. i, 10 : Constitui te ut evelIas et destruas, et disperdas et dissipes, et aedifices et plantes.

testate, quia hoc idem reputabatur infirmitas. I ad Corinth. 1, 23 : Nos prædicamus Christum crucifixum : Judæis quidem scandalum, Gentibus autem stultitiam. Similiter prædicatores ejus nullius fuerunt eminentiae mundanae respectu eorum qui seminaverunt legem naturalem et Mosaicam et humanas leges. I ad Corinth. 1, 26 et seq. : Videte vocationem vestram, fratres : quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles. Sed quæ stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes : et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia : et ignobilia mundi, et contemptibilia elegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrueret : ut non glorietur omnis caro in conspectu ejus. Et sic humilitate incepit, et in humilitate profecit. Jacob. iv, 6 : Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Luc. i, 52 : Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.

Sic ergo non veritate sed humilitate omnibus seminibus minùs est « in terra » seminantis, hoc est, in agro humani cordis.

« Et cum seminatum fuerit, »

Sic igitur est sicut granum sinapis, « quod cum » primum « seminatum fuerit in terra, » per prædicatores Novi Testamenti, « minus est, » quantum ad humilitatem seminum et seminantium, « omnibus seminibus » verborum, et Legum, et Doctorum : duo enim semina ante jacta sunt in terram vel tria, scililicet, lex naturalis per Patriarchas, et lex scripta per Moysem, et eos qui cum eo erant : et si tertium addere volumus, semen legum humanarum per plebiscita, et reges et imperatores : et hæc semina magna fuerunt potestate humana et sapientia et coactione pœnarum. Verbum autem Evangelii nihil horum habuit : sed minus inter omnia fuit sapientia humana, quia stultitia reputabatur per crucem habere vitam : et minus fuit po-

In cordibus fidelium, « ascendit, » profectu virtutis, et potestatis, et dignitatis. Virtute autem mira operatur : potestatem habet claudere et aperire cœlum et infernum : dignitate sibi flectunt genua omnia regna : et hoc est quod dicit Glossa.

« Ascendit, » scilicet in arborem quæ altitudine, amplitudine, annositate, herbarum transcendit naturam : alta est, quia ad cœlestia sustollit : ampla, quia totum mundum occupavit : annosa, quia finiri non potuit.

Hoc est ergo quod dicit : « Ascendit, » crescens in arborem multorum ramorum. Psal. lxxix, 12, 11 : Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei.

<--- Page Split --->

« Et fit majus, » virtute et amplitudine et utilitate « omnibus oleribus, » in horto Dei plantatis, hoc est, doctrinis et legibus humanis.

« Et facit ramos magnos, » hoc est, provinciales Ecclesias et distinctiones episcopatuum. Ezechiel. xxxvi, 8 : Vos autem, montes Israel, ramos vestros germinetis, et fructum vestrum afferatis populo meo Israel.

« Ita ut possint sub umbra ejus, » protectionis scilicet ecclesiasticae, « aves cæli, » contemplativi, vel fideles pennati pennis virtutum, et volantes ad cælum, « habitare » in casis et nidis Ecclesiarum. Daniel. iv, 7 et seq. : Ecce arbor in medio terræ, et altitudo ejus nimia. Magna arbor et fortis, et proceritas ejus contingens cælum : adspectus illius erat usque ad terminos universæ terræ. Folia ejus pulcherrima, et fructus ejus nimius, et esca universorum in ea. Subter eam habitabant animalia et bestiæ, et in ramis ejus conversabantur volucres cæli, et ex ea vescebatur omnis caro.

« Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum. »

Tertium est, in quo tangitur hujus docitinae utilitas.

« Prout poterant, » humano modo, qui lacte indigent, non solido cibo, « audire, » hoc est, auditu per humanas similitudines percipere. Isa. viii, 1 : Sume tibi librum grandem, et scribe in eo stylo hominis, hoc est, ita ut humanus intellectus intelligat.

ras, dicent : Lege istum : et respondebit : Non possum, signatus est enim.

« Seorsum autem, »

Sequestratus a turbis, « discipulis suis, » qui capaciores erant, « disserebat omnia, » aperte cœlestia ostendens : sicut et Numer. iii, 38, Levitæ nude videbant, quæ cæteri videre non poterant nisi involuta. Luc. xxiv, 27 : Interpretabatur illis in omnibus Scripturis quæ de ipso erant. Ex hoc autem patet, quod parva pars evangelicæ sapientiæ descripta est : quia de interpretationibus parabolarum non est scripta nisi una, cum tamen hic expresse dicatur, quod Dominus omnia dicta parabolica per seipsum disseruit.

« Et ait illis in illa die, cum sero esset factum : Transeamus contra.

Et dimittentes turbam, assumunt eum ita ut erat in navi : et aliæ naves erant cum illo.

Et facta est procella magna venti, et fluctus mittebat in navim, ita ut impleretur navis.

Et erat ipse in puppi super cervical dormiens : et excitant eum, et dicunt illi : Magister, non ad te pertinet quia perimus ?

Et exsurgens comminatus est vento, et dixit mari : Tace, obmutesce. Et cessavit ventus, et facta est tranquillitas magna.

« Siue parabola autem, »

Hoc est, sine humanis similitudinibus, « non loquebatur, » quia divina simplicitas, et pura spiritualia ab animalibus hominibus non possunt sine humanis similitudinibus intelligi. Isa. xxix, 11 : Et erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litte-

Et ait illis : Quid timidi estis ? necdum habetis fidem ? Et timuerunt timore magno, et dicebant ad alterutrum : Quis, putas. est iste, quia et ventus et mare obediunt ei ? »

« Et ait illis in illa » eadem « die. »

Et tangitur hic pars in qua ostenditur, quod omnis potestas tam ministrorum

<--- Page Split --->

quam mysteriorum a capite Christo descendit.

Tanguntur autem hic sex, scilicet, factum quod est illius miraculi occasio : periculi in mari causatio : Salvatoris dispensativa dissimulatio : periclitatorum apud Salvatorem interpellatio : tempestatis ex parte divina sedatio : timidorum in praesentia tanti Salvatoris increpatio : et omnia haec videntium admiratio et laudatio. Et haec per ordinem in littera continentur.

Dicit igitur : « Cum sero esset factum, » quando die tota de navicula prædicavit turbis stantibus in littore : in sero autem dixit discipulis : « Transeamus » et ad aliud littus maris, quod mare Galilææ vocatur : « contra, » hoc est, ad aliud littus, ut ibi homines illuminaret : vel, quia ibi desertum fuit, ut ubi in oratione pernoctaret. Psal. xli, 9 : In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus : quia ex misericordia in die hominum intendit saluti, et in nocte spiritu libere cantavit Domino.

Et discipuli ad præceptum Domini,

« Dimittentes turbam, assumunt eum, »

Christum secum ad navigandum, « ita ut erat in navi, » quia ad locum non descendit a navi in qua docuerat : « et aliae naves, » diversorum secum navigantium, « erant cum illo, » in quibus erant testes miraculi. Sapient. xiv, 5 : Ut non essent vacua sapientiae tua opera, propter hoc etiam et exiguo ligno credunt homines animas suas, et transeuntes mare per ratem liberati sunt. Iste enim naves beneficia crucis et pœnitentiae, per quam crucem tollimus, significant : et ideo de Ecclesia dicitur, Proverb. xxxi, 14 : Facta est quasi navis institoris, de longe portans panem suum. Genes. xlix, 13 : Zabulon (qui habitaculum fortitudinis interpretatur) in littore maris habitabit, et in statione navium pertingens usque ad Sidonem. Statio autem navium

est statio in crucis communicantia, in pœnitentiae tenentia, et in religionis perseverantia : his enim tribus navibus sine periculo transitur mare hujus sæculi, et ad littus æternæ stabilitatis pervenitur : et pertingitur in his tribus usque ad Sidonem : quia Sidon venatio interpretatur : quia in his tribus homines, qui in bestias silvestres conversi sunt, capiuntur et ligantur, per crucem quidem ligamentis fidei secundum intellectum, per pœnitentiam autem ligamentis justitiae ad satisfactionis effectum, per religionem autem ligamentis honestatis ad ordinandum affectum : hoc significatum est, Joan. xxi, 8, ubi dicitur, quod Discipuli Jesu ad ipsum navigio venerunt.

« Et facta est procella magna venti. »

Secundum est, in quo tangitur periculum. Et dicitur : « Procell a magna venti, » quae ex vento exsurgit : quae fit in mari sæculi, vel cordis per suasionem et tentationem diaboli. Daniel. vn, 2 : Quatuor venti cæli pugnabant in mari magno. Hoc est, pompa mundi, carnis concupiscentia, inquietudo spiritus, et incentivum diaboli.

« Et fluctus, » exsurgens, « mittebat » aquam « in navim, » ad submergendum, hoc est, in regimen mentis, ad mergendum hominem in peccatis. Psal. lxviii, 2 : Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquæ usque ad animam meam.

« Ita ut impleretur navis, » ad mergendum. Exod. xv, 10 : Submersi sunt quasi plumbum in aquis vehementibus. Sicut multos submersos esse videmus in aquis concupiscentiæ.

« Et erat ipse »

Christus, « in puppi, » hoc est, in ultima parte navis juxta gubernaculum, « super cervical, » hoc est, super humanæ necessitatis infirmitatem, qua caput

<--- Page Split --->

propter nos reclinaverat, « dormiens, » hoc est, tentationem istam dissimulans : et hoc est tertium de superius dictis. Psal. iii, 6 : Ego dormivi, et soporatus sum. Secundum providentiam tamen Deitatis, semper suos custodiens vigitavit. Psal. cxx, 4 : Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel.

cis : et post lacrymationem et fletum, exsultationem infundis.

« Et cessavit ventus, » a fundo maris exsurgens, « et facta est tranquillitas magna, » sedata tempestate. Matth. VIII, 26 : Surgens Jesus, imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna.

« Et ait illis, »

« Et excitant eum. »

Quartum est, scilicet interpellatio ad adjuvandum : quia ad hoc dormivit, ut ad pulsandum excitaretur. Psal. lxxvii, 63 : Excitatus est tamquam dormiens Dominus. Matth. viii, 23 : Suscitaverunt eum discipuli ejus.

« Et dicunt illi, » interpellando eum : « Magister, » cujus doctrina et imperio aggressi sumus navigium. Joan. iii, 2 : Scimus quia a Deo venisti Magister.

« Non, » hoc est, nonne « ad te pertinet, » qui curam nostram suscepti, et juxta gubernaculum jaces et dormis, « quia perimus. » Quasi dicerent : Sic, ad te hoc pertinet. Matth. viii, 23 : Domine, salva nos, perimus. I Petr. v, 7 : Omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis.

Increpans eos de timiditate, quae de modicitate fidei proveniebat : « Quid timidi estis, » vobiscum habentes Salvatorem ? « Necdum habetis fidem ? » hoc est, fidei perfectionem. Matth. xiv, 31 : Modice fidei, quare dubitasti ?

« Et timuerunt timore magno, » non timore pene, sed timore reverenti ad magnitudinem potestatis Christi. Daniel. III, 41 : Nunc sequimur te in toto corde, et timemus te. Jerem. x, 7 : Quis non timebit te, o rex Gentium ?

« Et dicebant, » factum magna laude extollentes, « ad alterutrum, » scilicet ad omnes qui simul navigabant. Psal. cvn, 23 et 24 : Qui descendant mare in navibus, facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.

« Et exsurgens, »

« Quis putas est iste ? »

Actum protectionis ad exteriora extendens. Psal. xliii, 23 : Exsurge, quare obdormis, Domine ? Exsurge, et ne repellas in finem.

« Comminatus est vento, » diaboli persuasionibus. Nahum, 1, 3 et 4 : Dominus in tempestate et turbine via ejus, et nebulae pulvis pedum ejus. Increpans mare, et exsiccans illud.

« Et dixit mari, » cordis inquietudini, vel sæculi tentationibus : « Tace, » et « obmutesce » a tempestate. Tob. iii, 22 : Post tempestatem tranquillum fa-

Hoc est, quantæ dignitatis et potestatis est iste, qui in humana carne videtur latere ? Psal. xxiii, 8 : Quis est iste rex gloriae ? Dominus fortis et potens. Exod. xv, 11 : Quis similis tui in fortibus, Domine ?... terribilis atque laudabilis, faciens mirabilia ?

« « Quia et ventus et mare, » quae insensibilia sunt : clam « obediunt ei, » ad nutum obsequendo. Matth. vim, 27 : Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei ?

Sic ergo suam ostendit divinam potestatem.

<--- Page Split --->

CAPUT V.

In regione Gerasenorum dæmoniacum curat ferocissimum a legione dæmonum : quibus permittit ut in porcos ingrediantur, nec sinit ut ipsum sequatur is qui liberatus erat : curata muliere a profluvio sanguinis, venit ad domum Jairi, ejusque filiam resuscitat.

<--- Page Split --->

Decapoli quanta sibi fecisset Jesus : et omnes mirabantur.

<--- Page Split --->

IN CAPUT V MARCI

ENARRATIO.

« Et venerunt trans fretum maris in regionem Gerasenorum.

Et exeunti ei de navi, statim occurrit de monumentis homo in spiritu immundo. »

centiam exercendi suæ ferocitatis tyrannidem, ibi,y. 11 : « Erat autem ibi circa montem, etc. » In quarta, describit qualiter ex hoc facto circumstantes acceperunt instructionem, ibi, y. 14 : « Qui autem pascebant eos, etc. » In quinta et ultima parte, ostenditur qualiter is qui liheratus fuerat contra talem tentationem, accepit cautionem, ibi, y. 18 : » Cumque ascenderet navim, etc. »

In prima harum partium dicuntur tria : scilicet, ubi factum, et in quo, et contra quam ferocitatem factum est miraculum.

De primo dicit :

Hic adhuc quintam Leonis proprietatem prosequitur, quae sicut dicitur, est propriae fortitudinis demonstratio. Sed in isto sexto miraculo, incipit ostendere fortitudinem contra peccatum actuale destruendum.

Hoc autem tripliciter consideratur, scilicet, in his quae tentant de peccato illo : et in his quae sunt in ipso peccato : et in his quae sunt consequentia peccatum in peccante. Et ideo dividitur in tres partes : in quarum prima fortitudinem exercet contra tentantia de peccato ipso, quae sunt demon, et caro, et mundus : in tribus miraculis quae fiunt, expulsio damonum, et restrictio sanguinis, et suscitatio filiae principis. Et haec in hoc quinto capitulo dicemus. De reliqua parte istius divisionis infra in sexto dicetur.

Constat autem quod istud capitulum in tres partes dividitur secundum tria tentantia de actuali peccato, quae inducta sunt. Et quia daemon principale tentans est inter ista, ideo primo ponitur.

Historia autem haec dividitur in quinque partes : ita quod in prima exponit daemonis in tentando, et possidendo tentatum, ferocitatem : in secunda, describit qualiter daemon ad Leonem de tribu Juda amittit suae ferocitatis fortitudinem, ibi, y. 6 : « Videns autem Jesum a longe. » Tertio, ostendit in quos accipit li-

« Et venerunt, »

Jesus et discipuli ejus, « trans fretum, » stagni Genesareth, ad ripam ad quam navigabant, « in regionem Gerasenorum, » quae a stagno Genesareth, cui adjacet, regio Gerasenorum vocatur. Venerunt autem, ut et ibi prædicarent, et diaboli regnum exstirparent. I ad Corinth. ix, 22 : Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos.

« Et exeunti ei de navi. »

Secundum est, in quo ostenditur in quo factum est miraculum. Exitus autem iste significat exitum de consideratione salutis propriæ, ad intentionem salutis proximorum. I ad Corinth. x, 33 : Non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant.

« Statim occurrit, » per oppositionem : quia daemon contraria saluti hominum procurat et intendit. Zachar. ut, 1 : Satan stabat a dextris Jesu, ut adversaretur ei.

« De monumentis homo in spiritu immundo, » quia daemon auctor (alias, actor) mortis, mortuorum damnatorum loca diligit. Sapient. ii, 24 : Invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum : imitantur autem illum qui sunt ex parte illius. Contra hoc autem quod hic dici-

<--- Page Split --->

tur, homo, videtur esse quod dicitur, Matth. vni, 28, quod duo homines erant. Sed ad hoc dicendum quod in veritate duo erant : sed quia unus erat clare dignitatis de provincia, alter autem plebeius, ideo alii Evangeliste, praeter Matthæum non faciunt mentionem nisi de uno : Matthæus autem veritatem sequens historie, sicut is qui miraculo interfuit, mentionem facit de duobus.

Quod autem dicit : « In spiritu immundo, » non est intelligendum, quod spiritus immundus sit per naturam, sicut dixit Manichæus, vocans spiritus immundos, qui facti sunt a Deo tenebrarum : sed ideo dictum est, quia cum ab auctore omnis munditie mundus creatus est, ipse se avertens ab auctore munditie per voluntatem, seipsum fecit immundum. Matth. xii, 43 : Cum immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida, hoc est, munda, ab humore immunditie exsiccata : quærens requiem, et non invenit, quia non nisi in immunditiis delectatur.

deputatus es cum descendentibus in infernum. Et significabat quod eos qui tentationi ejus consentiunt, ad immunditiam et habitationem deducit mortuorum. Per hoc etiam Christus quando revocat eos, de loco et habitatione revocat mortuorum, dicente Apostolo ad Ephes. v, 14 : Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus.

« Et neque catenis, etc. »

A fortitudine hic describit daemonium : et hoc est, « Et neque catenis, » jam fortiduine daemonis praevalente, « quisquam » homo « poterat eum ligare. » Job, xli, 24 : Non est super terram potestas quae comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret.

Et hoc probat per effectum, dicens :

« Quoniam saepe compedibus, »

« Qui domicilium habebat in monumentis : et neque catenis jam quisquam poterat eum ligare,

Quoniam saepe compedibus et catenis vinctus dirupisset catenas, et compedes comminuisset, et nemo poterat eum domare.

Et semper die ac nocte in monumentis et in montibus erat, clamans et concidens se lapidibus. »

Hic describit daemonis ferocitatem in quinque, scilicet habitatione, fortitudine, inquietudine, vexationis continuitate, et malitiae ferocitate.

Quibus pedes ejus stringebantur, « et catenis vinctus, » quibus constricta fuerunt brachia, « dirupisset catenas, » violentia daemonis, « et compedes comminuisset. » Catene autem iste, leges divinas significant, quibus daemon tentans ligare non poterit. Psal. cxlix, 8 : Ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Compedes autem significant ligamenta affectionum. Eccli. vi, 23, 31 : Injice pedem tuum in compedes illius.... Vincula enim illius alligatura salutaris. Catene autem significant ligamenta operum, quibus sancti viri affectus et opera ligant, ut legibus divinis pertrahantur. Isa. xlv, 14 : Vincti manicis pergent : et te adorabunt, teque de precabuntur. Et haec omnia in insanis et daemoni consentientibus, daemon confringit, et comminuit.

Dicit igitur :

« Qui domicilium habebat in monumentis, » quia auctor mortis in inquinamentis mortuorum delectabatur. Baruch, iii, 11 : Conquinatus es cum mortuis,

« Et nemo poterat eum domare. »

Ab inquietudine describit, quia domi retineri non poterat, sed inquiete per infinita desiderabilia movebatur. Proverb.

<--- Page Split --->

VII, 10 et seq. : Mulier garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis, nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians.

« Et semper die ac nocte. »

A continua describit vexatione : « in monumentis, » ubi jacebant corpora in inferno damnatorum, « et in montibus » silvosis et desertis agitabatur. Thren. v, 5 : Cervicibus nostris minabamur, lassis non dabatur requies. Sic, I Reg. xvi, 14 : Exagitavit Saul spiritus nequam a Domino. Si maledictum Domini est in eis qui sibi servire nolunt, dicente, Jerem. xvi, 13 : Et ejiciam vos de terra hac in terram quam ignoratis vos, et patres vestri : et servietis ibi diis alienis die ac nocte, qui non dabunt vobis requiem : quia et in adversis et in prosperis dæmon eos exagitat : in adversis per impatientiam, in prosperis per elationem.

« Erat clamans, etc. »

Describit hic malitiam dæmonis a malitiae ferocitate : « Clamans » enim erat « et concidens se lapidibus. » Clamans autem erat peccati enormitate, et lapidibus se concidens, per peccati obdurationem. De primo dicitur, Genes. iv, 10 : Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Genes. xviii, 21 : Clamor Sodomorum et Gomorrhe multiplicatus est, etc. De secundo dicitur, Act. vii, 51 : Dura cervice, et incircumcis cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto resistitis. Isti sunt lapides de quibus dicitur, Joan. viii, 39 : Tulerunt lapides Judæi ut jacerent in eum. Concidunt autem se his lapidibus dæmoniaci, quando suas dæmonis addunt peccatum peccato. Isa. i, 6 : Vulnus, et livor, et plaga tumens, non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo.

« Videns autem Jesum a longe, cucurrit et adoravit eum :

Et clamans voce magna, dixit : Quid mihi et tibi, Jesu, Fili Dei altissimi ? adjuro te per Deum, ne me torqueas.

Dicebat enim illi : Exi, spiritus immunde, ab homine,

Et interrogabat eum : Quod tibi nomen est ? Et dicit ei : Legio mihi nomen est, quia multi sumus.

Et deprecabatur eum multum, ne se expelleret extra regionem. »

Secundum est hujus historiae, in quo ostenditur qualiter vis dæmonis compescitur et debilitatur ad adspectum Leonis de tribu Juda.

Dicit autem hic quatuor, scilicet dæmonum destitutionem, causam destitutionis, manifestationem dæmoniacæ multitudinis, et deprecationem iniquæ voluntatis.

De primo dicit tria : adorationem timoris, professionem extortæ (alias,exortæ) veritatis, et adjurationem iniquæ voluntatis.

De primo horum dicit : « Videns autem Jesum, » per considerationem divinæ potestatis, quam timebat dæmon. Jacob. 11, 19 : Dæmones credunt, et contremiscunt. Vidit enim dæmon non intellectu veritatis, sed credulitate æstimationis. Mich. vii, 10 : Adspiciet me inimica mea, hoc est, legio dæmoniaca :... et operietur confusione.

« A longe, » non solum distantia loci, sed dimensione dissimilitudinis. Psal.

« Cucurrit, » coactus et indevotus, « et adoravit eum, » quia sibi militat, ut dicit Gregorius, etiam id quod per malitiam voluntatis obstat. Et ideo dicitur, ad Philip. ii, 10, quod in nomine Jesu omne genu flectatur, cælestium, terrestrium, et infernorum, quia in gloria existentes adorant beatum, et gloriae auctorem : terrigenæ autem, gratiae remuneratorem : et infernales, tremunt potestatem.

<--- Page Split --->

« Et clamans voce magna, »

Ex magnitudine iræ et furoris. Apocal. xii, 12 : Descendit diabolus ad vos, habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet : sensit enim jam se expellendum, et destituendum a potestate.

« Dixit, » professus coactæ confessionis veritatem : « Quid mihi et tibi » est commune, « Jesu, Fili Dei altissimi ? » Quasi dicat : Nihil. Et ideo, istum ex iniquitate meo jure possessum, non debes tibi per meam expulsionem vindicare. II ad Corinth. vt, 13 : Quæ autem conventio Christi ad Belial ? Aut quæ pars fideli cum infideli ?

Dicit autem « Jesum Filium Dei altissimi, » non per scientiam certam, sed sicut per æstimationem. Luc. iv, 41 : Exibant autem dæmonia a multis clamantia, et dicentia : Quia tu es Filius Dei.

« Adjuro te. »

Adjuratio est iniquæ ad nocumentu voluntatis. Et est sensus : Per hanc justitiam quæ videtur esse ex hoc quod tibi mecum nulla est communicatio, « adjuro te, » per hoc justitiæ sacramentum, « per Deum, » qui justitiæ auctor èst, « ne me torqueas, » ab isto expellendo : quia mihi tortura est a nocumento compesci, cum totus animus malitiæ meæ delectetur in nocendo homini. Isa. xxvii, 1 : Visitabiti Dominus in gladio suo duro, et grandi, et forti, super Leviathan serpentem vectem, et super Leviathan serpentem tortuosum : et occidet cetum qui in mari est. Gladius autem ille verbum Dei est. Isa. xi, 4 : Spiritu labiorum suorum interficiet impium. Sic ergo imperio verbi Dei timuit torqueri.

« Dicebat enim illi, »

Jesus dæmoni. Et tangit hic causam eorum quæ inducta sunt : « Exi, spiritus immunde, ab homine, » quoniam licet tu mea maledictione, quam homini propter

peccatum suum inflixi, juste torqueas, tamen quia mea creatura est homo, quem decepisti fraudulenter, tu homines contra me injuste detines : et ideo præcipio ut exeas. Luc. xi, 14 : Erat Jesus ejiciens dæmonium. Act. x, 38 : Pertransiit bene/aciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo.

« Et interrogabat eum, » Jesus dæmonem : non ut ignorantem quod nesciebat instrueret, sed ut adstantibus nomen dæmonis significaret. Joan. xvi, 30 : Non opus est tibi ut quis te interroget.

« Quod tibi nomen est ? »

Quia a malitia suæ voluntatis, et permissæ potestatis sortiuntur nomina.

« Et dicit ei, » dæmon Christo : « Legio mihi nomen est. » Et subjungit causam : « Quia multi sumus, » et numero personarum, et numero malitiæ. Marc. 1, 34 : Et curavit multos qui vexabantur variis languoribus : et dæmonia multa ejiciebat, etc. Luc. vn, 2 : Maria Magdalene, de qua septem dæmonia exierant. Et, Ibidem, Gregorius in Glossa : « Septem Maria dæmonia habuerat, quæ « universis vitiis plena fuerat. »

« Et deprecabatur eum, »

Princeps legionis Christum, « multum, » obnixe, « ne se expelleret extra regionem, » quia ad prædicandum Christus in regionem illam venerat, et per prædicationem se dæmon expellendum timebat. Homines autem illius regionis mali erant, et vexari a dæmonibus meruerunt. Genes. xm, 13 : Homines Sodomitæ pessimi erant, et peccatores coram Domino nimis.

« Erat autem ibi circa montem grex porcorum magnus pascens. Et deprecabantur eum spiritus, di-

<--- Page Split --->

centes : Mitte nos in porcos, ut in eos introeamus.

Et concessit eis statim Jesus. Et exeuntes spiritus immundi, introierunt in porcos : et magno impetu grex præcipitatus est in mare ad duo millia, et suffocati sunt in mari. »

Hic tertio ostenditur in quos accipit dæmon licentiam suam exercendi tyrannidem.

Tangit autem quatuor, scilicet, qualitatem eorum in quos licentia conceditur : et licentia postulationem, quam non habet nisi concedatur : et justa licentia a Deo concessionem, qua a Deo permittitur : et nocumentum, quod ab iniqua dæmonis voluntate procuratur.

Dicit igitur : « Erat autem ibi circa montem, » in campis superbiae. Jerem. 11, 23 : Ecce ego ad te, mons pestifer, qui corrumpis universam terram.

« Grex, » per vitiis consonantiam, « porcorum, » quasi spurcorum, « magnus pascens » quia magnis spurcitiis delectabatur. Iste enim grex gregem spurcorum designat in aquis, quia agrestibus et feralibus delectabatur in glandibus, et humana non curabat. Luc. xv, 13 : Misit illum in villam suam ut pasceret porcos.

« Et deprecabantur eum, »

Christum, « spiritus » immundi, « dicentes, » hoc est, nocendi licentiam petentes : quia nec porcis nocere possunt nisi fuerit permissum. Unde, Job, 1, 11 : Dixit Satan Domino : Extende paululum manum tuam, et tange cuncta quae possidet.

« Mitte nos in porcos. »

Ut si in corpore et anima incolas vexari non permittis, saltem in possessis noceamus immundis animalibus : et ma-

xime in his quae immunditiae habent siguificationem, et in luto voluntatur. II Petr. II, 22 : Canis reversus ad suum vomitum : et, Sus lota in volutabro luti. Isa, LXV, 4 : Qui comedunt carnem suillam, et jus profanum in vasis eorum. « Ut in eos introeamus, » intus ad nocumentum impellentes : quia interius quaerit dæmon possidere, ut animam habeat. Genes. xiv, 21 : Da mihi animas, caetera tolle tibi.

« Et concessit eis statim Jesus, »

Non satisfaciens iniquæ voluntati dæmonum, sed puniens ad instructionem peccata pravorum, qui hæc animalia injuste possessa tenebant. Isa. xiv, 22 : Perdam Babylonis nomen, et reliquias, et germen, et progeniem. Hoc enim juste facit Deus ad instructionem : ut sciant hi qui injusta detinent, et porcino more vivunt, se a dæmonibus possideudos fore. Ideo ergo concessit, et misericorditer egit : quia illos in suis immundis animalibus, et non in seipsis erudivit. Sapient. xii, 1, 2 : O quam bonus et suavis est, Domine, spiritus tuus in omnibus ! Ideoque eos qui exerrant, partibus corripis, hoc est, paulatim, et particulariter, et non statim consumis :... et de quibus peccant admones et alloqueris, ut relicta malitia, credant in te, Domine. Thren. ui, 22 : Misericordiæ Domini quia non sumus consumpti : quia non defecerunt miserationes ejus. Habacuc, ii, 2 : Cum iratus fueris, misericordiæ recordaberis.

« Et exeuntes spiritus immundi, »

Scilicet de homine, « introierunt in porcos, » hoc est, in porcorum corpora, Christi permissione : ut incolæ regionis in porcis positi erudirentur. Et impellebantur porci a dæmonibus, sicut impulsus ad decipiendum fuit serpens 1.

<--- Page Split --->

« Et magno impetu, »

Dæmonum, « grex » porcorum « præcipitatus in mare » Genesareth ad submergendum. Apocal. xvii, 21 : Hoc impetu mittetur, scilicet in mare, Babylon, civitas illa magna, et ultra jam non invenietur, quia Babylon, quae confusio interpretatur, idem significat quod spurcitia porcorum.

« Ad duo millia, »

Quantitas est nocumenti. « Duo millia, » quia peccato spiritus et animæ ad innumerabilem multitudinem vitiorum obligati tenebantur.

« Et suffocati sunt, » hoc est, exstincti, « in mari, » amaritudinis dæmonum. Exod. xv, 5 : Descenderunt in profundum quasi lapis.

tio miraculi per visum : quartum, timor eorumdem ad magnitudinem et reverentiam Domini : quintum, obsecratio recessus Domini, quia præsentia ipsius se indignos esse reputabant.

Dicit : « Qui autem pascebant eos, » scilicet porcos, quod quidem secundum spiritualem intellectum, malum est : quia pascere porcos est delectamenta procurare spurcitiae. Luc. xv, 13 : Misit illum in villam suam ut pasceret porcos. Osee, xii, 1 : Ephraim pascit ventum et sequitur aestum : tota die mendacium et vastitatem multiplicat. Iste est filius prodigus, qui in regione dissimilitudinis sua consumpsit, porcos pascendo, hoc est, vivendo luxuriosc cum meretricibus 1. II Machab. vi, 4 : Templum luxuria et comessationibus gentium erat plenum, et scortantium cum meretricibus : sacratisque ædibus mulieres se ultro ingerebant, intro ferentes ea quæ non licebat. Tales igitur etiam in templo pascebant spurcos porcos.

« Qui autem pascebant eos fugerunt, et nuntiaverunt in civitatem et in agros. Et egressi sunt videre quid esset factum.

Et veniunt ad Jesum, et vident illum qui a dæmonio vexabatur sedentem, vestitum, et sanae mentis : et timuerunt.

Et narraverunt illis qui viderant, qualiter factum esset ei qui dæmonium habuerat, et de porcis.

Et rogare cæperunt eum ut discederet de finibus eorum. »

Hi ergo videntes dæmones potestatem accipere in porcos, « fugerunt, » sapienti usi consilio, declinantes consortia spurcorum. Genes. xix, 17 : Non stes in omni circa regione, sed in monte salvum te fac. Eccli. xxi, 2 : Quasi a facie colubri fuge peccata.

« Et nuntiaverunt in civitatem, » civibus qui in possessione spurcitiae delectabantur, « et in agros, » in villis rusticorum ubi spurcitiae custodiebantur. Psal. xcx, 3 : Annuntiate inter gentes gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. Munditiae enim amator spurcitias abominatur.

Hic ostendit quam, et qualem de hoc facto circumstantes acceperunt instructionem.

Tanguntur autem hic quinque : quorum primum est fuga pastorum : secundum, nuntiatio eorumdem : tertium, exitus ad Jesum audientium, et comproba-

« Et egressi sunt, »

De civitatibus et villis spurcitiarum relinquendo spurcitias, « videre, » per experimentum, « quid esset factum, » scilicet probare per experimentum.

<--- Page Split --->

« Et veniunt, »

Per devotionem, « ad Jesum. » Genes. xii, 1 : Egrede re de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui : et veni in terram quam monstrabo tibi : qua est terra Christi, ubi nemo in spurcitiis delectatur.

« Et vident illum qui » prius « a dæmonio, » hoc est, a legione spurcitia, « vexabatur, » sicut sus lota et revoluta in volutabro luti 1, « sedentem, » in verbis sapientia quiescentem, « vestitum, » honestate conversationis et virtutis circumamictum. Isa. xxi, 10 : Induit me Dominus vestimentis salutis, et indumento justitiae circumdedit me.

« Et sane mentis, » per gratiam Christi. Jerem. xvii, 14 : Sana me, Domine, et sanabor : salvum me fac, et salvus ero : quoniam laus mea tu es.

« Et timuerunt, » timore reverentiae, « eum, » Christum. Apocal. xiv, 7 : Timete Dominum, omnes Sancti ejus. Psal. xxxiii, 10 : Quoniam non est inopia timentibus eum.

« Et narraverunt illis »

Egressis pastores, « qui viderant » in porcis « qualiter factum esset » miraculum, « ei qui dæmonium, » hoc est, a legione dæmonum quam « habuerat, » liberatus esset : « et de porcis » narraverunt qualiter in mari præcipitati essent, quia spurcitiae signa erant : quæ auctor munditiae ad instructionem eorum perdi concesserat.

« Et rogare cæperunt eum, »

Hoc est, Christum, « ut discederet de finibus eorum, » non se dignos reputantes sua præsentia, nisi prius mundarentur. Luc. v, 8 : Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. III Reg. xvii, 18 : Ingressus es ad me, ut rememorarentur

iniquitates meæ, et interficeres filium meum ? Sic viri Bethsamitæ percussi sunt in conspectu arcæ Domini, et petierunt eam a se educi 2. Et sic, isti timuerunt percuti in præsentia sanctitatis Domini : et ideo rogaverunt eum recedere, donec per receptionem satisfactionis Deum placarent, et sic digni sua receptione efficerentur.

« Cumque ascenderet navim, cœpit illum deprecari qui a dæmonio vexatus fuerat, ut esset cum illo.

Et non admisit eum, sed ait illi : Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui.

Et abiit, et cœpit prædicare in Decapoli quanta sibi fecisset Jesus : et omnes mirabantur. »

Tangitur hic doctrina cautelæ illius qui sanatus fuerat.

Tanguntur autem hic quinque, scilicet, sanati ad sequendum devotio : et ejusdem a Christo repulsio ; et quid facturus sit instructio : et instructi simplex obeditio : et audientium eum admiratio.

Dicit igitur : « Cumque ascenderet, » Christus, « navim, » ut recederet a finibus eorum, sicut petiverant : quia libenter Dominus annuit petitionibus devotorum quæ sunt rationabiles. Marc. xi, 24 : Omnia quæumque orantes petitis, credite quia accipientis, et evenient vobis

« Cæpit illum, » Jesum, « deprecari, » qui a dæmonio vexatus fuerat et liberatus, « ut esset cum illo, » sequendo eum inter discipulos : ut ex præsentia ipsius contra dæmones confortaretur. Ex humilitate enim non magna sensit de seipso, quod sine Domino perfectus esset ad cavendum a dæmonibus. Ad Roman.

<--- Page Split --->

xii, 16 : Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Psal. xv, 1, secundum Hieronymi (alias, Septuaginta) translationem : « Serva me, Domine, quoniam confido in te : et bene mihi non est sine te 1. » Psal. lxxix, 19 : Non discedimus a te, vivificabis nos : et nomen tuum invocabimus.

stetur illis, ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum.

« Et misertus sit tui, » te liberans a spiritibus spurcitiarum. Job, xxvi, 13 : Spiritus Domini ornavit cœlos : et obstetricante manu ejus, educus est coluber tortuosus.

« Et abiit, »

« Et non admisit eum, »

Quia vidit eum ex beneficio accepto jam ad prædicandum esse perfectum. Sic, ad Philip. 1, 23, dixit Apostolus : Desiderium habens dissolvi el esse cum Christo, multo magis melius. Propter utilitatem autem proximorum subiutulit, 1. 24 : Permanere autem in carne, necessarium propter vos. Sic magnus Patriarcha remisit de se filium suum, Genes. xxxvii, 13, dicens : Fratres tui pascunt oves in Sichimis : veni, miltam te ad eos.

Et hoc est quod sequitur :

« Sed ait illi, »

Instruendo eum quid acturus sit : « Vade in domum tuam, » ut te sciant homines esse mansuetum. Eccli. xxxii, 15 et 16 : Præcurre prior in domum tuam, et illic avocare, et illic lude, et age conceptiones tuas. Luc. viii, 39, et Matth. ix, 6 : Vade in domum tuam. Sapient. viii, 16 : Intrans in domum meam, conquiescam cum sapientia.

« Ad tuos, » quibus ex ordine charitatis plus teneris. I ad Timothy. v, 8 : Si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior.

« Et annuntia illis, »

« Primum quanta tibi Dominus fecerit, » quia probabile est quod etiam illi communicationem habuerint cum spiritibus spurcitiarum. Luc. xvi, 28 : Ut te-

Non mente, sed corpore separatus a Domino. Marc. xvi, 20 : Illi autem profecti prædicaverunt ubique. II ad Corinth. v, 20 : Pro Christo legatione fungimur, tamquam Deo exhortante per nos.

« Et cæpit prædicare in Decapoli. » Decapolis est regio mari Genesareth in una parte adjacens, in qua sunt decem civitates. Luc. xix, 16 : Domine, mna tua decem mnas acquisivit : quia in decem civitatibus prædicavit. Et, ibidem, 1. 17 : Eris potestatem habens super decem civitales.

Quanta sibi fecisset Jesus » magnalia. Act. ii, 11 : Audivimus eos loquentes nostris linguis magnalia Dei.

« Et omnes mirabantur. »

Et per eum ad fidem ædificabantur : et se præparabant, ut digni præsentia Salvatoris efficerentur. Joan. vii, 21 : Unum opus feci, et omnes miramini. Psal. xxvii, 1 : Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Daniel. iii, 99 : Signa et mirabilia fecit apud me Deus excelsus. Exod. xv, 11 : Quissimilis tui in fortibus, Domine ? quis similis tui, magnificus in sanctitate, terribilis atque laudabilis, faciens mirabilia.

Sic ergo terminata est pars, quæ est de fortitudine Leonis, contra vim dæmoins de actuali peccato tentanti.

<--- Page Split --->

■■ « Et cum transcendisset Jesus in navi rursus trans fretum, convenit turba multa ad eum, et erat circa mare.

■• Et venit quidam de Archisynagogis, nomine Jairus : et videns cum procidit ad pedes ejus,

■• Et deprecabatur eum multum, dicens : Quoniam filia mea in extremis est : veni, impone manum super eam, ut salva sit et vivat.

■• Et abiit cum illo, et sequebatur eum turba multa, et comprimebant eum. »

Tangitur hic historia, quae est de remedio ordinato contra peccatum tentans in carne.

Et habet haec pars quinque partes : in quarum prima dicitur qualiter ex parte Domini ventum est illud miraculum : in secunda, exaggeratur mulieris infirmitas, ad ostendendum quantum est miraculum : in tertia praedicatur devotio mulieris, quae imperavit miraculum : in quarta, ponitur qualiter miraculum est publicatum ad aedificationem multorum : in quinta, confirmatur miraculum, et docetur qualiter conservatur donum sanitatis perceptum : et haec per ordinem continentur in littera.

In primo horum continentur quatuor : in quorum primo ostenditur Domini ad ripam oppositam per mare Genesareth navis vehiculo reditus : in secundo, ad mare turbae concursus : in tertio, Archisynagogi ad Jesum supplex adventus : in quarto, Domini ad id quod petivit Archisynagogus, consensus.

Dicit igitur : « Et cum transcendisset Jesus in navim, » quia sine vehiculo navis transire potuit, sed noluit : ut nos doceret remedio crucis,et suffragio pemitentiae, et religionis christianae uti in mari hujus saeculi. Eccli. xlui, 26 : Qui

navigant mare, enarrent pericula ejusSic Noe remedio arce fluctuus evasit, et alii submersi sunt1.

« Rursus trans fretum, » de Decapoli, in qua dæmoniacum sanaverat. Sapient. xiv, 3 : Transeuntes mare per ratem liberati sunt. « Trans fretum, » versus Tiberiadem, et Capharnaum, ubi plurimum prædicavit Jesus.

« Convenit turba multa »

Ad eum : quia turba devotione trahebatur. Joan. vi, 2 : Sequebatur eum multitudo magna, quia videbant signa quae faciebat super his qui infirmabantur.

« Et erat, » scilicet turba, « circa mare, » occurrens ei : et ideo, Amos, iv, 12, dicitur : Præparare in occursum Dei tui Israel.

« Et venit quidam, »

Honore dignior caeteris, « de Archisynagogis, » qui et principatu et merito dignus erat. Isa. xxxii, 5 et 8 : Non vocabitur ultra is qui insipiens est, princeps, neque fraudulentus appellabitur major... Princeps vero ea quae sunt digna principe cogitabit.

« Nomine Jairus, » qui illuminatus interpretatur. Psal. lxxv, 5 : Illuminans tu mirabiliter a montibus æternis. Eccli. xxiv, 44 : Doctrinam quasi antelucanum illumino omnibus. Eccli. xliii, 10 : Mundum illuminans in excelsis Dominus.

« Et videns eum, » oculis fidei, et sapientiae divinae. Luc. x, 23 : Beati oculi, qui vident quae vos videtis. Job, xlii, 5 : Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te. Cantic. ii, 14 : Ostende mihi faciem tuam : sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis, et facies tua decora.

« Procidit ad pedes ejus, » quibus sa-

<--- Page Split --->

lutem omnibus circumportavit. Psal. cxxxv, 7 : Adorabimus in loco, ubi steterunt pedes ejus.

cetur : quia turbæ comprimentes retardabant eum ne cito veniret.

« Et deprecabatur eum multum, »

Ex multo desiderio, « dicens : Quoniam filia mea, » pignus naturae meae, « in extremis est : » nec est spes salutis in ea nisi per te. « Veni, » per misericordiam appropinqua : « impone manum » adjutricem « super eam, » in qua manu tua vis est deitatis, « ut salva sit » ab infirmitate, « et vivat, » perfecta sibi restituta sanitate. Marc. xvi, 18 : Super ægros manus imponent, et bene habebunt. Psal. cxlii, 7 : Emitte manum tuam de alto, eripe me, et libera me de aquis multis (lacrymarum et tribulationum)... de manu filiorum alienorum, hoc est, dæmonum, qui sunt filii quidem per naturam, sed alieni facti sunt per aversionem et culpam.

« Et abiit. »

Ecce tangit qualiter benignus Dominus, qui omnibus deprecantibus se satisfacit, cum principe synagogæ « abiit, » hoc est, abire dignatus est.

« Et sequebatur eum turba multa, » ut videret miraculà quæ faciebat, « et comprimebant eum, » quia quilibet desiderabat esse propinquior : et in talibus necesse est fieri compressionem. Joan. xvi, 33 : In mundo pressuram habebitis : in me autem pacem 1.

Quod autem hic dicitur : « In extremis est, » Luc. viii, 42, dicitur quod moriebatur : Matth. ix, 18, quod modo defuncta est. Quia primo veniente Jairo, ut dicit Augustinus, in extremis laborabat : adorante autem eo Dominum, et deprecante, et inducente ad veniendum, incipiebat mori : et veniente Domino cum Jairo, defuncta fuit : sicut et hic postea di-

« Et mulier quæ erat in profluvio 25 sanguinis annis duodecim,

Et fuerat multa perpessa a complu- 26 ribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat,

Cum audisset de Jesu, venit in tur- 27 ba retro, et tetigit vestimentum ejus.

Dicebat enim : Quia si vel vesti- 28 mentum ejus teligero, salva ero.

Et confestim siccatus est fons san- 29 guinis ejus : et sensit corpore quia sanata esset a plaga. »

Hic exaggeratur infirmitas mulieris, ut majus cognoscatur esse miraculum. Hanc autem mulierem Ambrosius dicit esse Martham. Dicit enim in Tractatu de Salomone, quod Dominus in Martha profluvium sanguinis restrinxit : de Maria autem septem dæmonia ejecit : et Lazarum quatriduanum in monumento suscitavit. Hieronymus autem dicit in Tripartita historia, quod hæc mulier, postquam sanata est a profluvio sanguinis, devotissima ad Christum remansit, et in horto suo imaginem ad figuram Christi construxit: et hanc simili vestimento vestivit, juxta quam quædam herba in horto similem virtutem curandi fluxum sanguinis habens, nata fuit : et quando vestimentum herba attigit, tunc perfectam virtutem curandi herba accepit. De qua imagine Julianus apostata audiens in Cæsarea Philippi, eam auferri de loco illo præcepit, et suam præcepit substitui, quæ fulmine statim combusta et contrita fuit : et tunc imago Christi restituta, quam postea pagani per infidelitatem confregerunt : postea vero convalescen-

<--- Page Split --->

tibus fidelibus, partes collectae sunt imaginis Christi, et in Ecclesia quadam collocata.

Hæc ergo mulier quæcumque fuerit, « quæ erat in profluvio sanguinis, » menstruorum, qui profluvius fluxum significat tentationis carnalis. Osee, iv, 2 : Sanguis sanguinem tetigit. Psal. i, 16 : Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meæ.

« Annis duodecim. » Anni autem duodecim sunt annus unus circuli cœlestis, qui vocatur circulus nativitatis, ex duodecim domibus compositus, ad quas omnes stellæ cœli reducuntur : et significat hic, quod ex defectu naturali sibi innato hanc passionem habuit : et ideo ad curandum magis erat difficilis.

nem mulieris, de qua dicitur, Luc. viii, 38 : Stans retro secus pedes ejus.

« Et tetigit, » fidei devotione, « vestimentum ejus, » sciens quod scriptum est : Unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron, quod descendit in oram vestimenti ejus1.

« Dicebat enim, »

Per fidem intra se : « Quia si tetigero vel, » hoc est, saltem, « vestimentum ejus, » in fide et devotione nominis ejus, « salva ero. » Matth. ix, 21, dicitur : Quia si tetigero tantum vestimentum ejus, salva ero.

Et hujus signum est quod sequitur :

« Et confestim, »

« Et fuerat multa perpessa a compluribus medicis, »

Purgantibus eam per pharmacias, et restringere voleutibus fluxum. « Et erogaverat omnia sua, » non parcens expensis, ut petitos haberet medicos, « nec quidquam profecerat, » per medicinas parvorum medicorum, « sed magis, » jam destituta natura per medicinas, « deterius habebat. » Et hujus causa redditur, Sapient. xvi, 12 : Quia neque herba, neque malagma sanat eos : sed tuus, Domine, sermo, qui sanat omnia. Psal. cv, 20 : Misit verbum suum, et sanavit eos : et eripuit eos de interitionibus eorum.

Hæc igitur mulier,

Quia nescit tarda rerum molimina Spiritus sancti gratia, « siccatus est fons sanguinis, » confortatis vasis naturalibus ad sanguinis retentionem. Ezechiel. xvi, 6 : Dixi tibi cum esses in sanguine tuo : Vive. « Et sensit, » per immutationem vasorum ad sanitatem et confortationem sui, « corpore, » hoc est, corporaliter, non solum spiritualiter, « quia sanata esset a plaga » infirmitatis. Psal. cxliv, 3 : Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Psal. cu, 3 : Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Ibidem, §. 4 : Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus.

« Cüm audisset de Jesu, »

Quia talem et tantam virtutem habuit curationum. Et hic tangitur de mulieris hujus devotione : « Venit in turba, » quia per seipsam humilis venit : ante enim venire non præsumpsit : « retro » autem venit, quia verecunda fuit ad similitudi-

« Et statim Jesus in semetipso cognoscens virtutem quæ exierat de illo, conversus ad turbam, aiebat : Quis tetigit vestimenta mea ?

Et dicebant ei discipuli sui : Vides turbam comprimentem te, et dicis : Quis me tetigit ?

<--- Page Split --->

Et cirumspiciebât videre eam quæ hoc fecerat.

Mulier vero timens et tremens, sciens quod factum esset in se, venit et procidit ante eum, et dixit ei omnem veritatem.

Ille autem dixit ei : Filia, fides tua te salvam fecit : vade in pace, et esto sana a plaga tua. »

Et quærit, ut ex propria confessione tangentis, turba congruentius instruatur. Genes. xxvii, 27 : Statim ut sensit vestimentorum illius fragrantiam, benedicens illi, ait : Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. Odor enim istius virtutis sanativæ significat diffusionem.

« Et dicebant ei, »

Tangit hic de miraculi hujus publicatione.

Dicuntur autem hic quatuor, quorum primum est quod cognovit Christus virtutem de se exisse per sensum, quam ante novit per deitatem : et quia quæsivit, Quis me tetigit, ad turbæ instructionem, non ad ignorantiam suam instruendam : et quia discipuli mirantes de quæstione, causantur turbæ tactum per Christi afflictionem : et quia cum circumspiceret, ut corporali visu mulierem admoneret, ut miraculum patefaceret, mulier venit et patefecit.

Christo, « discipuli sui, » qui melius, et familiari ausu respondere sibi consueverunt : et ipso responso illuminationem ab eo petiverunt, qui sciverunt quod ad hoc quæsierat, ut ex responso multos ad fidem illuminaret : « Vides turbam comprimentem te. » Luc. viii, 45 : Præceptor, turbæ te comprimunt, et affligunt, etc.

« Et dicis : Quis me tetigit ? » Non est intelligendum quod discipuli inconvenientem reputent quæstionem Domini, sed potius se non intelligentes quæstionem significant. Ac si dicant : Videmus quidem quod et tu vides, quia turbæ te comprimunt, quis autem speciali devotione fidei tetigerit ignoramus : et ideo de hoc da nobis illuminationis tuæ instructionem. Joan. xvi, 30 : Nunc scimus quia scis omnia, et non opus est tibi ut quis te interroget.

Dicit igitur : « Et statim Jesus, » qui omnia cognovit antequam fiant secundum deitatem, « in semetipso cognoscens, » per experimentum sensus secundum humanitatem, « virtutem » curationis « quæ exierat de illo, » quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes1. Et, Matth. xiv, 36 : Rogabant eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent : et quicumque tetigerunt, salvi facti sunt.

« Conversus » corpore, quia ante turbam præcedebat, « ad turbam aiebat, » ut ex facto turbam instrueret de virtute deitatis, quæ habitabat in eo corporaliter.

« Et circumspiciebât videre eam, »

Quæ ex hoc visu et respectu moveretur, quod hoc factum in gloriam Dei publicaret. Sapient. iv, 13 : Gratia Dei et misericordia est in sanctis ejus, et respectus in electos illius.

« Mulier vero timens »

« Quis tetigit vestimenta mea ? »

Quæ propter tactum corporis mei etiam habent in se curationis virtutem.

Corde, timore reverentiæ, « et tremens » corpore, ad majestatem deitatis, cujus virtutem jam in se experta fuit.

<--- Page Split --->

Psal. LIV, 6 : Timor et tremor venerunt super me.

« Sciens, » per experimentum, « quod factum esset in se » sanitatis miraculum, « venit, » fidei devotione, « et procidit ante eum, » pœnitentia confitens quod vere Deus esset : quia eam de tam intima et miserabili pœna infirmitatis erexerat. I ad Corinth. XIV, 25 : Cadens in faciem adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit.

« Et dixit ei, » confitendo publice, « omnem veritatem, » scilicet de quantitate et prolixitate infirmitatis, et de fide et devotione tangendi, et de perceptione integre sanitatis. Ad Roman. IX, 1 : Veritatem dico in Christo, non mentior : testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu sancto.

« Jesus autem dixit ei, »

Sicut salutis auctor : ostendens id quod dicitur, Sapient. XVI, 13 : Tu es, Domine, qui vitæ et mortis habes potestatem. I Reg. II, 6 : Deducit ad inferos et reducit.

« Filia, » jam ad imaginem meam in gratia reformata, « fides tua te salvam fecit, » hoc est, hanc salutem tibi meruit. Matth. XV, 28 : O mulier, magna est fides tua : fiat tibi sicut vis.

« Vade in pace » mea, mihi per devotionem reconciliata. Luce, VII, 50 : Fides tua te salvam fecit : vade in pace. Joan. XIV, 27 : Pacem meam do vobis.

« Et esto sana, » perseverantia sanitatis perceptae, « a plaga tua. » Psal. LXVI, 29 : Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis. Sic dicitur, Genes. 1, 31, quod vidit Deus cuncta quae fecerat : et erant valde bona. Qui enim fecerat potestate deitatis, vidit oculo beneplaciti, confirmans, ut manerent : et sic manentia, essent valde bona. Bona enim erant facta : sed valde bona erant perseverantia.

Hoc igitur est quod Leo de tribu Juda

ostendit contra tentationes in carne, qua in fluxu sanguinis istius mulieris designantur.

« Adhuc eo loquente, veniunt ab Archisynagogo, dicentes : Quia filia tua mortua est : quid ultra vexas Magistrum ?

Jesus autem, audito verbo quod dicebatur, ait Archisynagogo : Noli timere : tantummodo crede.

Et non admisit quemquam se sequi, nisi Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem Jacobi. »

Hic tertio tangitur de suscitatione filiae Archisynagogi, quae pompam mundi significat : quae multos tentat et perimit : et suscitatio ipsius significat potestatem,et fortitudinem Leonis super pompam mundi tentantem, fortitudinem gratiae suae extendentis.

Dividitur autem haec particula in sex partes : in quarum prima ostenditur id quod ad miraculi facit magnitudinem, et veritatem : in secunda, docetur id quod facit ad miraculi impetrationem : in tertia, assumuntur discipuli ad instructionem : in quarta, contra irridentes ostendit suam in suscitando facilitatem : in quinta, adsunt parentes ad miraculi testificationem : in sexta et ultima, inducit miraculi perfectionem, et veritatis probationem. Et haec per ordinem in littera continentur.

Dicit igitur : « Adhuc eo loquente, » de cura tentantis in carne, « veniunt, » scilicet nuntii mortis, « ab Archisynagogo, » qui in gloria mundi princeps erat, « dicentes » tristia : « Quia filia tua mortua est. »

Et hi plenam fidem de Christo non habebant : et ideo non putabant quod etiam a mortuis suscitare posset : et hoc est : « Quid ultra vexas Magistrum, » cum a mortuis suscitare non possit ? Psal.

LXXXVII, 11 : Numquid medici suscita-

<--- Page Split --->

bunt, et confitebuntur tibi ? Quasi dicat : Non suscitabunt. Isti enim opinabantur de Domino sicut de medico divino, qui per invocationem Dei quaedam curaret genera infirmitatum. Job, v, 18 : Ipse vulnerat, et medetur : percutit, et manus ejus sanabunt.

« Jesus autem audito verbo quod dicebatur, »

etiam alii instruerentur. Psal. xlvi, 10 : Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Dionysius dicit : « Lex divinitatis est per prima media, « et per media ultima reducere. » Et sic Christus reduxit in fidem medios per primos principes Apostolorum : et postea per Apostolos medios, reduxit omnes mundi fideles.

A nuntiis : et tangitur de confortatione ad fidem, quae impetrat miraculum. « Ait Archisynagogo, » confortando eum ad fidem deitatis suae : « Noli timere, » in fide dubitando. Joan. xiv, 1 : Non turbetur cor vestrum. Creditis in Deum, et in me credite.

« Et veniunt in domum Archisynagogi, et videt tumultum, et flentes, et ejulantes multum.

Et ingressus, ait illis : Quid turbamini et ploratis ? puella non est mortua, sed dormit.

« Tantummodo crede. » Marc. ix, 22 : Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti.

Quod autem dicit : « Tantummodo crede, » non sic intelligitur quod sola fides informis sufficiat, sed ea quae per dilectionem operatur, et in operibus ostenditur : haec est enim quae impetrat apud Deum. Luc. i, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum. Genes. xviii, 14 : Numquid Deo quidquam est difficile ? Ad Roman. iv, 20 et 21 : In repromissione Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo : plenissime sciens quia quaecumque promisit, scilicet ei Deus, potens est et facere.

Et irridebant eum. Ipse vero, ejectis omnibus, assumit patrem et matrem puellae, et qui secum erant, et ingreditur ubi puella erat jacens.

Et tenens manum puellae, ait illi : Talitha, cumi, quod est interpretatum : Puella ( tibi dico) surge.

Et confestim surrexit puella, et ambulabat : erat autem annorum duodecim : et obstupuerunt stupore magno.

Et praecepti illis vehementer ut nemo id sciret : et dixit dari illi manducare. »

« Et non admisit quemquam se sequi. »

Tangitur hic de instructione principalium Apostolorum : «. nisi Petrum, » qui vertex erat et caput potestatis ecclesiasticae, « et Jacobum, » qui primus erat inter Apostolos confirmatus fide per passionem, « et Joannem fratrem Jacobi, » qui inter alios altius scripturus erat de divinitatis sublimatione : ut per istos

Tangit hic facilitatem suscitandi quantum ad potentiam suam.

De accessu autem corporis deificati ad defunctum, dicit : « Veniunt, » Jesus, et tres Apostoli, « in domum Archisynagogi, » in qua jacuit puella mortua, significans mortuam animam in conscientia. Exod. xii, 30 : Non erat domus in qua non jaceret mortuus, supple, in tota regione impiorum : et praecipue in pompa saeculi, quae multos interficit. Unde, Sapient. xvii, 12, dicit, quod praeclarior natio in qualibet domo

<--- Page Split --->

mortua jacebat 1. « Et videt tumultum » ululantium defunctam. Jerem. vi, 26 : Luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum.

« Et flentes, » in lacrymis, « et ejulantes, » in querelis et clamoribus : quia tangebantur dolore cordis intrinsecus. Jerem. xxxi, 13 : Vox in excelso audita est lamentationis, luctus, et fletus Rachel plorantis filios suos, et nolentis consolari. Jerem. ix, 1 : Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum ? et plorabo die ac nocte interfectos filiæ populi mei.

« Et ingressus, ait illis. »

Consolando eos de facilitate suæ potestatis ad suscitandum. « Quid turbumini, » ita quod dolor vobis aufert cordis serenitatem, « et ploratis, » fletu qui vobis aufert vitæ exsultationem ? I ad Thessal. iv, 12 : Nolumus vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et cæteri qui spem non habent. Ad Hebr. xi, 19 : Arbitrans quia et a mortuis suscitare potens est Deus.

Et hoc est quod sequitur :

« Puella non est mortua, »

Mihi, « sed dormit, » quia ita facile est mihi suscitare eam, sicut a somno excitare illam. Joan. xi, 11 : Lazarus amicus noster dormit : sed vado ut a somno excitem eum.

« Et irridebant eum, »

Arbitrantes quod de dormitione somni diceret, et eam esse mortuam nesciret. « Ipse vero, scilicet Jesus, ejectis omnibus, » qui indigni erant interesse tanto miraculo. Matth. vii, 6 : Nolite dare

sanctum canibus : neque militatis margaritas vestras ante porcos. Sic Joseph ejecit Ægyptios, ut nullus interesset alienus agnitioni mutuæ inter eum et fratres suos 2.

« Assumit patrem et matrem puellæ, » quos in fide confortatos tanto miraculo honorare disponebat : quia, sicut dicitur, Luc. vii, 4, multi pro illis allegabant, quod digni essent tanto beneficio 3. Ad Roman. xm, 7 : Cui honorem, honorem.

« Et qui secum erant, » tres Apostoli quos specialiter instrui voluit, « et ingreditur ubi puella erat jacens, » in secreto cubilis. Cantic. iii, 4 : Introducam te in domum matris meæ, et in cubiculum genitricis meæ.

« Et manum, »

Quæ potentiam operativam animæ rationalis designat, « tenens puellæ, » ut tactu vivificæ suæ manus vita rediret ad mortuam, « ait illi. » Psal. lxxii, 24 : Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me.

« Talitha, cumi. » Et subjungit Evangelista post verbum Hebræum, « quod est interpretatum Puella, » hoc est, o puella, quia vocavit ad vitam. Ad Roman. iv, 17 : Qui vivificat mortuos, vocat ea quæ non sunt, tamquam ea quæ sunt.

Et « tibi dico, » imperando, « surge, » hoc est, ad vitam et sanitatem sursum te age. Ad Ephes. v, 14 : Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illumiinabit te Christus.

« Et confestim, »

Sine mora temporis. Et ut divinum, et non naturale esse factum intelligatur.

<--- Page Split --->

« Surrexit puella. » Act. ix, 40 et 41 : Tabitha, surge. At illa aperuit oculos suos : et viso Petro, resedit. Dans autem illi manum, erexit eam.

« Et ambulabat, » in testimonium restitutæ sanitatis.

« Erat autem annorum duodecim. »

Hoc dicit ad miraculi commendationem : quia jam pubes erat, et nubilis : quia infantes ex nimio humore cerebri, sæpe simile aliquid lethargiæ patiuntur, sed præcipue puellæ. Sed hoc non patiuntur ad pubertatem venientes : et ideo non aliquid simile lethargiæ passa fuit, sed erat vere mortua.

« Et obstupuerunt, » parentes, et Apostoli, et alii qui aderant, « stupore magno, » hoc est, admiratione stupenda. Act. iii, 10 : Impleti sunt stupore et exstasi in eo, quod contigerat illi.

« Et præcepit illis vehementer, »

Præcepto disciplinæ erudivit gloriam declinare, « ut nemo id sciret, » ad glo-

riam suam : sed ad gloriam Dei dilatandam illud scire conveniens erat. In præcepto enim disciplinæ non intenditur actus simpliciter, sed aliquid circa actum, sicut obedientia vel cautela : hæc autem cautela inanis gloriæ intenditur maxime apud principem, qui de pompa mundi tentabatur. Tob. xii, 7 : Opera Dei revelare et confiteri honorificum est. Et, ibidem, y. 6 : Benedictic Deum caeli, coram omnibus viventibus confitemini ei, quia fecit vobiscum misericordiam suam.

« Et dixit dari illi manducare, »

Scilicet puellæ suscitatæ, ut exterioribus viribus restitutis, scilicet, insumptionis cibi, et digestionis, et nutritionis, veritas ejus resurrectionis probaretur : qui enim phantastice surgunt, hos actus nutritionis non habent. Unde et Luc. xxiv, 41, cum Dominus suam discipulis vellet probare resurrectionem, dixit : Habetis hic aliquid quod manducetur. Hoc est igitur quod dicit.

CAPUT VI.

Christi doctrinam in ipsius patria admirantur : ubi tamen propter illorum incredulitatem pauca edidit miracula : Apostolos mittens ad prædicandum, instruit quid observare debeant : Herodes, audita Christi fama, dicit Joannem Baptistam resurrexisse; cujus caput postulanti Herodiadis filiæ saltatrici propter jusjurandum tradiderat : in deserto quinque panibus et duobus piscibus quinque millia virorum satiat : super mare ambulans, tempestatem sedat : in terra Genesareth plurimos tactu fimbriæ vestimenti sanat.

ga docere : et multi audientes admirabantur in doctrina ejus, dicentes: Unde huic hæc omnia? et quæ est sapientia, quæ

<--- Page Split --->

data est illi, et virtutes tales quæ per manus ejus effi- ciuntur?

Baptista resurrexit a mortuis: et propterea virtutes operantur in illo.

¹ Joan. vi, 42. ² Matth. xiii, 57; Luc. iv, 24; Joan. iv, 44. ³ Matth. x, 4; Supra, iii, 14; Luc. ix, 4. ⁴ Act. xii, 8. ⁵ Matth. x, 14; Luc. ix, 5; Act. xiii, 51, et

xvii, 6. ⁶ Jacob. v, 14. ⁷ Matth. xiv, 1 et 2; Luc. ix, 7. ⁸ Luc. iii, 19. ⁹ Levit. xvii, 16.

<--- Page Split --->

cens : Volo ut protinus des mihi in disco caput Joannis Baptiste.

Euntes emamus ducentis denariis panes, et dabimus illis manducare ?

<--- Page Split --->

IN CAPUT VI MARCI

ENARRATIO.

« Egressus inde, abiit in patriam suam : et sequebantur eum discipuli sui.

Et facto sabbato cœpit in synagoga docere. »

Hic incipit tangere ea quae sunt de essentia actualis peccati, contra quae Leo de tribu Juda fortitudinis suae ostendit vigorem. Sunt autem tria in peccato actuali : quorum primum est ab incommutabili bono aversio, quae provenit ex defectu gustus boni spiritualis : et hunc defectum Leo iste fortitudine sua per ministerium alimenti (quod habet in se omne delectamentum, et omnem saporis suavitatem) curat : tale enim edulium ministrat omnibus aeterni boni inediam patientibus, abundanter et sine labore.

Secundum autem quod est in actua-

li peccato, est vexatio improbi appetitus, et libidinis per cogitatum, et voluntatem, et consensum mali, quod perpetratur jam in corde, et statim perpetrandum est in opere : et contra hoc fortitudinem suam ostendit in cura filiae Syrophenissae, circa medium septimi capituli, ibi, vii, 24 : « Et inde surgens abiit in fines Tyri, etc. »

Tertium autem quod est in peccato actuali, est quod membra corporis exhibentur arma iniquitatis peccato ad malum in opere : et contra hoc iste Leo-fortitudinem ostendit post medium septimi capituli, ibi, vii, 31 : « Et iterum exiens de finibus Tyri, etc. »

Et sic haec pars tota terminatur ad principium capituli octavi.

In prima harum partium quatuor continentur : quorum primum est de fama istius Leonis, quae multitudinem pascendam attraxit. Secundum autem est, de pastu multitudinis, ibi, y. 32 : « Et ascendentes in navim, abierunt in desertum locum seorsum. » In tertia autem post miraculum quaedam fit universalis ostensio potestatis Leonis, ibi, v. 43 : « Et statim cogit discipulos suos, etc. » In quarta autem et ultima, demonstratio fit regalis dignitatis in ponendis legibus suis, et evacuandis legibus alie-

<--- Page Split --->

nis : hoc enim etiam pertinet ad Leonem de tribu Juda : et hoc incipit in capitulo septimo, ibi, vii, 1 : « Et conveniunt ad eum Pharisæi et quidam de Scribis. »

Adhuc autem prima partium istarum subdividitur in particulas quatuor. Cum autem actum potestatis in qualibet docrtina praecedat potestatis declaratio, tangitur in prima particula impedimentum declarationis illius potestatis ex infidelitate quorumdam. In secunda, magna illius potestatis ostenditur declaratio, per ministrorum missionem, ibi, y. 7 : « Et vocavit duodecim, et cæpit eos mittere.» Quia autem per hanc declarationem fama pervenit ad Herodem, quia credidit rex Joannem Baptistam apparuisse ideo ex incidente inducitur qualiter Joannes ab Herode est decollatus, ibi, y. 14 : « Et audivit rex Herodes, etc. » In quarta et ultima particula, continetur relatio ad Dominum facta de potestate, quae per ministerium eorum jam fuit declarata, ibi, y. 30 : « Et convenientes Apostoli ad Jesum, etc. »

« abiit in patriam suam, » ut ostenderet ordinem charitatis ad suos. Cantic. ii, 4 : Ordinavit in me charitatem. Isa. lviii, 7 : Carnem tuam ne despexeris. I ad Timoth. v, 8 : Si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Ad Galat. vi, 10 : Dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Patria autem sua Nazareth vocatur, ubi et conceptus, et nutritus est.

« Et sequebantur eum discipuli sui, »

Sicut pulli gallinam, et sicut oves pastorem, et sicut discipuli magistrum. De primo, Matth. xxm, 37: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et nolustii. De secundo, Joan.*x, 4: Ante eas vadit : et oves illum sequuntur. De tertio, Isa. viii, 18: Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Dominus.

In prima harum particularum quatuor continentur, scilicet, qualiter ordinata charitate Salvator primum suis salutifere potestatis operationem exhibuit : secundo, qualiter sui potestatem in ipso admirati sunt : tertio, qualiter potestatem hanc propter sui generis parvitatem et infirmitatem despexerunt : et quarto, qualiter ipse Christus Jesus rationem reddidit de hujusmodi contemptu, et incredulitate. Et haec per ordinem in littera continentur.

In primo tria dicuntur, scilicet, Salvatoris ad suos accessio : discipulorum instruendorum concomitatio : et potestatis ad salutem suorum in locis solemnibus publica ostensio.

Dicit igitur :

« Et facto sabbato, »

Die solenni: quia tunc multis confluentibus, multis prodesse poterat. « Cæpit docere » doctrinam divinam, « in synagoga, » tamquam in loco publico divinis doctrinis consecrato. Joan. xviii, 20 : Ego semper docui in synagoga, et in templo, quo omnes Judæi conveniunt, et in occulto locutus sum nihil. Isa. xlv, 19 : Non in abscondito locutus sum, in loco terræ tenebroso.

« Et multi audientes admirabantur in doctrina ejus, dicentes : Unde huic hæc omnia ? et quæ est sapientia quæ data est illi, et virtutes tales quæ per manus ejus efficiuntur ?

« Et egressus inde. »

Nonne hic est faber, filius Mariæ, frater Jacobi, et Joseph, et Judæ, et

<--- Page Split --->

Simonis? nonne et sorores ejus hic nobiscum sunt? Et scandalizabantur in illo. »

sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ, scilicet Dei, absconditi.

« Et virtutes. »

Secundum est, in quo tangitur admiratio suorum audientium eum. Et tangit tria, scilicet admirationem in communi, et in speciali adfirmationem sapientiæ, et in spirituali, admirationem potestatis.

Dicit igitur : « Et multi, » de suis cognatis, « admirabantur, » alta videntes in opere et verbo, et exigua recolentes in genere, et bonis fortunæ : et ideo causam altorum in ipso non cognoscentes : non advertentes quod scriptum erat, I Reg. ii, 8 : Suscitat de pulvereegenum, et de stercore elevat pauperem, ut sedeat cum principibus, et solium gloriæ teneat. Admirabantur maxime « in doctrina ejus, » et deitatem in eo non credentes. Joan. vii, 5 : Neque enim fratres ejus credebant in eum. Joan. i, 11 : In propria venit, et sui eum non receperunt.

« Dicentes : Unde huic, »

Tam despecto, et abjecto, « hæc omnia, » tam magna et mirifica, quæ Prophetis, et Patriarchis, et Regibus negata sunt, scire et facere? Sed causam hujus Joannes Baptista consideravit, dicens, Joan. ii, 35 : Pater diligit Filium, et omnia dedit in manus ejus. Et, ibidem, 34 : Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum Filio : sed dat Spiritum supereffluenter in plenitudine omnium donorum.

Specialis admiratio est potestatis, quia virtus ultimum est potestatis. « Quæ per manus ejus » operativas in diversis magnalibus, « efficiuntur ? » quia opera negare non poterant. Joan. xv, 24 : Si opera non fecissem in eis, quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent. Joan. v, 36 : Ipsa opera quæ ego facio testimonium perhibent de me. Hæc igitur magna consideraverunt inviti et nolentes. Sic enim, ut dicitur, Eccli. xlvii, 9 : In omni opere dedit Dominus confessionem Sancto, et Excelsa in verbo gloriæ.

« Nonne hic est faber ?»

Magna visa et audita conferunt ad generis infima, et ad fortunæ bona, quæ videbantur parvitatem ostendere : dicentes : « Nonne hic est faber ? » Non ab usu actus fabricandi dicitur faber, sed ab officio patris putativi : quia Joseph faber lignarius dicitur fuisse. Nescientes tamen dicunt verum : quia ipse est faber, magni fabri filius, de quo scriptum est in Psalmo lxxiii, 16 : Tu fabricatus esauroram et solem. Job, xxxiv, 13 : Quem constituit alium super terram ? aut quem posuit super orbem quem fabricatus est. Job, xxxvii, 18 : Tu forsitan cum eo fabricatus es cælos, qui solidissimi quasi ære fusi sunt.

« Filius Mariæ, »

« Et quæ sapientia, quæ data est illi ? »

Specialis admiratio sapientiæ, in verbo doctrinæ. Bene autem dicunt, « data, » quia non acquisita fuit studio litterarum. Joan. vii, 15 : Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit ? sed Paulus, ad Coloss. ii, 3, dicit causam : Quia in ipso

Quæ secundum fortunam hujus mundi quæstu manuum victum quæsivit : et ideo a Sanctis quæstuaria vocatur. I ad Corinth. iv, 11 et 12 : Usque in hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus,et colaphis cædimur, et instabiles sumus; et laboramus operantes manibus nostris. Non enim recognoverunt, quod propter nos assumpsit istam pauperta-

<--- Page Split --->

tem, ut mundi doceret contemptum, et divitias quaerere spirituales. II ad Corinth. viii, 9 : Scitis gratiam Domini nostri Jesu Christi, quoniam propter vos egenus factus est, cum esset dives, ut illius inopia vos divites essetis.

facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit.

Et mirabatur propter incredulitatem eorum. »

« Frater Jacobi. »

Frater dicitur hic non uterinus, sed consobrinus: quia fuerunt isti filii Maria, Alphæi filiæ: Jacobus minor, et Judas Thaddæus, et Simon Cananæus sive Zelotes.

« Et dicebat illis Jesus, » rationem reddens de hujusmodi scandalo, quæ a consuetudine hominum mala accipitur.

Dicuntur autem hic tria, scilicet, qualiter Propheta inter suos sine honore consuevit esse : qualiter hoc ipsum impedimentum fuit salutis suorum : et qualiter tandem undique Dominus suam salutem ingressit.

« Nonne et sorores, »

Non uterinæ, sed beatæ Virginis sorores, hic in loco isto natæ, « nobiscum sunt ? » inter nos conversatæ, in quibus nihil est tantæ sapientiæ, et nihil tantæ virtutis.

Dicit igitur : « Quia non est Propheta, » qui tamen ex spiratione accepta, potens est in opere et sermone, sicut dicitur, Luc. xxiv, 19.

« Sine honore, » reverentiæ sibi propter Dei dona, quæ in ipso sunt, exhibendo. Esther, vi, 9 : Sic honorabitur quemcumque voluerit rex honorare. Psal. xx, 6 : Gloriam et magnum decorem impones super eum.

Hoc est, occasionem offendiculi et casus sumpserunt in illo. Luc. n, 34 : Ecce positus est hic in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur. Isa. viii, 14 et 13 : Et erit vobis... in lapidem offensionis, et in petram scandali, duabus domibus Israel : in laquem et in ruinam habitantibus Jerusalem. Et offendent ex eis plurimi, et cadent, et conterentur, et irretientur, et capientur. Matth. xi, 6 : Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me.

« Nisi in patria sua, » in qua scitur quod principia ejus humilia sunt : et Dei dona in ipso non considerantur.

« Et in cognatione sua, » quæ eum sibi similem esse existimat, « et in domo sua » ex qua secundum carnem processit. Unde Hilarius ; « Inhonoratur Do- « minus a suis, quamquam et docendi « prudentia, et operandi virtus, ad ad- « mirationem moveat. Josephi in patria « sua affligitur a fratribus, in Ægypto ab « extraneis sublimatur 1. » Numer. xii, 1 : Locuta est Maria et Aaron contra Moysem propter uxorem ejus Æthiopissam. Et, Numer. xvi, 1 et 2, Core, et Dathan, et Abiron et alii quidam, et Levitæ contra Aaron et Moysen surrexerunt. Genes. xii, 1, Abraham in Chaldæa affligitur : et. ideo dicitur ei : Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui. Matth. x, 36, dicitur : Inimici hominis, domestici ejus. Sic ergo

« Et dicebat illis Jesus : Quia non est propheta sine honore nisi in patria sua, et in domo sua, et in cognatione sua.

Et non poterat ibi virtutem ullam

<--- Page Split --->

quasi in omnibus est, quod is in quo Dei dona sunt, a suis despicitur, et ab extraneis honoratur. Sic et Salvator a Judæis abjicitur, et a Gentibus adoratur.

xxvi, 6: Circuivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis.

« Et vocavit duodecim, et cœpit eos mittere binos, et dabat illis potestatem spirituum immundorum. »

Non de impotentia, sed de inconvenientia: non enim conveniens fuit margaritas spargere ante porcos. « Virtutem ullam facere, » quia ea quae fecit irridebant, et contrariæ virtuti dæmonis attribuebant. « Nisi paucos, » devotos et fideles, « impositis manibus » deificis, « curavit » ab infirmitatibus suis. Matth. ix, 18: Impone manum tuam super eam, et vivet. Marci, xvi, 16: Super ægros manus imponent, et bene habebunt.

Hic incipit pars secunda : in qua declaratio famæ potestatis Leonis per ministrorum missionem ostenditur.

Et habet quatuor paragraphos : in quorum primo significat missorum potestatem et auctoritatem. In secundo, tangit eorumdem per observantias institutionem. In tertio, innuit non recipientium eos condemnationem. In quarto autem, missorum per ministerium suum tangit fructum et utilitatem.

« Et mirabatur propter incredulitatem eorum. »

Beda : « Non quasi de improviso, sed « mirandum ostendit : quia nec Prophe- « tis credunt, nec ipsi quem præsentem « cernebant. » Ideo dicitur, Eccli. xi, 2 : Non spernas hominem in visu suo, hoc est, propter hoc quod humilia vides in ipso. Brevis enim in volatilibus est apis, et initium dulcoris habet fructus ejus : quia si aliquis mel contemnat, ideo quod brevissima et indecora apis inter volatilia illud fructificat, ille stultus reputatur.

« Et circuibat castella in circuitu, docens. »

Antipophora est. Posset enim aliquis dicere quod Christus aliquid omisisset de contingentibus circa suos, et quod ideo erant increduli: et ideo obviat dicens, quod nihil omisit: quia frequenter « circuibat castella, » non tantum civitates habitationis eorum undique in circuitu provinciae, « docens, » et doctrinam per miracula et exempla confirmans. Matth. ix, 35: Circuibat Jesus omnes civitates, et castella, docens in synagogis eorum, et prædicans evangelium regni. Psal.

In primo horum facit tria: ostendit enim hanc missionem esse missionis apostolicae principium: et ostendit mutua societatis eorum solatium: et confert eis contra impedimentum diaboli (alias, diabolicae potestatis) sancti Spiritus adjutorium.

De primo dicit : « Et vocavit duodecim, » in unum cor, et in unam fidem, et in unam animam, et in unam veritatem prædicandam. Ad Ephes. iv, 3 : Solliciti servare unitatem Spiritus in vinculo pacis. Psal. xlix, 3: Congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia. Genes. xlix, 2: Congregamini, et audite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum. Duodecim autem convocavit: quia isti hierarchæ erant, et ordinatores aliorum. Unde, Luc. x, 1, dicitur, quod designavit Dominus et alios septuaginta duos, et misit illos binos ante faciem suam, in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus. Sed illi mittebantur ut Presbyteri: duodecim autem ut Episcopi et majores Prælati.

« Et cœpit eos mittere, »

Hoc est, prima missione misit eos,

<--- Page Split --->

quando dixit, Matth. x, 5 et 6: In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne intraveritis: sed potius ite ad oves quæ perierunt domus Israel. Hæc enim fuit prima missio, in quam mittere cœpit. Post resurrectionem autem misit ad Gentes. Et hæc fuit ultima et completa missio ad prædicandum, quando dixit, Marc. xvi, 13: Euntes in mundum universum, prædicate Evangelium omni creaturæ.

Cœpit autem mittere « binos, » quia caritas minus quam inter duos haberi non potest. Et quia adhuc infirmi erant, ut haberent mutuæ societatis solatium. Proverb. xviii, 19: Frater qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma. Eccle. iv, 9 et 10: Melius est duos esse simul quam unum: habent enim emolumentum societatis suæ. Si unus ceciderit, ab altero fulcietur. Væ soli, quia cum ceciderit, non habet sublevantem se. Quando autem perfecti erant in spiritu post Resurrectionem, et Ascensionem, et Spiritus sancti perceptionem, misit eos simpliciter sive binos, sive solos, quia tunc erant Spiritu sancto solidati. Sic ergo misit, ut ex missione haberent auctoritatem. Luc. x, 3: Ite, ecce ego mitto vos. Matth. x, 16: Ecce ego mitto vos. Isa. vi, 8: Ecce ego, mitte me. Jerem. 1, 7: Ad omnia quæ militam te, ibis: et universa quæcumque mandavero tibi, loqueris ad eos.

« Et dabat illis potestatem spirituum immundorum, »

Hoc est, dabat illis potestatem Spiritus sancti : quia potestate possent compescere spiritus immundos, nec possent impedire audientes se a fidei receptione et sacramentorum. Et hanc potestatem exercet Ecclesia in suis exorcistis. Joan, xx, 22 et 23 : Accipite Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis.

Luc. ix, 1 : Dedit illis potestatem super omnia daemonia, et ut languores curarent.

« Et præcepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum : non peram, non panem, neque in zona æs,

Sed calceatos sandaliis, et ne induerentur duabus tunicis. »

Secundus est paragraphus, in quo tangit ministrorum per observantias institutionem.

Tanguntur autem in hoc paragrapbo duo, scilicet institutio pertinens ad viam, et institutio pertinens ad hospitium.

In primo dicit septem : quorum primum est universaliter tollendorum in via prohibitivum, cum dicit : « Et præcepit eis, » in prima missione, « ne quid, » hoc est, aliquid præter necessariorum, « tollerent in via, » ut tota sollicitudo eorum congregata converteretur ad evangelizandum. Tunc enim misit amatos, non odiosos ad fratres et oves, et semper apud se repositam habebant decimam, quæ peregrinis debebatur, sicut dicitur, Exod. xxii, 29. Sicut enim dicitur, Deuter. x, 18 : Dominus amat peregrinum, et dat ei victum atque vestitum. Præterea illi, ad quos tunc misit, a patribus instituti erant ad hospitalitatem : et ideo de necessariis nihil oportuit eos esse sollicitos. Matth. vi, 31 et 32 : Nolite solliciti esse, dicentes : Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur ? Hæc enim omnia gentes inquirunt. Scit enim Pater vester quia his omnibus indigetis 1. Psal. lxxvii, 19 et 20 : Male locuti sunt de Deo : dixerunt : Numquid poterit Deus parare mensam in deserto?... numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo ?

<--- Page Split --->

« Nisi virgam tantum. »

Hoc est secundum, ubi concedi sustentantium accipiendi potestatem. Et videtur esse contrarium quod dicitur, Matth. x, 10, et Luc. ix, 3, ubi inhibet in via accipere baculum. Ad hoc dicendum quod ista institutio, quam super Matthæum notavimus 1, non fuit nisi per primam missionem, in qua non odiosi erant Apostoli : et mittebantur ad eos qui hospitales erant, et apud se unam trium decimarum habebant semper repositam, per quam peregrinis recipiendis, sufficiebant. Virga autem significabat tria, secundum tres actus ipsius. Sustentat enim lassum, dirigit regendum, et defendit et impugnat. Et quoad primos duos actus virga hic conceditur. Quia per virgam secundum quod sustentat lassum, potestas intelligitur accipiendi ea quae ad sustentationem pertinent necessitatis, ab his quibus evangelizatur : unde, Matth. x, 10, dicit, quod dignus est operarius cibo suo. Et, Luc. x, 7 : Edentes et bibentes quae apud illos sunt. Ad Galat. vi, 6 : Communicet is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat, in omnibus bonis. I ad Corinth. ix, 14 : Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Hoc igitur significat virga sustentationis lassi. Virga autem dirigit regendum, sicut dicitur in Psalmo xlvi, 7 et 8 : Virga directionis virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Exod. iv, 17 : Virgam quoque hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa. Et hoc modo iterum hic conceditur virga. Tertius usus est virga percussionis et defensionis : et quia Apostoli non erant odiosi, nemo eos in hac missione impugnavit : et ideo virga in hoc usu interdicitur . Isa. xiv, 5 et 6 : Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium, cædentem populos in

indignatione plaga insanabili, subjicientem in furore gentes, persequentem crudeliter. I ad Timoth. in, 2 et 3, inter cætera quae de episcopo dicuntur, dicitur, quod oportet eum non esse percussorem. Sic igitur virga hic interdicitur.

« Non peram. »

Tertium est quod interdicitur. Pera autem significat gestatorium oneris saeculi, sicut dicit Glossa. Et hoc est, quando Evangelium convertitur in quaestum, sicut faciunt quaestuarii. I ad Timoth. vi, 3: Existimantium quaestum esse pietatem. Sapient. xv, 12 : Aestimantes vitam hominum compositam esse ad lucrum, et oportere undecumque, etiam ex malo acquirere. Hanc peram portant, qui cum Giezi vendunt sacramenta et gratias, vel emere intendunt cum Simone et Jasone 3. Sic ergo pera, Evangelici quaestus reservatorium, interdicitur.

« Non panem. »

Hoc est quartum. Hujus jam assignata est ratio : quia panem sibi debitum in omni loco invenerunt paratum in prima missione in repositione decimae, qui pauperibus debebatur. Unde, Matth. xvi, 8 et seq. : Quid cogitatis intra vos, modica fidei, quia panes non habetis ? Nondum intelligitis, neque recordamini quinque panum in quinque millia hominum, et quot.cophinos sumpsistis ? Neque septem panum in quatuor millia hominum, et quot sportas sumpsistis ? Sapient. xvi, 20 : Paratum panem de caelo praestitisti illis sine labore. Genes. xlviii, 15 : Deus qui pascit me ab adolescentia mea. Tamen Glossa dicit quod in pane prohibet delicias. Genes. xlix, 20 : Aser, pinguis panis ejus, et praebebit delicias regibus.

<--- Page Split --->

« Neque in zona æs, »

Ad emendum viaticum. Et tunc videtur esse contrarium quod dicit, Joan. iv, 8, ubi dicit quod discipuli abierunt in civitatem ut cibos emerent. Sic ergo Dominus portabat æs quo emebantur necessaria : et tunc etiam debuit illud concedere Apostolis. Adhuc autem, Joan. xii, 6, dicitur de Juda Iscariote, quia fur erat et loculos habens, ea quæ mittebantur portabat. Videtur ergo, quod et Apostoli exemplo Domini ista portare debuerant. Joan. xii, 13 : Exemplum dedivobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Ad hoc dicendum, quod numquam prohibuit Dominus simpliciter ne æs in zonis portaretur : sed prohibet eis (alias, æris) sollicitudinem, ubi æs non est necessarium : apud amicos autem hospitales, et eis qui habent apud se unde tenebantur ex lege recipere, non erat æs necessarium, et ideo ibi prohibet : et ad tales in prima missione Apostoli mittebantur, et ideo in illa missione prohibuit. Luc. x x i , 3 3 et 3 6 : Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid defuit vobis ? At illi dixerunt : Nihil. Sacculus autem idem signat apud Lucam, quod in zonis æs apud Marcum.

Ad id ergo quod objicitur de Domino : Dicendum, quod cibos emi fecit in civitate Samaritanorum, qui peregrinos Judaes non receperunt : quia ibi erat æs necessarium, et ideo patet quod non est instantia : quia in ista missione interdixit Apostolis, ne intrarent in civitates Samaritanorum. Ad aliud dicendum, quod jam Dominus cum discipulis factus fuerat odiosus, propter veritatis prædicationem : et ideo cogebatur recipere quæ amici mittebant, ut necessaria emerentur : et hoc in tali casu etiam non interdixit Apostolis. Unde, Luc. x x i i , 3 6 : Et nunc qui habet saccumu, tollat, similiter et peram : et qui non habet, vendat tunicam

suam, et emat gladium. Nec hoc est contra Christi exemplum, vel verbum.

« Sed calceatos sandaliiis. »

Sextum est. Et videtur esse contrarium ad id quod dicitur, Matth. x, 10, et Luc. x, 4, ubi prohibentur calceamenta. Sed ad hoc dicendum, quod sandalium non est calceamentum, sed solea, qua sola planta ab attritione vel punctione spinarum, vel aliarum acutarum rerum obviantium in via defenditur : ne læso pede iter evangelizantis impediatur. Per calceamentum autem superfluus cultus intelligitur calceorum : et ideo non est contrarium. In terra enim calida sufficit usus solearum, et in terra glacialibus frigoribus constricta non interdicitur usus calceorum et caligarum. Act. x n , 8 : Præcingere, et calcea te caligas tuas. Hinc inolevit usus, quod Episcopi utuntur sandaliis. Cantic. vii, 1 : Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia principis. Ad Ephes. vi, 13 : Calceati pedes in præparatione Evangelii pacis.

« Et ne induerentur duabus tunicis. »

Duæ tunicæ sunt duæ induviæ tunicarum, quarum altera est ad necessitatem, et altera ad decorem : et idem est ac si dicat : Non habeatis mutatoria vestimentorum : quia et Dominus quinque genera vestium legitur habuisse, sed quia omnes erant necessariæ, ideo omnes pro unica tunica computantur : et ideo dicit Glossa : « Nec unam induti, aliam in futuro reservent : » quia hoc esset superfluum, et esset habere mutatoria vestimentorum : et ideo addit Glossa : « Non quod una tunica in locis glacialibus contenti esse debeamus. » De talibus enim superfluis dicit Jacobus, v, 2 et 3 : Vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Aurum, et argentum vestrum æruginauit : et

<--- Page Split --->

erugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis.

cutite pulverem de pedibus vestris in testimonium illis. »

Tangit hic pœenam non recipientium prædicatores salutis.

• « Et dicebat leis : Quocumque introieritis in domum, illic manete donec exeatis inde. »

Tangit hic inviolabilis, hospitii institutionem. Et est tantum una institutio, quod scilicet per domos non discurrant : quia hoc signum esset animi vagabundi, et instabilitatis, sicut dicitur, Proverb. vii, 10 et seq., de muliere garrula, et vaga, quae quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis, nunc foris, nunc in plateis, etc. II ad Timoth. iii, 5 et 6 : Et hos devita : ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, etc. Jerem. xiv, 10 : Populus hic dilexit movere pedes suos, et non quievit, et Domino non placuit. Utile enim est ut doctor veritatis, et pastor animarum, locum habeat notum, in quo ab omnibus certissime possit requiri. Tamen quamvis honestum præcipiat eligere locum, et hospitem, tamen contributionem pro expensis ab aliis faciendam non interdict. Unde Apostolus laudat Philippenses, ad Philip. iv, 16, et seq., quia tales filii mittebant contributiones, dicens : Quia et Thessalonicam semel et bis in usum mihi misistis. Non quia quæro datum, sed requiro'fructum abundantem in ratione vestra. Habeo autem omnia, et abundo : repletus sum, acceptis ab Epaphrodito quæ misistis, odorem suavitatis, hostiam acceptam, placentem Deo.

Dicit ergo : « Quicumque non receperint vos, » hospitio, « nec audierint vos, » id est, audire noluerint verbum salutis a vobis, « exeuntes inde, » de domibus et civitatibus illorum, « exactite pulverem, » qui significat laborem vestri itineris susceptum pro salute illorum, « de pedibus vestris. » Quod erit signum, quod animas vestras liberastis, faciendo quod in vobis est, nec effugistis laborem, ut illi salvarentur.

« Intestimonium illis, » ne injuste condemnentur, qui salutem sibi oblatam recipere noluerunt. Unde, Matth. x, 13, additur : Tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomorrhæorum in die judicii, quam illi civitati 1, quoad hoc, quod perfectæ gratiae prædicatores ad illos non sunt missi. Sic pulverem pedem excussit Paulus, Act. xx, 26 et 27, quando dixit : Mundus sum a sanguine omnium vestrum. Non enim subterfugi, quominus annuntiarem omne consilium Dei vobis. Sic dicit Dominus, Ezechiel. iii, 18 et 19 : Si, dicente me ad impium : Morte morieris, etc. Si autem tu annuntiaveris impio, et ille non conversus fuerit ab impietate sua, et a via sua impia, ipse quidem in iniquitate morietur : tu autem animam tuam liberasti.

Hæc igitur est expositio litteralis. Alias autem expositiones in Matthæo et in Luca aliquis requirere poterit 2.

« Et exeuntes prædicabant ut po- 11 nitentiam agerent :

Et dæmonia multa ejiciebant, et un- 13 gebant oleo multos ægros, et sanabant. »

« Et quicumque non receperint vos, nec audierint vos, exeuntes inde, ex-

<--- Page Split --->

Tangitur hic istius legationis fructus et utilitas.

Tanguntur autem hic quatuor, scilicet, doctrina in verbo, quam notat quando dicit : « Et exeuntes » de præsentia contemplationis vultus Domini. Isa. xxx, 22 : Egrede re, dices ei. Cantic. vii, 11 : Egre diamur in agrum, commoremur in villis.

« Prædicabant, » verbo doctrinæ. Proverb. v, 16 : In plateis aquas tuas divide. Matth. xxvii, 19 : Do cete omnes gentes. Prædicabant autem, « ut pæniten tiam agerent, » quia sic etiam Christi prædicatio et Joannis Baptistæ incipiebat, Matth. iv, 17 : Pæniten tiam agite : appropinquavit enim regnum cælorum 1. Pænitentia enim tabula est, per quam evadunt naufragium passi : et est prima virtus ejus, qui a peccatis recedere intendit. Act. iii, 19 : Pænitemini igitur, et convertimini, ut deleantur peccata vestra,

« Et sanabant. »

Quarta utilitas in effectu sacramentorum. Sanabantur autem et in anima, et in corpore. Psal. cu, 3 : Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis : qui sanat omnes infirmitates tuas.

Hoc est igitur quod dicit de institutione suorum legatorum.

« Et audivit rex Herodes, manifestum enim factum est nomen ejus : et dicebat : Quia Joannes Baptista resurrexit a mortuis, et propterea virtutes operantur, in illo.

Alii autem dicebant : Quia Elias est. Alii vero dicebant : Quia propheta est, quasi unus ex Prophetis.

Quo audito Herodes ait : Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. »

Secunda utilitas est in compescendo vim dæmonis per exorcismos factos in nomine Christi. Luc. x, 17 : Domine, etiam dæmonia subjiciuntur nobis in nomine tuo. Dicit autem « multa, » quia infra Apostoli dicent 2, quod quemdam ejicere non poterant, propter fidei suæ parvitatem : quem tamen Christus ejecit in oratione et jejunio.

Hoc est quartum, quod est de celebritate famæ gratiae Christi : in quo per accidens inducitur de decollatione Joannis Baptistæ.

Habet autem hæc pars duas partes : in quarum prima tangitur famæ Christi celebritas : in secunda autem, Herodis interficiendo Joannem ferocitas, ibi, y. 17 : « Ipse enim Herodes. »

« Et ungebant oleo »

Sacrato et infirmorum, « multos aegros. » Et hæc est tertia utilitas, quæ est dispensatio sacramentorum : et ab hinc intelligitur institutum sacramentum extremaunctionis. Jacob. v, 14 et 13 : Inducat presbyteros Ecclesiæ, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini : et oratio fidei salcabit infirmum. Psal. lxxxviii, 21 et 23 : Oleo sancto meo unxi eum.... Nihil proficiet inimicus in eo.

In prima harum tanguntur quinque : quorum primum est famæ Christi celebritas : secundum est opinionis Herodis falsitas : tertium est dicentium Christum esse Eliam probabilitas : quartum est dicentium Christum esse Prophetam quædam opinata veritas : quintum et ultimum, erroris Herodis obstinata cæcitas. Et hæc per ordinem in littera continentur.

Dicit igitur : « Et audivit, » exeuntibus Apostolis, et ubique odorem suavitatis diffundentibus, « rex Herodes. » II ad Corinth. ii, 13 : Christi bonus odor

<--- Page Split --->

sumus Deo, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt. Et, ibidem, 14 : Odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco. Sic ergo etiam ad Herodem odor gratiae Christi pervenit.

centes : « Quia Elias est. » Hic enim Elias tantae fuit virtutis, ut et mortuum suscitatet 1, et ut ignem de cœlo deponeret 2. Tamen et isti minus quam verum esset dicebant.

« Manifestum enim factum est, » omnibus, « nomen ejus, » quod invocabatur ab Apostolis, quod invocatum sanitates conferebat aegrotis. Act. iv, 12 : Non aliud nomen est sub cœlo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri. Ad Philip. 11, 9 et 10 : Donavit illi nomen, quod est super omne nomen : ut in nomine Jesu omne genu flectatur, cælestium, terrestrium, et infernorum.

« Et dicebat, »

Herodes scilicet falsa opinione deceptus, « quia Joannes Baptista resurrexit. » Audierat enim a Judæis de resurrectione mortuorum : et quod resurgentes fortioris sunt virtutis, quam adhuc animaliter viventes.

« Resurrexit a mortuis, » qui tante fuit virtutis, quod Christus credi potuisset. « Et propterea, » quia corpora resurgentium, et ipsi resurgentes majorum sunt virtutum, « virtutes, » immortalis vitæ, « operantur, » ad facturam miraculorum, « in illo, » in Joanne resurgente. Unde Beda : « Bene sentit de re- « surrectione, quod scilicet majoris po- « tentiæ sunt futuri post resurrectio- « nem. » Et ideo quamvis Joannes ante mortem signum fecerit nullum, sicut dicitur, Joan. x, 41, tamen quia virtutes resurgentium sunt majores et validiores quam mortaliter et animaliter viventium, putabat quod virtutes Joannis resurgentis modo operarentur in Joanne ad operationem miraculorum.

« Alii autem, »

Quidam, « dicebant, » probabilius di-

« Alii vero, »

Sapientiam 7 quae non humano modo acquisita fuit considerantes, « dicebant : Quia Propheta est, » in lege promissus 8. « Quasi unus, » per inspirationem divinam habens sapientiam « ex Prophetis. » Joan. vi, 14 : Hic est vere Propheta, qui venturus est in mundum. Luc. xxiv, 19 : Fuit vir Propheta, potens in opere et sermone coram Deo et omni populo. Isti ergo minus quam in veritate esset, dicebant.

« Quo audito Herodes, »

De diversis hominum fallacibus opinionibus, « ait, » in falsa sua opinione perdurans : « Quem ego, » tunc infirmum, « decollavi Joannem. » Et confitetur suum scelus in gloriam suæ turpitudinis. Proverb. ii, 14 : Lælantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis. Psal. li, 3 : Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate ?

« Hic, » Joannes devicta morte et mortis infirmitate, « a mortuis resurrexit : » et ideo nunc tam valide est virtutis, quod signa^super vires hominum existentia operatur.

« Ipse enim Herodes misit, ac tenuit Joannem, et vinit eum in carcere propter Herodiadem, uxorem Philippi fratris sui, quia duxerat eam.

Dicebat enim Joannes Herodi : Non licet tibi habere uxorem fratris tui.

<--- Page Split --->

Herodias autem insidiabatur illi, et volebat occidere eum, nec poterat.

Herodes enim metuebat Joannem, sciens eum virum justum et sanctum : et custodiebat eum, et audito eo multa faciebat, et libenter eum audiebat. »

Hic incidenter tangit historiam de decollatione Joannis Baptistæ : quæ quidem historia secundum veritatem non est evangelica, cum non sit de Christo : sed quia in Christi nomine fecit quæ fecit, ideo in Evangelio historia hæc describitur.

Et dividitur in tres partes : in quarum prima tangitur causa decollationis ejus : in secunda, modus : et in tertia, sepultura.

« Quia eam, » adhuc vivente Philippo, « duxerat » Herodes : quia secundum legem erat morte plectendum crimen. Deuter. x x i , 2 2 : Si dormierit vir cum uxore, alterius, uterque morietur. Post mortem quidem fratris potuisset duxisse, ut semen fratri defuncto suscitatet, sicut dicitur,Deuter. x x v , 3 . Glossa autem marginalis tangit historiam qualiter hoc accidit, dicens : « Vetus historia narrat Philippum majoris Herodis fuisse filium, et fratrem Herodis, sub quo passus est Dominus : et duxisse uxorem Herodiadem, filiam Aretæ Regis : et postea Aretam ortis simultatibus, filiam suam tulisse, et Herodi inimico Philippi, in dolorem ipsius copulasse. Et quia hoc arguit Joannes, vinctus fuit. »

In causa decollationis adhuc tria continentur, scilicet, causa in communi, et causa in speciali, et machinatio Herodiadis in mortem Joannis, quæ potissisma fuit causarum.

De primo dicit : « Ipse enim Herodes, » qui versipellis interpretatur, qui pium se finxit cum crudelissimus esset. Luc. xiii, 32 : Dicite vulpi illi : Ecce ejicio dæmonia, et sanitates perficio hodie, et cras, et tertia die consummor : unde sicut sitivit sanguinem Joannis, ut sine reprehensione viveret in consueto contubernio : sic adhuc timens a Christo reprehendi, Christum occidere quærebat. Luc. xiii, 31 : Exi et vade hinc : quia Herodes vult te occidere.

Hic ergo Herodes, filius ejus qui pueros interfecit, « misit » ministros secleris sui, « ac tenuit » captivum « Joannem » innocentem, « et vinxit eum in carcere, » ut se probaret malitia paternæ imitatorem : et hoc fecit, « propter Herodidæm » adulteram, et incestam, et scortatricem, « uxorem Philippi fratris sui, » hoc est, Herodis, qui Philippus tetrarcha fuit Iturææ et Trachonitidis regionis, sicut dicitur, Luc. iii, 1.

« Dicebat enim Joannes. »

Et tangit causam in speciali : « Non licet tibi habere uxorem » alterius : et multo minus tibi licet habere uxorem « fratris tui : » quia Herodes, ut magis acceptus esset Judæis, et regnare posset super eos, legem acceperat Judæorum. Malach. ii, 11 et 12 : Contaminavit Judas sanctificationem Domini, quam dilexit, hoc est, matrimonium, et habuit filiam dei alieni : quia Herodias gentilis fuit. Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Jacob. Unde sicut Elias arguit Achab per Jezabel, et ideo Jezabel insidiabatur Elia : ita Joannes arguit Herodem de Herodiale, et ideo Herodias insidiabatur Joanni.

Et hoc est quod sequitur :

« Herodias, »

Delectata in incestu Herodis, « insidiabatur illi, » hoc est, Joanni. Psal. ix secundum Hebræos, 8 : Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem.

<--- Page Split --->

« Et volebat occidere eum, » latenter. III Reg. xix, 10 : Derelictus sum ego solus, et quaerunt animam meam. Sicut Jezabel quaesivit occidere Eliam.

« Nec poterat » satisfacere malitiae. Job, v, 12 : Dissipat cogitationes malignorum, ne possint implere manus eorum quod ceperant.

Quare autem non poterat, subdit :

enim adulterium et incestum non dimisit : sed quaedam parva, in quibus vis non erat.

« Et libenter eum audiebat, » hoc est, se audire simulabat. Proverb. xi, 9 : Simulator ore decipit amicum suum : justi autem liberabuntur scientia. Job, xxxvi, 13 : Simulatores et callidi provocant iram Dei.

« Herodes enim metuebat Joannem, »

Propter Judæos super quos regnare ambivit, qui Joannem sanctum et magnum habebant : et ideo non metuebat metu reverentiae, quia quo sanctiorem scivit, libentius occidisset : sed metu illo, quod tumultus inter Judæos pro morte ejus fieret, et ipse sic de regno deponeretur. III Reg. xxii, 8 : Remansit vir unus, per quem possumus interrogare Dominum : sed ego odi eum, quia non prophetat mihi bonum, sed malum,

« Sciens eum virum justum : » et ideo esse objurgatorem vitiorum. Isa. lviii, 1 : Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum.

« Et sanctum : » et ideo stupra et incestum detestantem. II ad Corinth. vi, 14 et 15 : Quæ societas luci ad tenebras? Quæ autem conventio Christi ad Belial? Aut quæ pars fideli cum infideli?

« Et custodiebat eum, » ne ab Herodiade posset occidi. Hoc tamen non amore justitiae faciebat : sed illa de causa quæ dicta est, quia vulpes versipellis erat.

« Et audito eo, » scilicet Joanne, « multa faciebat, » simulatorie, et non ex veritate. Dicit autem « multa, » quia non faciebat, sed quaedam alia in quibus vis non fuit. Matth. xxiii, 24 : Excolantes culicem, camelum autem gluttientes. Et, ibidem, §. 23 : Decimatis mentham, et anethum, et cyminum, et religuistis quæ graviora sunt legis. Iste

« Et cum dies opportunus accidisset, Herodes natalis sui cenam fecit principibus, et tribunis, et primis Galilææ.

Cumque introisset filia ipsius Herodiadis, et saltasset, et placuisset Herodi simulque recumbentibus, rex ait puellæ : Pete a me quod vis, et dabo tibi.

Et juravit illi : Quia quidquid petieris dabo tibi, licet dimidium regni mei. »

Tangit hic modum decollationis Joannis.

Modus autem accipitur partim ex parte regis, partim ex parte puellæ petentis, et partim ex parte Herodiadis : et ideo habet tres partes.

Ex parte regis tria inducuntur : profani festi celebratio : turpis ludi delectatio : et stulte promissionis obligatio.

De primo dicit : « Et cum dies opportunus, » ad profanum festum celebrandum, « accidisset, » (annua revolutio) « Herodes natalis sui, » scilicet diei, quo maledictus ex maledicto, et ad maledictum natus fuit : « cænam, » quæ solemnior esse consuevit quam prandium, « fecit, » cum magno apparatu, « principibus » majoribus, « et tribunis » inferioribus, qui provinciis et civitatibus præerant, « et primis » qui loco senatorum erant, « Galilææ. » Isa. i, 14 : Solemnitates vestras odivit anima mea. Psal. xlviii, 12 : Vocaverunt nomina sua

<--- Page Split --->

in terris suis. Genes. xi, 4 : Celebremus nomen nostrum, antequam dividamur in universas terras. Osee, vii, 5 : Dies regis nostri : caperunt principes fuere a vino : extendit manum suam cum illusoribus. Glossa : « Soli Herodes et Pharao leguntur natalis sui diem celebrase : et uterque solemnitatem sanguine fedasse. Sed Herodes tanto nequius, quanto sanctum, et veritatis doctorem, et regis caelestis praeonem occidit : et pro voto saltatricis, caput occisi ante convivas inserere non puduit. Pharao peccantem eunuchum occidit. Utriusque exemplo, melius est nobis diem mortis semper commemorando timere, quam diem nativitatis luxuriando celebrare. Homo enim ad laborem nascitur, et Sancti per mortem transeunt ad requiem. Et ideo, Job, iii, 3 : « Pereat dies in qua natus sum. » Hieronymus : « Nullum alium « legimus celebrase diem natalis sui, « nisi Herodem et Pharaonem : ut quo- « rum par erat impietas, esset una so- « lemnitas. »

« Cumque introisset filia ipsius Herodiadis. »

Hæc filia videtur non fuisse filia Philippi : quia cum Joannes pro Philippo loqueretur, filia contra patrem caput Joannis non pétisset : neque videtur filia fuisse Herodis, quia de hoc non fit mentio in littera, cum tamen pater magis commemoretur in natis, quam mater : et quia nomen patris tacetur, videtur vilem et ignobilem habuisse patrem, eo quod Herodias semper scorto dedit operam. Saltatrix enim non esset (nisi filia alicujus ignobilis) saltibus histrionicis coram Herode et principibus. Eccli. ix, 4 : Cum saltatrice ne assiduus sis : nec audias illam, ne forte pereas in efficacia illius. Hæc autem efficacia est, qua curvatur ad libidinis gestus : et tecta nudat, et exhibet efficaciter ad libidinem.

« Et placuisset Herodì. » Filia enim saltibus libidinem Herodis provocabat,

qua mater impia scortatoris libidinem satiabat. « Simulque recumbentibus, » qui libidiiu studebant sicut et ipse Herodes. Eccli. ix, 6 : Ne des fornicariis animam tuam in ullo, scilicet tempore : ne perdas te, et hæreditatem tuam.

« Rex ait puellæ, »

Stulto et impio se adstringens promisso (alias, juramento.) « Pete a me quod vis. » Non debuit in voto impudicaponere, quod peteret quod vellet : quia illa non nisi malum velle dignoscebatur.

« Et dabo tibi, » quod satisfacit impudicae voluntati.

Stultior etiam fuit, nam

« Et Juravit illi, »

Indiscrete se obligavit, « quia quidquid petieris, dabo tibi. » Profusa» hoc fuit prodigalitatis.

« Licet dimidium regni mei. » Saltatrici talia dona promittere, stullissimum fuit : promittere autem tanta simpliciter profusa» fuit prodigalitatis. Beda : « Non « excusatur a perjurio : ideo enim forte « juravit, ut occasionem inveniret occi- « dendi. » Et si illa patris aut matris interitum postulasset, non utique consensisset Herodes : unde perjurus erat jurando illicitum. Exod. xx, 7 : Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum.

« Quæ cum exisset, dixit matri 24 suæ : Quid petam ? At illa dixit : Caput Joannis Baptistæ.

Cumque introisset statim cum festi- 25 natione ad regem, petivit dicens : Volo ut protinus des mihi in disco caput Joannis Baptistæ. »

« Quæ cum exisset, » extra conventum recumbentium, « dixit matri suæ. » Tangitur secundus modus ex parte puellæ, qui est petitio consilii ab incesta

<--- Page Split --->

et impia matre. Ezechiel. xvi, 43 : Filia matris tuæ es tu. Tob. iv, 19 : Consilium semper a sapiente perquire. Ab incesta enim non requiritur nisi consilium turpe.

« At illa dixit, »

Læta quod nacta fuerat opportunitatem Joannem occidendi. Et est tertium, quod est modus ex parte impiae matris Herodiadis. Et tanguntur hic quatuor, scilicet matris impium consilium, filiæ scurrilis statim acquiescentis votum, regis simulatoris et versipellis ad decollandum edictum, et caput allatum, datum in saltus, et scorti præmium.

Dicit igitur : « Caput Joannis Baptistæ » petes. Timebat enim, sicut dicit Glossa, ne aliquando resipisceret, vel amicus fratris efficeretur, propter verba Joannis : et ideo linguam Prophetæ, quæ scortum detestabatur, voluit habere in potestate. Eccli. xxv, 22 et 23 : Non est caput nequius super caput colubri : et non est ira super iram mulieris. Commorari leoni et draconi placebit, quam habitare cum muliere nequam.

« Cumque introisset statim cum festinatione ad regem, »

Ne aliud interveniret consilium. Jerem. viii, 6 : Omnes conversi sunt ad cursum suum, quasi equus impetu vadens ad prælium.

« Petivit, » voto cum matris voluntate concordante, « dicens, » ut talis matris filiam se esse probaret : « Volo ut protinus, » non adhibito consilio saniori, « des mihi in disco. » Discus est scutella lata in medio aliquantulum concava. « Caput Joannis Baptistæ. » Hujus enim sanguinem inter dapes esurio, et inter vina sitio. Apocal. xvii, 6 : Vidi mulierem ebriam . de sanguine sanctorum. Eccli. xxv, 26 : Brevis omnis malitia super malitiam mulieris, sors peccatorum cadat super illam.

« Et contristatus est rex : propter jusjurandum et propter simul discumbentes, noluit eam contristare,

Sed misso spiculatore, præcepit afferri caput ejus in disco. Et decollavit eum in carcere.

Et attulit caput ejus in disco, et dedit illud puellæ, et puella dedit matri suæ. »

Hic tangitur regis ad decollandum imperium. Tanguntur autem hic quinque, scilicet, nefanda versipellis religio detestanda perniciosi contristatio : abominanda saltatricis placatio : crudele præceptum : et miserabile ludi præmium.

Dicit igitur : « Et contristatus est rex, » simulatorie, non vere : ut dicit Glossa. II ad Timoth. ii, 5 : Habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Proverb. xii, 10 : Viscera impiorum crudelia.

« Propter jusjurandum » se simulavit esse contristatum, qui hoc ipso quod illicite juravit perjurus fuit, et in turpi voto decretum mutare debuit. Jerem. v, 2 : Quod si etiam Vivit Dominus, dixerint : et hoc falso jurabunt.

« Et propter simul recumbentes, » coram quibus juravit. Et simulat se contristari, ne illi eum perjurum et variabilem in promissis existiment. Illi autem omnes erant sibi similes et scelesti sicut ipse : et ideo verecundatur, si scelestus coram eis non videretur. Eccli. xxvii, 10 : Volatilia ad sibi similia conveniunt.

« Noluit eam contristare : » quod pessimum fuit, quia talem fatuam compescere debuit, et punire propter crudelempetitionem. Eccli. ix, 2 : Non des mulieri potestatem animæ tuæ, ne ingrediatur in virtutem tuam, et confundaris.

« Sed misso spiculatore, »

Hoc est, eo qui spiculum ex officio

<--- Page Split --->

portabat, quo capita damnatorum amputabantur. « Præcepit, » crudeli edicto, « afferri, » ante convivas, « caput Joannis in disco. » Glossa : « Vult omnes simul sceleris sui esse consortes, ut in luxurioso convivio cruente apule deferrentur. » Apocal. xvi, 6 : Sanguinem eis dedisti bibere : digni enim sunt.

« Et decollavit eum » spiculator minister sceleris, « in carcere, » quia ad judicium publicum suum ipsum producere noluit. Isa. lix, 13 : Qui recessit a malo, praeda patuit.

cta igni tradidisse, ac denuo per agros sparsisse : fuisse tamen ibi de Jerosolymis monachos, qui immisti paganis ossa legentibus, maximam eorum partem congregaverunt, et ad Philippum Jerosolymam detulerunt : et ille ea misit Athanasio Alexandrie urbis apostolo : et ibi postea servata, Theophilus (jubente Theodosio) omnibus gentium fanis destructis, expurgato a sordibus templo Serapis, ossa eadem ibidem posuit, et tunc basilicam in honorem sancti Joannis consecravit. Haec in Glossa.

« Et attulit »

Spiculator ad convivas, « caput ejus, » hoc est, Joannis, « in disco, » ut satiaretur femina crudelis sanguine propheta. « Et dedit illud puella » saltatrici in præmium, « et puella dedit matri suæ, » in ludibrium : ut illi mortuo illuderet, qui suum incestum detestabatur : sicut Jezabel occidi fecit Naboth : et sicut minata est occisionem Elie. Eccli. xxv, 17 : Omnis malitia, nequitia mulieris.

20

« Quo audito, discipuli ejus venerunt, et tulerunt corpus ejus, et posuerunt illud in monumento. »

Tangitur hic de sepultura Baptiste. « Discipuli enim audito » quod factum erat, « venerunt » ad corpus quod rex ipsis reddi jussit, « et tulerunt corpus ejus, et posuerunt illud » reverenter « in monumento. » Et sicut dicitur, Matth. xiv, 12 : Venientes nuntiaverunt Jesu. Dicit autem Glossa Bede, quod Josephus narrat Joannem vinctum in castellum Macheronta adductum, et ibi truncatum. Ecclesiastica narrat historia in Sebaste urbe Palestina, quae dicta est quondam Samaria : tempore vero Juliani, paganos invidentes Christianis (qui sepulcrum ejus sollicite frequentabant) monumentum invasisse, et ossa ejus per campos dispersisse : et rursus colle-

« Et convenientes Apostoli ad Jesum, renuntiaverunt ei omnia quae egerant et docuerant.

Et ait illis : Venite seorsum in desertum locum, et requiescite pusillum. »

Haec est quarta pars, in qua Apostoli redeuntes de legatione sibi injuncta, relationem fecerunt ad Dominum. Habet autem tres paragraphos : in quorum primo praeinducta ponitur relatio : in secundo, post actionem virtutis, de quiete in contemplatione veritatis ponitur instructio. Quia autem hanc in deserto fieri docet, ideo tertio ostenditur causa esse hujus, hominum nimia frequentatio.

Dicit igitur : « Et convenientes Apostoli ad Jesum, » in una devotione et gratiarum actione. Psal. ci, 23 : In conveniendo populos in unum, et reges ut serviant Domino. Eccle. 1, 7 : Ad locum unde exeunt flumina revertuntur ut iterum fluant. Job, XXXVII, 33 : Numquid mittes fulgura, et ibunt, et revertentia dicent tibi : Adsumus ? Quasi dicat : Non tu, sed ego. Baruch, III, 33 et seq. : Qui emittit lumen, et vadit : et vocavit illud, et obedit illi in tremore. Stellae autem dederunt lumen in custodiiis suis, et letatae sunt : vocatae sunt, et dixerunt :

<--- Page Split --->

Adsumus : et luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas.

« Renuntiaverunt ei omnia quae egerant, »

In virtutum operibus et exemplis, et miraculis : ut de singulis gratias exhiberent. I ad Thessal. v, 18 : In omnibus gratias agite. Genes. xxxvii, 14 : Renuntia mihi quid agatur. Hoc est holocaustum gratiarum actionis, quod in igne devotionis totum Deo incenditur : quod beatus Job offerebat pro singulis filiorum suorum, Job, 1, 5 : Consurgens diluculo, offerebat holocausta pro singulis.

« Et docuerant, » ut coram Domino conferrent, an recte docuissent. Ad Galat. ii, 2 : Contuli cum illis Evangelium, quod prædico in gentibus, seorsum antem iis qui videbantur aliquid esse : ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Et hinc originem accepit examinatio Episcoporum et Doctorum.

« Et ait illis, »

Omnium illuminator Dominus, ut ad quietem contemplationis informaret, et induceret : « Venite, » sapientiam quae est in me sequendo. Psal. xxxiii, 6 : Accedite ad eum, et illuminamini. Eccli. li, 31 : Appropriate ad me, indocti, et congregate vos in domum disciplinæ. Deuter. xxxiii, 3 : Qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius.

« Seorsum, » sequestrando vos a vobis et vestris tumultibus. Isa. iii, 11 : Recedite, recedite : exite inde, pollutum nolite tangere. Zachar. ii, 6 : O, o fugite de terra aquilonis. Psal. xliv, 11 : Obliviscere populum tuum, et domum patris tui.

« In desertum, » ubi negotia non impediunt. Eccli. xxxviii, 25 : Qui minoratur actu, sapientiam percipiet. Exod. iii, 1 et 3 : Minabo gregem ad interiora deserti.. : et videbo visionem hanc ma-

gnam. Psal. cxxxii, 6 et 7 : Audivimus eam in Ephrata : invenimus eam in campis silvæ. Introibimus in tabernaculum ejus.

« Locum. » Immutabilem immobilis veritatis locationem signat. Genes. xxviii, 16 : Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. Psal. lxvii, 6 : Deus in loco sancto suo. Ezechiel. xliii, 7 : Locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel.

« Et requiescite, »

Ab actionis labore. Genes. xxii, 5 : Exspectate hic cum asino : ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, reverterum ad vos. Ita dixit Abraham ad servos, qui significant actionem sollicitudinis et laboris : asinus autem, onus significat corporis : puer autem spiritus puritatem. Et significat, quod a curis et sollicitudinibus, et a laboribus actionum, et onere corporis est quiescendum, et cum puritate spiritus ad contemplandam veritatem pergendum.

« Pusillum, » quia necessitas vitæ non permittit quiescere nisi pusillum : quia etiam delectatione amplexuum castorum sapientiæ reputatur pusillum. De primo dicitur, Apocal. viii, 1 : Factum est silentium in cælo (hoc est, in cœlestis veritatis contemplatione) quasi media hora. De secundo dicitur, Isa. xxvi, 20 : Abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio mea. Genes. xxix, 20 : Videbantur illi pauci dies præ amoris magnitudine. Psal. lxxxiii, 11 : Melior est dies una in atriis tuis, super millia. Beatus Bernardus contra sollicitudines : « Exspectate me hic cum « asino corpore isto : ego et puer illuc « properantes revertemur ad vos : et, « heu ! revertimur quam citius ! Sub- « trahit enim nos a vobis amor veritatis, « sed iterum nos reducit ad vos necessitas « charitatis. »

<--- Page Split --->

« Erant enim qui veniebant et redibant multi, et nec spatium manducandi habebant. »

Tangit causam declinationis in desertum, dicens : « Erant enim qui veniebant » ad Christum, ut audirent eum, « et redibant » a Christo ad propria. Matth. vn, 11 : Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno caelorum. Isti enim veniebant et redibant secundum obedientiae sancta mandata. Isa. xl, 5 et 6 : Ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabo te. Dicam Aquiloni : Da : et Austro : Noli prohibere. Et qui veniebant ad Christum, veniebant ad veritatis contemplationem : qui autem redibant, ibant ad veritatis actionem. De primo dicitur, Isa. n, 3 : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas. De secundo dicit Psalmus lxxxiii, 8 : Ibunt de virtute in virtutem : videbitur Deus deorum in Sion.

« Et nec spatium habebant, »

Christus et discipuli, « manducandi. » Venientes enim petebant doctrinam veritatis : euntes autem, dimitti volebant in gratia actionis et virtutis. Unde Glossa dicit : « Felix studium discentium, et felix labor docentium. » Psal. c, 5 : Oblitus sum comedere panem meum. Sic Christus neglecto cibo proprio dixit, Joan. iv, 32 : Ego cibum habeo manducare, quem vos nescitis. Tob. xii, 19 : Ego cibo invisibili, et potu qui ab hominibus videri non potest, utor. Glossa tamen dicit, quod veniebant ad gratiam accedentes, ut latro : redibant, a gratia cadentes, ut Judas. De primo dicit, Matth. xi, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. De secundo dicitur, Joan. vi, 68 : Numquid et vos vultis abire ? Glossa : « Sic-

ut in arca Noe, animalia quae intus erant, foras mittebantur, ut corvus : et quae foris erant, intus eruperunt : sic introducta est columba, quae ibat et redibat. » Sed haec expositio est allegorica : et prima est litteralis.

« Et ascendentes in navim, abierunt in desertum locum seorsum.

Et viderunt eos abeuntes, et cognoverunt multi : et pedestres de omnibus civitatibus cucurrerunt illuc, et praevenerunt eos.

Et exiens vidit turbam multam Jesus : et misertus est super eos, quia erant sicut oves non habentes pastorem, et cœpit illos docere multa. »

Postquam sufficienter ostendit famæ virtutis Christi, Leonis de tribu Juda, diffusionem, tangit hic Leonis ipsius contra inediam fortitudinem.

Et tanguntur sex in ista historia : in quorum primo describit turba e ad doctrinam Christi aviditatem: propter quod digna fuit Christi pastura : secundo, describit Christi ad eos qui pastu indigebant miserationem, ibi, y. 34 : « Et exiens vidit, etc. » Tertio, discipulos instruit qualiter de officio suo pasturae tenentur habere sollicitudinem et provisionem, ibi, y. 33 : « Et cum jam hora multa fieret, etc. » Quarto, ostendit pastorum qua pascere debent facultatem, ibi, y, 38 : « Et dicit eis : Quot panes habetis ? » Quinto, ostendit pasturae istius per divinam virtutem perfectionem, ibi, y. 41 : « Et acceptis quinque panibus, etc. » Sexto et ultimo, ostendit divina virtutis in pascendo quantitatem, et magnitudinem, ibi, y. 42 : « Et manducaverunt omnes, etc. »

In primo horum duo dicit, scilicet, desiderium discipulorum ad eundum in locum solitarium ad contemplationem,

<--- Page Split --->

et aviditatem turbarum ad doctrinæ perceptionem.

Dicit igitur :

« Et ascendentes »

Discipuli cum Christo, quorum omnis actus ascensio fuit. Psal. lxxxiii, 6 et 7: Ascensiones in corde suo disposuit, in valle lacymarum, etc.

« In navim, » qua fluctibus et tumultibus hujus saeculi eximerentur. Proverb. xxxi, 14: Facta est quasi navis institoris, de longe portans panem suum.

« Abierunt, » a turba, « in desertum » trans mare Galilææ, quod est Tiberiadis, sicut dicitur, Joan. vi, 1.

« Locum, » solitudinis quieti deputatum, « seorsum. » Exod. xxxm, 21 : Est locus apud me : et stabis supra petram, hoc est, contemplando solidum veritatis : quia illum locum, gratia contemplationis post actionem Apostoli desiderabant.

« Et viderunt eos »

Turbæ, quæ omnia facta eorum contemplabantur ad instructionem, « abeuntes, » a turbis ad desertum quietis, sicut oves quæ in adspectu virgarum conceperunt 1.

« Et cognoverunt » turbæ quia illic erant in auditu et contemplatione veritatis : « multi, » quia, I ad Timoth. ii, 4 : Omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire.

« Et pedestres, » fatigationem non sentientes. Erubescebant enim pedestrem Dominum in equis et quadrigis sequi.

« De omnibus civitatibus, » qui civilitate legum scriptarum erant instituti. Lucæ, viii, 4 et 5 : Cum turba plurima convenirent, et de civitatibus properarent ad eum, dixit per similitudinem : Exiit qui seminat, seminare semen suum :

« Cucurrerunt illuc, » charitate veri-

tatis eos impellente. Psal. cxviii, 32 : Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Isa. xl, 31 : Current et non laborabunt, ambulabunt et non deficient.

« Et prævenerunt eos, » scilicet Christum et discipulos. Psal. lxxvi, 26 : Prævenerunt principes conjuncti psallentibus. Nimio enim desiderio prævenerunt ad locum, ubi in spiritu putabant psallere discipuli.

« Et exiens »

Jesus, « vidit. » Et est secundum istius partis. Exivit autem extra quietem et doctrinam Apostolorum, de intimis deserti.

« Vidit turbam, » oculo miserationis. Exod. iii, 7 : Vidi afflictionem populi mei in Ægypto,et clamorem ejus audivi.

« Et misertus est super eos. » Luc. xv, 20 : Vidit illum pater ipsius, et misericordia motus est. Marc. viii, 2 : Misereorsuper turbam : quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent.

« Quia erant sicut oves » mansuete, obedientes, et simplices. Isa. lii, 6 : Omnes nos quasi oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit. I Petr. ii, 23 : Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad Pastorem, et Episcopum animarum vestrarum.

« Non habentes pastorem : » et ideo negligentia eorum et error non fuit ex ipsis, sed ex defectu pastoris. III Reg. xxii, 17 : Vidi cunctum Israel dispersum in montibus, quasi oves non habentes pastorem. Zachar. xi, 17 : O pastor, et idolum, derelinquens gregem. Quia Sacerdotes et Scribæ et Pharisæi neglexerunt eos.

« Et cœpit, »

Non nunc primo : quia sic semper in

<--- Page Split --->

fervore fuit ac si nunc inciperet. Psal. lxxvi, 11 : Dixi : Nunc capi : haec mutatio dexteræ Excelsi.

« Illos docere multa » de regno Dei : quia licet ad unum tendant, tamen per multas docentur similitudines. Osee, xii, 10 : Ego visionem multiplicavi, et in manu Prophetarum assimilatus sum.

« Et cum jam hora multa fieret, accesserunt discipuli ejus, dicentes : Desertus est locus hic, et jam hora preteriit :

Dimitte illos, ut euntes in proximas villas et vicos, emant sibi cibos quos manducent.

Et respondens ait illis : Date illis vos manducare. Et dixerunt ei : Euntes emamus ducentis denariis panes, et dabimus illis manducare ?

Et dicit eis : Quot panes habetis ? Ite, et videte. Et cum cognovissent, dicunt : Quinque, et duos pisces.

Et præcepit illis ut accumbere facerent omnes secundum contubernia super viride fœnum.

Et discubuerunt in partes, per centenos et quinquagenos. »

« Dimitte illos, »

In benedictione tua : nec amplius docendo protrahas. « Ut euntes in proximas villas, » quia ad propria ante noctem remeare non possunt, ut vel hospitium peregrinum sibi inveniant : « et vicos » rusticorum, ubi pastores habitant juxta desertum : « emant sibi cibos » necessarios, « quos manducent, » post tantam lassitudinem : quia multa indigent recreation. Isa. xxi, 14 : Occurrentes sitienti ferte aquam, qui habitatis teram Austri : cum panibus occurrite fugienti. Isa. xxviii, 12 : Haec est requies mea, refici te lassum : et hoc est meum refrigerium.

« Et respondens ait illis »

Omnium illuminator benignus Dominus : « Date illis vos manducare. » Unde, Matth. xiv, 16, dicitur : Non habent necesse ire : date illis vos manducare. Glossa interlinearis : « Quasi dicat : Vestrum est officium pascere verbo, et pascere virtutis exemplo, et pascere temporali subsidio. » Joan. xxi, 17 : Pasce oves meas, Petro dictum est ter, propter triplicem pasturam, verbi, exempli, et temporalis subsidi.

Tertium est. Et dicuntur hic tria : quaestio discipulorum, illuminatio Christi de officio eorum, et a discipulis allegatio defectus facultatum.

« Et dixerunt ei : »

Paupertatem suam in facultate pascendi allegantes : nescientes se esse divites factos in Domino. « Euntes emanus, » si loca in quibus emeremur propinqua essent, et census suppeteret, « ducentis denariis panes : et dabimus illis manducare. » Joan. vi, 7 : Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. Denarius autem iste imagine regis insignitus, verbum veritatis significat, quod imaginem summi Regis prætendit. Centenarius autem est decalogus per bonum

<--- Page Split --->

divinum, et bona novem ordinum Angelorum multiplicatus : et idem centenarius in duo mandata charitatis. Isti sunt enim ducenti denarii, qui sunt in facultatibus discipulorum Christi.

« Et dicit eis »

Omnibus abundans Dominus. Ad Roman. x, 12 : Idem Dominus omnium, dives in omnes qui invocant illum.

« Quot panes habetis ? » Panes enim habebant, sed non erat eis tanta cura de temporalibus, quod scient numerum panum suorum. Psal. liv, 23 : Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet.

« Ite, et videte. » Magis dixit Dominus propter curam spiritualium (quae semper computare et scrutari debemus, quae significant isti panes) quam propter curam temporalium, quorum prohibuit sollicitudinem 1. I ad Corinth. II, 12 : Nos non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis.

« Et cum cognovissent, » scilicet, quot panes habebant, « dicunt » Christo : « Quinque » panes, « et duos pisecs, » ad panis dulcoramentum : quia sicut dicitur, Joan. vi, 9, panes erant hordeacei.

« Et præcepti illis, »

Sciens potestatem suæ divinitatis in multiplicandi potentia, « ut accumbere facerent omnes, » discipuli, quorum intererat distinguere limites et terminos Ecclesiarum. Psal. xlvii, 14 : Distribuite domos ejus, ut enarretis in progenie altera. Isti enim accubitus distinctiones significant ecclesiarum.

« Secundum contubernia,» hoc est, secundum societates in quibus venerant. Illi enim qui ad unum tabernaculum mi-

litiæ pertinent, contubernales vocantur. Sapient. vui, 3 : Generositatem illius glorificat, contubernium habens Dei.

« Super viride fœnum, » quia sicut, Joan. vi, 10, dicitur : Erat fœnum multum in loco, de quo conjecto, sedes per ordines diversos discumbentium fecerunt. Hoc autem fœnum carnem significat. Isa. xl, 6 : Omnis caro fœnum, et omnis gloria ejus quasi flos agri. Viride autem est, virore virtutis castitatis. Jerem. xvii, 7 et 8 : Benedictus vir qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus. Et erit quasi lignum quod transplantatur super aquas. Discumbere autem super fœnum, est suppressam habere carnem disciplina continentiae. I ad Corinth. ix, 27 : Castigo corpus meum, et in servitutem redigo : ne forte cum aliis prædicaverim, ipse reprobus efficiar.

« Et discubuerunt, »

Secundum ordinem apostolicum, « in partes, » hoc est, societates, « per centenos, » qui perfectionem decalogi in coelestem et Angelorum bonam conversationem implebant. Ad Philip. iii, 20 et 21 : Nostra conversatio in cœlis est : unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suæ.

« Et quinquagenos, » qui aversionem quinque sensuum, in quorum delectabilibus sensualitas avertitur, per observationem decalogi reformabant : et ad annum Jubileum remissionis tendebant. Baruch, iv, 28 : Sicut fuit sensus vester ut erraretis a Deo, decies tantum iterum convertentes requiretis eum.

« Et acceptis quinque panibus et duobus piscibus, intuens in cœlum, benedixit, et fregit panes, et dedit dis-

<--- Page Split --->

cipulis suis, ut ponerent ante eos, et duos pisces divisit omnibus. »

Hic tangit istius miraculi de pastu perfectionem. Est in sex, scilicet, in acceptatione : in qua docet, quod omne quod nobis apponitur, debet esse acceptum et non contemptum.

Unde dicitur : « Et acceptis, » hoc est, acceptatis, quamvis hordeacei fuerint. Psal. l, 21 : Acceptabis sacrificium justitiae. Ideo dicit, Luc. x, 7 : Edentes et bibentes quae apud illos sunt. Accepta enim nobis esse debent dona Dei, quae pro tempore ministrat : ne murmuremus cum istis, qui in sepulcris concupiscentiae sepulti sunt 1. « Quinque panibus » hordeaceis, ut dicitur, Joan. vi, 9. Non enim multa requirere debemus, nec delicata. Tob. iv, 23 : Noli timere, fili mi : pauperem quidem vitam gerimus, hoc est, parum habentem. Non enim respicimus ad præsentia, sed dicimus cum Paulo, II ad Corinth. in, 5 : Sufficientia nostra ex Deo est. Psal. xxi, 27 : Edent pauperes, et saturabuntur. Parum enim habentes, et sibi non sufficientes, sunt pauperes.

« Et duobus piscibus, » pro dulcoramento duri panis et hordeacei : et est dulcoramentum non incentivum libidinis, sed caloris concupiscentiae refrigerativum. Eccli. xviii, 30 : Fili, post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua avertere.

« Intuens in coelum, »

Ut nos dona Dei, nobis ad usum concessa, ad Deum per gratiarum actionem dirigere doceret, et intentionem nostram in summo necessaria ad ipsum referre : ut dicamus cum Psalmista, Psal. cx, 4 et 3 : Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus : escam dedit timentibus se.

« Benedixit, » ut sanctificaret per Dei

verbum. I ad Timoth. iv, 4 et 5 : Creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum quod cum gratiarum actione percipitur ; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem. Job, in, 24 et 25 : Antequam comedam suspiro : et tamquam inundantes aquæ, sic rugitus meus : quia timor quem timebam, evenit mihi : et quod verebar accidit. Ne dicatur mihi, Psal. xl, 10 : Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem.

« Fregit, » ut unicuique competens secundum suam facultatem proportionaret nutrimentum. Isa. lviii, 7 : Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque iudic in domum tuam. Econtra de incompetentia proponentibus, dicitur, Thren. iv, 4 : Parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. Hinc est quod, Luc. xxiv, 33, discipuli cognoverunt Dominum in fractione panis, hoc est, in panis spiritualis competenti expositione, capacitati uniuscujusque proportionata.

« Et dedit discipulis suis, » ut ministris : isti enim ministrare habent dona Dei turbis sibi commissis. Matth. xxiv, 45 : Quis, putas, est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus suus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore ? Luc. ix, 13 : Vos date illis manducare.

« Ut ponerent ante eos. » Non ut sibi retinerent, vel furarentur. Matth, x, 8 : Gratis accepistis, gratis date. Luc. vi, 38 : Date, et dabitur vobis.

« Et duos pisces, » pro dulcoramento, « divisit » fractos « omnibus. » Act. iv, 35 : Dividebatur singulis prout cuique opus erat.

Isti autem quinque panes quamvis a Sanctis, et a nobis spiritualiter, multipliciter in aliis locis expositi sint, tamen hic non deficientes in panibus, ponimus quinque panes pœnitentium, et ad Deum venientium refectionis : panem scilicet

<--- Page Split --->

lacrymarum in compunctione : panem humillimæ veritatis in confessione : panem arctum in justitiæ destrictione (alias, distributione) in satisfactione : panem virtutis in perfectione : et panem consolationis in reconciliatione.

De primo pane dicitur, Psal. lxxix, 6 : Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Tob. ii, 3 : Manducavit panem cum luctu et tremore. Psal. xii, 4 : Fuerunt mihi lacrymæ meæ panes die ac nocte.

De secundo pane dicitur in Psalmo ct, 10 : Cinerem tamquam panem mamducabam, et potum meum cum fletu miscebam. Cinis enim (quia in nobis est causa humilitatis, Eccli x, 9 : Quid superbit terra et cinis ?) significat verae confessionis humilitatem. III Reg. xix, 6 et 8 : Ecce ad caput Eliae subcinericius panis, et vas aquæ : comedit ergo, et bibit.... Et ambulavit in fortitudine cibi illius, quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb.

De tertio pane dicit Isaias, xxx, 20 : Dabit vobis Dominus panem arctum, et aquam brevem : et non faciet avolare a te ultra doctorem tuum : quia in salisfactione peccati, districta severitas justitiae cibat pœnitentes, et præstat refrigerium ut aquam. III Reg. xxi, 27 : Mittite virum istum in carcerem, et sustentate eum pane tribulationis, et aqua angustiz. Refrigerium timoris : ne forte quos facit, non sint satis digni fructus pœnitentiæ. Carcer autem est censura custodiae.

De quarto pane virtutis in profectu pœnitentium dicitur in Psalmo cni, 13 : Panis cor hominis confirmat. Isa. iv, 1 : Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur.

De quinto pane dicitur, Matth. xv, 27 : Catelli, hoc est, humiles pœnitentes, edunt de micis, hoc est, de consolatio-

nibus, quæ cadunt de mensa dominorum suorum, hoc est, Sanctorum et Angelorum : quia in spe reconciliationis peccatorum, dulce aliquid gustant de refectionibus beatorum. Genes. xlix, 20 : Aser, pinguis panis ejus, et præbebit delicias regibus. I Reg. xxi, 3, dicitur de istis panibus omnibus simul ad sacerdotem a David : Nunc ergo si quid habes ad manum, vel quingue panes, da mihi, aut quidquid inveneris.

Isti sunt hordaecci ex quibus cibatur homo jumentinus, qui in peccato animaliter et brutaliter vixit. Et virtute hujus duri et hordeacei panis, percutitur et confringitur tabernaculum Madian 1.

Duo autem pisces dulcorantes hos panes sunt spes veniæ, et timor Dei : de quorum uno, scilicet de amore Christi dicitur, Joan. xxi, 9 : Viderunt prunas positas,et piscem superpositum,et panem: quæ prunæ beneficia Dei sunt ad charitatem incendentia : piscis autem dulcedo dilectionis.

De secundo autem pisce dicitur, Luc. xi, 11 : Quis ex vobis patrem petit piscem : numquid pro pisce serpentem illi dabit? Ac si dicat : Non facit. Non enim petenti veniam porrigit desperationem, quæ est venenum salutis.

Augustinus autem dicit, quod quinque panes, quinque sunt libri legis : et duo pisces austeritatem legis dulcorantes, sunt Prophetiae, et Psalmi : de quibus dicitur, Luc. xxiv, 44 : Necesse est impleri omnia quæ scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Sed de hoc alibi satis dictum est 2.

« Et manducaverunt omnes, et saturait sunt.

Et sustulerunt reliquias fragmentorum, duodecim cophinos plenos, et de piscibus.

1 Cf. Judicum, vii, 13. 2 Cf. præcipue Enarrationes in Matthæum,

<--- Page Split --->

Erant autem qui manducaverunt quinque millia virorum. »

Tangit hic miraculi veritatem, et quantitatem in isto paragrapho.

Veritatem quidem in hoc quod dicit : « Et mandacaverunt omnes. » Qui non manducassent, nisi verus panis, et veri pisces fuissent. « Et saturati sunt. » Psal. lxxvii, 29 et 30 : Manducaverunt et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis : non sunt fraudati a desiderio suo.

« Et sustulerunt. »

Quantitatem determinat per quantitatem reliquiarum, et per numerum comedentium.

De primo dicit : « Et sustulerunt, » discipuli ad præceptum Domini. Joan. vi, 12 : Colligite quæ superaverunt fragmenta, ne pereant 1.

« Reliquias fragmentorum, » ut pauperibus erogarentur, « duodecim cophinos, » hoc est, magnas sportas, quæ circulis, per quos brachia inferuntur, in dorso portantur. Et est unum de magnis miraculis, quod fragmenta nec plures nec pauciores coplinos implebant quam numerus erat Apostolorum : et ut instruerentur Apostoli, quoniam non ad unum, vel duos, et sic deinceps, pertinet pastura pauperum ; sed ad omnes Apostolos, et successores eorum.

« Plenos, » quia gratia omnibus abundat. Jacob. 1, 5 : Dat omnibus affluenter, et non improperat.

« Et de piscibus, » supple, sustulerunt sacramenta omnibus abundantia.

« Erant autem qui manducaverunt »

De quinque panibus, et duobus piscibus, « quinque millia virorum, » exceptis mulieribus et parvulis.

« Et statim coegit discipulos suos ascendere navim, ut praecederent eum trans fretum ad Bethsaidam, dum ipse dimitteret populum.

Et cum dimisissteos, abiit in montem orare. »

Hic post pastum Leonis, universaliter fit demonstratio virtutis Leonis, in creaturis elementorum ostensa, ut melius fortitudo describatur.

Dividitur autem pars ista in tres partes, scilicet, in potestatis manifestationem : in manifestationis istius utilitatem, ibi, §. 51 : « Et plus magis intra se stupebant, etc. » Et in manifestatae potestatis ædificationem, ibi, §. 54 : « Cumque egressi essent de navi, etc. »

In primo horum quatuor sunt partes, scilicet, qualiter separatus est ab eis Dominus : et qualiter ex hoc periculum incurrit navis et laborem navigantes : et qualiter territi sunt de manifestatione potestatis Domini ambulantis super aquas : et qualiter a Domino sunt confortati, consolati per manifestationem potestatis ejus in aere.

In primo autem horum dicit quatuor, scilicet, qualiter discipulos a se recedere compulit, et quo eosdem recedentes direxit, et qua de causa a discipulis ad tempus separatus fuit, et quid separatus ab eis fecit.

Dicit igitur : « Et statim. » Glossa interlinearis : Quia sic dicitur, Joan. vi, 13, scivit quod statim post hanc refectionem venturi essent, ut raperent eum, et facerent eum regem : et ideo a discipulis (inter quos quaerebatur a turbis) fugit in desertum.

Et hoc est : « Coegit eos, » quia inviti etiam ad tempus separabantur. IV Reg. iv, 30 : Vivit Dominus, et vivit anima tua, non dimittam te. Psal. lxxix, 19 : Non discedimus a te, vivificabis nos : et nomen tuum invocabimus.

<--- Page Split --->

Exod. XXXII, 15: Si non tu ipse praecedas, ne educas nos de loco isto.

« Discipulos suos, » qui tamquam ad magistrum ad eum intenderunt, « ascendere navim, » absque eo : per quam navim suffragium pœnitentiae intelligitur, quia Christus non pœnituit, eo quod non peccavit. Sapient. xiv, 5 : Transeuntes mare per ratem liberati sunt.

« Ut præcederent eum trans fretum, »

Hoc est, ut præcederent eum ultra mare Galilææ quod est lacus Genesareth ad aliam ripam stagni, « ad Bethsaidam. » Videtur esse contrarium quod dicitur, Joan. vi, 17, ubi dicit, quod navigantes venerunt trans mare in Capharnam. Et ad hoc dicendum, quod navigantes primo venerunt Bethsaidam, et tandem Capharnamum : quia Bethsaida et Capharnamum ultra ripam laci illius sitæ sunt, et Bethsaida navigantibus a Tiberia prius occurrit : Bethsaida autem nominatur, quia civitas fuit principalium suorum Apostolorum Petri, et Andreæ, et Philippi : et ibi principales habebant amicos : et domus venationis interpretatur, quia venatores spirituales erant Apostoli. Jerem. xvi, 16 : Mittam eis multos venatores, et venabuntur eos de omni monte, et de omni colle, et de cavernis petrarum. Genes. xxvii, 3 et 4 : Sume arma» tua, pharetram, et arcum:... et affer mihi de venatione tua, ut comedam, et benedicat tibi anima mea.

« Dum ipse, »

Christus, « dimitteret, » sub forma benedictionis alicujus, « populum, » qui manducaverat : et ideo sibi quasi inseparabiliter adhærebat. II Reg. vi, 18 et 19 : David benedixit populo in nomine Domini exercituum : et partitus est universæ multitudini Israel, tam viro quam mulieri, singulis collyridam panis unam, et assaturam bubulæ carnis unam, et

similam frixam oleo. Et abiit omnis populus, unusquisque in domum suam. Collirydam quidem panis, in confortationem cordis in pane quem dedit : assaturam autem bubulæ carnis, in labore quem impendit, in quo se charitatis igne assavit : et bubulus trahens onus eorum fuit : et hoc idem per pisces significatur. Similam autem frixam oleo, impendit in oratione pura, quam ex misericordia ad Patrem fecit, quando in cœlum suspexit. Et sic unusquisque in domum conscientiæ suæ rodivit.

« Et cum »

Ipse Christus sic « dimisisset eos » in domos suas, « abiit, » ab eis fugiens, ne raperent eum in regem, « in montem » deserti adjacenlis, quod eminentiam spiritus designat, » orare, » et gratias Patri pro beneficiis agere, et nobis formam orandi dare. I ad Thessal. v, 17 et 18 : Sine intermissione orate. In omnibus gratias agite.

« Et cum sero esset, erat navis in medio mari, et ipse solus in terra.

Et videns eos laborantes in remigando (erat enim ventus contrarius eis) : »

Tangitur hic de periculo in quod inciderunt ex absentia : quia sicut præsentia gubernatoris navis causa est salutis navis, ita absentia gubernatoris causa est periculi navis.

Tanguntur autem tres causæ periculi, et una sola causa liberationis.

Prima autem causa est absentia luminis veritatis, quam tangit cum dicit : « Cum sero factum esset, » et sol occubuisset, et tenebræ essent ex defectu scientiæ veritatis. Act. xxvii, 20 : Neque sole, neque sideribus apparentibus,... jam ablata erat spes omnis salutis nostræ. Sol autem est illuminatio veritatis

<--- Page Split --->

divinæ : luna autem est lumen veritatis ecclesiasticae : sidus autem est illuminatio consilii Sanctorum.

Secunda causa periculi est tempestas maris sæculi : et hanc tangit cum dicit : « Erat navis in medio mari, » ubi mare in majori fuit fluctuum suorum tempestate. Psal. xcii, 4 : Mirabiles elationes maris. Jonæ, i, 11 : Mare ibat, et intumescebat super eos. Et hoc significat tyrannorum persecutionem, et dæmonum in tentationibus exsufflationem.

Tertia causa periculi est absentia gubernatoris, quam tangit cum dicit : « Et ipse, » Christus gubernator, « solus erat in terra, » certæ et firmæ stabilitatis. Alii autem sine ipso in fluctibus. Joan. vi, 19 : Navicula in medio mari jactabatur fluctibus 1.

venit ad eos ambulans supra mare : et volebat præterire eos.

At illi ut viderunt eum ambulantem supra mare, putaverunt phantasma esse, et exclamaverunt.

Omnes enim viderunt eum, et conturbati sunt. »

« Et circa quartam vigiliam noctis, venit ad eos. » Et tangitur hic tertium, quod est terror et conturbatio discipulorum.

Tanguntur autem hic tria : causa conturbationis ex parte Domini : causa conturbationis ex parte discipulorum, quæ fuit falsa opinio de Domino : et generalis existimatio istius falsæ opinionis.

Deinde tangit causam liberationis :

« Et videns eos »

Christus oculo misericordiæ potius quam corporis. Sapient. iv, 15 : Respectus ejus in electos illius. Psal. xxxi, 8 : In via hac qua graderis, firmabo super te oculos meos.

« Laborantes, » ultra vires, « in remigando, » navem gubernando ad præceplum ipsius Domini, qui eos remigare præceperat. II ad Corinth. xi, 23 : In laboribus plurimis.

Et subjungit causam laboris : « Erat enim ventus, » persuasionis dæmonum, et malorum hominum, « contrarius eis, » quia contra Sanctos moliuntur dæmones, et mali homines. Ad Ephes. vi, 12 : Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualio nequitiæ, in cælestibus.

Sic ergo videns eos laborantes,

« Et circa quartam vigiliam noctis,

Dicit igitur :

« Circa quartam vigiliam. » Quatuor sunt noctis vigilie, conticinium, intempestum, gallicinium, antelucanum. Conticinium est, quando bestiis collectis ad antra sua, et hominibus ad silentia, cuncta conticescunt. Osae, iv, 5 : Nocte tacere feci matrem tuam. Sapient. xviii, 14 : Cum quietum silentium contineret omnia. Et haec vigilia vocatur crepusculum, quando lux solis et lux sensuum perfecte occidit.

Secunda vigilia vocatur intempestum, quando tempestas somni super sensus fortiter irruit. III Reg. ut, 20 : Consurgens intempestæ noctis silentio, tulit filium meum de latere meo ancillæ tuæ dormientis, et collocavit in sinu suo : suum autem filium, qui erat mortus, (dormiens quippe oppressit eum) posuit in sinu meo.

Tertia vigilia vocatur gallicinium, a media nocte incipiens, quando galli ex auroe maturatione cantare consueverunt. Matth. xxvi, 34 : In hac nocte, antequam gallus cantet, ter me negabis. Et hoc est, quando somnus a profundo saporis attenuari incipit.

<--- Page Split --->

Quarta vigilia est antelucanum, quando tenebrae noctis cum aurora miscentur reorientis solis. Exod. xiv, 24 et 23 : Jamque advenerat vigilia matutina, et ecce respiciens Dominus super castra Ægyptiorum per columnam ignis et nubis, interfecit exercitum eorum : et subvertit rotas curruum, ferebanturque in profundum.

Prima aptatur juventuti, secunda aetati virili, tertia senectuti, et quarta aetati decrepite in homine : unde, Marc. xiii, 33 : Nescitis quando dominus domus veniat : sero, an media nocte, an galli cantu, an mane ?

Item, prima aptatur legi naturae, secunda legi scriptae, tertia Prophetiae, et quarta adventui Christi, quando Christus venit ad discipulos in mundum. Isa. xxi, 11 et 12 : Custos, quid de nocte ? custos, quid de nocte ? Dixit custos : Venit mane, et nox. Ita enim quaesierunt sancti Patres, quae horae, sive vigiliae longae noctis transierunt : et quantum adhuc restaret usque ad lucem Christi.

Adhuc autem, istae vigiliae aptantur lucibus nostris : quia prima est lux naturae in ratione per peccatum occumbentis : secunda autem est lux virtutis civilis, obtenebrata perfecte per peccatum : tertia autem, lux fidei, micans obscure in recogitante de peccatis suis : quarta autem est lux gratiae in pœenitente, quando Christus venit. Duabus enim primis vigiliis lux cadit, et duabus secundis resurgit : unde in tertia vigilia Dominus respexit Petrum 1 : et quarta, respexit supra castra Ægyptiorum . Psal. c, 8 : In matutino interficiebam omnes peccatores terra. In prima viglia fit nox a nocendo dicta. Joan. ix, 4 : Venit nox, quando nemo potest operari. In secunda vigilia percutiuntur primogenita Ægyptiorum. Sapient. xvii, 14 et 15 : Cum... nox in suo cursu medium iter haberet, omnipotens sermo tuus de coelo, a regalibus se-

dibus, durus debellabor, in mediam exterminii terram prosilivit. Et post pauca sequitur, 1. 16 : Stans, scilicet in terra, replevit omnia morte.

Sic ergo, « circa quartam vigiliam noctis, » tota alia parte noctis expensa in oratione contra timores nocturnos, « venit, » per gratiae sua respectum et salutis pœenitentiam, « ad eos, » scilicet discipulos suos, quos diu in periculo relinquere non poterat. Psal. xc, 13 : Cum ipso sum in tribulatione : eripiam eum, et glorificabo eum.

Venit autem « ambulans supra mare, » non quidem assumpta agilitate, ut quidam dicunt : sed potius hoc fecit ut Deus : quia corporis gravitate manente, et liquiditate aquarum salvata, super liquidum ambulavit elementum : et hoc est miraculum miraculorum, quando remanente impotentia ad actum, actus tamen demonstratur : sicut quando virgo manens virgo, peperit : et quando manente corporis soliditate et continuitate, per clausa ostia Dominus intravit. Et hoc alibi a nobis est declaratum.

« Et volebat, » hoc est, ad modum volentis se habebat, « praeterire eos. » Glossa interlinearis, ut gratior esset liberatio. Simile, Luc. xxiv, 28 : Ipse se finxit longius ire, ut instantius invitaretur ad manendum.

« At illi ut viderunt eum, »

Hoc est, postquam discipuli respexerunt eum gravi corpore super liquidum ambulare elementum : et ignorabant adhuc potentiam deitatis ipsius. Psal. lxxvi, 20 : In mari via tua, et semite tue in aquis multis : et vestigia tua non cognoscentur.

« Putaverunt, » falsa phantasia decepti, quia judicaverunt corpus deitati unitum, ejusdem esse impotentiae cum corpore non unito deitati, « phantasma

<--- Page Split --->

esse, » et non veritatem. Glossa interlinearis : Non enim putabant verum corpus super aquam incedere posse, quia non intellexerunt prophetam Isaiam, Isa. xlui, 2 : Cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te.

« Et » ideo « exclamaverunt, » alto clamore de intimis erumpente. Jonæ, 1, 14 : Clamaverunt ad Dominum.

Causam autem clamoris universalis subjungit, cum dicit :

« Omnes enim viderunt eum, »

Supra mare, contra consuetum humani corporis ambulantem : « et conturbati sunt, » quia talia phantasmata non apparent, nisi tempore quo futurum est aliquod infortunium. Isa. xxx, 19 : Ad vocem clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi.

Et ideo sequitur :

« Et statim locutus est cum eis, et dixit eis : Confidite, ego sum, nolite timere.

51 Et ascendit ad illos in navim, et cessavit ventus. »

Et tangitur hic consolatio timentium, et liberatio in periculo existentium.

Et de consolatione dicit : « Et statim, » consolator Dominus, « locutus est cum eis, » ut eum per vocem cognoscerent, quem ambulantem in undis non cognoverunt. Cantic. ii, 14 : Sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis.

« Et dixit eis : Confidite. » Confidentia enim est amplitudo animi in spe periculum evadendi. Joan. xvi, 33 : Confidite, ego vici mundum, cujus pressuram significat tempestas exorta. II ad Corinth. 1, 9 et seq :. Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos : qui de tantis periculis nos eripuit, et eruit : in quem speramus quoniam et

adhuc eripiet, adjuvantibus et vobis in oratione pro nobis.

Quia « ego sum. » Hæc enim est causa confidentiæ, quod ipse est, qui vere est : quia omnem sæculi motum sua comprimit immutabilitate : et omne quod apparet, et non vere est (eo quod mutabile est) sua certificat veritate, et illuminatione. I ad Timoth. vi, 16 : Qui solus habet immortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem. Exod. ii, 14 : Ego sum qui sum.

« Nolite timere » in periculis, vel phantasiiis apparentibus : quia præsentia mea vobis erit causa salutis. Psal. xx, 5 et 6 : Non timebis a timore nocturno, a sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris.

« Et ascendit ad illos in navim, »

Ut liberaret a periculo tempestatis : sicut certificaverat contra phantasma.

« Et cessavit ventus » tentationis, qui fuit causa turbationis. Matth. viii, 26 : Imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna.

« Et plus magis intra se stupebant.

Non enim intellexerunt de panibus : 5 erat cor eorum obcecatum.

Et cum transfretassent, venerunt in 53 terram Genesareth, et applicuerunt. »

Secundum est, divisum contra praecedens totum, ubi ostenditur necessitas miraculi quod inducitur, ut plene intelligatur potentia multiplicationis panum.

Dicit igitur, quod « plus stupebant, » de hoc quod super mare ambulabat, « et magis plus, » quia ad imperium ejus ventus cessabat. Eccli. xlui, 23 : In sermone ejus siluit ventus, et cogitatione sua placavit abyssum, et plantavit in illa Dominus insulas.

<--- Page Split --->

« Non enim intellexerunt de panibus, »

Hoc est, de potestate sua demonstrata in panum multiplicatione : et ideo necessarium fuit adjungere hoc miraculum, in quo non tantum in terrestribus, sed et in aquis et aere potens esse cognosceretur. Proverb. xx, 13 : Aperi oculos tuos, et saturare panibus.

« Erat enim » adhuc « cor eorum obcæcatum, » ne Dominum in omnipotentia suæ deitatis agnoscerent. Luc. xxiv, 16 : Oculi illorum tenebantur ne eum agnoscerent. Matth. xv, 16 : Adhuc et vos sine intellectu estis ?

« Et cum transfretasset, »

A periculo liberati, « venerunt in terram Genesareth, » ad aliam ripam stagni versus Bethsaidam, et Capharnaum, « et applicuerunt » ibi, salutem omnibus offerentes, quam secum adduxerant.

Et hoc est quod sequitur :

« Cumque egressi essent de navi, continuo cognoverunt eum :

Et percurrentes universam regionem illam, coeperunt in grabatis eos qui se male habebant circumferre, ubi audiebant eum esse.

Et quocumque introibat, in vicos, vel in villas, aut civitates, in plateis ponebant infirmos, et deprecabantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent : et quotquot tangebant eum salvi fiebant. »

Tangit enim hic diffamatae potestatis utilitatem in Domini cognitione, in populorum ad ipsum acceleratione, [in languentium congregatione, in universali omnium sanatione, in fidei perfectione, in hoc quod etiam salutem ex fimbriis ejus sibi provenire credebant.

Et hoc est quod dicit : Cumque egressi essent de navi, » salvati a periculo, « continuo cognoverunt cum » incolae regionis illius, quod sine navis adminiculo venerat, sicut dicitur, Joan. 22 et 23. Et in hoc etiam miraculo cognoverunt eum in potentia divina.

« Et »

ideo

« percurrentes, »

Accelerando. Proverb. vi, 3 : Discurre, festina, suscita amicum tuum.

« Universam regionem illam, » quaadjacet stagno, « caperunt in grabatis, » hoc est, capitalibus lecticis, « eos qui se male habebant, » infirmitate corporis laborantes, « circumferre, » ad locum ubi audiebant eum esse : quia, sicut dicitur, Luc. vi, 19 : Virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Isa. lxvi, 20 : Adducent omnes fratres vestros de cunctis gentibus donum Domino in equis, et in quadrigis, et in lecticis, et in multis, et in carrucis, ad montem sanctum meum, hoc est, ad eminentiam meae salutis, Jesu Salvatori meo.

« Et quocumque introibat, in vicos, »

Hoc est, in rura, « vel in villas » majores, « aut civitates, » ubi civilitas quaerebatur, « in plateis ponebant infirmos, » ut ex publico adspectu infirmorum misericordia motus sanaret eos verbo et voluntate : quia hoc ad sanitatem sufficiebat. Psal. cxiii, 3 : Omnia quaecumque voluit Dominus, fecit. Act. v, 13, simile legitur de Petro : In plateis ponebantur infirmi in lectulis, ut veniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum, et liberarentur ab infirmitatibus suis.

« Et deprecabantur eum, » fide plena, « ut vel, » hoc est, saltem, « fimbriam

<--- Page Split --->

vestimenti ejus tangerent. » Matth. ix, 21 : Dicebat enim intra se : Si tetigero tantum vestimentum ejus, salva ero.

« Et quotquot tangebant eum, » plus tactu filei quam corporis, « salvi fiebant. » Zachar. viii, 23 : Apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judæi,

dicentes : Ibimus vobiscum, audivimus enim quoniam Deus vobiscum est.

Unicus ille vir Judæus glorificans Deum, est Dominus Jesus Christus salvans omnes, cum quo Deus singulariter est per unionem. Et vocatur nomen ejus Emmanuel, hoc est, Nobiscum Deus 1.

CAPUT VII.

Pharisæos redarguit, Christi arguentes discipulos, quod non lotis ederent manibus, cum ipsi Dei mandata ob suas traditiones transgrederentur : declarans quænam possint hominem coniuginare, nempe quæ de corde exeunt : Syrophænissæ filiam, ad perseverantem illius supplicationem, a dæmonio liberat : et surdum ac mutum sanat.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

Dicit igitur :

IN CAPUT VII MARCI

ENARRATIO.

« Et conveniunt ad eum Pharisæi et quidam de Scribis, venientes ab Jerosolymis.

Et cum vidissent quosdam ex discipulis ejus communibus manibus, id est, non lotis, manducare panes, vituperaverunt. »

Hic incipit pars illa quae est de fama dignitatis regalis in legum positarum positione, et injustarum legum positarum evacuatione : hoc enim facere competit Leoni de tribu Juda, sicut in ante habitis dictum est.

Dividitur autem hæc pars in tres particulas : in quarum prima, traditiones stultæ et turpes evacuantur : in secunda, leges juste omnibus promulgantur, ibi, y. 14 : « Et advocans iterum turbam, dicebat illis : Audite me omnes, et intelligite, etc. » In tertia vero, legum suarum ponit interpretationem, ibi, y. 17 : « Et cum introisset in domum a turba, etc. »

Adhuc autem prior istarum habet quatuor particulas : in quarum prima tangitur introductionis istius partis occasio : in secunda, humanarum observationum apud Judæos observatio : in tertia, quare has discipuli Christi non servent interrogatio : in quarta autem, per responsum Christi observationum hujusmodi ostenditur evacuatio. Et hæc per ordinem in littera continentur.

In prima harum particularum continentur tria, scilicet, per quos facta est discipulorum Christi reprehensio, et de quo facta est, et qualiter.

« Et conveniunt ad eum, »

Hoc est, ad Christum mala conventione. Psal. ii, 2 : Principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus.

« Pharisæi, » qui de observantia legis suæ gloriabantur. Luc. xvii, 11 et 12 : Pharisæus stans, hæc apud se orabat : Deus, gratias ago tibi,.... quia non sum sicut cæteri hominum, etc. Jejuno his in sabbato, decimas do omnium quæ possideo.

« Et quidam de Scribis, » qui de falsi nominis scientia gloriabantur. I ad Corinth. vui, 1 : Scientia inflat, charitas vero ædificat.

« Venientes ab Jerosolymis, » ubi fuit locus religionis, et sapientiae, et legis, et auctoritatis. Isa. ii, 3 : De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et ideo isti majora aliis præsumpserunt, et forte ad explorandum et observandum Christum missi fuerant. Genes. xii, 9 : Exploratores estis : ut videatis infirmiora terræ venistis.

« Et cum vidissent, etc. »

Tangit de quo reprehendebant, quia « cum, » observando oculo nequam, « vidissent. » Matth. xx, 15 : An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ?

« Quosdam, » simplices, non omnes, « ex discipulis ejus, » scilicet Domini Jesu, « communibus manibus, id est, non lotis » manibus : quia Judæi communia Gentilibus opera vel escas, immunda reputabant, « manducare panes : » quia quamvis nihil inquinamenti manibus adhæreret, tamen communes reputabant nisi lavarent, quod superfluum et superstitiosum. Reputabant enim, quod contactus aliquis immunditiam manibus impressisset : et hoc exponendo subinfert

<--- Page Split --->

Evangelista : « Communibus, id est, non lotis manibus manducare panes : » quia non nisi ad exteriora respiciebant : et hoc superstitiosum est respicere exteriora, interioribus neglectis. Job, ix, 30 et 31 : Si lotus fuero quasi aquis nivos, et fulserint velut mundissimae manus meae : tamen sordibus intinges me, et abominabuntur me vestimenta mea, hoc est, quantumcumque lotus fuero extra, tamen intus sordidus existens, a te reputabor immundus : et vestes extra mundatæ interiorem immunditiam detestantur.

nus » suas, quas putant ex tactu diversorum contrahere immunditias, « non manducant » Psal. xxv, 6 : Lavabo inter innocentes manus meas : et circumdabo altare tuum Domine. Hoc enim de lotura corporali intelligebant : « tenentes » in hoc « traditionem, » hoc est, institutiones traditas, « seniorum, » Pharisæorum et Judæorum, qui carnaliter legem intelligentes ista tradiderant servanda.

« Et a foro »

« Vitupæaverunt. » Interiora non habentes reprehendere, ad exteriora se contulerunt : unde dicit de talibus Apostolus, ad Roman. x, 3 : Ignorantes justitiam Dei, et suam quærentes statuere, justitiæ Dei non sunt subjecti.

Venientes, in quo cum diversis negotiati fuerant, quorum aliquos immundos reputabant, vel timebant, « nisi baptizentur, » hoc est, laventur prius, « non comedunt, » quia se immunditias contraxisse reputabant. Isa. 1, 16 : Lavamini, mundi estote. Hoc enim de corporali munditia intelligeant, non attendentes quod sequitur, ibidem, §. 16 : Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. Isa. 11, 11 : Mundamini, qui fer tis vasa Domini.

Pharisæi enim et omnes Judæi, nisi crebro laverint manus, non manducant, tenentes traditionem seniorum.

Et a foro, nisi baptizentur, non comedunt : et alia multa sunt quæ tradita sunt illis servare, baptismata calicum, et urceorum, et æramentorum, et lectorum.

Et interrogabant eum Pharisæi et Scribæ : Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem ? »

« Pharisæi enim, » præcipue, « et omnes Judæi, » a Pharisæis instructi.

Tangit enim hic observationes superstitiosas Judæorum. Dicit autem tria, scilicet, observationes in lotura manuum, et observationes in lotura corporum, et observationes in lotura vasorum.

Dicit igitur : « Nisi crebro laverint ma-

« Et alia multa sunt, »

De corporalibus munditiis et immunditiis, « quæ tradita sunt illis, » a superioribus suis, « servare, » qui carnaliter legem intelligebant : « baptismata, » hoc est loturam, « calicum, » vasorum ad bibendum, « et urceorum, » vasorum ad liquores diversos retinendum, « et æramentorum, » vasorum æreorum ad diversos usus deputatorum, « et lectorum, » in quibus quiescebant, qui ex diversis causis immundi reputabantur. Ad Hebr. ix, 9 et 10 : Non possunt juxta conscientiam perfectum facere servientem, solummodo in cibis, et in potibus, et variis baptismalibus, et justitiis carnis, usque ad tempus correctionis impositis.

<--- Page Split --->

« Et interrogabant eum Pharisæi, »

A facto discipulorum occasionem accipientes : dicentes per modum accusationis : « Quare discipuli tui, » qui tibi obediunt : et ita peccatum eorum in tuam redundat culpam, « non ambulant, » in conxersatione sua, « juxta traditionem » carnalem « seniorum, » qui perfecti in lege sunt reputati ? Et hoc conqueritur Dominus, Isa. xxix, 13 et 14 : Timuerunt me mandato hominum et doctrinis : ideo ecce ego addam ut admirationem faciam populo huic miraculo grandi el stupendo : peribit enim sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium ejus abscondetur.

« Sed communibus manibus, » hoc est, non lotis manibus, « manducant panem, » quod illicitum est, quantumcumque pulchrae sint manus. Et Dominus quidem non reprehendit munditiam corporalem, sed hoc reprehendit, quod relicta munditia interiori, tantum exteriorem munditiam sufficere putabant. Adhuc autem, quia mandatis Dei gravioribus omissis, exteriori munditiae studebant, et parvas suas traditiones firmius quam Dei mandata observari faciebant. Matth. xxii, 25 et 26 : Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ : quia mundatis quod deforis est calicis et paropsidis, intus autem pleni estis rapina et immunditia. Pharisæe cæce, munda prius quod intus est calicis et paropsidis, ut fiat id quod deforis est mundum.

Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum, baptismata urceorum et calicum : et alia similia his facitis multa. »

Ponitur hic talium observationum irritatio. Hic autem duo facit : primo enim carnalem intellectum per Isaïe auctoritatem redarguit : secundo, per comparationem mandatorum Dei ad suas traditiones, eos irritare legem Dei ostendit.

In primo tria facit, scilicet, redarguit : auctoritatem per quam redarguit, inducit : et auctoritatem exponit.

Redarguit cum dicit : « Bene, » quia vere, « prophetavit Isaias de vobis hypocritis, » qui vos justos simulatis, cum non sitis, « sicut scriptum est 1 » in libro Isaïe ad memoriam rei æternam : « Populus hic labiis me honorat, » verbo confitens me, et non opere et veritate. Ad Tit. 1, 16 : Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Contra quod dicitur, I Joan. iii, 18 : Non diligamus verbo, neque lingua, sed opere et veritate.

« Cor autem eorum longe est a me, » quia in corde non habent affectum ad me. Jerem. xii, 2 : Prope es tu ori eorum, et longe a renibus eorum. Contra quod dicitur, I Reg. xvi, 7 : Non juxta intuitum hominis ego judico : homo enim videt ea quæ parent, Dominus autem intuetur cor.

« In vanum autem me colunt. »

« At ille respondens, dixit eis : Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scriptum est : Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me.

In vanum autem me colunt, docentes doctrinas, et præcepta hominum.

Exteriori observantia : quia ego illam, neglecta interiori munditia, nec respicio, nec remunerationem exhibeo. Isa. i, 15 : Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis : et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiarn : manus enim vestræ sanguine plenæ sunt. Sicut enim Cain extra obtu-

<--- Page Split --->

lit, quia intus injustus fuit : et ideo Deus ad Cain, et ad munera illius non respexit 1.

« Docentes doctrinas, » per traditiones carnalium munditiarum exteriorum, « et praecepta hominum » districte servantes. Sicut et tempore isto servantur valde statuta hominum in potestate constitutorum, et puniuntur transgressores eorum. Isa. x, 1 et 2 : Væ qui condunt leges iniquas, et scribentes injustitiam scrisperunt, ut opprimerent in judicio pauperes, et vim facerent causæ humilium populi mei !

« Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum. »

Matth. xv, 6 : Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Littera autem Isaïæ in eodem sensu est sub aliis verbis : sic enim legitur, Isa. xxix, 13 : Eo quod appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis glorificat me, cor autem ejus longe est a me, et timuerunt me mandato hominum et docrinis.

« Baptismata urceorum. »

Hic interpretatur in quo sunt istae doctrinae hominum. Quia « facitis baptismata urceorum et calicum, » tamquam in hoc consistat vis legis, « et alia similia his, » in exterioribus loturis. Propter quod dicit, Isa. xlvi, 8 : Redite, pravaricatores ad cor. Exteriora enim illa a lege et a patribus praecepta, indicant quid in interioribus facere debeatis. Immundus enim spiritus qui per dationem legis a Judæis exiisse dicitur, in domum unde exivit, revertitur, quando exteriori munditia vacant, interiori neglecta : et septem alios se nequiores secum reduxit 2.

« Et dicebat illis : Bene irritum facitis praeceptum Dei, ut traditionem vestram servetis.

Moyses enim dixit : Honora patrem tuum et matrem tuam : et : Qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur.

Vos autem dicitis : Si dixerit homo patri aut matri : Corban (quod est donum) quodcumque ex me, tibi profuerit :

Et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri suo aut matri,

Rescindentes verbum Dei per traditionem vestram quam tradidistis : et similia hujusmodi multa facitis. »

« Et dicebat illis, » ostendens qualiter magnam de minimis, et parvam vel nullam de maximis curam habebant.

Dicit autem quatuor. Primo enim ostendit generaliter quod irritum faciunt Dei mandatum : secundo, ostendit in quo potissime hoc faciunt : tertio, ostendit qualiter : quarto autem, concludit quod in aliis multis faciunt similiter.

Dicit igitur : « Bene, » hoc est, veraciter sine excusatione, « irritum facitis praeceptum Dei : » quod Deus et in natura hominis, et in tabula descripsit, « ut servetis, » hoc est, « ut servari faciatis a vestram traditionem, » quam ad avaritiam vestram faciendam tradidistis. Luc. xi, 40 et 41 : Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam id, quod deintus est, fecit ? Verumtamen quod superest, date eleemosynam : et ecce omnia munda sunt vobis. Ac si dicat : Si aliquid adhasit vobis maculae, non per loturam manum, sed per eleemosynam purgatur. Et idem intendit hic probare :

1 Genes. iv, 5. 2 Cf. Matth. xii, 43 et seq. ; Luc. xi, 24 et

<--- Page Split --->

« Moyses enim, »

Ex verbo Dei, « dixit. »

Et ostendit hic, in quo potissime irritum Dei mandatum fecerunt : « Honorat patrem tuum et matrem tuam 1. » Qui honor maxime consistit in temporalium administratione : quia crescente virtute lucrandi, et providendi in filiis, decrescit eadem virtus in parentibus : et ideo filii parentum vicem tenentur in senectute supplere. I ad Timoth. v, 4 ; Discat domum suam regere, et mutuam vicem reddere parentibus : hoc enim acceptum est coram Deo.

« Et : Qui maledixerit patri vel matri 2, » potius maledictione operis quam verbi, hoc est, quando necessaria subtrahuntur (tunc enim maledictioni exponuntur) « morte moriatur. » Dignum enim est ut qui suæ vitæ principia et causas maledicit, auferatur ab ipso vita potius quam ab eis auferatur. Proverb. xxx, 17 : Oculum qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suæ, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilæ. Et hæc sunt præcepta divina.

« Vos autem dicitis? »

In traditionibus vestris id per quod præceptum divinum evacuatur.

« Si dixerit homo patri aut matri » a se necessaria petentibus ad vitæ sustentationem, (quam alias habere non possunt) : « Corban. » Corban fuit theca, in qua reponebantur vota, et oblationes ad sacerdotes pertinentes : et ponitur hic per metonymiam, continens pro contento, ut sit sensus, quod filius dicat parentibus necessaria petentibus : « Corban, » hoc est, hoc quod habeo est devotum sacerdotibus, et pertinet ad corban in quo reponuntur sacerdotum vota : et ideo sacratum est, et non licet ad usus vestros hoc resumere.

Et in hoc sensu subdit Evangelista ex-

positionem dicens : « Corban quod est » dicere « donum » sacerdotibus devotum, « quodcumque » est « ex me, » hoc est, ex mea voluntate sacratum, « tibi profuerit, » hoc est, repetens, tibi prodesse poterit. Quasi dicat : Non proderit. Quia, Proverb. xx, 25, dicitur : Ruina est homini devorare sanctos, et post votu retractare. Et ideo si retractarem votum, esset ruina, et mihi et tibi. Et hoc est verum, quando votum fit de superfluo, præter quod adhuc habetur, unde paupreres parentes sustentari possunt : de necessario enim ad sustentationem parentum pauperum, et alias non habentium, non debet fieri votum. Hoc autem sacerdotes non attenderunt, sed populum angariaverunt, ut de necessario ad propriam et parentum sustentationem vota facerent in corbonam.

Simile aliquid faciunt nostri temporis Religiosi et Sacerdotes, qui sibi victum pauperum offerri faciunt et cogunt, dicentes has bonas esse consuetudines, et servandas. Mich. 11, 5 : Hæc dicit Dominus super Prophetas qui seducunt populum meum, qui mordent dentibus suis, et prædicant pacem : et si quis non dederit in ore eorum quippiam, sanctificant super eum prælium. Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, socii furum. Omnes diligunt munera, sequuntur retributiones. Eccli. xxxiv, 24 et seq. : Qui offert saerificium ex substantia pauperum, quasi qui victimat filium in conspectu patris sui. Panis egentium vita pauperum est : qui defraudat illum, homo sanguinis est. Qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum. Hoc est quod conqueritur de sacerdotibus Deus, Malach. 11, 13 : Operiebatis lacrymis altare Domini, quia cum pauperes coguntur ad offerendum de necessario super altare, fundunt lacrymas contra Sacerdotes. Hoc etiam est contra decretum Apostolicum, II ad Corinth. viii, 13 : Non enim ut aliis sit remissio, vobis au-

<--- Page Split --->

tem tribulatio. Remissio autem in talibus, et consolatio fit sacerdotibus: aliis autem fit tribulatio paupertatis. Unde post parum dicit Apostolus, ix, 7 : Non ex tristitia, aut ex necessitate, supple, fiat eleemosyna, vel oblatio. Ex omnibus his patet quod de necessario sibi, vel parentibus, non debet fieri votum : et quod sacerdotes peccant contra veritatem Evangelicam, si de talibus vota fieri præcipiant, vel cogant, vel etiam recipiant oblationes.

Violabant me ad populum meum propter pugillum hordei et fragmen panis.

Sic ergo ostensum est quomodo contra pietatem sunt traditiones illorum : et ideo in irritum revocandae.

« Et advocans iterum turbam, dicebat illis : Audite me omnes, et intelligite.

Nihil est extra hominem introiens in eum, quod possit eum coinquinare : sed quæ de homine procedunt, illa sunt quæ communicant 1 hominem.

Et de talibus dicit :

« Et ultra, »

St quis habet aures audiendi, audiat. »

Postquam sua vovit in corban, « non dimittitis, » de facultatibus sic in corban sacr atis, « eum, » filium, « quidquam » boni ad vitæ sustentationem pertinenti, « facere patri suo aut matri » suæ indigentibus, et aliter viæ sustentationem non habentibus.

Et sic

« Rescindentes »

Ab effectu estis « verbum Dei, » quod sub præcepto legis naturae et scriptæ posuit, « per traditionem vestram, » Deo et naturae contrariam, « quam tradidistis, » ad avaritiam vestram satiandam. I ad Timothy. vi, 10 : Radix omnium malorum est cupiditas. Et ideo tales leges, et decretales, et statuta, quæ sunt ad exhauriendas bursas, nihil aliud utilitatis habentes, vocat Isaias iniquas, dicens, Isa. x, 1 et 2 : Væ qui condunt leges iniquas, et scribentes injustitiam scripserunt, ut opprimerent in judicio pauperes, et vim facerent causæ humilium populi mei : ut essent viduæ præda eorum, et pupillos diriperent. De Religiosis autem hoc idem facientibus dicitur, Matth. xxiii, 14 : Comeditis domos viduarum, orationes longas orantes : propter hoc amplius accipietis judicium. Ezechiel. xm, 19 :

« Et advocans iterum turbam. » Glossa : Confutatis superbis humiles, advocat et docet.

« Dicebat illis, » suas æquissimas leges promulgans.

Et facit tria : attentos reddit, veritatem proponit, intellectum ex spiritu accipiendum fore prædicit.

Dicit igitur : « Audite me omnes, » quia res est, quam omnibus persuadet naturalis ratio : « et intelligite » attente, ne erretis : quia nihil est ita verum, quin malus intellectus in eo possit accipi. Daniel. x, 1 : Intelligentia est opus in visione. II ad Timothy. ii, 7 : Intellige quæ dico : dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. Ipse enim dicit : « Intelligite, » idem est, quod intus in corde legite : quia cor vestrum idem vobis dictabit.

« Nihil est extra hominem, »

Ab extra, « introiens in eum, » ut cibus et potus, « quod possit eum, » hominem, « coinquinare, » ad animæ inquinationem : et hæc est propositio veritatis Christianæ. Et si objicitur quod, II Machab. vi, 18 et 19, Eleazarus potius

<--- Page Split --->

mortem elegit, quam carnem suillam comederet. Dicendum quod hoc non fecit propter cibum, sed propter præcepti legis prohibitionem : sicut et Adam non ex cibo, sed ex inobedientia inquinatus est, et nos omnes inquinavit.

Si autem objicitur de veneno, quod inquinat hominem. Dicendum, quod venenum non est de naturaliter ingredientibus in hominem, sed potius de corrumpentibus ipsum. Verbum autem Christi de his quæ naturaliter ingrediuntur intelligitur. I ad Timoth. iv, 4 : Omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum quod cum gratiarum actione percipitur.

Sed adhuc objicitur, quia verbum Christi ad propositum facere non videtur. Isti enim causabantur quod non lotis manibus manducarent : et Christus instat de cibis. Ad hoc dicendum quod Christus ostendere voluit, quod non esset vis in exterioribus immunditiis : et arguit a majori : quia si non est vis in cibis, in quibus magis vis esse videbatur, tunc multo minus vis facienda est in absolutionibus exterioribus.

« Sed quæ de homine procedunt, »

Ab inferiori radice voluntatis informata, « illa sunt quæ, » ut causa, « communicant hominem, » quia causa immunditiae spiritualis non potest esse nisi mala voluntas. Matth. xii, 33 : Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Matth. vii, 18 : Non potest arbor mala bonos fructus facere.

« Si quis, etc. »

Docet a Spiritu intellectum verum in dictis esse accipiendum, dicens : « Si quis, » hoc est, si aliquis, quia pauci erant tunc tales, « habet aures, » quibus auditum et « audiendi » virtutem ministrat Spiritus sanctus : illæ enim sunt « aures audiendi : » cæteri habent figu-

ram aurium, et non veras aures. Psal. cxiii, 6 : Aures habent, et non audient. Luc. viii, 8 : Jesus hæc dicens, clamabat : Qui habet aures audiendi, audiat 1.

« Audiat, » hoc est, audiendo veritatem in dictis percipiat. Ad Roman. x, 17 : Fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi.

« Et cum introisset in domum a turba, interrogabant eum discipuli ejus parabolam.

Et ait illis : Sic et vos imprudentes estis ? Non intelligitis quia omne extrinsecus introiens in hominem non potest eum communicare :

Quia non intrat in cor ejus, sed in ventrem vadit, et in secessum exit, purgans omnes escas ?

Dicebat autem quoniam quæ de homine exeunt, illa communicant hominem.

Ab intus enim de corde hominum male cogitationes procedunt, adulteria, fornicationes, homicidia,

Furta, avaritiae, nequitiae, dolus, impudicitiae, oculus malus, blasphemia, superbia, stultitia.

Omnia mala hæc ab intus procedunt, et communicant hominem. »

Tangitur dictorum interpretatio. Et dicit tria : interrogationem discipulorum, increpationem non intelligentium, et interpretationem dictorum tam in communi quam in singulari.

Dicit igitur :

« Et cum introisset in domum, » sequestratus ab insidiatoribus, qui digni non erant ad audiendam veritatem. Genes. xxx, 30 : Justum est ut aliquando provideam etiam domui meæ.

<--- Page Split --->

« Interrogabant eum discipuli, » qui veritatem sermonis prae caeteris intelligere studuerunt: et videbant quod multa de cibis videbantur lege prohibita, et sic esse immunda: sicut patet, Levit. xi, per totum. Et haec fuit causa quare reputabant apud se, quod Dominus illa dixerit parabolice: et dicit quod ideo « interrogabant eum discipuli ejus parabolam. » Matth. xm, 36: Edissere nobis parabolam zizaniorum agri.

escas, » quia secessum emittit impurum, per quod id quod est purum in esca purgatur.

Ex hoc autem quod dicit, quod secessum purgat omnes escas, quidam dixerunt, quod omnis esca emittitur, et nihil de esca incorporatur, sed corpus augetur et nutritur per multiplicationem sui in seipso, sicut dicunt Dominum multiplicasse quinque panes. Et si hoc est verum, tunc miraculosum est totum naturae opus.

« Et ait illis, »

Increpando quod post tot doctrinas spiritualium ab ipso auditas, sermonem tam apertum et rationabilem, parabolam esse reputaverunt, dicens : « Sic et vos, » quos spiritualiter docui, « imprudentes estis ? » non intelligentes quid parabolice, et quid secundum expressam dictum sit veritatem. Ad Hebr. v, 12 : Cum deberetis magistri esse propter tempus, rursum indigetis ut vos doceamini qua» sint elementa exordii sermonum Dei. Matth. xv, 16 : Adhuc et vos sine intellectu estis ?

« Non, » hoc est, nonne « intelligitis, » quia de facili id intelligere potestis : quia hoc dictat ratio naturalis, « quia omne extrinsecus introiens, » sicut esculentum et ipoculentum, « in hominem, » naturae est conveniens, et in naturam corporis convertible. Et ideo, « non potest eum communicare, » alias, coinquinare, hoc est, immundare : sicut nec ipsa natura sui corporis eum immundat : quia aliter semper esset et maneret immundus, et numquam posset mundari.

Et causa, quod non immundat eum, est,

« Quia non intrat in cor ejus, »

Hoc est, in animam, quae causa est omnis immunditiae spiritualis, « sed in ventrem vadit, » hoc est, in locum digestionis, « et » digestum ibi, « in secessum exit : » et ponit secessum in neutro genere : et ideo subdit : « Purgans omnes

Adhuc autem, calor digestivus praeternecessarius est, quia nihil de cibo incorporat. Et si dicatur quod humor cibi impedit ne substantia corporis a calore naturali consumatur : hoc nihil est : quia substantia tota est de veritate humanae naturae, et consumi non potest. Et si dicatur quod consumi potest, tunc detur quod consumatur : et nihil debet sequi impossibile. Si ergo hoc detur, tunc consumpta non multiplicatur in seipsa : et hoc est contra positionem, et secundum istos impossibile : ergo falsum et impossibile est secundum istos quod consumi possit cibus : ergo totus superflue sumitur et inutiliter.

Adhuc autem, ad quid diceret Dominus, « purgans omnes escas? Quod enim purgatur in escis, ab impuro depuratur, et cum totum emittatur, nihil remaneret purgatum : et sic inutiliter, et non vere diceret Dominus, « purgans omnes escas. » Ad hoc dicendum, quod revera esca transit in corporis substantiam, in naturae humanae veritatem : et falsum est, quod incrementum accipiat per sui in se multiplicationem, et est haec quorumdam trufatorum falsa positio.

Et hoc quod dicit : « Purgans omnes escas, » vere intelligendum est, quod omnes purgat secundum speciem. escarum, et nullam dimittit non purgatum : sed non purgat omnes secundum materiam, quia aliquid de materia cibi efficitur purum, quod manet. Unde sicut probatur in primo libro de Generatione et Corruptione, quod totum nutritur secundum speciem, et non nutritur totum secundum

<--- Page Split --->

materiam, ita e converso dicendum est, quod omnes et tota esse per digestionem purgantur secundum speciem, et non omnes vel tota purgantur secundum materiam : et sic omnes esse purgantur et emittuntur secundum speciem, et non omnes vel tota secundum materiam. Et hic est intellectus verus hujus sermonis. Alibi autem diximus hunc sensum in aliorum Evangelistarum expositionibus, sed hic ratio perspecta et naturaliter est assignata.

« Dicebat autem, »

Reliquam partem sermonis explanans, « quoniam quæ de homine exeunt, » et ab homine causantur et principiantur, « illa, » ex malitia radicis, quæ non est nisi mala voluntas « communicant, » immunda peccati macula, « hominem. »

« Ab intus enim de corde hominum, »

Quod sine gratia semper pravum est. Jerem. xvii, 9 : Pravum est cor omnium, et inscrutabile.

« Mala cogitationes procedunt, » sicut malitia principia. Matth. ix, 4 : Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Isa. 1, 16 : Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculus meis.

« Adulteria, » quæ sunt in nocumentum proximi, in quantum ex conjuge juvatur ad sustentationem et multiplicationem speciei. Exod. xx, 14 : Non mæchaberis.

« Formicationes, » quæ sunt secundum libidinem corrumpentes et rationem et sensualitatem : sicut quando ex ratione consentit in concupiscentiam soluti concubitus. Et ideo, ut dicit Aristoteles, « Fornicator pejor est incontinente, quia incontinens detestatur passionem concupiscentiæ : vel violentia tentationis vincitur et trahitur ad eam. Fornicator autem eligit delectari et delectatur in concupiscentia. » Apocal. n, 22 : Ecce

ego mittam mulierem Jezabel in lectum : et qui mæchantur cum ea, in tribulatione maxima erunt. Dicitur autem fornicatio prostitutio, quæ primo facta est sub fornicibus, hoc est, arcubus triumphalibus, qui tironibus in titulum suæ strenuitatis ædificabantur : ad quos spectandos, quia frequenter convenerunt juvenes mulieres libidine sola ductæ ibi se prostituerunt, ut multos coeuntes secum invenirent.

« Homicidia, » sive voluntaria, sive quæ consilio procurantur, sive quæ fiunt per effectum. Exod. xx, 13 : Non occides.

« Furta, » quæ fiunt in illicita contrec tatione rei alienæ invito domino, et præcipue in furno, hoc est, in nigro sive in tenebris : quando nescit ille cui subtrahitur. Exod. xx, 15 : Non furtum facies.

« Avaritiae, » quæ fiunt in illicita cupiditate rei alienæ. Exod. xx, 17 : Non concupiscæs domum proximi tui. Eccli. x, 9 et 10 : Avaro nihil est scelestius... Hic enim et animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua.

« Nequitiae. » Hæ sunt cordis malitia, quando tam magna mala machinatur, quæ vires suas excedunt, ita quod ea perficere nequit. Isa. xvi, 6 : Superbia ejus, et arrogantia ejus, et indignatio ejus plus quam fortitudo ejus,

« Dolus » est fraus, quæ malum quod intendit, simulatione non nœcendi operit. Unde Augustinus : « Dolus est occulta « malitia, blandis verbis adornata. » Isa. xxxii, 7 : Fraudulenti vasa pessima sunt : ipse enim cogitationes concinnavit ad perdendos mites in sermone mendacii, cum loqueretur pauper judicium.

« Impudicitiae. » Augustinus : « Impu- « dicitia est immunditia cordis ad libidi- « nem incontinentiae pertinens. » Sicut tactus impudici, et impudica oscula, et amplexus, et nutus oculorum meretricii, et hujusmodi. Augustinus : « Impudicus « oculus, impudici cordis est nuntius. » Pudicitia enim est pudor virginalis, quæ signa venereorum non admittit. Thren.

<--- Page Split --->

v, 13 : Adolescentibus impudice obusi sunt.

« Oculus malus, » hoc est, invidia, quae intus videt bonum proximi, et vulneratur ex ipso ad cordis tristitiam et dejectionem. Eecli. xiv, 8 : Nequam est oculus lividi; et avertens faciem suam, et despiciens animam suam.

« Blasphemiæ, » scilicet impositio falsi criminis in Deum : dum vel Deo attribuitur quod non convenit, vel aufertur ab eo quod convenit. Levit. xxiv, 14 Educ blasphemum extra castra, et ponant omnes qui audierunt manus suas super caput ejus, et lapidet eum populus universus. Matth. xii, 31 et 32 : Spiritus blasphemia non remittetur. Et quicumque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei : qui autem dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro.

« Superbia, » quae est propriæ excellentia sive dignitatis improba delectatio. Tobiae, iv, 14 : Superbiam numquam in tuo sensu aut in tuo verbo dominari permittas : in ipsa enim initium sumpsit omnis perditio.

« Stultitia, » hoc est, stoliditas, quando homo est insipiens. Et talis est, ut dicit Ptolemaeus, qui sui ipsius ignorat quantitatem. Ad Galat. vi, 3 : Si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit. Apocal. iii, 17 : Dici s : Quod dives sum et locupletatus, et nullius egeo : et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et cæcus, et nudus.

Et subdit generaliter :

« Omnia hæc mala ab intus, »

A corrupta voluntate, « procedunt » ad extra, « et communicant, » hoc est, coinquinant « hominem. » Exteriora autem creaturae Dei sunt, et neminem secundum seipsa coinquinant. Genes. 1, 31 : Vidit Deus cuncta quæ fecerat : et erant valde bona. Ad Tit. 1, 15 : Omnia munda mundis : coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum, sed inqui-

natæ sunt eorum et mens et conscientia.

Sic igitur terminatur pars de fama potestatis Leonis.

« Et inde surgens abiit in fines Tyri et Sidonis : et ingressus domum, neminem voluit scire, et non potuit latere.

Mulier enim statim ut audivit de eo, cujus filia habebat spiritum immundum, intravit, et procidit ad pedes ejus.

Erat enim mulier gentilis, Syrophœnissa genere. Et rogabat eum ut dæmonium ejiceret de filia ejus. »

Hic incipit pars illa, in qua Leo curam suæ fortitudinis ostendit, contra id quod est in actuali peccato, per vexationem improbæ libidinis, quæ fit in cordis voluntate per consensum statim perficiendum in opere : et hoc sub typo curæ filiæ Syrophœnissæ.

Dividitur autem hæc pars in tres partes : in quarum prima miraculi hujus describitur locus : in secunda, describitur hujus miraculi impetrationis modus : in tertia autem miraculi describitur plenus effectus.

In prima dicuntur tria : locus communis, et locus proprius, et instructionis cautela.

Dicit igitur : « Et inde surgens, » ubi insidias et observationes invidorum represserat, tamquam ab indignis recedens, « abiit in fines Tyri et Sidonis, » hoc est, in extremam partem Sidoniae, in qua Tyrus erat : et illa pars Judææ conjungebatur. Matth. xv, 21 : Egressus inde Jesus, secessit in partes Tyri et Sidonis. Sed videtur contra suum dictum facere : quia, Matth. x, 5, dicitur : In viam gentium ne abieritis. Ad hoc dicendum quod in finibus illis, Judæi et gentes permitim habitabant, et ipse ad Judæos declinabat. Adhuc autem non

<--- Page Split --->

declinabat ad manendum, sed ad transeundum : sicut et venit in civitatem Samariae quae dicitur Sichar 1.

« Et ingressus domum, » causa quietis, ex labore viae. Joan. iv, 6 : Jesus fatigatus ex itinere, sedebat sic supra fontem.

« Neminem voluit scire, » ut nos erudiret humiliter nos ad hominum laudem occullare. Marc. vi, 31 : Venite seorsum in desertum locum, et requiescite pusillum.

« Et non potuit latere, » non de impotentia propria, sed de precatione sualaudis. Sicut dicitur, Matth. v, 14 : Non potest civitas abscondi supra montem posita.

Etideo tangit causam quare latere non potuit, dicens :

« Mulier enim, etc. »

Et haec est pars secunda de modo impetrationis miraculi : et haec impetratio fuit per mulierem : et haec commendatur a sex, scilicet a fide, ab affectu naturae, a sui adventus devotione, a cultus rectitudine, ab orationis supplicatione, a sua indignitatis humana recognitione,

A fide, quia « statim ut audivit de eo, » fide mota est ad ipsum. Unde, Matth. xv, 28 : O mulier, magna est fides tua : fiat tibi sicut vis. Matth. viii, 10 : Non inveni tantam fidem in Israel.

Non enim tardavit, sed « statim ut audivit, » festina cucurrit, sciens quod in digito Dei ejiceret daemonium : et quod sic in ipsam perveniret Dei regnum, regno diaboli expulso 2.

« Cujus filia habebat spiritum immundum. » Ab affectu naturae ordinato hic commendatur : quia filiam diligens, non diligebat in ea spiritum immundum : per contrarium eorum, qui non nisi ad spiritum immundum diligunt suos natos. Isa. xlix, 13 : Numquid oblivisci potest mulier infan-

tem suum, ut non misercatur filio uteri sui ? Spiritus autem immundus erat, qui ad immunditias vexando impellebat libidinum immundarum. Psal. cv, 28 : Initiati, hoc est, consecrati sunt Beelphegor, et comederunt sacrificia mortuorum. Beelphegor est idolum tentiginis, quod extenso veretro figurabatur : et hoc vexabat ad libidinem Maacha, matrem Joas, qui fuit sacerdos in templo Priapi. Sed ista non ad hoc dilexit filiam, sed potius ad munditiam : et ideo ad fontem munditiae per fidem festinavit. Eccli. xlii, 11 : Super fitiam luxuriosam confirma custodiam : ne quando faciat te in opprobrium venire inimicis.

« Intravit. » Laudatur a devotione, per quam appropinquans intravit ad Dominum. Sicut, Luc. vii, 37 : Mulier qua erat in civitate peccatrix, ut cognovit quod Jesus accubuisset, non jussa venit.

« Et procidit ad pedes ejus. » Ecce laudatur a cultu : Creatorem et Deum esse confitens per cultum, qui soli Deo debetur. I ad Corinth. xiv, 25 : Cadens in faciem adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit. Psal. cxxxii, 7 : Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus.

Et tangitur fidei ipsius commendatio cum dicit :

« Erat enim mulier, »

Cujus virtus magis est commendabilis quam viri, quanto minus ad virtutem per constantiam animi disponitur. II Machab. vn, 20 et 21 : Supra modum mater mirabilis, et bonorum memoria digna, quae pereuntes septem filios sub unius diei tempore conspiciens, bono animo ferebat, propter spem quam in Deum habebat : singulos illorum hortabatur voce patria fortiter, repleta sapientia : et feminea cogitationi masculinum animum inserens, etc.

« Gentilis, » non edocta per prophetas

<--- Page Split --->

et legem. Ad Roman. ii, 27 : Nonne... judicabit id quod ex natura est præputium, legem consummans, te, qui per litteram et circumcisionem prævaricator legis es ?

Et cum abiisset domum suam, invenit puellam jacentem supra lectum, et daemonium exiisse. »

« Syrophcenissa, » hoc est, de Syro et Phcenice exorta, « genere. » Huic autem contrarium videtur quod dicitur, Matth. xv, 22: Et ecce mulier Chananxa, a finibus illis egressa. Ad hoc respondet Hilarius : « Chananxi terras in quibus sunt, « incoluerunt, qui remanentes, aliis gla- « dio consumptis, aut in loca vicina dis- « persi sunt, aut in servitutem subjecti, « et nomen tantum sine patria circumfe- « runt. » Ex illa ergo dispersione contingit, quod haec Chananxa a primis progenitoribus fuit, et tamen propinqui genitores ipsius erant de Syria et Phcenice : et Judaeis admista, Proselytorum formam tenebat. Unde ex vicinitate Judaeorum, legem existimatur cognovisse, et cognitionem habuisse, quod Christum, et Deum, et Dominum, et Filium David esse confitebatur.

Tangit hic commendationem a suae indignitatis recognitione. Et dicit duo, scilicet objectionem indignitatis, et recognitionem.

De primo dicit : « Sine prius saturari filios. » Filii dicuntur Judaei. Osee, xi, 1 : Ex Ægypto vocavi filium meum. Exod. x, 3 : Dimitte populum meum. Hos ergo prius gratia mea dimitte saturari usque ad nauseam, ita quod abjiciant eam : et tunc derivabitur haec gratia ad te, quae es gentilis. Act. xiii, 46 : Vobis oportebat primum loqui verbum Dei : sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis æterna vita, ecce convertimur ad gentes.

Et tangit causam hujus, per metaphoram loquens :

« Non est bonum. »

« Et rogabat eum, »

Instanter clamans, ut dicitur Matth. xv, 23, post eum : ita ut etiam discipuli dicerent Domino : Dimitte eam, quia clamat post nos.

« Ut daemonium ejiceret de filia ejus. » Et commendatur a simplicitate orationis. Matth. xv, 22 : Miserere mei, Domine, fili David : filia mea male a daemonio vexatur.

Ordinis debiti bonum non observaretur aliter : « sumere panem filiorum, » a filiis qui sunt Judaei, » et mittere canibus, » hoc est, gentilibus ; nisi prius panis a filiis saturatis projiciatur. Matth. xv, 26 : Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus. Panis autem gratia curationis, et divini verbi refectio vocatur.

« At illa respondit, »

« Qui dixit illi : Sine prius saturari filios : non est enim bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus.

At illa respondit, et dixit illi : Utique, Domine : nam et catelli comedunt sub mensa de micis puerorum.

Et ait illi : Propter hunc sermonem vade, exiit daemonium a filia tua.

Objectam sibi recognoscens indignitatem. « Et dixit illi : Utique, Domine, » supple, canis suun, et cane immundior. « Nam, » hoc est, quia tantum in misericordia tua, non in dignitate mea confidens, gratiam tuam peto. Daniel. ix, 18 : Non in justificationibus nostris prosterminus preces ante faciem tuam, sed in miserationibus tuis multis.

« Nam, » hoc est, quia « catelli, » imbecilles, et saturitatem filiorum exspe-

<--- Page Split --->

ctare non valentes, « comedunt sub mensa, » interim, dum adhuc reficiuntur filii, « de micis » minutis « puerorum, » hoc est, filiorum. Ita ego necessitatem patiens in filia, non possum exspectare communem Gentilium, qui canes sunt, refectionem : sed statim dum reficis filios, est mihi succurrendum. Unde, Matth. xv, 27, dixit : Etiam, Domine : nam et catelli edunt de micis quæ cadunt de mensa dominorum suorum. Micae autem significant subtiles intellectus, et gratias Spiritus sancti.

« Et ait illi, »

Tangens perfectionem miraculi impetrati. « Propter hunc sermonem, » magnam tuam fidem et devotionem indicantem, « vade, » sciens me corpore absentem, potentia deitatis quae ubique præsens est, posse curare. « Exiit, » jam fidei tuæ merito, « a filia tua dæmonium. » Matth. xv, 28 : Fiat tibi sicut vis. Luc. vii, 50 : Fides tua te salvam fecit : vade in pace.

« Et cum abiisset domum, »

Plene credens sermon! Domini. Ad Roman. iv, 20 et 21 : In repromissione Dei non hæsita vit diffidentia, sed confortatus est fide dans gloriam Deo : plenissime sciens quia quæcumque promisit Deus, potens est et facere.

« Invenit puellam jacentem supra lectum » strati sui, a quo ante per dæmonium præcipitabatur : « et dæmonium » invenit ab ea « exiisse, » et a vexatione immunditiæ cessasse. Matth. xv, 28 : Et sanata est filia ejus ex illa hora, qua hoc dixit Dominus.

fortitudine Leonis de tribu Juda provenientem contra peccatum actuale, secundum hoc quod exhibentur membra corporis, arma iniquitatis peccato, quando perpetratur in opere.

Habet autem hæc pars duas partes, scilicet, locum in quo factum est miraculum, et historiam de miraculi perfectione.

In primo tangit locum quem reliquit, dicens :

« Et iterum exiens de finibus Tyri, » ubi pernistim Judæi et Gentiles habitabant. Exivit autem, ut et alibi gratiam suam indigentibus communicaret et prædicaret. Luc. iv, 43 : Quia et aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum Dei : quia ideo missus sum.

« Venit per Sidonem, » transiens ut venator animarum : quia Sidon venatio interpretatur. Genes. xxvii, 3 et 4 : Cumque venatu aliquid apprehenderis, fac mihi inde pulmentum sicut velle me nosti, et affer ut comedam, hoc est, mihi incorporem. Hoc dixit Patriarcha filio suo. Venit autem sic transiens « ad mare Galilææ, » hoc est, stagnum Genesareth. Quæ (inquam) Galilæa quantum ad partem provinciæ in quam venit, « est inter medios fines Decapoleos, » hoc est, decem civitatum ibi ædificatarum, quarum territoria ibi conveniunt : et significant congregations fidelium, qui decem mandatis decalogi conjunguntur. Luc. xix, 17 : Eris potestatem habens super decem civitates.

« Et adducunt ei surdum et multum, et deprecabantur eum ut imponat illi manum. »

Hic tangitur historia miraculi. Habet autem tres particulas, intercessionem ad impetrandum, modum specialem ad perficiendum, et utilitatem ad ædificandum.

In intercessione tria sunt : adductio, intercessio, et manus impositio.

De adductione dicit : « Et adducunt

<--- Page Split --->

ei, » per fidei suæ devotionem. Psal. xxvii, 1 : Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum, hoc est, Prælatorum et Prædicatorum : qui arietes, hoc est, duces sunt gregis, et filios sibi commissos adducere debent ad Dominum ut curentur.

« Surdum, » quia aures arma iniquitatis peccato exhibuerat : ideo diabolus in auribus fecerat surditatem : et maxime a verbo Dei audiendo. Aures enim sic aperuerat serpenti prima mater : et sic aures exhibuerat mulieri a serpente persuasæ primus pater.

« Et mutum. » Omnis enim surdus naturaliter est mutus : quia quid loquatur audiendo, non potest discere. Tamen iste (ut inferius patebit) et linguam ligatam habuit, ne ad loquendum movere posset : unde infra, §. 33, dicitur : « Solutum est vinculum lingua ejus. » Ezechiel. iii, 26 : Linguam tuam adharere faciam palato tuo, et eris mutus. Psal. xxxvii, 14 : Ego tamquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum. Et hoc etiam merito primæ prævaricationis incurrerat, in qua lingua ad loquendum cum serpente contra Deum laxata fuerat. Psal. cxxxvi, 6 : Adhæreat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui : hoc est, quia non ero memor tui, sed potius verborum diaboli, cum quo loqueris.

« Et deprecabantur eum », hoc est, Dominum. Et hæc est intercessio adstantium, quæ significat sanctæ Ecclesiæ intercessionem. Jacob. v, 16 : Orate pro invicem ut salvemini : multum enim valet deprecatio justi assidua.

« Ut imponat illi, » muto et surdo, « manum » omnipotentem, quæ eum condiderat : istius enim erat et reformare corruptum. Job, v, 18 : Ipse vulnerat, et medetur : percutit, et manus ejus sanabunt. Psal. cxxxvii, 3 et 6 : Posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est scientia tua ex me : confortata est, et non potero ad eam. Sciverunt enim quod dicitur, Job, xxvi, 13 : Obstetri-

cante manu ejus, eductus est coluber tortuosus. Et ideo hoc beneficium manus petiverunt. Marc. xvi, 18 : Super agros manus imponent, et bene habebunt.

« Et apprehendens eum de turba seorsum, misit digitos suos in auriculas ejus, et exspuens, tetigit linguam ejus. »

Tangitur modus perfectionis miraculi dupliciter, scilicet, ex parte Domini facientis, et ex parte infirmi in quo factum est.

Ex parte Domini triplex tangitur modus : in factis, in adspectibus, et in verbis.

In factis tangitur quadruplex modus : primo enim tangitur modus apprehensionis, in qua Dominus infirmo jungitur : et significat apprehensionem misericordiæ et charitatis, in quibus Deus nos apprehendit. Ad Hebræos, ii, 16 : Nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahæ apprehendit. Et hoc est quod dicit : « Apprehendens eum. » Ad Philip. ii, 12 : Sequor, si quo modo comprehendam in quo et comprehensus sum a Christo Jesu.

Secundum est apprehensi de turba segregatio : et significat segregationem a massa perditionis et perditorum, quæ fit per gratiae apprehensionem. Numer. xvi, 26 : Recedite a tabernaculis hominum impiorum et nolite tangere quæ ad eos pertinent, ne involvamini in peccatis eorum. Ad Galat. i, 15 et 16 : Cum autem placuit ei, qui me segregavit ex utero matris meæ, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus : continuo non acquievi carni et sanguini. Segregatio enim ab utero matris Synagogæ, separatio est a massa perditorum : et hoc est quod significat, cum dicit : « De turba seorsum. »

Tertium factum est, quia « misit digi-

<--- Page Split --->

tos suos in auriculas ejus. » Digitii enim isti significant virtutem operativam, qua cuncta condidit per potentiam, sapientiam, et bonitatem. Isa. xl, 12: Quis appendit tribus digitis molem terræ ? Et isti sunt tres ptimi digiti. Digitus etiam est index virtutis sancti Spiritus per dona sapientiae, et intellectus, et cætera, quae Isaias enumerat 1. Luc. xi, 20: Si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Digitii etiam sunt, quibus perfecit subtiliter opus Redemptionis in magna amaritudine Passionis. Cantic. v, 5: Manus meæ stillaverunt myrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima. Et contra hos digitos nulla potuit stare virtus inimici daemonis: quia ex primis digitis expulit impotentiam audiendi, et ignorantiam audienda non percipiendi, et malitiam auditum divinum repellendi. Ex quarto digito expulit peccatum per Spiritus sancti donum. Et ex quinto expulit obligationem ad surditatem per solutum pretium per passionem. Hos ergo digitos potius spiritualiter intellectos immisit, quam corporales digitos exterius immitteret: quia illis intus tetigit, et vim dæmonis effugavit.

Dicit autem : « In auriculas ejus, » quia auris habens solam figuram auris, et non habens virtutem audiendi, diminuta est et non perfecta.

« Et exspuens, tetigit linguam ejus. » Quartum factum est. Sputum autem quod a capite descendit, saporem significat divinorum, quo sapor redit ad linguam, et solvitur vinculum ad loquendum. I Reg. xiv, 29: Vidistis ipsi quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quod modo video quid saporandum et loquendum sit. Mel autem, quod est sub lingua Domini, significat dulcedinem doctrina ejus. Cantic. iv, 11: Mel et lac sub lin-

gua tua. Hoc igitur melle tetigit linguam istius.

« Et suspiciens in coelum, ingemuit, et ait illi: Ephphetha, quod est, Adaperire. »

Ecce hic tangitur modus duplex suspectionis : unus quidem in oculis corporis significat, quod ad Patrem omnia refert per concordiam et unitatem quam habet ad ipsum : et alter cordis, qui significatur per gemitum, quo ingemuit pro nobis : et hunc tangit cum dicit : « Ingemuit. » Joan. xi, 41, dicitur de primo : Jesus elevatis sursum oculis, dixit : Pater, gratias ago tibi quoniam audisti me. Docet etiam nos ad coelum dirigere intentiones nostras, cum aliquid volumus impetrare. II Paralip. xx, 12 : Cum ignoremus quid agere debeamis, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. De gemitu autem dicitur, Cantic. ii, 12: Vox turturis audita est in terra nostra : quae gemitum habet pro cantu : quia Christus gemuit pro nobis, Psal. xxxvn, 9 : Rugiebam a gemitu cordis mei.

« Et ait. » Tangit modum miraculi in verbis, dicens : « Ephphetha, » in Hebræo. Et hoc exponens Evangelista subinfert : « Quod est, Adaperire, » tam in vinculis aurium, quam in vinculis linguæ : ut et audias, et loquaris. Isa. 1, 5 : Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico : retrorsum non abii. Isa. 1, 4 : Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo.

« Et statim apertae sunt aures ejus,

<--- Page Split --->

et solutum est vinculum linguæ ejus, et loquebatur recte. »

Discite a me quia mitis sum et humilis. corde.

Tangit modum perfectionis miraculi in effectu ex parte infirmi. Et tria dicit: modum in auribus : « Et statim aperte sunt aures ejus, » quæ prius erant auriculæ, modo factæ aures, quia audiunt. « Sunt aperte, » ut intret sonus et vox ad audiendum. Proverb. xx, 12 : Aurem audientem, et oculum videntem, Dominus fecit utrumque. Isa. xxxv, 5 : Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum patebunt.

« Et solutum est vinculum linguæ ejus. » Secundum est, ex parte linguæ ejus. Isa. xxxv, 6 : Aperta erit lingua mutorum. Luc. xi, 14 : Erat Jesus ejiciens dæmonium, et illud erat mutum. Et cum ejecisset dæmonium, locutus est mutus.

« Et loquebatur recte. » Tertium est ex parte actus demonstrantis solutum esse vinculum linguæ et aurium : qui non loqueretur, nisi audiret. Isa. xxxii, 3 et 4 : Non caligabunt oculi videntium, et aures audientium diligenter auscultatabunt. Et cor stultorum intelliget scientiam, et lingua balborum velociter loquetur et plane.

36

« Et præcepit illis ne cui dicerent. »

Tangitur ædificatio secuta miraculum. Tanguntur autem duo : ædificatio ad humilitatem ex parte Domini : et ædificatio laudis divinæ ex parte turbæ et amicorum curati.

Dicit igitur : « Et præcepit illis, » non præcepto observationis, sed præcepto instructionis, ad humiliandum in magnis factis exemplo Domini, « ne cui dicerent, » et per hoc non jactare bona sua discernet. Eccli. iii, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus. Matth. xi, 29 :

« Quanto autem eis præcipiebat, tanto magis plus prædicabant :

Et eo amplius admirabantur, dicentes : Bene omnia fecit : et surdos fecit audire, et mutos loqui. »

Tangit secundum. Et dicit tria, scilicet ædificationem ad ampliorem gloriam, ædificationem ad ampliorem admirationem, et ædificationem ad ampliorem laudem.

Dicit igitur : « Quanto autem eis, » et abundantiore humilitate, « præcipiebat, » præcepto instructionis, « tanto magis plus prædicabant » gloriam ipsius. Quia, sicut dicit Tullius in fine primi libri Rhetoricæ, « gloria est ore multo- « rum prædicata laudatio. » Tob. xii, 7 : Opera Dei revelare honorificum est. Isa. lxvi, 19 : Et annuntiabunt gloriam meam gentibus.

« Et eo amplius admirabantur. »

Quantum ille ex humilitate non dilatandum esse præcepit. Esther, xv, 17 : Valde mirabilis es, domine : et facies tua plena est gratiarum. Hoc enim valde mirabile : quia in tanta facie, hoc est, præsentia gratiarum tam humilis fuit.

« Dicentes, » in magnifica laudis ædificatione : « Bene omnia fecit, » hoc est, bene se omnia facere posse probavit, hoc est, omnipotentiam demonstravit. Ad Roman. ix, 19 : Voluntati ejus quis resistit ?

« Et surdos fecit audire, » quotquot voluit, « et muros loqui. » Surdi enim prius est audire, ut sciat quid loquatur. Proverb. xviii, 13 : Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat, et confusione dignum.

Sic ergo per virtutem Leonis curatur actuale peccatum.

<--- Page Split --->

CAPUT VIII.

Septem panibus paucisque pisciculis satiat quatuor hominum millia : discipulos a fermento Pharisæorum cavere jubet : cæcum sensim curat : interrogatis Apostolis quem Jesum esse dicerent, Petrus confitetur ipsum esse Christum : et paulo post Satanas ab eo dicitur, quod increparet illum dum suam prædiceret passionem : de tollenda cruce, et quod anima nihil debet esse carius.

quasi quatuor millia, et dimisit eos.

<--- Page Split --->

aures habentes non auditis, nec recordamini?

<--- Page Split --->

IN CAPUT VIII MARCI

ENARRATIO.

Adhuc autem historia de miraculo dividitur in tres partes : in quarum prima inducit ad istud miraculum faciendum inducentia : in secunda, inducit ea quae sunt discipulos de miraculo faciendo instruentia : in tertia autem, ponit ea quae sunt miraculum perficientia.

« In diebus illis iterum cum turba multa esset, nec haberent quod manducarent. »

In prima harum partium dicit tria, scilicet opportunitatem temporis, congrentiam devotionis, et affectum misericordiæ et miserationis.

De primo dicitur :

Hic incipit pars illa quæ est de ostensione virtutis Leonis contra sequelas peccati actualis, quæ sequelæ sunt tres : prima quidem est inedia, quæ causatur ex longo defectu carentiæ refectionis spiritualis ex cibo gratiæ, propter quam fit deperditio virium ad vitam spiritualem : et contra hunc defectum adducitur miraculum refectionis turbarum. Secundus defectus, est defectus visus in discretione credendorum, et agendorum, et appetendorum, quæ Domino placent : et hic defectus causatur ex longa obscuratione cordis, contra tenebras peccatorum : contra hunc defectum inducitur miraculum de cæci illuminatione, ibi, §. 22 : « Et veniunt Bethsaïdam, et adducunt ei cæcum, etc. » Tertius defectus est difficultas ad faciendum bonum, et recedendum a malo : et contra hunc defectum inducitur miraculum dæmoniaci, quem discipuli curare non poterant : et incipit post principium capituli noni, ibi, ix, 13 : « Et veniens ad discipulos suos, vidit turbam, etc. »

Prima autem harum partium dividitur in duas partes : in quarum prima inducit miraculum contra defectum prædictum. Sed quia quidam non intelligebant quod contra talem ordinaretur defectum, ideo in secunda parte de hoc plenam inducit instructionem, ibi, §. 10 : « Et statim ascendens navim. »

« In diebus illis, etc. »

Significans quod pluribus diebus eum turba sustinuerat : quia aliter pluraliter, « in illis diebus, » non diceret. Psal. cxxxviii, 16 : Dies formabuntur, et nemo in eis, supple, defluit. Genes. xxix, 20 : Videbantur illi pâuci dies præ amoris magnitudine. Dicit enim Avicenna, quod homines delectati in divinis tempus non percipiunt, ita et isti non perceperunt tempus nec defectum corporis, ex desiderio et delectatione auditus Christi. Psal. cxviii, 103 : Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo ! Sic Moyses in monte perseveravit cum Domino quadraginta diebus, et quadraginta noctibus, panem non comedit et aquam non bibit 1.

« Iterum. » Notat quod ante fecerat miraculum de refectione quinque panum in quinque millia hominum : et ideo addit hic : « Iterum. » Deus enim dives in misericordia non defecit, nec finem ponit benefi ciis, sed semper influit et effluit. Jacob. 1, 5 : Dat omnibus affluenter, et non improperat.

« Cum turba multa, » quia multa de causa sequebatur : quidam ut satiarentur de panibus, Joan. vi, 26 : Quæritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus. Eccli. vi, 10 : Est amicus socius mensæ. Quidam autem

<--- Page Split --->

propter curiositatem videndi signa, Joan. vi, 2: Sequebatur eum multitudo magna, quia videbant signa quæ faciebat super his qui infirmabantur. Quidam autem ut caperent eum in sermone, Matth. xxii, 13: Convenerunt ad Jesum Pharisæi ut caperent eum in sermone. Quidam autem sequebantur propter devotionem, ut discipuli, Joan. vi, 69: Ad quem ibimus? verba vitæ æternæ habes. Et sic ex diversis causis sequens turba multa, et multiplex erat cum eo.

Et hoc est quod dicit : « Cum turba multa esset, » scilicet cum Jesu. Cum eo enim esse, est esse cum auctore salutis : et sine eo esse, est salutem perdere. Matth. xii, 13 : Qui non est mecum, contra me est : et qui non congregat mecum, spargit.

Et hoc est secundum quod movit ad pascendum, quia secum erant, « nec haberent quod manducarent. » Ecce necessitas quæ inducit ad miraculum faciendum, quia nec habebant, nec de facili habere poterant quod manducarent in loco deserto, in quo esculentum non inveniebatur : suis enim numquam in necessitate deest Dominus. Psal. cx, 4 et 5 : Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus : escam dedit timentibus se. Ideo dicit, Matth. vi, 31 et 32 : Nolite solliciti esse, dicentes : Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur ? Hæc enim omnia gentes inquirunt. Scit enim Pater vester quia his omnibus indigetis.

sed ut nobis formam daret, etiam a minoribus aliquando consilium habendi. Joan. vi, 6 : Hoc autem dicebat tentans eum : ipse enim sciebat quid esset facturus. Convocavit etiam, ut ex facto instrueret et ad fidem ædificaret.

« Ait illis, » instruens et ædificans ad fidem.

« Misereor super turbam. »

Ecce tangit inclinativum misericordiæ. Tangit autem tria. Primum quidem multitudinem, quia multitudini compatiendum erat : et hoc notat cum dicit : « Misereor super turbam : » multos enim fame affligere erat miserable. Unde, Matth. vi, 36 : Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est. Et, ibidem, v, 44 et 43 : Diligite inimico vestros,... ut sitis filii Patris vestri qui in cælis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Defert enim toti multitudini propter bonos qui sunt in ea.

Secundum est quod dicit : « Quia ecce jam triduo sustinent me, » quamvis puniantur gravi pondere necessitatum : sustinentiæ autem causa, fuit desiderium audiendi : propter hoc enim libenter sustinebant famem et laborem. Matth. xx, 12 : Portavimus pondus diei et æstus. Genes. xxxi, 40 : Die noctuque æstu urebar et gelu, fugiebatque somnus ab oculis meis.

« Et si dimisero eos jejunos, »

« Convocatis discipulis, ait illis : Misereor super turbam, quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent :

Et si dimisero eos jejunos in domum suam, defi cient in via : quidam enim ex eis de longe venerunt. »

« Convocatis discipulis. » Non ut ignorans quid acturus esset, consuleret :

Sic laboribus et fame affectos, « in domum suam, » revertentes, « defieient in via. » Talis enim est natura hominis, quod abstractus a se et ad divina suspensus, defectus proprios non sentit : reversus autem ad se sentit, et tunc defieit. Psal. xvi, 13 : Satiabor cum apparuerit gloria tua : et si illa subducta fuerit, in inedia propria defieiam.

Causam autem subjungit, cum dicit : « Quidam enim ex eis de longe vene-

<--- Page Split --->

runt, » et ideo diu jejunarunt, quia sibi ad viaticum nihil providerunt, putantes ex abundantia meae largitatis saturari.

Et hæc est litteralis expositio.

Triduum autem quo sustinuimus Jesum fuit status naturae, et legis, et prophetiae. Genes. xl, 12 et 13: Tres enim adhuc dies sunt, post quos recordabitur Pharao, scilicet magnus rex regum, ministerii tui, et restituet te in gradum pristinum. Vel triduum morale, est triduum contritionis, confessionis, satisfactionis. Exod. viii, 27: Viam trium dierum pergemus in solitudinem, et sacrificabimus Domino Deo nostro. Et triduum anagogicum, est contemplatio vestigii, imaginis, et speciei expressae. Genes. xxi, 4, Abraham immolaturus filium, tertia die vidit locum quem ostendit Dominus.

Quod autem dicit : « Nec habent quod manducent, » significat nostrum, qui ex nobis est, defectum boni gratiae reficientis. Isa. iii, 7 : In domo mea non est panis, neque vestimentum. Luc. xi, 6 : Non habeo quod ponam ante illum, scilicet ad reficiendum spiritum.

Quod autem dicit, quod « Quidam de longe venerunt, » significat pœnitentes de regione longinqua dissimilitudinis venisse. Isa. lx, 4 : Filii tui de longe venient, et filiæ tuæ de latere surgent. Isa. xliii, 6 : Affer filios meos de longinquo, et filias meas ab extremis terræ. Psal. cxviii, 135 : Longe a peccatoribus salus.

Quod autem dicit : « Si dimisero eos jejunos in domum suam, » denuo non pascens, « deficient in via, » significat quod nisi pascamur gratia Dei in affectu, et verbo Dei in intellectu, et corpore Domini in Sacramento, quod deficiemus, quomodocumque ex nostro sensu in bonis naturalibus, et in bonis fortunæ abundemus. Psal. xxxii, 11 : Divites equerunt et esurierunt : inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono. Luc. i, 53 : Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes.

Iste ergo est sensus spiritualis.

« Et responderunt ei discipuli sui : Unde illos quis poterit hic saturare panibus in solitudine ?

Et interrogavit eos : Quot panes habetis ? Qui dixerunt ei : Septem.

Et præcepti turbæ discumbere super terram. »

Hic tangitur pars quæ est de instructione discipulorum.

Dicit autem tria, scilicet, discipulorum quaestionem, quæ exigit illuminationem : Domini interrogationem, quæ excitat discipulorum ad id quod faciendum erat intentionem : et turbæ ad refectionem dispositionem.

Dicit igitur : « Et responderunt ei, » scilicet Domino, « discipuli sui, » qui ex omnibus erant instruendi : « Unde, » hoc est, ex quibus abundantiis, « illos, » tam multos, tam famelicos, « quis, » quantumcumque dives, « poterit, » ex facultatibus suis, « saturare, » quia fame affecti multa vorabunt, « panibus, » etiam sine pulmentario ? et hoc « in solitudine, » ubi nihil est esculenti vel poculenti. Ac si dicant : Nullus homo posset hoc facere. Psal. ciii, 27 : Omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore, ne deficiant. Et quia homini hoc impossibile est, speratur hoc a benignitate et misericordia tua. Ergo fac quod dixit Propheta, Psal. cxliv, 16 : Aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione. Et iterum, Psal. xxxv, 9 : Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos. Et quod dicunt de solitudine, nihil est : quia multa millia quadraginta annis in deserto pavisti. Psal. lxxvii, 25 : Panem Angelorum manducavit homo : cibaria misit eis in abundantia.

« Et interrogavit eos, »

Instruens de facilitate qua cum gratia Dei pasci poterant. Sapientis enim interrogatio, instructio est. Unde Hierony-

<--- Page Split --->

mus : « Jesus sedens in medio doctorum, « magis docet dum prudenter interro- « gat. »

« Quot panes habetis? » Ac si dicat : Scrutamini secreta vestrarum facultatum, et videte quid a Deo habeatis : hoc enim, quantumcumque parvum sit, cum adjutorio Dei sufficiet. III Reg. xvii, 12 et seq., Vidua Sarephana non habuit nisi parum farinae et modicum olei in lecytho : et sufficit ad pastum Prophetae, et sustentationem domus suae. IV Reg. iv, 1 et seq., Vidua non habuit in domo sua nisi modicum olei quo ungeretur, et cum gratia Dei sufficit ad debitorum solutionem, ad filiorum redemptionem, et ad vitae suae et filiorum sustentationem. II ad Corinth. ix, 8 : « Potens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis : ut in omnibus semper omnem sufficientiam habentes, abundetis in omne opus bonum. Videte ergo « quot panes » gratiae « habetis. »

« Qui dixerunt, »

Ex magistri interrogatione jam ad spem refectionis et abundantiae elevati :

« Septem, »

Panes, qui vel significant septem virtutes, tres theologicas, spem, fidem, charitatem : et quatuor cardinales, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam : de quibus dicitur, Isa. iv, 1 : Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes : Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur : tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. Quaelibet enim virtutum suum panem ministrat, dum quaelibet suam intus ministrat refectionem : prudentia quidem, in eligendo id quod adjuvat ad vitam : justitia autem, ad operum recti-

tudinem : fortitudo ad strenuitatem in adversis : et temperantia ad modum convenientem in prosperis. Fides autem pascit intellectum in vero, spes elevat in exspectando aeterno, et charitas reficit in bono amato.

Ecce septem panes quos habent discipuli Domini, septem Spiritus sancti donorum dulcedines intus reficientes, de quibus dicitur, Isa. xi, 2 et 3'. Sapientia enim divinorum reficit sapore, I Pet. n, 3: Si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus. Psal. xxxm, 9: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus. Intellectus autem reficit mentem, et pascit in vero audito. Quia Gregorius dicit, quod intellectum dat, et de auditis mentem illuminat. Sapient. xvi, 20: Angelorum esca nutrivisti populum tuum. Consilium autem stabilit et pascit in dubiis, dum consilio Dei mens stabilitur. Quia sicut Gregorius dicit, consilium Dei est immobilis diffinitio de faciendis. Luc. 1, 53: Esurientes implevit bonis. Fortitudo autem spe vincendi pascit in adversis. III Reg. xix, 8, Elias in fortitudine cibi panis vicit Jezabel, et pervenit ad montem Dei. Pietas autem benevolentia, qua per affectum fluit ad omnes, pascit dulcedine largitatis : et in hoc casu verum est aenigma Samsonis, Judic. xiv, 14: De comedente exivit cibus : quia dum pauper pascitur et cibatur, cibus per gratiam exit ab ipso, et cibat pascentem. Scientia dum docet immaculate conversari in medio nationis prava et perversa, reficit intus gaudio dum malis prodest, et non maculatur ab illis. Psal. cxvii, 1: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. De refectione dicitur, Proverb. xv, 15: Secura mens quasi juge convivium. Timor autem Domini in conspiratione displicentiae mali, magnam affert refectionem : et iste est panis doloris : quia semper reficit in hoc quod dolet de malis. Psal. cxvii, 2: Surgite

<--- Page Split --->

postquam sederitis, qui manducatis panem doloris.

Vel, septem panes sunt septem gratiae sacramentales, dum gratia baptismi reficit contra originalem injustitiam. Eccle. xi, 1 : Mitte panem tuum super transeuntes aquas, quia post tempora multa invenies illum. Lotio enim aquae per tinctionem corporis de baptismo transit, et refectio gratiarum intus per totum tempus invenitur. Confirmatio autem contra fomitis incendium reficiendo confortat, ut confirmatus intrepide. Christum confiteatur corde, ore, et opere. Psal. cni, 15 : Panis cor hominis confirmat. Penitentia autem maculas actuales purgat, et defectum restituit. III Reg. xix, 6 : Respexit Elias, et ecce ad caput suum subcinericius panis et vas aquae, quo fugiens Jezabel impiam refectus evasit. Eucharistia autem deperditum in spiritualibus propria refectione reparat et restituit. Sapient. xvi, 20 : Paratum panem de cælo præstitisti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. Ordo autem in potestate divina reficit, ut etiam divinos actus facere possimus in omnium spiritualium dispensatione : et iste est panis filiorum Dei, qui comedunt ad Dei mensam. Jerem. xxxi, 14 : Inebriabo animam sacerdotum pinguedine : et populus meus bonis meis adimplebitur. Luc. xiv, 15 : Beatus qui manducabit panem in regno Dei. Isti enim ministri Dei in regno decoris cum Deo sedent ad mensam. Luc. xvii, 29 et 30 : Ego dispono vobis sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo. Extrema vero unctio reficit transeuntem ad corporis et animæ refectionem. Isa. xxi, 14 et 15 : Qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti. A facie enim gladiorum fugerunt, a facie gladii imminentis, a facie arcus extenti, a facie gravis prelii. Gladius enim peccati reliquias reliquit, contra quas reficit unctio : gladius imminens, infirmitas est corporis : arcus au-

tem, qui extenditur de longe feriens, rèliquiæ fomitis ex prima transgressione. Ab omnibus enim his confugit homo ad refectionem gratiae, quæ datur in Extrema unctione. Matrimonialis autem gratia reficit, dum concupiscentiam fluentem in præceps recipit, et unionem castam et fæcundam spiritus creati cum increato ostendit : sic enim dicitur de muliere bona, Proverb. xxxi, 27 : Consideravit semitas domus suæ, hoc est, matrimoniales utilitates : et panem otiosa non comedit. Quia refectionem in omnibus talibus gratiis habuit, et non otiose ad libidinem matrimonium suscepit. Istos omnes panes secum habent discipuli Domini, qui vere discipuli Domini sunt et ministri, quos super familiam suam constituit.

Adhuc, septem habent panes, quibus turbas reficiant. Septem enim sunt in verbo Dei, quibus pascere tenentur, et facultatem unde pascant semper secum habere. Primum quidem est, quod verbum Dei illuminativum est ad fidei vehitatem : secundum autem est, quod est ædificativum ad omnem spei promissionem : tertium est, quod est ignitivum ad divinae bonitatis charitatem : quartum autem est, quod divinam in se habet potestatem : quintum autem, quod perfectam confert libertatem : sextum autem, quod ad omnem injustitiam semper habet contrarietatem : septimum et ultimum est, quod contra omnem vincit falsitatem.

De primo dicitur in Psalmo cxvii, 105 : Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis. Quia ad credenda, et facienda, et appetenda quae Deo placent, verbum Dei est illuminationem præbens. Baruch, iv, 4 et 5 : Beati sumus, Israel, quia quæ Deo placent, manifesta sunt nobis. Animæquior esto, populus Dei, etc.

De secundo dicitur in Psalmo cxviii, 49 et 50 : Memor esto verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. Hæc me consolata est in humilitate mea. Firmitas enim verbi quo promisit, stabilit spem

<--- Page Split --->

hominis : quia verbum Dei numquam excidit. Ad Hebr. vi, 18 et 19 : Fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem, quam sicut anchoram habemus animæ tutam ac firmam. Psal. cxviii, 114 : Adjutor et susceptor meus es tu : et in verbum tuum supersperavi.

De tertio dicitur in Psalmo cxvii, 140 : Ignitum eloquium tuum vehementer : et servus tuus dilexit illud. Jerem. xx, 20 : Factus est sermo Domini in corde meo quasi ignis exæstuans, claususque in ossibus meis : et defeci, ferre non sustinens.

De quarto dicitur in Psalmo cxl, 6 : Audient verba mea quoniam potuerunt. Hoc est, perfectam potestatem habuerunt, ut veniant semper ad effectum. Isa. lv, 11 : Verbum meum, quod egreditur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quæcumque volui, et prosperabitur in his ad quæ misi illud. Unde, Matth. vii, 28 : Erat docens eos sicut potestatem habens.

De quinto, Joan. viii, 31 et 32 : Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis : et cognoscetis veritatem, et veritas liberavit vos. Ad Galat. iv, 31 : Non sumus ancille filii, sed liberæ : qua libertate Christus nos liberavit. Liberat autem, per formam et imaginem verbi sui nos formando.

De sexto dicitur, Matth. v, 25 : Esto consentiens adversario tuo cito, dum es in via cum eo. Ubi dicit Glossa, quod adversarius noster, verbum Dei est. Job, vii, 20 : Quare posuisti me contrarium tibi, et factus sum mihimetipsi gravis ?

De septimo dicitur, II ad Corinth. x, 4 et 5 : Arma militiae nostrae non sunt carnalia, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, consilia destruentes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei. Hinc est quod ad Ephes. vi, 17, dicitur quod accipiamus gladium spiritus, quod est verbum Dei. II Machab. xv, 16 : Accipe sanctum

gladium munus a Deo, in quo dejicies adversarios populi mei Israel.

Per istos septem effectus dum verbum Dei in nobis fuerit, nos intus reficit et confortat : et ideo panis vocatur quo turbæ a Christi successoribus sunt cibandæ. De pane quidem veritatis dicitur, Exod. xii, 15 : Septem diebus azyma comedetis. Et, Levit. n, 11 : Omnis oblatio, scilicet panis, absque fermento fiet, quia veritas fidei sincera debet esse, et fermento hæreticae pravitatis non admista.

De pane autem qui ex spe confortat dicitur, Levit. viii, 31 : Panes consecrationis edite, qui positi sunt in canistro, sicut praeepit mihi Dominus. Panes enim spei (quia ex meritis in conscientia repositis surgit spes) edunt in loco sancto, qui ex tali spe propter conscientiam meritorum reficiuntur.

Panis autem charitatis, Josue, ix, 12 : En panes quando egressi sumus de domibus nostris, ut veniremus ad vos, calidos sumpsimus. Quando enim aliquis sua relinquit, ut ad populum Dei veniat, oportet accipere refectionem verbi igniti, quae per calidum panem designatur. Ibi est panis calidus, qui proponitur ante conspectum Domini 1.

Panis autem potestatem perfectam dans est, de quo dicitur in Psalmo ciii, 15 : Panis cor hominis confirmet. Hoc pane confortatus est Paulus, ut contra omnes posset in verbi Dei potestate. Act. ix, 19 : Cum accepisset cibum, confortatus est.

Panis autem conferens libertatem, est panis filiorum, qui liberi sunt. Matth. xv, 26 : Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus. Et iste est panis, quem de simila Abraham paravit Angelis, cum repromissionem Isaac in futuro per liberam acciperet. Genes. xviii, 6 : Accelera, tria sata simile commisce, et fac subcinericios panes : quia libertatem, quam ex verbo Dei habemus,

<--- Page Split --->

sub tegmento hujus cinericiae humilitatis occultamus.

Sextus autem panis, qui reficit ex hoc quod injustitiæ nostrae adversatur, est quidem panis sed non desiderabilis. Daniel. x, 3 : Panem desiderabilem non comedi, quia desideriis non obedivi : sed refectus sum duro sermone Domini adversante mihi.

Panis vincens falsitatem et in hoc reficiens, est panis verbi per disputationem elicitus, qui conterit omnem falsitatis et mendacii panem. Isa. xxx, 23 : Et panis frugum terra erit uberrimus et pinguis. Dulcissima enim veritas, et pinguis, ad delectationem a patribus per disputationem est elicita, omnem panem mendacii destruens et elidens : de quo pane mendacii dicitur, Proverb. xx, 17 : Suavis est homini panis mendacii : et postea implebitur os ejus calculo. Quia primo mendacium haereticae pravitatis suave est homini decepto, sed cum in judicio calculo veritatis arguitur, tunc convertitur in amaritudinem.

rumdem munerum in communitatem et utilitatem turbarum distributionem, et per pisciculos paucos, panum dulcoramentum.

In primo horum dicuntur quatuor : munerum Dei acceptatio, munerum Dei per quantitatem determinatio, gratiarum de muneribus perceptis actio, et ad communicandum fractio.

Dicit igitur : « Et accipiens, » hoc est, Dei munus acceptans : quia omne quod dat Deus, acceptandum est. Isa. lvi, 7 : Holocausta eorum et victimae eorum placebunt mihi super altari meo. Ibi habent Septuaginta : « Munera tua accepta erunt super altare meum. » Hoc autem altare ipsa divinitate sanctificatum, manus Christi est. Super hoc altare omnia dona oblata, Deo sunt accepta et grata : et in tali acceptatione quidquid nobis offertur, primo Deo debet esse oblatum, et nobis acceptum. Ad Philip. iv, 18 : Repletus sum, acceptis ab Epaphrodito quae misistis odorem suavitatis, hostiam acceptam, placentem Deo.

« Et præcepit turbæ, »

Per Apostolos ordinantes eos per contubernia, « discumbere super terram, » quae corpus designat, et subjici debet. Sapient. ix, 13 : Corpus quod corrumpitur aggravat animam et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Sic ergo instructi sunt Apostoli.

« Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent : et apposuerunt turbæ. »

Tangit ea quæ faciunt ad miraculi perfectionem dupliciter : ex parte Christi facientis, et ex parte turbæ comedentis.

« Septem panes. » Ecce munerum Dei per quantitatem determinatio. Et sunt quidem pauca numero, sed cum benedictione Dei sunt et sufficientia, et abundantia : et ideo potius in benedictione Dei quam in muneribus est sperandum. Unde in Psalmo cxliv, 16 : Aperis tu manum tuam, supple, ad benedicendum : et imples omne animal benedictione. Hoc etiam testatur veritatis inimicus, Job, 1, 10 : Operibus manuum ejus benedixisti, et possessio ejus crevit in terra. Quia quamvis parva sunt quæ ad manus habemus, hæc tamen Dei benedictione crescunt in abundantias.

« Gratias agens. » Ecce gratiarum actio de muneribus a Deo acceptis. I ad Thessal. v, 18 : In omnibus gratias agite. II ad Corinth. ix, 15 : Gratias Deo super inenarrabili dono ejus.

Ex parte quidem Christi facientis tangit quatuor : acceptionem Dei munerum, collationem eorumdem in dispensationem discipulorum, et per Apostolos eo-

« Fregit. »

Ecce ad communicandum Dei dona

<--- Page Split --->

fractio, ut in multos dividi possint. Psal. cxi, 9 : Dispersit, dedit pauperibus. Et hoc modo non fit, quia modo unus solus totum in se colligere conatur, quod in omnes indigentes a Christo frangitur. Isa. lxvii, 7 : Frange esurienti panem tuum. Thren. iv, 4 : Parvuli, id est, humiles pauperes, petierunt panem, et non erat qui frangeret eis : quia nostri temporis sacerdotes, et abbates, et caeteri religiosi totum ad se recolligunt, ut integrum recipiant, quod a Christo in multos est fractum.

« Et dabat discipulis suis, » non ut sibi retinerent, sed « ut apponerent, » scilicet turbis. Et tangitur commissio munerum Dei in dispensationem discipulorum : omnia enim quae committuntur Apostolis, dispensanda turbis committuntur. Matth. xxiv, 45 : Fidelis servus et prudens, quem constituit dominus suus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore. Matth. x, 8 : Gratis accepistis, gratis date. IV Reg. iv, 41, dixit Eliseus filiis prophetarum : Infunde turbæ, ut qomedant. Et non fuit amplius quidquam amaritudinis in olla. Propter turbas enim et augentur dona Dei, et dulcorantur ut sapiant et placeant. Psal. lxvii, 11 : Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus.

« Et appouserunt turbæ. »

Appositio notat quod unicuique sibi competens collatum est : quia non est appositum per appropinquationem partis ad eum cui confertur, nisi unicuique quod sibi competit tribuatur. Hinc est quod, Matth. xx, 14, dicitur : Tolle quod tuum est, et vade. Tuum enim est, quod tibi secundum capacitatem et usum vitæ proportionatur : et ideo non apponitur parvulo, quod competit perfecto : nec competit rustico, quod clerico est proportionatum : nec militi expedit, quod artifici est debitum. Matth. xxv, 13 : Dedit unicuique secundum propriam virtutem.

« Et habebant pisciculos paucos : et ipsos benedixit, et jussit apponi. »

Tangit hic panis dulcoramentum : pisecs enim dulces sunt : pisciculi autem humiles, humilium dulces consolationes : pauci vero ideo, quia raro et raptim per breve tempus in hac vita datur consolatio divina. Talis autem consolatio numquam debet Christi desse discipulis, quin verbum consolationis semper sit in ore eorum : non enim semper donare debent in terrore et timore. Unde, Exod. xvi, 31, Manna quod pluit Dominus, saporem habuit panis oleati : ut cum refectione etiam haberet saporis dulcoramentum. Similiter, Levit. ii, 4, vi, 15, et xxiv, 5, ubi Dominus panes offerri præcepit, semper adjungit lagana oleo lita. Lagana autem panes frixi sunt in oleo, ut refectionis habeant dulcoramentum. Et quia panes, et virtutes, et dona, et gratias sacramentales, et verbi Dei effectus esse diximus, ideo cum consolatione dulcedinis omnia ista sunt miscenda : unde, Apostolus ad Hebr. xiii, 22 : Rogo autem vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpæucis scripsi vobis. Quia solatii verbum est, quod cum consolatione est propositum. Eceli. vi, 5 : Verbum dulce multiplicat amicos. Ezechiel. xxxiv, 4 et 5 : Cum austeritate imperabatis eis, et cum potentia. Et dispersæ sunt oves meæ. De Aser autem (qui beatus interpretatur) dicitur, Genes. xlix, 20 : Aser, pinguis panis ejus, et præbebit delicias regibus.

« Et ipsos » scilicet pisciculos, « benedixit, » ut sicut dictum est, et multiplicarentur ad sufficientiam, et dulcorarentur ad saporem. Sapient. xvi, 20 : Omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem.

« Et jussit apponi : » quia non per se dulcia ministrantur discipulis, sed pro subditis sibi commissis : unde, IV Reg. iv, 41, cum etiam amaritudo mortis esset in olla, tamen hanc ipsam Eliseus in dulcedinem convertit, ne turba fidelium

<--- Page Split --->

amaritudine diffideret. Et hoc fit quando Prælatus in dulcedine verbi, et conversationis, et affabilitatis, subjectis verbum saltis proponit. Eccli. xlix, 2 : In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria, et ut musica in convivio vini. Psal. cni, 15 : Vinum lætificat cor hominis. Et ideo significat lætificantia subjectos.

« Et mandu ca verunt, et saturati sunt : et sustulerunt quod superaverat de fragmentis, septem sportas.

Erant autem qui manducaverant quasi quatuor millia : et dimisit eos. »

Tangit perfectionem miraculi ex parte turbæ comedentis. Tanguntur autem quinque : comedentium generalitas, quia nulli abstinebant : comedentium saturitas, quia nulli inanes et famelici remanebant : super excrescentis quantitatis quantitas, quam in alios pauperes Apostoli relevabant : comedentium numerosa quantitas, quæ virtutem divinæ benedictionis ostendebat : et saturatorum dimissio, quæ Domini benignitatem significabat.

Dicit igitur : « Et manducaverunt, » refectionem accipientes internam, « et saturati sunt : » quod de phantastica refectione non fieret. Proverb. xiii, 25 : Justus comedit, et replet animam suam : venter autem impiorum insaturabilis. Psal. lxxvii, 29 et 30 : Manducaverunt et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis Dominus : non sunt fraudati a desiderio suo.

« Et sustulerunt, » Apostoli et discipuli, « quod superaverat, » per excrescentiam, « de fragmentis, septem sportas, » quia communicata gratia in alios, ipsa gratia crescit in communicante. II ad Corinth. ix, 10 et 11 : Qui autem administrat semen seminanti, et panem ad manducandum præstabit, et multiplicabit semen vestrum, et augebit

inerementa frugum justitiae vestrae : ut in omnibus locupletati, abundetis in omnem simplicitatem. Proverb. iii, 9 et 10 : Honora Dominum de tua substantia, et de primitiis omnium frugum tuarum da ei : et implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia tua redundabunt.

Septem enim sportæ significant id quod universaliter excrescit de gratiis Dei proximo communicatis : quia tot sunt sportæ, quot sunt panes : quia de unoquoque pane mystici intellectus superexcrescunt : unde, Daniel. xii, 4 : Plurimi pertransibunt, et multiplex erit scientia. Vel, septem sportæ, quæ sunt vasa munda, in quibus portantur panes, sunt impletiones septem petitionum, quæ in Dominica oratione continentur : quæ omnes, communicata gratia Dei, ad proximum superimplentur. Hoc est quod sub alia metaphora, Genes. xli, 5, dicitur : Septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formosæ. Culmus enim ille, in quo omnium petitionum nostrarum pullulat ubertas, misericordia est communicationis eorum, quæ nobis a Domino commissa sunt in pauperes. Sic fit, quia Joel, ii, 24, dicitur : Implebuntur arææ frumento, et redundabunt torcularia vino, et oleo.

« Erant autem qui manducaverant. »

Ecce comedentium numerosa quantitas. « Quasi quatuor millia. » Quaternarius vel ad mundi plagas refertur, a quibus veniunt qui a Deo saturantur. Isa. xl.ii, 5 et 6 : Ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabote. Dicam Aquiloni : Da, et Austro : Noli prohibere. Matth. viii, 11 : Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno caelorum. Millenarius autem refertur ad perfectionem praemiorum : quadratur enim millenarius in longum, latum, et profundum, ex denario, quia

<--- Page Split --->

decies decem decies sunt mille : et haec quadratura est quando praemium respondet capacitati naturae, et capacitati meriti, et capacitati spei, et capacitati largitatis divinae quae satisfacit charitati. Luc. vi, 38 : Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Vel forte quatuor, ad quatuor referuntur passiones, quae sunt timor, spes, tristitia, et gaudium : omne enim quod timetur, elongabitur : et omne quod speratur, habebitur : et omne contristans, vincentur : et omne quod gaudium facit, exuberanter dabitur nobis. Vel, quatuor referuntur ad ea quae generaliter sunt in omni eo quod recte fit. Hoc enim ad rationem est electum, hoc est, operanti debitum : hoc in opere habet modum, et hoc ipsum contra impedientia est virtuosum et strenuum : et omne tale ad millenarium est perfectum, sicut diximus, ad naturam, et meritum, et spem, et largitatis divinae excessum relatum.

« Et dimisit eos. »

Ecce demonstratio divinae benignitatis. Dimittit enim in pace sine improperatione eos quos pavit. Jacob. 1, 5 : Dat omnibus affluenter, et non improperat.

« Et statim ascendens navim cum discipulis suis, venit in partes Dalmanutha.

Et exierunt Pharisæi, et cœperunt conquirere cum eo, quærentes ab illo signum de cœlo, tentantes eum. »

Hic de miraculo facto contra inertiam (quam ex defectu boni inducit peccatum) plenam inducit instructionem.

Dividitur autem haec pars in duas particulas : in quarum prima corripitur mala doctrina Pharisæorum, et perversorum : et in secunda, in bona doctrina discipuli

informantur ibi, y. 13 : « Et dimittens eos, ascendit iterum etc. »

In priori autem harum tria dicuntur : primo enim occasionem a loco accipiunt perversi cum Domino conquirendi : in secunda, ponitur inquirentium perversa intentio doctrinam Christi pervertendi : in tertia, redargutio Domini ponitur contra istos, ne facultatem accipiant malignandi.

Dicit igitur : « Et statim, » dimissa turba, « ascendii navim » ut a littore remotus, doctrina vacaret discipulorum.

« Cum discipulis suis. » Hoc est significatum, Genes. vi, 7, ubi solus Noe cum sua familia intravit in arcam, dimissis omnibus in diluvio submersionis.

« Et venit in partes Dalmanutha, » Ha partes sunt juxta Genesareth, qua Math. xv, 39, fines Magedam vocantur. Et sunt partes idem locus, quia etiam plerique codices in hoc loco habent Magedan. Interpretatur autem Magedan poma, vel hortus : quia (ad litteram) in locis hortorum poma et fructus ferentium applicuerunt : ibi enim propter loci amcinitatem, quia interlucentes horti fuerunt, et propter umbrositatem, quia fervor radii solaris ibi non accessit, et quia solitarius locus fuit, Christus cum suis libenter conversabatur. Talia enim loca et a tumultu sunt sequestrata, et animos hominum elevant ad sapientiae divinae contemplationem, propter loci solitudinem. Vocatur autem Dalmanutha, hoc est, paupertas requiescens superius : quia in talibus hortis pauperes rusticani, de pomis hortorum viventes, requieverunt : et ad illos instruendos semper declinavit Dominus.

De primo dicit, Cantic. iv, 12 : Hortus conclusus, fons signatus. Cantic. vim, 13 : Quæ habitas in hortis, amici auscultant.

De secundo dicit, Matth. xi, 5, et Luc. vii, 22 : Pauperes evangelizantur. Eccli. vii, 16 : Non oderis laboriosa opera, et rusticationem creatam ab Altissimo.

<--- Page Split --->

Quod autem in talibus locis doctrina sit conveniens sapientiae, dicitur, Eccli. xxvii, 7 : Sicut rusticatio de ligno ostendit fructum illius, sic verbum ex cogitatu cordis hominis, supple, ostendit. Hac igitur de causa ad talem locum Dominus, post turbarum tumultum, declinavit.

« Et exierunt Pharisæi, »

Scientes quia in talibus locis quiescens cum discipulis frequenter inveniretur : unde, Joan. xvii, 1 et 2 : Egressus est Jesus cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus in quem introivit ipse et discipuli ejus. Sciebat autem et Judas qui tradebat eum, locum : quia frequenter Jesus convenerat illuc. Ita et isti loca talia observabant, ubi eum tentarent. Exisse autem dicuntur de vicinis villis, et civitatibus in quibus convenientes de malitia suae tentationis tractabant.

Exeuntes ergo sic ad eum, « caperunt conquirere cum eo » de diversis, ut caperent cum in sermone. Quia erant de talibus de quibus dicitur, II ad Timothy. III, 7 : Semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis pervenientes. Quia non quaerunt ad hoc ut inveniant, sed potius ut tentent et accusent. Eccli. I, 40 : Accessisti maligne ad Dominum, et cor tuum plenum est dolo et fallacia. Isa. xxxii, 7 : Fraudulenti vasa pessima sunt : ipse enim cogitationes concinnavit ad perdendos mites in sermone mendacii, cum loqueretur pauper judicium.

« Quærentes ab illo signum de cælo. » Non invenientes enim causam contradicionis in sapientia, nitebantur infirmitatem invenire in potentia, ut sic coram populo derisibilem facerent, qui se Filium Dei diceret, et nullum de cœlo suæ divinitatis demonstraret signum. Signum autem de cœlo dicebant, sicut quod vel ignem de cœlo ejiceret, sicut

Elias, IV Reg. 1, 10. Vel solem et lunam stare faceret, sicut fecit Josue 1. Vel solem retrocedere faceret, sicut fecit Isaias 2. Quasi parva quaedam essent quæ fecit de terra, in curatione infirmorum : et quæ fecit de abysso, in suscitatione mortuorum : et quæ fecit de mari, in sedatione tempestatum : et quæ fecit de aere, in quietatione ventorum. Non tamen hæc ideo petunt, quod illa si faceret non calumniarentur : sed potius ideo, quia si non faceret, infirmitatem suam coram populo prædicarent. Videbantur autem in petitione inniti verbis Isaïæ, vii, 11, qui regi Israel hoc offerebat petendum, dicens : Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Joel, n, 30, et Act. ii, 19 : Dabo prodigia in cœlo sursum, et signa in terra deorsum. Et est sensus, ac si dicant : Si de cœlo venisti, proba in hoc quod signa de cœlo ostendas : quia, patres nostri sæpe talia signa demonstraverunt.

Dicebant autem hoc, « tentantes eum, » ut de inani gloria notabilem facerent, vel infirmum, coram populo demonstrarent. Filios autem se diaboli ostenderunt, qui simile aliquid attentavit contra Dominum, Matth. iv, 16 : Si Filius Dei es, milte te deorsum. Cui respondit Dominus illud Deuter. vi, 16, quod his etiam responderi potest : Non tentabis Dominum Deum tuum. Matth. xxi, 18 : Quid me tentatis, hypocritæ ?

« Et ingemiscens spiritu, ait : Quid generatio ista signum quaerit ? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum. »

Tangitur hic correptio. Et dicuntur tria : gemitus compassionis perversorum, demonstratio indignitatis signum

<--- Page Split --->

quaerentium, et negatio cum confirmatione peritorum.

Dicit igitur : « Et ingemiscens spiritu; » pro compassione perversorum. Cantic. ii, 12 : Vox turturis audita est in terra nostra. Quia turtur gemit pro canto. Psal. lxxvii, 11 : Introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum. Joan. xi, 38 : Jesus fremens in semetipso venit ad monumentum.

« Ait, » ostendens petentium signum indignitatem : « Quid generatio ista signum quaerit ? » Signum enim quamvis exhibeatur infidelibus, quia per hoc ad fidem trahuntur, I ad Corinth. xiv, 22 : Linguæ in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus, tamen signum non fit nisi in fide et devotione Ecclesiæ : quamvis ab his aliquando fiat qui fidem non habent formatam, sed informatam : et ideo dicit Augustinus quod « signum impetratur in fide, et devotione Ecclesiæ. » Hi autem non sunt digni quibus signum exhibeatur. Matth. vi, 6 : Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos. Quia isti per signa non attraherentur, qui venerant ad tentandum. Adhuc autem isti pœnitentiæ locum petere deberent : et se indignos reputare ad signa videnda. Oratio Manassæ, circa medium : Non sum dignus intueri et adspicere altitudinem caeli, præ multitudine iniquitatum mearum. Luc. xvii, 13 : Nobelat oculos ad calum levare.

« Amen dico vobis. »

Confirmatio est de negatione signi. « Si (alias, non) dabitur generationi isti signum. » Juramentum est exsecrationis, ac si dicat : Si dabitur, etc., non credetur mihi. Unde Glossa dicit : « Non dabitur generationi isti, quæ viperea est, et adulterina. » Viperea, quia lacerat veneno detractionis omne quod videt. Luc. ii, 7 : Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira ? Adulterina autem, quia etiam signa quæ

videt, Deo vero animæ sponso non attribuit, sed Beelzebub. Matth. xi, 39, et Luc. xi, 29 : Generatio mala et adultera signum quaerit : et signum non dabitur ei.

« Et dimittens eos, ascendit iterum navim, et abiit trans fretum.

Et obliti sunt panes sumere : et nisi unum panem non habebant secum in navi. »

Secunda pars in qua dimissis indignis, instruit dignos de miraculo facto. Habet autem tres paragraphos : in quorum primo a negotio sumit instructionis occasionem : in secundo, ponit instructionem : in tertio, male intellectæ instructionis ponit interpretationem.

In primo horum dicit tria : indignorum dimissionem, cum dignis ad locum alium navigationem, et negotium a quo instruendi accipit occasionem.

Dicit igitur : « Et dimittens eos, » Pharisæos sicut indignos. Osee, iv, 17 et 18 : Dimitte eum, separatum est convivium eorum. Non enim spiritualis epuli debent esse convivæ, qui indigni sunt, et tentantes veniunt.

« Ascendit iterum navim, » ad aliam ripam transiens. Et hoc est : « Et abiit, » ipse et discipuli, « trans fretum » Genesareth, ubi tentantes non fuerunt. Habacuc, iii, 13 : Viam fecisti in mari equis tuis, in luto aquarum multarum. Equi sunt Apostoli Dominum circumportantes : lutum autem tenax mundi concupiscentia, qui tales equos tenere non potuit. Isa. li, 10 : Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati.

« Et obliti sunt, etc. »

Ecce negotium unde sumitur instruendi occasio. « Et obliti sunt, » ut homines. Dicit autem Augustinus : « Nullius « rei oblivisci, sed omnium habere me-

<--- Page Split --->

« moriam, non hominis naturae est, sed « divinae. » Tamen haec oblivio a divina fuit dispensatione. Psal. LIV, 23 : Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enuriet.

et sermo eorum ut cancer serpit. Talibus enim fermentis sana doctrina corrumpitur et Apostolica.

« Sumere panes. » Sicut enim dicit, Glossa, « Qui secum habent panem vitae Christum : cujus qui reficiuntur amore, minus curant de terreno pane. »

« Et nisi unum panem, » quem casu aliquis puerorum sumpserat, « non habebant secum in navi, » qui tamen ad tot hominum refectionem non sufficiebat. Sportas enim quas intulerant, in cibos pauperum erogaverant.

« Et cogitabant ad alterutrum, dicentes : Quia panes non habemus. »

Hic male intellectae instructionis ponit interpretationem. Et habet duas particulas : in quarum prima ponit malum intellectum, propter quem necessaria est interpretation : in secunda autem, interpretationem, quae est mali intellectus correctio.

« Et praecipiebat eis, dicens : Videte et cavete a fermento Pharisaeorum, et fermento Herodis. »

Ecce hic ponitur instructio, scilicet, cautelae praeceptio.

« Videte, » per intellectus discretionem, « et cavete, » per fidei puritatem, « a fermento, » hoc est, corruptione. I ad Corinth. v, 7 : Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio.

« Pharisæorum. » Glossa, hoc est, legem Dei traditionibus hominum postponere : vel verbis prædicare, factis impugnare : Dominum tentare, doctrinae ejus vel operibus non credere. Hæc enim fuit corruptio Pharisæorum, Osee, vii, 4 : Quievit paululum civitas a commistione fermenti, donec fermentaretur totum.

Dicit ergo : « Et cogitabant ad alterutrum, » occulte sibi invicem significantes, et « dicentes, » sub silentio : « Quia panes non habemus. » Putabant enim quod hoc ideo Dominus diceret, quia veniens trans mare Galilææ, ubi erat potestas Herodis, et ubi multi Pha-, risæi habitaverunt, nollet ab ipsis accipere refectionem : et ideo ad refectionem Domini et suorum necessario erant panes secum accipiendi : non advertentes, quia his qui cum Domino in domo sua sunt, nihil deesse poterit. Psal. xxxiii, 10 et 11 : Timete Daminum omnes sancti ejus : quoniam non est inopia timentibus eum. Divites egerunt et esurierunt : inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono. Et ad hunc sensum perversum intellectum eorum corrigit Dominus.

Et hoc est quod subdit :

« Et fermento, » hoc est, corruptione, « Herodis : » cujus fermentum, ut dicit Glossa, est incestus, adulterium, homicidium, temeritas jurandi, et simulatio religionis. I ad Corinth. v, 6 : Modicum fermentum totum massam corrumpit. Fermentum enim spiritualem habet calorem in tota conspersione vapobrialiter diffusa. Et sic facit pravitas hæretica, quae totam corrumpit doctrinam et vitam Christianam. Et ideo diligenter est excludenda. II ad Timoth. ii, 16 et 17 : Multum proficiunt ad impietatem :

« Quo cognito, ait illis Jesus : Quid cogitatis quia panes non habetis ? Nondum cognoscitis nec intelligitis ? Adhuc cæcatum habetis cor vestrum ?

Oculos habentes non videtis ? et aures habentes non auditis, nec recordamini ?

Quando quinque panes fregi in quinque millia, quot cophinos frag-

<--- Page Split --->

mentorum plenos sustulistis ? Dicunt ei : Duodecim.

Quando et septem panes in quatuor millia, quot sportas fragmentorum tulistis ? Et dicunt ei : Septem.

Et dicebat eis : Quomodo nondum intelligitis ? »

Dicuntur autem hic tria, scilicet, divina potestatis judicium, redargutio divinam potestatem ex operibus non intelligentium, et illuminationis ad intelligendum beneficium.

Dicit ergo : « Quo cognitio, » per deitatis potentiam nullo nuntiante. Eccli. xxni, 28 : Oculi Domini multo plus lucidiores sunt super solem :... intuentes in absconditas partes.

« Ait illis Jesus, » corrigens errorem intellectus eorum : « Quid cogitatis ? » Objurgatio est : et est quadruplex : prima, de perverso intellectu sermonis. « Quid » hoc est, quare « cogitatis,» conferendo in cordibus vestris, « quia panes, » materiales, « non habetis, » vobiscum. Matth. vi, 31 et 32 : Nolite solliciti esse, dicentes : Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur ? Hæc enim omnia gentes inquirunt. Scit enim Pater vester, quia his omnibus indigetis.

dicens : « Nec intelligitis. » Psal. lxxxii, 5 : Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant.

« Adhuc cæcatum habetis cor vestrum ? » Tertia est objurgatio de defectu illuminationis interioris, quae et divina illuminare poterat si habita fuisset : dicitur enim cæcum cor quod divina de super immissa caret illuminatione. Isa. vi, 10 : Excæca cor populi hujus. II ad Corinth. iii, 15 : Velamen positum est super cor eorum.

« Oculos habentes. »

Quarta objurgatio de defectu ordinis sensuum ad ratione^, ex quo contingit quod fides ex auditu non accipitur. Et hoc est quod dicit : « Oculos habentes, » cum visus sit sensus disciplinalis, quando ad rationem visus ordinatur, « non videtis, » per rationem visa discernentes ? « Et aures habentes, » cum auditus etiam sit sensus disciplinalis, « non auditis, » auditu interiori discernente de acceptis per auditum ? Isa.vi, 10 : Aures ejus aggravat, et oculos ejus claude. Psal. cxiii, 5 et 6 : Oculos habent, et non videbunt. Aures habent, et non audient.

« Nondum cognoscitis ? » Secunda objurgatio de defectu interioris cognitionis, quae haberi de facili poterat ex justitiae signis. Est autem cognitio accepta ex sensibilibus experimentalis scientia, quam discipuli de facili habere potuissent : et ideo objurgationem accipiunt, quia saltem hanc non habent : unde, Luc. xxiv, 25 : O stulti et tardi corde ad credendum ! Intellectus autem vocatur hic, quando ex cognitione experimentali intus in corde legitur, quod non nisi a divina potestate tale procedit opus : et quia etiam hunc intellectum de facili habere poterant : propterea de defectu hujus intellectus, et Apostolos Dominus objurgat,

« Nec recordamini ? »

Hic excitat ad illuminationis beneficium, per duo miracula panum quae fecit. « Nec recordamini, » corde, et memoria praeterita revocante ad cordis oculos, « quando quinque panes fregi, » distributos « in quinque millia » saturanda, exceptis mulieribus et parvulis : « quot cophinos plenos, » qui magna sunt vasa capacitatis, « fragmentorum sustulistis, » in alios pauperes erogandos ! ?

« Dicunt ei, » discipuli Domino veritatem confitentes : « Duodecim, » secundum numerum Apostolorum : in quo os-

<--- Page Split --->

tenditur quod omnibus sufficientiam Deus ministrabit suis.

« Quando et septem panes, »

In secundo miraculo 1, « in quatuor millia » fregi distribuendo, « quot sportas, » vasa minoris capacitatis, tamen capientia ultra sufficientiam hominis, « fragmentorum tulistis ? » A discipulis quaerit, ut confitentes veritatem, magis sint in recordatione miraculi.

« Dicunt ei, » discipuli Domino : « Septem : » in quo notatur abundantia donorum Domini.

« Et dicebat eis, »

Occasionem'sumens ex verbis eorum : « Quomodo nondum, » tot signis visis, tot eruditionibus auditis, tot exemplis ostensis, « intelligitis ? » Ac si dicat : Hoc mirum est de vobis. Matth. xvi, 11 et 12 : Quare non intelligitis, quia non de pane dixi vobis : Cavete a fermento Pharisæorum et Sadducæorum ? Tunc intellexerunt quia non dixerit cavendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisæorum et Sadducæorum.

Sic ergo terminata est pars, quæ est de miraculi hujus illuminatione.

« Et veniunt Bethsaïdam, et adducunt ei cæcum, et rogabant eum ut illum tangeret. »

Hic inducitur miraculum ordinatum contra defectum relictum ex peccato, qui est cordis obscuratio.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima potentiam Leonis manifestat in miraculo : sed quia ostensa potestate non satis adhuc intelligitur, ideo in secunda parte adjungit doctrinam per quam explanatur, ibi, 7.27 : « Et

egressus est Jesus, et discipuli ejus in castella. »

Historia autem miraculi dividitur in tres partes : in quarum prima ponitur impetrantium miraculum devotio : in secunda, miraculi perfectio : et in tertia, humilitatis contra elationem, quæ ex magnalibus surgere consuevit, ponitur instructio.

In prima harum tria dicuntur, scilicet, loci opportunitas, eorum qui cæcum adduxerunt dignitas, et intercessionis simplicitas.

Dicit ergo : « Et veniunt Bethsaïdam, » quæ est civitas supra mare Galilææ : unde fuerunt Andreas, et Petrus, et Philippus, et Nathanael frater suus. Et ideo ad honorem talis loci congruum fuit ibi fieri miraculum. Adhuc autem quia Bethsaïda domus venationis interpretatur, et ideo de venatione sua benedictus a Deo Filius, aliquem gustum summo Patri Deo ut offerret, competens fuit. Jerem. xvi, 16 : Mittam eis multos venatores, et venabuntur eos. Genes. xxvn, 4 : Affer mihi de venatione tua, ut comedam : et benedicat tibi anima mea.

«Et adducunt ei,» hac digni adductione, quia noti fuerunt, Apostolorum compatriotæ existentes, « cæcum, » qui convenienter ducitur ad illuminatorem. Joan. ix, 5 : Quamdiu sum in mundo, lux sum mundi. Item, ibidem, ix, 39 : In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant. Ductio autem istorum devotionem et fidem eorum designat, per quæ digni sunt impetrare quod petunt. Matth. xxi, 2 : Solvite, et adducite mihi.

« Et rogabant eum, » Ecce intercessionis simplicitas. Jacob. v, 16 : Orate pro invicem ut salvemini : multum enim valet deprecatio justi assidua.

« Ut illum tangeret, » firmiter credentes quod ad tactum suæ manus, deitas unita manui salutem operaretur. Job,

<--- Page Split --->

v, 18 : Percutit, et manus ejus sanabunt. Sicut autem tangi petebant extra, ita tangi per compunctionem petebant intra, scientes quod nisi peccatum intus solvatur, infirmitas extra non curatur. Et hoc est quod dicit Interlinearis : « Tangitur, qui compungitur. » Psal. cxlii, 5 : Tange montes, hoc est, superbos, et fumigabunt.

congruit operationes : quae diversae operationes non congruunt nisi intellectui moventi, qui est oculus interior : et ideo ut significet quod causa ab interiori incipit, organum interioris apprehendit. Unde Glossa dicit quod manum apprehendit, ut ad bonum opus confortet. Matth. vn, 3 : Extendens Jesus manum tetigit eum.

« Eduxit eum extra vicum. »

« Et apprehensa manu cæci, eduxit eum extra vicum : et exspuens in oculos ejus, impositis manibus suis, interrogavit eum si quid videret. »

Hic tangitur miraculi perfectio. Est autem hic duplex perfectio : una significationis, quae est difficultas purgationis feliiquarum peccati : et altera significans perfectionem potentiae medici.

Prima est duplex : scilicet, ex parte medici, cujus potentia potest super morbum : altera ex parte morbi, cujus difficilis est cura ex parte infirmi.

Dicit igitur in primo quatuor : quorum primum est de conjunctione infirmi ad medicum, cum dicit : « Et apprehensa manu cæci, » hoc est, potentia operativa cæci : ut intus potentia operativa obicem operatrici gratiae non poneret. Ideo eam manus gratiae apprehendebat et tenebat. Psal. lxxii, 24 : Tenuisti manum dexteram meam : et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me. Manus enim hæc est quæ formavit in creatione, sed nunc apprehendit ne a reformatione excideret, sicut exciderat a formatione. Job, x, 8 : Manus tuæ fecerunt me, et plasmaverunt me totum in circuitu : et sic repente præcipitas me ?

Si autem quaeritur quare manum apprehendit cum oculos sanare debuerit, dicemus quod manus, ut dicit Philosophus, instrumentum, et organum est intellectus : et est organum, quod in diversas

Secundum, est, remotio impedimenti curationis : quia in vico in tumultu occasionis peccatorum, non potest curari. In his enim vicis et plateis, hoc est, viis strictis, et latis concupiscentiæ sponsa non invenit Deum 1. Isa. xlii, 8 : Educ foras populum cæcum. Genes. xix, 17 : Non stes in omni circa regione, sed in monte, scilicet extra homines peccatores, salvum te fac.

« Et exspuens in oculos ejus. »

Tertium est, quod est applicatio saporis sapientiæ divinæ : quia saliva, et a capite descendit, et salis habet saporem : et significat donum sapientiæ, quod a capite Christi Dei descendit, et sapore suo gustum peccati tollit, quod velamen oculis interius obduxit : unde, Joan. ix, 11 : Lutum fecit, et unxit oculos meos, et dixit mihi : Vade ad natatoria Siloe, et lava. Et abii, et lavi, et video. Unde Glossa : « Exspuens ut videat per flatum Spiritus sancti voluntatem Dei. »

« Et impositis manibus suis. »

Quartum est, quod significat applicationem exempli exterioris, quod in humanitate ostendit : quia hæc etiam lux fuit ad illuminandum. Joan. vn, 12 : Ego sum lux mundi : qui sequitur me, non ambulat in tenebris. Unde etiam Apostolis exemplum Domini sequentibus dicitur, Matth. v, 16 : Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant ope-

<--- Page Split --->

ra vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in caelis est.

His quatuor adhibitis : intus, adjutorio gratiae, et applicatione sapientiae : et extra, remotione impedimenti, et adhibitione exempli, « interrogavit eum si quid videret : » non quod ignorans interrogat, sed docens quod defectus interior (qui est ex peccato) non curatur sine nostro consensu, et voluntate : quia dicitur, Sapient. 1, 4 : In malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis, hoc est, quod adhuc subjectum vult esse peccatis. Interrogat ergo ut consensum in curam eliciat, non ut hoc quod nescivit addiscat.

24

« Et adspiciens, ait : Video homines velut arbores ambulantes. »

Tangit hic inceptionem curae ex parte infirmi, quae difficultatem significat recessus reliquiarum (alias, de reliquiis) peccati.

Unde dicit quod « adspiciens, » hoc est, jam adspicere incipiens, « ait, » significans sibi aliquid de lumine gratiae apparere. Daniel. vii, 7 : Adspiciebam in visione noctis, hoc est, visu adhuc permisto tenebris.

« Video, » visu gratiae, « homines » rationales, quos ante rationales videre non curavi, « velut arbores, » quia coadunatum visum non habuit : et ex humore infirmum visum habuit. Talibus enim brevia longa : et parva, magna videntur.

« Ambulantes, » quia etiam stantia talibus moveri videntur : sicut omnibus per experimentum patet, qui infirmum habent visum ex humore defluente in pupillam. Significant spiritualiter, quod quamdiu aliquis humorem concupiscentiae habet ferventem ad oculum cordis, ordinatum visum intellectus habere non poterit. Et hoc ideo fuit, quia longa caecitate obtenebratus fuit : et

ideo ex parte sui lumen cito redire non potuit. Psal. xxxvii, 11 : Cor meum conturbatum est, dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum.

« Deinde iterum imposuit manus super oculos ejus : et cœpit videre et restitutus est, ita ut clare videret omnia.

Tangit potentiam Leonis de tribu Juda super caecitatem ab inimico luminis procuratam, dicens : « Herum imposuit manus super oculos ejus. » Haec autem iterata manus impositio significat potentiam gratiae redimentis, quae per Christum facta est : illa enim omnem extersit a nobis caecitatem. Joan. 1, 4 et 5 : In ipso vita erat, et vita erat lux hominum : et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed potius ipsa lux tenebras omnes dissipavit : et hoc est quod dicit : « Et cœpit videre » clare, « et restitutus est » sanitati, « ita ut clare videret, » hoc est, distincte et discrete, « omnia » visibilia. Psal. xii, 4 : Illumina oculos meos ne unquam obdormiam in morte : quia in dormitatione oculi obtenebrantur. Psal. cxvii, 18 : Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua.

« Et misit illum in domum suam, dicens : Vade in domum tuam, et si in vicum introieris, nemini dixeris. »

Hic incipit doctrina cautelae. Et dicuntur duo, scilicet, custodia sui, et custodia humilitatis.

Custodia sui adhuc dupliciter : custodiae discussio importatur per hoc quod dicit : « Et misit illum in domum suam, » ut familiam propriae domus discuteret : ne in ea peccati occasionem haberet. Proverb. xxxi, 27 : Consideravit semitas

<--- Page Split --->

domus suæ, et panem otiosa non comedit. Ĝenes. xvii, 19 : Scio quod præcepturus sit filiis suis et domui suæ, scilicet quod timeat me.

« Dicens : Vade in domum tuam. » Custodia tuiipsius. Sapient. vii, 16 : Intrans in dòmum meam, conquiescam cum sapientia : non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec tædium convictus illius.

« Et si in vicum introieris. » Præceptum est cautelæ. In vicum autem intrare, est cum mundanis, et peccatoribus conversari, in medio pravæ et perversæ nationis : ad quos vir sanctus intrat, ut eos convertat. II Petr. ii, 8 : Adspectu enim et auditu justus erat : habitans apud eos, qui de die in diem animam justam iniquis operibus cruciabant.

« Nemini dixeris, » ad jactantiam vanitatis. Tamen dicere poterat et debuit ad prædicationem divinæ laudis. Psal. xxxvii, 2 et 10 : Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me... Obmutui, et non aperui os meum.

Hæc est igitur sententia de intentione historiae hujus miraculi, contra defectum peccati inductum.

doctrinam, quam consequenter hic ponit post miraculum. Duo autem sunt documenta : ostendit enim primo quod hæc potestas fundat Ecclesiam : et secundo, ostendit quod hæc potestas æterna confert gloriam, ibi, y. 39 : « Et dicebat illis : Amen dico vobis, quia sunt quidam de hic stantibus, etc. »

Adhuc autem prior dividitur in partes tres : in quarum prima ostendit quod ista divina potestate fundatur Ecclesia : in secunda, ostendit quod ista divina potestas infirmitate Passionis perficitur in gratia, ibi, y. 31 : « Et cæpit docere eos quoniam oportet Filium hominis, etc. » In tertia autem fundatos in gratia monet ad sequendum in humilitatis et patientiæ via, ibi, y. 34 : Et convocata turba cum discipulis suis, etc. »

Adhuc autem in prima dicit tria, scilicet, inquisitionis famæ de potestate sua occasionem, et ipsam de fama quæstionem, et humilitatis instructionem.

In primo horum tria notantur, scilicet, honestas eorum a quibus quæritur, locus ubi quæritur, et ipsa inquisitio.

Dicit igitur : « Et egressus est Jesus, » auctor salutis, cujus omnis actus ingredi fuit. Ezechiel. x, 22 : Impetus singulorum, scilicet animalium, ante faciem suam ingredi, hoc est, dispositum et extensum erat unumquodque animal ad ingrediendum. Psal. lxxxiii, 8 : Ibunt de virtute in virtutem.

« Et discipuli ejus. » Ecce honesta societas. Fama enim honoris et virtutis a bonis et notis exhiberi desideratur, ut dicit Philosophus.

« In castella Cæsææ Philippi, » ubi honesto negotio dediti erant, hoc est, fidei prædicationi, et virtutis doctrinæ. II ad Corinth. ii, 14 : Deo autem gratias... qui odorem notitiæ suæ manifestat per nos in omni loco. Act. x, 38 : Pertransiit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat cum illo. Hæc enim castella sunt munita virtute, Genes. xxxii, 2 : Castra Dei sunt hæc. Munita autem humilitate,

« Et egressus est Jesus, et discipuli ejus, in castella Cæsææe Philippi : et in via interrogabat discipulos suos, dicens eis : Quem me dicunt esse homines ?

Qui responderunt illi, dicentes : Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero quasi unum de prophetis.

Tunc dicit illis : Vos vero quem me esse dicitis? Respondens Petrus, ait ei : Tu es Christus.

Et comminatus est eis ne cui dicerent de illo. »

Post potestis suæ operationem, dat hic ejusdem potestatis manifestationem per

<--- Page Split --->

Luc. x, 38 : Intravit Jesus in quoddam castellum. Et sunt Caesarea, hoc est, possidentia principatum gratiae dignitate. Michae, v, 2, dicitur de Bethlehem : « Non es minima in principibus Juda, » hoc est, in castris Juda principibus existentia. Et est translatio Septuaginta. Nostra autem habet, in millibus Juda, hoc est, in castris Juda, quae sunt tot millia.

« Et in via, etc. »

Ecce locus : quia in via, in sua laude non diu morans, sed potius in transitu ad aedificationem de ea ab honestis quaerens. In via autem quaerebat, ut interlinearis Glossa dicit : « Ut nec in eundo docere cessaret. » Psal. cxxx, 1 : Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me. II ad Corinth. xii, 1 : Si gloriari oportet (non expedit quidem).

« Interrogabat discipulos suos, » quibus omnia sua nota erant, et qui tanta erant bonitatis, quod adulando nihil dicebant. Psal. cxl., 3 : Oleum peccatoris non impinguet caput meum. Adhuc autem, quia fidei doctrina indigebant. Marc. iv, 11 : Vobis datum est nosse mysterium regni Dei : illis autem qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt. Dedit autem exemplum Prælatis : ut etiam ab inferioribus famam suam discerent, quia sic cautius aliorum subditorum suorum famam judicarent. Job, xxxi, 13 et 14 : Si contempsi subire judicium cum servo meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me. Quid enim faciam cum surrexerit ad judicandum Deus ? et cum quæsierit, quid respondebo illi ?

« Dicens, » ad formam exempli et docrinam veritatis :

« Quem me dicunt esse homines? »

Hoc est, in tali potestate miraculorum videntes, quem in persona et natura dicunt esse ? Natura enim ex potestate cognoscitur, et persona ex natura. Quia si

divina est natura, tunc is qui operatur est divina persona : quia operatio personae, et potestas operandi est naturae. Joan. iii, 2 : Scimus quia a Deo venisti magister : nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Sic ergo ab omnibus scientibus audita dijudicare quaerit, qualem de ipso habeant homines opinionem. Matth. xvi, 13 : Venit Jesus in partes Caesareo Philippi : et interrogabat discipulos suos, dicens : Quem dicunt homines esse Filium hominis ? Filium enim hominis vident homines, sed conjicere possunt de Filio Dei per opera.

« Qui responderunt illi, dicentes : »

Non ignorabat, sed responsionem audire voluit, ut convenientem instructioni eorum acciperet occasionem : et ut fidei sincere dicerent confessionem : et in illa perficeret Ecclesiae fundationem. Et ideo duo respondent : opinionem hominum, et suae fidei solidum veritatis fundamentum.

Opinio autem hominum (magna quidem est, sed non sufficiens) tripartita. Unde dicunt :

« Joannem Baptistam. »

Et fuit opinio Herodis , sicut dicitur, Matth. xiv, 2 : Joannes Baptista surrexit a mortuis : et ideo virtutes operantur in eo. Sed objicitur contra hoc, quia, Joan. x, 41 et 42, dicitur : Joannes quidem signum fecit nullum. Omnia autem quaecumque dixit Joannes de hoc vera sunt. Cum ergo Joannes nullum signum fecerit, quomodo probabile fuit Joannem esse Christum : quia Christus multa signa fecit ? Ad hoc dicendum quod Joannes tanta vita fuit, sicut dicit Gregorius, quod propter vita eminentiam a multis Christus crederetur. Sed propter resurrectionem, quia resurgentes majoris potentiae sunt quam ante resurrectionem, credebant quod Joannes per potentiam

<--- Page Split --->

resurrectionis signa et virtutes operaretur. Maxime quia discipuli Christi baptizabant : quod et officium Joannis fuerat.

« Alii Eliam. »

Propter duas causas, quarum una fuit, quia in illo figura baptismi in transitu Jordanis, et divisione praecesserat 1. Alia autem causa fuit, quia Eliam adventum Christi praecedere prophetatum fuerat. Malach. iv, 3 et 6 : Mittam vobis Eliam Prophetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis. Et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum : ne forte veniam, et percutiam terram anathematc. Putabant enim isti Christi adventum in fastu et gloria mundi esse venturum : et videntes Dominum in humilitate, non putaverunt ipsum esse Christum, sed antecessorem ejus Eliam.

illum qui a ventre matris consecratus est Propheta, evertere, et eruere. et perdere, et iterum aedificare, et renovare. Et quia Dominum videbant evertere traditiones antiquas, et quaedam nova facere, putabant ipsum esse Jeremiam : et praecipue propter patientiam passionum. Jerem. xi, 19 : Ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam : et non cognovi quia cogitaverunt super me consilia, dicentes : Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius.

Alii vero illum prophetam Eliseum esse opinati sunt : propter hoc quod magnalium operum erat Eliseus, et in ipso sicut et in Elia figura baptismi praecesserat : unde etiam discipuli, Luc. xxiv, 19, dixerunt : Fuit enim vir Propheta, potens in opere et sermone coram Deo et omni populo.

« Tunc dicit illis, »

« Alii vero quasi unum ex prophetis. »

Haec opinio duplex fuit : quidam enim dicebant ipsum esse illum Prophetam, qui unicus et singularis, loco legislatoris in omnibus erat audiendus. Deuter. xvn, 13 : Prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus : ipsum audies. Et secundum hoc sensus est : « Quasi unum, » hoc est, quasi unicum et sin gularem, qui est ex Prophetis in lege promissus.

Fidei volens scire confessionem : « Vos vero, » qui specialiter de me estis instructi, « quem, » in natura, « quem, » et in persona, « me esse dicitis, » fidei sincera confessione ?

« Respondens Petrus, » qui ab hac confessione solidae et fundamentalis veritatis Petrus dictus est. Matth. xvi, 18 : Ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam.

« Ait : » unus pro omnibus, ut dicit Beda, quia omnes unum sciebant.

Alii autem exponunt istud de Propheta non principali : et illi etiam in duo dividuntur : quidam enim dicebant eum esse Jeremiam, quia, Matth. xvi, 14, dicitur : Alii vero Jeremiam. Et hi suae opinionis rationem accipiebant a sanctitate et benignitate Domini, quae in Jeremia praefigurata est : et a patientia quam habuit in passionibus tribulationum. Eccli. xlix, 9 : Male tractaverunt

« Tu es Christus. »

In Christo enim ungens Pater intelligitur, et uncta humanitas, et unctio quae est deitas, et sancti Spiritus unguentum, quod est plenitudo charismatum. Isa. LXI, 1 : Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me : ad annumtiandum mansuetis misit me. Unde haec

<--- Page Split --->

confessio implicite continet in se illam qua scribitur, Matth. xvi, 16 : Tu es Christus, Filius Dei vivi : quia unctio divinitatis vitam habet in semetipso. Joan. v, 26 : Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso. Unctio enim deitatis non tantum sanat, sed etiam vivificat : quia ipsa est vita in semetipsa.

« Et comminatus est eis, »

Discipulis, « ne cui dicerent de illo, » quod ipse esset Christus. Omittit autem hic Marcus beati Petri commendationem, et in hac confessione Ecclesiae fundationem, quia illa scivit plene a Matthæo esse descripta. Comminationem autem hanc fecit Christus tribus de causis, scilicet, causa humilitatis, causa non impediendæ Passionis, et causa non scandalizandæ suæ congregationis. Causa quidem humilitatis : quia de se non magna prædicari voluit, sed humilia. Isa. lii, 3 : Absconditus est vultus ejus, et despectus : unde nec reputavimus eum. Causa non impediendæ Passionis, quia si prædicaretur, et crederetur esse Christus, non crucifigeretur. I ad Corinth. ii, 8 : Si enim cognovissent, numquam Dominum gloriæ crucifixissent. Tertia causa, ne sua congregatio discipulorum scandalizaretur : quia si modo magna de eo prædicata fuissent, et subito postea ignominiosa in eo vidissent, scandalizati fuissent. Et ideo melius fuit quod per gloriam resurrectionis probaretur esse Deus : quia tunc ulterius in eo scandalizari non poterant. Matth. xi, 6 : Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me. Multi enim ex talibus in eo scandalizabantur, quia post virtutes, infirmas in eo videbant passiones. Luc. ii, 34 : Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur.

« Et cœpit docere eos quoniam oportet Filium hominis pati multa, et re-

probari a senioribus, et a summis sacerdotibus, et Scribis, et occidi, et post tres dies resurgere.

Et palam verbum loquebatur. Et apprehendens eum Petrus, cœpit increpare eum.

Qui conversus, et videns discipulos suos, comminatus est Petro, dicens : Vade retro me, Satana, quoniam non sapis quæ Dei sunt, sed quæ sunt hominum. »

Hic docet quod omnis Ecclesiæ fundatio et veritatis confessio perficitur in gratia Passionis et infirmitate. Et habet tres paragraphos : in quorum primo ostendit summam perfectionem gratiae fundantis Ecclesiam in virtute Passionis et Resurrectionis : in secundo autem, ostenditur dispensativa Petri reprehensio, et conturbatio de humilitate Passionis : in tertio autem, instructio ponitur divinæ ordinationis.

In primo horum tria dicit, scilicet Passionis opportunitatem, Passionis multiplicitatem, et finem et modum quo proponit hanc doctrinam.

Dicit igitur : « Et cœpit docere, » quia ante ostendit potestatem : nunc autem incipit efficaciter docere Passionis humilitatem. Psal. lxxvi, 11 : Dixi : Nunc cœpi : hæc mutatio dextera Excelsi. Dextera enim Dei est quæ hanc facit virtutem, ut post Passionem omnis infirmitatis, omnis virtus nostri Leonis perficiatur. II ad Corinth. xii, 9 : Virtus in infirmitate perficitur.

« Quoniam oportet, » hoc est, conveniens est secundum ordinationem divinam. Luc. xxiv, 26 : Nonne hæc oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam ?

« Filium hominis, » quia in natura filii hominis pati potest : in natura autem filii (Filii Dei, inquam) nihil penitus pati poterit.

« Pati, » ut Passione consummetur.

<--- Page Split --->

Ad Hebræos, ii, 10 : Decebat enim eum, propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per Passionem consummare.

« Multa. »

Tangitur Passionis multiplicitas : quia ex multis generibus passionum composita est. Fasciculus myrrhae dicitur, Cantic. 1, 12 : Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi : inter ubera mea commorabitur.

Tangit autem quamdam inter multa istius fasciculi compositionem, cum dicit : « Et reprobari a senioribus, et a summis sacerdotibus. » Reprobatio enim haec causa sibi fuit Passionis : quia sacerdotibus eum ad reprobationem condemnantibus, etiam populus reprobare eum est inductus. Matth. xxvi, 39 : Principes sacerdotum, et omne concilium quaerebant falsum testimonium contra Jesum. Sacerdotes enim primam auctoritatem in mortem Domini habebant. « A senioribus, » qui vice senatorum habebantur. I Esdræ, ix, 2 : Manus principum et magistratuum fuit in transgressione hac prima.

« Et Scribis, » qui vice sapientium et litteratorum habebantur. Jerem. v, 4 et 5 : Dixi : Forsitan pauperes sunt et stulti, ignorantes viam Domini, judicium Dei sui. Ibo igitur ad optimates, et loguar eis : Ipsi enim cognoverunt viam Domini, judicium Dei sui : et ecce magis hi simul confregerunt jugum, ruperunt vincula.

« Et occidi. » Daniel. ix, 26 : Occidetur Christus : et non erit ejus populus qui eum negaturus est.

« Et post dies tres resurgere. » Læta ponit post tristia. I Petr. i, 11 : Pronumtians eas quæ in Christo sunt passiones, et posteriores glorias. Osee, vi, 3 : Vivificabit nos post duos dies : in die tertia suscitabit nos.

« Et palam verbum loquebatur. »

Tangit modum doctrinæ : quia coram discipulis adhuc imperfectis palam verbum hoc de sua Passione loquebatur : et ideo Petrus fuit contristatus. Matth. x, 26 : Nihil est opertum quod non revelabitur, et occultum quod non scietur. Isa. xlv, 19 : Non in abscondito locutus sum, in loco terræ tenebroso. Hæc est consuetudo Christi et omnium discipulorum ejus, quod humilia de se prædicant omnibus, et sublimia tacent, et occultari præcipiunt. Ad Roman. xii, 16 : Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Ad Philip. ii, 5 : Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu. Et sequitur, §. 7 : Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Humilia enim de se non sentientes, prædicare alta non possunt.

« Et apprehendens eum Petrus, »

Seorsum abstractum a discipulis : volebat enim jam servare documentum Evangelicum, Matth. xvii, 13 : Corripe eum inter te et ipsum solum.

« Cæpit increpare, » dicens hoc quod dicitur, Matth. xvi, 22 : Absit a te, Domine : non erit tibi hoc. Zelum enim Dei habens, sed non secundum scientiam : arbitrabatur enim nimis esse turpe Dominum majestatis sputis liniri, probris exponi, flagellis cædi, morte mulctari, et cruce turpari.

« Qui, »

Scilicet Dominus, « conversus ad discipulos, » a quibus eum Petrus abstraxerat, tamquam esset indignum sibi coram suis discipulis, talia de se futura prædicare, eo quod discipuli magnum aliquid secundum fastum mundi de Domino existimabant, et contendebant quis eorum esset primus in regno. Etiam quia statim putabant Dominum fore inthronizandum. Dominus autem e contra volens humilia discipulos de se sen-

<--- Page Split --->

tire, « et videns discipulos suos, » quos ad humilitatem suae crucis instruere intendit, « comminatus est Petro, » ne alta saperet : quia et primus angelus, et primus homo, per superbiam ceciderant : ne et ipse alta sapiens similiter caderet. Unde, Luc. x, 17 et 18, cum Apostoli gloriantes de magnis, ad ipsum redirent dicentes, quia etiam demonia subjiciuntur nobis in nomine tuo : ad humilitatem reducens eos, dixit : Videbam Satanam sicut fulgur de cælo cadentem. Ac si diceret illud Apostoli ad Roman. xi, 20 et 21 : Noli altum sapere, sed time. Si enim Deus naturalibus ramis, per naturam in alto plantatis, non pepercit, sed per superbiam condemnat, ne forte nec tibi parcat. Jacob. iv, 6 : Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. « Dicens, » ad instructionem Petri :

repleti sunt luubi mei dololore : angustia possedit me sicut angustia parturientis : corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem. Emarcuit cor meum : tenebræ stupefecerunt me. In tali enim affectu doloris dixit hoc Petrus, nesciens quid diceret : sed Christus instruxit eum in affectu charitatis, et humillimæ redemptionis.

« Et convocata turba cum discipu- 34 lis suis, dixit eis : Si quis vult me sequi, deneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. »

« Et convocata turba cum discipulis suis. » Fundati jam in gratia, monet eos ad sequendum se in humilitatis et patientiae via.

« Vade, »

Profectu humilitatis, « retro me, » ut humilem humilis, et humiliter sequaris, « Satana : » qui saluti et viae salutis, quæ per humilitatem Passionis est, adversaris : Satan enim adversarius interpretatur. Zachar. m, 1, Stabat Satan a dextris Jesu Sacerdotis magni, ut adversaretur ei 1. Matth. xvi, 23 : Vade post me, Satana, scandalum es mihi.

« Quoniam, » in isto facto humilitatem Passionis recusans, « non sapis » ea « quæ Dei sunt, » quoad consilium divinum, qui per humilitatem crucis relevare vult casum superbiae primi hominis : hæc enim Dei sunt consilia et judicia. « Sed » sapis ea « quæ sunt hominum, » qui præsentia quæ vident appetunt, et in his elevari et superbiam quærunt. Græca tamen translatio habet, ut dicit Glossa : « Propitius esto tibi, Domine : non erit tibi istud, » id est, non potest fieri, nec recipiunt aures meæ ut Dei Filius sit occidendus. Isa. xxi, 3 et 4 : Propterea

Dividitur autem hæc pars in partes duas : in quarum prima suadet ad sequendum humilitatis et patientiæ viam : in secunda autem, quod hæc via tenenda sit, adhibet rationem, ibi, y. 35 : « Qui enim voluerit animam suam, etc. »

In prima harum partium quinque dicuntur. Quia enim hæc via ad salutem est necessaria, ideo communiter omnibus proponitur. Quia autem est omni laude digna, et magno præmio remuneranda, ideo non compellitur, sed libertati nostræ electionis relinquitur. Tertio, tria quæ ad ipsam requiruntur per ordinem determinantur, quæ cum istis quinque efficiuntur.

Dicit igitur : « Et convocata turba, » a turbantibus in unum cor et animam unam, « cum discipulis suis, » quia non discipuli debent esse cum turbis, sed potius turbæ cum discipulis. Jerem. xv, 19 : Convertentur ipsi ad te, et tu non converteris ad eos.

« Dixit eis, » id quod saluti communi necessarium est. Proverb. i, 20 : Sapien-

<--- Page Split --->

tia foris prædicat : in plateis dat vocem suam.

« Si quis vult me sequi, etc. »

In adoptione et electione nostra ponitur. Quia, ut dicit Joannes Damascenus, non suadet malitiam, et non compellit ad virtutem, ut laudabile sit opus virtutis. Per hoc autem quod dicit : « Si quis, » notat charitatem. Matth. xx, 16 : Multi sunt vocati, pauci vero electi. Quamvis rari sint, tamen præ omnibus sunt Deo chari. Judicum, v, 9 : Cor meum diligit principes Israel. Qui propria voluntate obtulistis vos discrimini, benedicite Domino.

Ideo ergo dicit : « Si quis vult me, » imitando meæ humilitatis et patientiæ viam. Job, xxiii, 11 : Vestigia ejus secutus est pes meus, viam ejus custodivi, et non declinavi ex ea.

« Sequi, » quia qui sequitur, consequitur. Ad Philip. iii, 12 : Sequor autem si quomodo comprehendam, in quo et comprehensus sum. Cantic. viii, 2 : Dilecte mi, apprehendam te. Nihil enim sequi prodest, nisi consequi possit. Daniel. ii, 41 et 42 : Nunc sequimur te in toto corde, et timemus te, et quaerimus faciem tuam. Ne confundas nos. Quia qui sequitur et non consequitur, est confusus : sicut confundentur qui viam erroris sequuntur.

« Deneget semetipsum, »

Intus quoad veterem hominem : vetus enim homo est, qui vetustatem sequi persuadet : et hoc est animalitas, quæ non capit quæ Dei sunt. I ad Corinth. ii, 14 : Animalis homo non percipit ea quæ sunt Spiritus Dei. Hanc ergo animalitatem oportet abnegare. Genes. xxi, 10 : Ejice ancillam, et filium ejus 1. Ancilla enim est per quam, ut dicitur Proverb. xxx, 21 et 23, tota naturae humanæ movetur

terra, quando fuerit cohæres dominæ suæ, hoc est, spiritualis rationis. Hanc ergo primum oportet denegare, ne suasionibus ejus et motibus illicitis in illam consentiatur : et hoc est primum in recedendo a malo.

« Et tollat crucem suam. »

Matth. xvi, 24 : Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. Tollere autem crucem, est exaltare cruciatum crucis nostra penetiante in satisfactionem peccati commissi. Ad Galat. v, 24 : Qui sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentis. Nihil enim delet peccatum, nisi crux : quia et in Christo crux suscepta, nostra peccata delevit : et a nobis exaltata, pro peccato satisfacit. Thren. iv, 20 : Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis nostris. I Petr. ii, 23 : Peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum : ut peccatis mortui, justitie vivamus, cujus livore sanati sumus. Hujus (alias, hæc) igitur crucis stigmata portantes in pœna pœnitentiæ, in fide crucis nostram crucem tollamus, et elevemus a terrenis : dicentes cum Paulo, ad Galat. vi, 17 : De cætero nemo mihi molestus sit : ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. Sicut igitur abnegatio sui valet ad vitationem peccati quod poterat committi, ita tollere crucem suam unicuique debitam, valet ad satisfactionem commissi.

« Et sequatur me. »

In hoc est perfectio, quod hoc perficit ad virtutis operationem : ut cum jam peccatum cavetur ne fiat, et deletur quod factum erat, studeatur ad hoc quod opus virtutis perficiatur ad meritum : unde, Eccli. xxm, 38 : Gloria magna est sequi Dominum. Gloriosum enim est imitari

<--- Page Split --->

Dominum virtutis. Eccle. ii, 12 : Quid est homo, ut sequi possit regem, factorem suum ?

« Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam : qui autem perdiderit animam suam propter me et Evangelium, salvam faciet eam. »

Hic tangit eorum quæ dixit rationes. Et sunt tres per ordinem : prima quarum sumpta penes ordinem virium animæ ad meritum salutis : et hanc tangit cum dicit : « Qui enim voluerit animam suam salvam facere. » Anima autem hic dicitur ab animando (spiritus enim qui est substantia animæ nostræ) secundum quod corpus animat, desiderat ea quæ sunt corporis, in quibus perditur totum bonum ejus : quia totum bonum spiritus nostræ animæ, est in avertendo se a carne, et abstrahendo se a desideriis concupiscentiæ : sic enim vincit passiones, et virtute perficitur, et contemplationi conjungitur superiorum, et depuratur et emundatur ut sit honestatis subjectum, et divinæ sapientiæ speculum : unde et Plato dicebat concupiscentiam in inferno sepultam esse, quo pergit homo cum ad infima conjungitur.

Et hoc est : « Qui enim voluerit, » quia hoc in nostra ponitur electione, « animam suam, » spiritum qui carnem vincit, « salvam facere, » quia omne quod salvatur, in bonis sibi connaturalibus salvatur, per quæ a contrariis corrumpentibus liberatur : bona autem connaturalia animæ sunt bonum virtutis, et sapientia veritatis : et per hoc liberatur a passionibus corporis, et a vanitate seductionis. Hic ergo sic salvans animam, « perdet eam. » Perdit autem, quando avertit ab eo quod animat et desiderat. Eccli. xvii, 30 et 31 : Fili, post con-

cupiscentias tuas non eas, et a voluntari tua avertere. Si praestes animae tua concupiscentias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis. Haec concupiscentia est Dalila, quæ Samsonem perdidit 1. Quia dum dormiens in sinu concupiscentiæ Samson, rasum caput habuit (hoc est, a robore virtutis, et meta mentis, et ratione prudentiae, et certitudine scientiae, et veritate intellectus, et ab industria artis, et lumine sapientiae) quasi septem pilis, quos habuit : statim in gaudium inimicis factus fuit : et sic totus fuit perditus. Consilium ergo est quod perdatur Dalila, ut Samson sol fortis salvetur. Hoc est igitur quod anima in animando corpus, concupiscentiis vivens, perdatur : quia sic in bonis spiritui animae connaturalibus salvatur.

« Qui autem » sic « perdiderit animam suam, » hoc est, animalem sensum, « propter me, » hoc est, ut me lucretur, « et Evangelium, » hoc est, evangelicam veritatem quæ a carne avertit, « salvam faciet eam, » quia in Christo, et in Evangelio sunt bona animam ab omnibus contrariis salvantia : unde, Osee, xni, 9 : Perditio tua, Israel : tantummodo in me auxilium tuum. Joan. x, 9 : Per me si quis introierit, salvabitur : et ingredetur; et egredietur, et pascua inveniet. Joan. xvii, 12 : Quos dedisti mihi, custodivi : et nemo ex eis periit.

« Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totum, et detrimentum animæ suæ faciat ?

Aut quid dabit homo commutationis pro anima sua ? »

Secunda ratio est, sumpta a nocumento quod affert animæ perditio, in comparatione ad lucrum quod affert conoupiscentia. Et hoc est quod dicit : « Quid enim proderit, » quia in momentaneis

<--- Page Split --->

delectationibus secundum veritatis rationem nullus est profectus, « homini, » secundum quod homo : quia homo, sicut dicit Philosophus, est intellectus, et bonum quod prodest homini, in quantum homo, est bonum intellectuale : et hoc, ut dicit Philosophus, est bonum divinum.

« Si lucretur, » ad sensibilem et momentaneam delectationem, « totum mundum » praesentem : de quo dicitur, I Joan. ii, 16 : Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae. Et est ac si diceret : Si totum mundum habeat in delicias carnis, aut adspectum vanitatis, sicut delectatur avarus in contemplandis divitiis : aut habeat mundum in fastum sui dominatus subjectum, sicut habent eum in praelaturis et dominatibus gloriantes. Et per hæc præsentia, lucrata ad ambitionem vel cupiditatem, « detrimentum animæ suæ, » in bonis spiritui animæ connaturalibus « faciat. » Quasi dicat : Nihil prodest, et minus quam nihil : quia lucrum concupiscibilium in mundo, magis in bonis animæ relinquit nocumentum : quod pejus est et damnosius, quam si-nihil lucratus esset : unde, Proverb. vi, 26, loquens de concupiscentia sub metaphora mulieris, dicit : Pretium scorti vix est unius panis, hoc est, momentanee delectationis : mulier autem, hoc est, intellectus et emollita concupiscentia, pretiosam animam capit : quia virilitatem enervat, et tollit totum robur mentis. Melius ergo est perdere sensum animalem, et in tristibus et difficilibus exercere, ut salvetur anima in bonis sibi connaturalibus. II ad Corinth. iv, 16 : Licet is qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem.

norum, scilicet quanti ponderis sit unumquodque diligibilium, « commutationis, » in aliena a natura animæ bona, « dabit, », vel accipiet, « pro anima sua, » ut illa in bonis sibi connaturalibus perdatur : et ideo dicit Apostolus, II ad Corinth. iv, 17 et 18: Id enim quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supple, in quo perditur animalis sensus secundum pœnitentium delectationes, supra modum in sublimitatem æternum gloriæ pondus operatur in nobis : non contemplantibus, hoc est, non æstimantibus, nobis ea quæ videntur sed quæ non videntur. Quæ enim videntur, temporalia sunt : quæ autem non videntur, æterna sunt.

Et hoc est quod dicit :

« Qui enim me confusus 1 fuerit et verba mea in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis confundetur 2 eum, cum venerit in gloria Patris sui cum Angelis sanctis. »

Tertia ratio est, quæ sumitur ex comparatione præmii perdentis animam, et salvantis eam.

Dicit igitur : « Qui, » hoc est, quicumque sine personarum distinctione. Act. x, 34 : In veritate comperi quia non est personarum acceptor Deus.

« Me confusus fuerit. » Confundor, eris, accepit hic Marcus pro verbo deponentis generis, pro verbo, erubuerit : et ideo sensus est : « Qui me confusus fuerit, » hoc est, qui me erubuerit sequi, « et verba mea. » erubuerit implere, « in generatione ista, » quæ salvat animalem sensum sequendo carnis delectabilia : et ideo dicit, « adultera, » quia super verum animæ sponsum admisit diabolum adulterum in delectabilibus

<--- Page Split --->

carnis. Isa. lvii, 8 : Juxta me discooperuisti, et suscepti adulturum.

« Et peccatrice, » quia per hoc quod in libidine suscepit adulterum, statim diffunditur in peccata diversa, et accepit peccati consuetudinem. Matth. xii, 39 : Generatio mala et adultera signum quaerit. Deuter. xxxii, 5 et 6 : Generatio prava atque perversa. Haec line reddis Domino, popule stulte et insipiens ? Haec enim generatio gloriam reputat sequi concupiscentias, et salvare sensum animalem in concupiscentiis suis : et hi sunt, de quibus dicitur, Proverb. ii, 14 : Lætantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, et homo perversus inter tales confunditur non esse similis : et sic confunditur Filium Dei, et salvare animam in bonis et veris animæ connaturalibus.

« Et Filius hominis, »

Hoc est, Jesus Christus, confundetur eum, » hoc est, erubesect eum, « cum venerit in gloria Patris sui : » cum omni gloria regni sui, hoc est, in gloria Patris sui, in qua omnes gloriantur, qui non confunduntur animas suas in bonis et

justis et veris connaturalibus animæ : et nullus secutus est sensum animalem in carnis delectabilibus. Psal. cxlix, 8 : Ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Omnes enim isti pedes affectuum habent competidos, ut carnis delectabilia sequantur : et manus operationum manicis ferreis omnia domantibus habent ligatas, ne ad opus peccati possit extendi judicium conscriptum in lege et Scriptura Domini : Gloria hæc est omnibus sanctis ejus 1. Et ibi confusio ejus erit magna his, qui secuti sunt concupiscentias suas : isti sunt de quibus dicit, Apocal. xii, 11, quod non dilexerunt animas suas usque ad mortem, hoc est, animalem sensum in concupiscentia, quæ mortem æternam inducit.

« Cum Angelis sanctis, » qui in puritate spiritus concupiscentias animo conculcarunt. Matth. xxi, 30 : In resurrectione, neque nubent neque nubentur : sed erunt sicut Angeli Dei in caelos 2. Ideo quod hic dictum est continetur, Joan. xii, 25 : Qui amat animam suam, perdet eam : et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam æternam custodit eam. Et hoc est quod dicit in hoc loco 3.

1 Psal. cxlix, 9. 2 Cf. Luc. xx, 35 et 36. 3 Ultimus §. 39 hujus capitis VIII explicatur

in principio capitis sequentis, cum videatur ex commentariis B. Alberti ad aliam partem pertinere.

<--- Page Split --->

CAPUT IX.

Transfigurato Jesu junguntur Moyses et Elias : dicit Eliam dum venerit, omnia restituturam : imo jam venisse, nec fuisse susceptum : surdum ac mutum spiritum ejicit, qui sola oratione et jejunio ejicitur : suam passionem prædicit : disputantes discipulos docet quis eorum sit major : de ejiciente dæmonium qui non sequebatur Jesum : de amputando manus, pedis, vel oculi scandalo.

lius hominis a motuis resurrexerit.

<--- Page Split --->

dixit : Magister, attuli filium meum ad te, habentem spiritutum mutum :

bant eum : Quare nos non potuimus ejicere eum ?

<--- Page Split --->

bis calicem aquæ in nomine meo1, quia Christi estis: amen dico vobis, non perdet mercedem suam.

dum introire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis,

IN CAPUT IX MARCI

ENARRATIO.

« Et dicebat illis : Amen dico vobis, quia sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei veniens in virtute 7. »

Tangit hic Ecclesiae fundationem in gloria.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima, praemittit istius gloriae revelationem : in secunda autem, facit revelationis exhibitionem, ibi, ix, 1 : « Et post dies sex, etc. »

In primo horum dicit quatuor : in quorum primo dicit quibus haec revelatio promittitur : secundo, quando : tertio, quid : quarto, quale est quod videbunt.

Dicit igitur : « Et dicebat illis, » fundationem in gratia ordinans ad fundamentum spei in gloria : « Amen dico vobis. » Quia de invisibilibus est quod promittit, ideo praemittit confirmationem. Apocal. iii, 14 : Haec dicit : Amen, testis fidelis, et verus.

« Quia sunt quidam, » exceptae dignitatis inter alios : Petrus, Joannes, et Jacobus major, « qui non gustabunt mortem, » per experimentum resolutionis animae a corpore. Haec autem ideo dicit, quia dictum fuerat, Exod. xxxm, 20 : Non videbit me homo, et vivet. Et ideo Christus ostensionem gloriae vitae aeternae promittit ante mortem, ut magis discipuli in fide firmentur. Dicuntur autem isti, « de hic stantibus, » quia recti isti stant in gratia. Ad Roman. xiv, 4 : Sta-

<--- Page Split --->

bit autem : potens est enim : Deus statuere illum.

« Donec videant, » oculis corporalibus, « regnum Dei, » hoc est, figuram decoris regni Dei, in signo et claritate transfigurationis. Exod. XXXIII, 19 et 17 : Ego ostendam omne bonum tibi... Invenisti enim gratiam coram me. Quibus ergo ostenditur, in communi non determinatis nominibus, declaratur. Quando autem, quia ante mortem. Quid, quia regnum Dei in decore transfigurationis. Sapient. x, 10 : Ostendit illi regnum Dei, et dedit illi scientiam sanctorum : honestavit illum in laboribus, et complevit labores illius.

« Vivens in virtute, » hoc est vitam ostendens non in infirmitate, sed in immortalitatis virtute et potestate. Alia littera habet : « Veniens in virtute, » quia secundus adventus Christi non erit in infirmitate, sed in potestate et virtute : et hanc gloriam præmonstravit in transfiguratione. Matth. xxvi, 64 : Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus caeli. De hac visione dicitur, Isa. xxxv, 2 : Ipsi videbunt gloriam Domini, et decorem Dei nostri. II Petr. i, 16 et 17 : Non doctas fabulas secuti, notam fecimus vobis Domini nostri Jesu Christi virtutem et præsentiam : sed speculatores facti illius magnitudinis... Voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria, etc. Joan. i, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis.

« Et post dies sex assumit Jesus Petrum et Jacobum, et Joannem, et ducit illos in montem excelsum seorsum solos, et transfiguratus est coram ipsis. »

Tangit hic revelationem gloriæ. Tangit autem tria, scilicet quando, et quibus revelavit : secundo, qualem gloriam reve-

lavit : tertio, qualiter disparuit, et ad quid revelata fuit.

Dicit igitur « Et post dies sex, etc., » scilicet a doctrina inducta : quia sex diebus ab initio perfecit Deus mundum, et per quietem salutiferam in gloria quietem ostendit. Possunt tamen per sex diex, sex gratiae illustrationes significari, quibus Sol justitiæ Christus Deus noster super nos illuxit : et post quos gloriam suam, quam nobis daturus est, demonstravit : scilicet primo, naturæ sanctificatio, in humanæ naturæ susceptione : secundo, maledictæ generationis reparatio, in mundissima et sanctissima sui de illibata Virgine generatione : tertio, concupiscentiæ damnatio, in circumcisione : quarto, originalis peccati detersio, in baptismi sanctificatione : quinto, damnatoris nostri diaboli devictio, in tentatione : sexto, omnium animarum illuminatio, in prædicatione, et doctrinæ per exempla et signa confirmatione. Per hos enim sex dies in nobis lux gratiae diffusa et confirmata est : et post hos ad gloriæ demonstrationem sublimamur. In primo die, sicut dicitur, Ezechiel. xlml, 2, ingressa est gloria lucis Domini in templum naturæ humanæ, et resplenduit terra a majestate ejus. In secundo, Sol justitiæ nubem primæ maledictionis dissolvit. II Machab. 1, 22 : Tempus affuit quo sol refulsit, qui prius erat in nubilo. In tertio, tenebras fugavit Ægypti, quæ tenebant oculos omnium natorum. Joan. 1, 5 : Lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non comprehenderunt : quin potius, ut dicit Chrysostomus, « Lux tenebras nos tenentes dissipavit. » In quarto, ad illuminationem naturæ damnatæ illuxit, et ipsam ad lucem reduxit : et fit quod dicitur, ad Roman. xm, 12 : Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis. In quinto, adducit lucis serenitatem, jam quasi in meridie exaltatus Sol, ad depulsionem auctoris tenebrarum : et fit quod dicitur, Eccli. xlui, 3 et 4 : In meridiano sol exurit terram,... et refulgens radiis suis obcecat oculos, scilicet, ne

<--- Page Split --->

videant terrena quibus incitentur in tentationem. In sexto et ultimo, fit Sol in multitudine stellarum, quas illuminavitad lucem gratiae stans in decore suo, sicut dicitur, Eccli. xliii, 10 : Species cœli gloria stellarum, mundum illuminans in excelsis Dominus.

Post tales igitur sex suae gratiae illustrationes, « assumit, » hoc est, ad se sumit : quia infirmitas humana ad hoc non sufficeret, nisi virtute Christi elevata assumeretur in tante lucis accessum. Psal. lxxxviii, 19 : Domini est assumptio nostra : et sancti Israel regis nostri. Unde etiam Paulus, II ad Corinth. xii, 2 , dicit raptum hujusmodi usque ad tertium cœlum. Exod. xxxiii, 21, cum Moyses visurus esset Dei gloriam, prius assumptus est dicente Domino : Est locus apud me, et stabis supra petram, hoc est, in solido veritatis revelandæ.

Assumpsit « autem Jesus, » auctor salutis, quæ salus tota in luce consistit. De quo dicitur, I ad Timoth. vi, 16 : Qui solus habet immortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem.

« Petrum, »

Ut Apostolicum verticem, et suum in terra vicarium, illuminationes divinas omnibus conferre debentem, et inferni tenebras dissipantem suorum vinculorum potestate. Matth. xvi, 18 et 19 : Ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et partæ inferi non prævalebunt adversus eam. Et tibi dabo claveo regni cælorum.

Adhuc autem assumpsit « Petrum, » qui tenebras et nubes carnis, et humanarum opinionum transcenderat, et visum jam fixerat in globis æternæ lucis. Matth. xvi, 17 : Beatus es, Simon Bar Jona : quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in cælis est.

« Et Jacobum, »

Qui primus inter Apostolos constanter moriendo fidem probavit. Act. xii, 2 : Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio.

« Et Joannem, »

Qui secreta cœlestia verbi æterni omnibus describeret, et sic veritatis lucem demonstraret. Joan. xxi, 24 : Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his, et scripsit hæc : et scimus quia verum est testimonium ejus.

« Et ducit illos, etc. »

Quia nisi ipse ductor esset, deviarent. Deuter. xxxii, 12 : Dominus solus dux ejus fuit : et non erat cum eo deus alienus.

« In montem. » Locus est in quo est transfiguratus, qui erat mons Thabor, qui veniens lumen interpretatur : mons iste visionis est. Genes. xxii, 14 : In monte Dominus videbit. Psal. lxvni, 17 : Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo. Mons enim iste spiritus eminentiam designat. Jerem. xxxi, 23 : Benedicti tibi Dominus pulchritudo justitiæ, mons sanctus.

« Excelsum, » quia designat celsitudinem intellectualis visionis. Ezechiel. xi, 2 : Adduxit me in terram Israel, et dimisit me super montem excelsum nimis. Apocal. xxi, 10 : Sustulit me in spiritu in montem magnum et altum.

« Seorsum, » a strepitu frequentantium. Marc. vi, 31 : Venite seorsum in desertum locum.

« Solos : » ut nullus alienus tantæ visionis turbaret secretum. Thren. iii, 28 : Sedebit solitarius, et tacebit : quia levavit super se.

« Et transfiguratus est. »

Quamvis transfiguratio mutationem

<--- Page Split --->

sonet figurae corporeae, non tamen hic sumitur in tali significatione : sed quod Filius Dei sit in figura hominis ut homo verus. Ad Philip. ii, 7 : Formam, hoc est, figuram servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Figura, ut dicit Philosophus, inter omnia quae corpori accidunt propriam speciem et naturam designat : et ideo cum mutatione speciei in animalibus, continuo mutatur et figura : et quorum est una figura communis, eorum est species una : et animalia convenientiam habentia in figuris, convenientiam habent in aliquo. Hanc autem figuram humanam in infirmitate nostra Filius Dei inter homines ostendit. Quia autem Filius Dei in natura fuit et est divina, ideo etiam figura divinae substantiae esse describitur. Ad Hebr. i, 3 : Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus. Quia igitur in monte coram discipulis, non humanitatis, sed gloriae divinae claritatem ostendit, quam ostendere non erat consuetus, ideo transfiguratus esse dicitur, hoc est, claritatem qua figura substantiae divinae et splendor aeternae gloriae est, demonstrasse. Sapient. vii, 26 : Candor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius.

splendorem corporis quem Matthæum posuisse cognoverat, Matth. xvii, 2 : Resplenduit facies ejus sicut sol. In hac enim claritate futurae resurrectionis claritatem ostendit, in qua in dispari claritate erit par gaudium. I ad Corinth. xv, 41 et 42 : Alia claritas solis, alia claritas lunæ, et alia claritas stellarum. Stella enim a stella differt in claritate : sic et resurrectio mortuorum. Matth. xiii, 43 : Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum.

« Et vestimenta ejus facta sunt, etc. » Non est credendum quod vestimenta Domini in monte ex laneis in coelestia mutata sint : sed potius quia tanta fuit sui corporis claritas, quod radii et lumen diffusum ab ipso, cum per modum vestimenti cinxerunt : et hanc claritatem vestitus ejus laneus vel sericeus quem habuit, abscondere non potuit, sed per vestimentum undique diffusa claritas emicuit : et hoc vocatur vestimentum, Job. xl, 3 : Circumda tibi decorem :... et speciosis induere vestibus. Psal. ciii, 2 : Amictus lumine sicut vestimento. Psal. xcii, 1 : Dominus regnavit, decorem indutus est : indutus est Dominus fortitudinem, et praecinxit se.

Sic ergo etiam exteriora vestimenta ab interiori habitu luminis, « facta sunt splendentia » Psal. cix, 3 : In splendoribus sanctorum ex utero ante luciferum genui te.

« Et vestimenta ejus facta sunt splendentia, et candita nimis velut nix, qualia fullo non potest super terram candida facere.

Et apparuit illis Elias cum Moyse, et erant loquentes cum Jesu. »

Tangit hic qualiter transfiguratus est. Tangit autem hic quinque istius gloriae testimonia, scilicet fulgorem vestimenti, idoneitatem testium Legis et Prophetiae, idoneitatem testium gratiae, testimonium coelestis luminis, et testimonium paternae vocis. Omittit autem Marcus

« Et candida, » lumine undique impleta : ipsa dicitur enim candor, albedo, qua» ad modum argenti candet undique diffuso lumine in clara superficie. Luc. ix, 29. Vestitus ejus albus et refulgens. Matth. xvii, 2 : Vestimenta ejus facta sunt alba sicut nix.

« Qualia fullo super terram, » arte quacumque, « non potest candida facere : » et hujus causa est, quia interius lumen fullo non potest infundere, quod clarescat per colorem habitus exterioris : tales enim colores, ut dicit Philosophus, artifices facere non possunt, in quibus lumen interius diffunditur per perspicui-

<--- Page Split --->

tatem alicujus corporis colorati circumstantis, sicut est in iride et chelis (alias, celis) cœelestibus, et hujusmodi. Talis autem candor, candorem sanctorum in Ecclesia futurum significat, qui cœelestis est, et viribus et arte terrenis fieri non potest : ut, Isa. xlix, 18 : Vivo ego, dicit Dominus, quia his omnibus velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi quasi sponsa eos.

scrutantes in quod vel quale tempus significaret in eis Spiritus Christi, prænuntians eas quæ in Christo sunt passiones, et posteriores glorias.

« Et respondens petrus, ait Jesu : Rabbi, bonum est nos hic esse : et faciamus tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Elie unum.

« Et apparuit illis Elias cum Moyse. »

Non enim sciebat quid diceret : erant enim [timore exterriti.

Ecce testes idonei Legis et Prophetiae. Apparuit enim Moyses, ut ostenderet in eo impleri testimonium Legis. Joan. v, 46 : Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi : de me enim ille scripsit. Elías autem Prophetarum eximius, qui et post se successorem unxit Eliseum, qui praefuit congregationibus Prophetarum 1, et tulit testimonium prophetiae. Eccli. xxxvi, 18 : Da mercedem, Domine, sustinentibus te, ut Propheta tui fideles inveniantur. Sic ergo isti duo apparuerunt. Venit autem Moyses de inferno, ut consolationem patribus nuntiaret : Elias de paradiso spirituum, ut sic ruinam angelicam esse reparandam significaret : discipuli autem venerunt de mundo, ut viventes redimendos esse docerent : et sic fieret quod dicitur, ad Philip. n, 10 et 11 : In nomine Jesu omne genu flectatur cœelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris, transfiguratus.

« Loquentes cum Jesu. » Luc. ix, 31, dicitur, quod dicebant excessum ejus quem completurus erat in Jerusalem. Loqui autem ipsorum, est talem gratiam redemptionis futuram per Christum, testimoniis Legis et Prophetarum praefiguratam esse ostendere. I Petri, i, 10 et 11 : De qua salute exquisierunt atque scrutati sunt Prophetæ, qui de futura in vobis gratia prophetaverunt :

Et facta est nubes obumbrans eos. »

Inducuntur hic testes idonei de mundo venientes, qui tres sunt : Petrus pro omnibus loquitur sicut vertex Apostolorum.

Tanguntur autem hic duo, scilicet manendi testificata felicitas, et ignorantia ordinis ad manendum.

De primo dicit : « Rabbi. » Magistrum vocat, cujus in hac schola felicitatis vellet esse discipulus. Matth. xxm, 10 : Magister vester, unus est Christus. Joan. xni, 13 : Vos vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis : sum etenim.

« Bonum, » hoc est, felix « est nos hic esse, » ubi præsentia gaudii omnem abstergit miseriam. Unde Glossa : Quamvis stupefactus, insitum tamen sibi affectum indicat Psalmus secundum Hieronymi translationem : « Bene mihi non est sine te. » Totum enim bonum felicitatis est interesse contemplationi beatitudinis : quia videtur illic, et habetur omne bonum. Exod. xxxm, 19 : Ego ostendam omne bonum tibi. Hoc autem Petrus secundum Chrysostomum dicebat propter visionis felicitatem : et ideo quia Christus dixerat se crucifigendum, cui cum Petrus diceret : Absit a te, Domine, non erit tibi hoc : et esset redargutus a Christo, non aperte audet dicere contra crucifixionem aliquid, sed occulte suadet in monte esse remanen-

<--- Page Split --->

dum, ne crucifixores in Domino crucifigendi habeant locum : et secundum hunc sensum, latere intendit Petrus, ne cum Domino, cum quo mori et vivere elegerat, incideret in periculum. Isa. iv, 5 et 6 : Super omnem gloriam protectio. Et tabernaculum erit in umbraculum diei ab astu, et in securitatem et absonsionem a turbine et a pluvia. Ab astu enim ira Judaeorum putabat protegi, et a turbine comminationum defendi, et a pluvia tempestuosa persecutionis abscondi.

Et subintulit :

« Faciamus tria tabernacula, »

In quibus nostra habitatio sit. Apocal. XXI, 3 : Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. Tabernacula enim sunt hic tamquam habitacula : scivit enim quod diu sub dio habitare non posset, secundum hoc quod etiam dixerunt filii prophetarum, IV Reg. VI, 1 et 2 : Ecce locus, in quo habitamus coram te, angustus est nobis. Eamus usque ad Jordanem, et tollant singuli de silva materias singulas, ut ædificemus nobis ibi locum ad habitandum. Sicut enim desideraverunt habitare cum Eliseo, ita iste desideravit habitare cum Domino, et non redire ad turbationes mundanorum. Psal. lxxxiii, 5 : Beati qui habitant in domo tua, Domine : in sæcula sæculorum laudabunt te. Et illud ejusdem Psalmi lxxxiii, 11 : Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.

« Tibi unum, » in quo et ipse cum condiscipulis cum Domino habitare cupiebat : « Moysi unum, » quem secundum a Domino esse volebat : « et Elizæ unum, » qui erat a Moyse secundus, et a Domino tertius : qui tamquam omnium arbitri ad Dominum pro tempore vocarentur. Hæc tabernacula tria voluit esse Petrus, ut in uno decor Domini consideraretur in contemplatione familiarium : in secundo, virtus armata muni-

retur contra insurgens contrarium : in tertio, opus officii compleretur ad quodcumque a Domino prædiffinitum negotium. Sicut enim scivit esse tria cœli tabernacula in hierarchiis, in quarum prima (quæ in vestibulis est apud Deum) decor consideratur regni cœlestis, in igne divino spiritus absumente, in luce veritatis spiritus „illustrante, in quiete et spiritualitate receptionis divinæ spiritus movente, et regente, et gubernante. In secunda autem est armata militia, in Dominationibus, virtutes elevatæ ne scabellaribus inclinatæ vilificentur : in Virtutibus invincibiliter omnia perficientibus, quæ sunt voluntatis divinæ : in Potestatibus, severa et libera ordinatione comprimentibus omne contrarium, ut id quod bonum est, ad actum liberum expediatur. In tertia autem ordinat omnis opus officii : ut legibus sit consonum, quod per Principes decernitur : ut ad consilium divinum sit prædiffinitum, quod Archangeli perficiunt : ut omni forma virtutis sit formatum, quod custodia perficitur Angelorum. Sic ergo ordinem cœli conspectum habuit in mente, et rationem ejus voluit ponere in monte : sciens Angelos non deesse, ubi Dominus habitaret Angelorum : et præcipue Domini senatores, quibus Angeli ministraverant. Hoc etiam significatum vidit, Genes. iv, 16, ubi dicitur : Cænacula, et tristega facies in ea. Tristega enim sunt tricamera, propter tres ordines beatorum spirituum, qui dicti sunt.

« Non enim sciebat, »

Stupefactus et totius ordinis temporis oblitus, « quid diceret : » volebat enim beatitudinis obtinere locum : et non tenere ordinem a Deo diffinitum, quo ad ipsum veniretur per passionis meritum. Postea autem scivit quando, I Petr. I, 11, dixit : Prænuntians eas quæ in Christo sunt passiones, et posteriores glorias. Ad Roman. viu, 17 : Si tamen compatimur, ut et conglorificemur.

<--- Page Split --->

Causam autem stupefactionis istius subjungit Evangelista, innuens quod omnes idem cum Petro sentiebant. « Erant enim, » scilicet omnes tres Apostoli, « timore exterriti. » Hic autem timor, magni et non mali fuit exspectatio, qui est timor admirationis : si enim malum et non magnum exspectassent, non dixissent : Bonum est nos hic esse. Est enim, ut dicit Damascenus, timori in magna phantasia. Act. iii, 10 : Impleti sunt stupore et exstasi in eo quod contigerat illi. Habacuc, iii, 1 : Domine, audivi auditionem tuam, et timui : consideravi opera tua, et expavi

mine figuram æternaè claritatis expressit. Sic dicitur, Luc. i, 35: Virtus Altissimi obumbrabit tibi. Isa. xlix, 2: In umbra manus suæ protexit me .

« Et venit vox de nube, dicens : Hic est Filius meus charissimus : audite illum. »

Testimonium quintum est a voce Patris, quae maxime certificavit certitudinem æternaæ gloriae : vox enim ista Patris de cœlo fuit.

Dicuntur autem hic tria : quid sonuit, unde, et quis.

« Et facta est nubes, etc. »

Tangitur hic testimonium cœlestis luminis. Dicens enim : « Et facta est nubes obumbrans eos, » non est credendum quod hæc nubes tenebrosa vel obscura fuerit, cum, Matth. xvii, 3, et Luc. ix, 34, dicatur : Et nubes lucida obumbravit eos. Spissitudo enim calcati luminis vocatur nubes, sicut solent Philosophi vocare tentorium solis, spissitudinem luminis a corpore solis refulgentis. Sic enim nunc, ut dicit Psalmus xviii, 6 : Christus in sole, hoc est, in fulgore solis, posuit tabernaculum suum. Et hoc texti Apostolos et perstrinxit : et hoc vocatur nubes.

Et quod dicit : « Obumbrans eos, » intelligitur quia et umbram, hoc est, formam æterni luminis expressit : sicut exprimit forma speculi sive umbra figuram ejus, quod in speculo resultat : et Apostolis per modum umbræ refrigerium attulit securitatis a turbine mundi, quem ex verbo Christi sibi imminere timebant : unde Glossa dicit, quod Petrus petens tabernaculum, accepit nudis umbraculum. Et in hoc sensu nubes hæc testimonium fuit claritatis æternaæ, quia suo lu-

Quid sonuit? quia « vox venit, » quæ semper cum intentione profertur, quia Pater illa voce totam suam intentionem expressit : vox enim illa est, in qua Verbum formatum est. II Petr. i, 17 : Voce delapsa ad eum hujusmodi a magnifica gloria. Hæc est vox dulcis, quam sponsa desideravit, Cantic. ii, 14 : Sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis.

« De nube. » Ecce unde sonuit, quia « de nube, » tamquam de corporali et materiali elemento formata fuit. Psal. lxxvi, 18 : Vocem dederunt nubes. Psal. xvn, 14 : Intonuit de cœlo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam. Ezechiel. i, 24 : Audiebam sonum alarum quasi sonum, aquarum multarum, quasi sonum sublimis Dei.

« Hic est Filius meus. »

Ecce quid sonuit : et tria dicit : naturae dignitatem, affectus dilectionem, et obedientiae auditionem.

Primum tangit cum dicit : « Hic, » in persona demonstratus, « est Filius » hominis : quia Christus homo, et Christus Deus, una est persona in deitate et humanitate : et meo judicio quamvis duas vere habeat nativitates, unam æternam, et unam tem-

<--- Page Split --->

poralem, cum una et eadem filiatione est Filius.

Et ideo dicit : « Hic est Filius. »

« Meus, » quia filiationem qua Filius est, a me et non ab alio habet. Et hoc quidem Pater bis dixit, et in baptismo, et in monte : in baptismo quidem, quia ibi sanctificationem fecit regenerationis per Filium : in monte autem, quia ibi ostendit futurae gloriae beatificationem etiam futuram per Filium. Has enim duas formas dat imago Patris qua est Filius : formam scilicet gratiae per regenerationem, et formam gloriae per beatitudinem, formam autem naturae etiam per Filium dedit in creatione : et sic ad imaginem Patris (qua est Filius) et formamur, et reformamur, et beatificamur. Et hoc aliter fieri conveniens esse non potuit : et hoc tangitur, ad Ronan. vn, 29 et 30 : Quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui... Quos praedestinavit, hos et vocavit : et quos vocavit, hos et justificavit : quos autem justificavit, illos et glorificavit.

Ideo ergo dicit : « Filius meus. »

« Charissimus. »

In quo sonat dilectionis affectus, quia in eadem dilectione qua Pater diligit Filium, etiam nos reformamur ad formam dilectionis, et in ea nos ipse Pater diligit : quia ipsa dilectio, Spiritus sanctus, a Patre in Filium, et a Filio in Patrem, et ab utroque in nos sanctificandos, et illuminandos, et perficiendos 1 : per hoc quod per ipsam reducimur ad hujus fontem dilectionis. Ad Roman. v, 5 : Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Sic dicit Apostolus, ad Coloss. 1, 13 : Qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii dilectionis sua. Sic ergo Filius charus in obedientia quam pro nobs subivit, charior in spiritui

quem nobis inspiravit, charissimus autem in seipso, in quo fons redundat charitatis. Genes. xxxvii, 3 : Israel diligebat Joseph super omnes filio suos, eo quod in senectute genuisset eum : fecitque ei tunicam polymitam. Israel magnus patriarcha rectissimus Patrem Domini significat : Joseph autem accrescens Christum significat hominem, per quem multi fideles Patri accreverunt. Hunc prae omnibus ut prae omnibus amabat, quia de corde suo genitum non minus quam seipsum dilexit. Hunc etiam in senectute quidem, hoc est, in fine saeculi, non quidem genuit iterato, sed in carne nasci fecit : et sic generationis ejus carnalis auctor fuit. Et fecit ei tunicam polymitam, hoc est, vitae conversationem cum morum honestate picturatam.

Sic ergo est charissimus.

« Audite illum. »

Tertium est quod praecepit, voci suae in omnibus esse obediendum. Deuter. xvii, 19 : Qui verba ejus, qua loquetur in nomine meo, audire noluerit, ego ultor existam. Psal. xciv, 8 : {Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.

Iste enim est audiendus quatuor de causis : quarum prima est, quia ipse solus Verbum Patris. Isa. lv, 11 : Verbum quod egredi etur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecumque volui, et prosperabitur in his ad qua misi illud. Vacuum autem esset, si non esset auditum et exauditum. Secunda causa est, quia ipsum est cordis divini manifestativum solum. Joan. i, 18 : Deum nemo vidit umquam : unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Et ideo est audiendus, et nihil contra eum est audiendum. Matth. xi, 27 : Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Tertia causa est, quia om-

<--- Page Split --->

ni sapientia et gratia plenus in auditu. Ad Coloss. ii, 3: In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae, scilicet Dei, absconditi. Quarta causa est, quia ipsum est in potestate effectiva omnium eorum quae dicit: est enim Verbum illud Angelus sive nuntius intelligentiae activae. Haec autem factiva est per Verbum: unde quando miraculà fecit, verbo suae potestatis effecit. Quia sicut dicit Psalmus xxxii, 6: Verbo Domini caeli firmati sunt. Et hoc modo dicit Psalmus cxl, 6: Audient verba mea, quoniam potuerunt, hoc est, potestatem effectivam habuerunt. Et, Matth. vii, 28: Erat enim docens eos sicut potestatem habens, et non sicut Scribae eorum, et Pharisaei. Omne enim verbum hominum respectu verbi Filii Dei, est quasi mortua vox absque potestate effectiva eorum quae dicunt.

Sic ergo audiet illum.

ciebat, et circuibat vias omnes per quas spes remeandi videbatur.

« Neminem amplius viderunt, nisi Jesum tantum secum. » Et haec fuit utilitas, ut in nullo alio spes salutis poneretur. Dixerat enim Petrus Moysi et Eliae debere fieri tabernacula (tamquam familia Domini in tria esset dividenda) nesciens quid diceret: et ideo solus Jesus permanens ostenditur: ut omnes salvandi ad tabernaculum Domini pertinere noscantur. Joan. x, 16: Fiet unum ovile, et unus pastor. Et hoc docet Moyses, et ideo non manens transit: et hoc docet prophetia, et ideo evacuatur et transit. Psal. lxxii, 25: Quid enim mihi est in coelo, et a te quid volui super terram? Ideo ergo solum « Jesum tantum secum » viderunt. Apocal. xxi, 3: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit eum illis: et ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus.

« Et statim circumspicientes, neminem amplius viderunt, nisi Jesum tantum secum. »

Tangitur hic istius visionis terminatio et utilitas. Tanguntur autem hic tria : in quorum primo tangitur visionis terminatio : in secundo, de visione eruditio : in tertio, eruditionis non bene intellectae declaratio.

In primo horum tria dicuntur : in quorum primo notatur discipulorum ad gloriam Dei contemplandam aviditas : in secundo, notatur subducta ab oculis eorum gloriae majestas : in tertio, notatur ex his tanta utilitas.

Dicit igitur : « Et statim, » quia magnitudo desiderii videndi, moram non admittendam esse persuasit. Eccle. xi, 7: Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem.

« Circumspicientes, » undique occulos circumducentes ex contemplandi aviditate. Genes. xxxii, 30: Vidi Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea. Tob. x, 7: Quotidie exsiliens circumspi-

« Et descendentibus illis de monte, praecepit illis ne cuiquam quae vidissent narrarent : nisi cum Filius hominis a mortuis resurrexerit.

Et verbum continuerunt apud se. »

Tangit secundum de instructione, dicens : « Descendentibus illis, » de statu contemplationis ad actionem virtutis, « de monte » Thabor, qui significat eminentiam spiritus. Psal. cui, 8: Ascendunt montes (contemplationis) et descendunt campi (fructiferi fructu virtutis) in locum quem fundasti eis.

« Praecepit illis, » praecepto instructionis, « ne cuiquam » hominum, « quae vidissent narrarent, » de gloria transfigurationis, « nisicum Filius hominis a mortuis resurrexerit. » Quia, sicut dicitur Eccle. iii, 1 et 7: Omnia tempus habent. Et : Tempus est tacendi, et tempus loquendi. Causa autem praecepti est, quam jam in ante habitis diximus : quia gloriam referentes his qui postmodum Chri-

<--- Page Split --->

stum in tot opprobriis erant visuri, potius irrisionem fecissent quam fidem certificassent : et ideo tacendum præcepit usque ad tempus, quo gloria transfigurationis confirmaretur per gratiam immortalitatis, quando ad oppropria patienda numquam redibat Christus : quia tunc ex præteritis narratis scitur quod voluntarie propter nos passus fuit, ut nos ad gloriam per Passionem reduceret perpetuæ Resurrectionis. Eccli. xxvii, 17 : Qui denudat arcana amici, fidem perdit, et non inveniet amicum. Et illud, ibidem, y. 24 : Denudare amici mysteria, desperatio est animæ infelicis.

« Et verbum continuerunt, etc. »

Tangit in hoc obedientiam trium Apostolorum : quia « verbum » istud « continuerunt apud se, » in secreto, nemini dicentes, sicut præceptum fuit ipsis. Psal. cxviii, 11 : In corde meo abscondi eloquia tua : ut non peccem tibi. Job, iv, 12 : Ad me dictum est verbum absconditum, et quasi furtive suscepit auris mea venas susurri ejus.

« Conquirentes quid esset : Cum a mortuis resurrexerit.

Et interrogabant eum, dicentes: Quid ergo dicunt Pharisæi et Scribæ quia Eliam oportet venire primum?

Qui respondens ait illis : Elias, cum venerit primo, restituet omnia : et quomodo scriptum est in Filium hominis, ut multa patiatur et contemnatur.

Sed dico vobis quia et Elias venit (et fecerunt illi quæcumque voluerunt), sicut scriptum est de eo. »

Tangitur hic tertia pars in qua induci-

tur illuminatio ad eruditionem non plene intellectam. Et habet tres particulas : in quarum prima, ponitur verbi quod non intelligunt conquisitio : in Secunda, illuminationis a Domino petitio : et in tertia, Domini perfecta illuminatio.

Dicit ergo : « Conquirentes, » hoc quod præcessit apud se quærentes. Dialecticum est, et refertur et ad antecedens et sequens : quia et apud se verbum continuerunt sub silentio illud claudentes : et apud se erant conquirentes de hoc quod dubitaverunt. Quia non libenter audiverunt in parte : et ignotum erat in parte quod dixit. Et ideo quæsierunt « quid esset » hoc dictum quod dixit : Cum a mortuis resurrexerit. » Moriturum enim Dominum non libenter audiverunt. De resurrectione autem nullum habebant intellectum : quia non est qui agnitus sit reversus ab inferis 1.

« Et »

Идео.

« Interrogabant eum, »

Petentes de hoc dubio illuminationem.

« Dicentes : Quid ergo dicunt, etc. » Putabant enim Apostoli visa gloria Domini, adventum Domini in gloria illico manifestandum : et ideo Dominum de cætero non moriturum, sed in omni gloria in perpetuum regnaturum : et ideo quærunt de signis præcedentibus hunc in gloria adventum, dicentes :

« Quid ergo dicunt Pharisæi, » qui sectam fidei tenebant probabiliorem? Act. xxvi, 5 : Secundum certissimam sectam nostræ religionis, vixi Pharisæus.

« Et Scribæ, » qui eminent in scientia legis, « quia Eliam oportet, » secundum Scripturam , « venire primum, » ante adventum Messiæ in quo regnaturus

<--- Page Split --->

est in gloria. Etenim, IV Reg. ii, 11, legitur quod Elias per turbinem in curru equorum igneorum levatus est in cœlum : et reservatus, ut veniat ante diem Domini magnum et manifestum. Malach. iv, 5 e t 6, dicitur: Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis. Et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum: ne forte veniam, et percutiam terram anathematé. De hoc igitur quærunt Apostoli.

« Sed dico vobis, »

Quamvis ita futurum est ante secundum adventum : tamen dico vobis, « quia et Elias, » non in corpore et persona, sed in spiritu et virtute, « venit, » jam ante (in gratia) meum adventum. Luc. i, 17 : Ipse præcedet ante illum in spiritu et virtute Eliæ, ut convertat corda patrum in filios, et incredulos ad prudentiam justorum, parare Domino plebem perfectam. Hic autem est Joannes Baptista qui me præcessit.

« Qui respondens ait, »

Dans plenam dictorum illuminationem : « Elias, etc. » Glossa : « Non est hic adventus quem putatis, quem præcedet Elias. » Quia « Elias, cum venerit, » ante secundum adventum, qui erit in majestate et gloria, « primo, » ante adventum meum, quo judicabo mundum, « restituet omnia, » destructo jam (alias, destructa) Antichristo : et manifestato errore, et assumpta fide Ecclesiae ab omnibus : convertet enim corda patrum ad filios, boc est, ad fidem Apostolorum : et corda filiorum, Judæorum, qui in fine (alias, infidi) invenientur, ad patres ecorum, hoc est, ad verum patrem eorum, quod est ad verum Patriarcharum intellectum. « Restituet » etiam debitum mortis quod debet : quia sententiam primi maledicti exsolvet.

« Et fecerunt illi, » in contemptu et passione decollationis, « quæcumque voluerunt, » malam suam voluntatem probris et passionibus eorum satiantes : « sicut scriptum est de eo, » scilicet Joanne Baptista 1. Matth. xxiii, 34 et 33 : Ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et Scribas : et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex eis flagellabitis..., ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effusus est super terram.

« Et veniens ad discipulos suos, vidit turbam magnam circa eos, et Scribas conquirentes cum illis.

Et confestim omnis populus videns Jesum stupefactus est, et expaverunt, et accurrentes salutabant eum.

Et interrogavit eos : Quid inter vos conquiritis ?

« Et quomodo scriptum est in Filium hominis, » hoc est, contra Filium hominis, « ut multa patiatur, » probra, illusiones, et flagella, et vulnera, et mortem, « et contemnatur » per crucis confusionem. Sic, supple, multa patietur Elias ab Antichristo, et insepultus abjicietur in opprobrium. Hoc autem scriptum est, Daniel. ix, 26 : Occidetur Christus : et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Hoc igitur erit ante secundum adventum qui in gloria est futurus.

Hlc incipit historia in qua figuraliter ostenditur fortitudo Leonis de tribu Juda, contra defectum, qui est facilitas faciendi bonum : et hoc ultimum suae fortitudinis signum, secundum divisionem Glossæ, quam prosecuti sumus a principio.

Dividitur autem historia hæc in quatuor partes : in quarum prima, hujus miraculi docet occasionem : in secunda, hujus miraculi docet magnitudinem et significationem, ibi, y. 16 : « Et respon-

<--- Page Split --->

De primo dicit duo, scilicet, afferentis infirmi humilitatem, et infirmi allationem.

Dicit igitur : « Et respondens, » ad interrogationem Domini de quo conquirrent inter se, « unus, » quia alii Scribis jam consentire coeperant. III Reg. xix, 10 : Derelictus sum ego solus. Job, I, 19 : Effugi ego solus, Job, ut nuntiarem tibi.

« De turba, » humilis, plebeius, de plebe. Judith, ix, 16 : Humilium et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio. Non enim erat de Principibus et Scribis, quia illi conquisitionem cum discipulis faciebant. Joan. vii, 48 et 49 : Numquid ex Principibus aliquis credidit in eum, aut ex Pharisæis ? sed turbahæc, quæ non novit legem, maledicti sunt.

« Dixit. » Tangit infirmi allationem.

« Magister. »

Magistrum vocat tamquam sapientem divinum aliquem, quia perfectam deitatis fidem nondum habuit. Joan. in, 2 : Scimus quia a Deo venisti magister.

« Attuli filium meum, » pignus naturae meæ, superstitem hæreditatis, baculum meæ senectutis. Tob. x, 4 : Lumen oculorum nostrorum, baculum senectutis nostrae, solatium vitæ nostrae, spes posteritatis nostrae.

« Ad te, » Salvatorem, qui salvas omnes in te sperantes.

« Habentem spiritum mutum. »

Tangitur hic infirmitatis magnitudo et difficultas : et ideo duo continet hæc particula. Magnitudo autem infirmitatis consideratur in septem, quæ per ordinem in littera continentur : quorum primum est habitus spiritus immundi, quod notatur cum dicit : « Habentem spiritum. » Non enim haberet spiritum immundum, sed haberetur ab ipso spiritu, nisi causam vel ipse, vel parentes dedissent : quia illi habent spiritus immundos, qui eos ad se vocant peccatis : et seipsos,

dæmones præveniendo, exhibent ad malum. Sapient. i, 16 : Impiì manibus et verbis accersierunt illam, scilicet mortem. Isa. xxvii, 13 : Percussimus fœdus cum morte, et cum inferno fecimus pactum.

Secundum nocumentum est quod dicit : « Mutum, » quia linguam a locutione impeditiv, et aures ab auditu sermonis. Luc. xi, 14 : Erat Jesus ejiciens dæmonium, et illud erat mutum. Psal. xxxvii, 14 : Ego tamquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum. Mutus tamen maxime erat a laude divina.

Tertium est et impetuosa apprehensio : quod notatur in hoc quod dicit : « Qui ubicumque eum apprehenderit. » 1 Reg. xvi, 14 : Exagitabat eum spiritus nequam a Domino. Illos enim spiritus nequam apprehendit, quos totos in potestatem accipit et furiose exagitat.

« Allidit. » Quartum est nocumentum, quod allisit eum ad parietes, et ad lapides, et ad terram cum impetu dejiciens : unde, Luc. ix, 39 : Magister, obsecro te, respice in filium meum, quia unicus est mihi : et ecce spiritus apprehendit eum, et subito clamat, et elidit, et dissipat eum cum spuma.

« Et spumat. » Quintum est nocumentum. Spuma autem fiebat spiritu malo corporeo, cerebro resoluto ad guttur descendente, et salivam in ampullas convertente. Et quia hoc cerebrum subvertit, propter hoc dicit Glossa, quod hoc stultitiae est signum. Job, v, 2 : Vere stultum interficit iracundia, et parvulum occidit invidia. Luc. ix, 39 : Spuma vix discedit dilanians eum.

« Et stridet denlibus, » ex furore quo agitat et incitat ad mordendum se, et alios. Proverb. xxx, 14 : Generatio quæ pro dentibus gladios habet. Matth. viii, 12 : Ibi erit fletus, et stridor dentium. Ad Galat. v, 13 : Quod si invicem mordetis, et comeditis, videte ne ab invicem consumamini. Et hoc est sextum nocumentum.

<--- Page Split --->

Septimum autem est quod dicit : « Et arescit, » in stipite, omni vigore natura- lis refectionis destitutus : et significat eos qui arescunt et marescunt ignavia : illi quasi moriuntur in seipsis : unde, Matth. xvii, 14, dicitur, quod lunaticus est, et male patitur. Sic ficulnea arefacta est, cui maledixit Deminus 1. Isti sunt ignavi, stultitia libidinis spumantes, in se aridi : de quibus in Epistola Judae dicitur : Ar- bores autumnales, infructuose, bis mor- tue, eradicatae: fluctus ferimaris, despu- mantes suas confusiones .

« Et dixi discipulis tuis, »

Quibus tu potestatem dedisti super spiritus immundos, et ut languores curarent, « ut ejicerent illum » spiritum immundum. Et tangitur hic istius infirmitatis difficultas.

« Et non potuerunt » discipuli tui hunc tanti nocumenti spiritum ejicere. Sed hoc videtur contrarium ei quod dicitur, Joan. xiv, 12 : Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Sed ad hoc dicendum quod discipuli adhuc in fide erant imperfecti. Joannes autem loquitur de perfectione fidei Apostolorum post adventum Spiritus sancti : tunc enim non erant missi nisi ad Judæos, ut eos ad Dominum reducerent tamquam ad perfectiorem : et ideo in aliquo major debuit apparere virtus in Domino, quam in discipulis pro tempore illo. Luc. ix, 40 : Rogavi discipulos tuos ut ejicerent illum, et non potuerunt. Matth. xvii, 15 : Obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum. Et hoc significat magnam difficultatem agendi bonum, et dimittendi malum : ad quam curandam non sufficit nisi virtus divina. I Joan. v, 16 : Est peccatum ad mortem : non pro

illo dico ut roget quis, hoc est, quicumque, quia oportet habere divinam virtutem curantem.

« Qui respondens eis, dixit : O generatio incredula, quamdiu apud vos ero ? quamdiu vos patiar ? a'erte illum ad me.

Et attulerunt eum. »

« Qui respondens eis, » pro infirmo intercedentibus, « dixit. » Et hæc est tertia particula, defectus fidei exprobratio. Et dicuntur hic duo : exprobratio scilicet, et infirmi ad præsentiam Salvatoris postulatio.

De primo dicit : « O generatio ! » quia clamans « O » non est signum impatientiae, sed compassionis. « Generatio » autem dicit, quia a patribus hanc pravitatem habuisse dignoscuntur. Psal. xciv, 10 et 11 : Quadraginta annis offensus fui generationi illi : et dixi : Semper hi errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas.

« Prava3 » vero dicitur, quia intus et obstinatione depravata. Matth. xii, 39 : Generatio mala et adultera signum quærit. Deuter. xxxii, 3 et 6 : Generatio prava atque perversa. Haeccine reddis Domino, popule stulte et insipiens ?

« Incredula » ad omnen Dei veritatem. Ezechiel. ii, 6 : Increduli et subversores sunt tecum. Isa. xxi, 2 : Qui incredulus est, infideliter agit.

« Quamdiu apud vos ero ? »

Sine profectu docens, signa faciens, beneficia impendens, et omnia consilia Dei vobis ostendens. Psal. xii, 2. Quamdiu ponam consilia in anima mea, dolorem in cordemoe per diem ? Matth. xvii,

<--- Page Split --->

16 : O generatio incredula et perversa, quousque ero vobiscum ?

« Quamdiu vos patiar ? » pro doctrina verborum observatores, in miraculis malos interpretes, et pro beneficiis malorum redditores. Matth. xvii, 16 : Usquequo patiar vos ? Luc. ix, 41 : O generatio infidelis et perversa, usquequo ero apud vos, et patiar vos ? Hoc enim mirae fut patientiae quod tot pro beneficiis mala pertulit : etenim per seipsum ab eis ad gentes non recessit, sed exspectavit donec completa malitia eorum post Resurrectionem per discipulos ab ipsis recederet. Isa. lvii, 11 : Neque cogitasti in corde tuo, quia ego tacens et quasi non videns.

tus conturbavit illum : et elisus in terram, volutabatur spumans.

Et interrogavit patrem ejus : Quantum temporis est ex quo ei hoc accidit? At ille ait : Ab infantia :

Et frequenter eum in ignem, et in aquam misit, ut eum perderet. »

« Et cum vidisset eum » Jesus in praesentia sua positum. Et tangitur hic quartum, quod est spiritus immundi in praesentia Domini major afflictio.

Et tanguntur hic tria, scilicet afflictio incitata ex praesentia Domini, diuturnitas afflictionis aegroti, et interpellatio patris ad misericordiam Domini.

« Afferte illum ad me. »

Ecce non lacessitus injuria, sed in seipso benignitate et misericordia flexus, infirmi expostulat oblationem. Joel, n, 13 : Benignus et misericors est, patiens et multe misericordiae, et praestabilis super malitia. Glossa : Illum, scilicet istum puerum, non daemonem, ut ostendat illi daemoni traditum propter peccatum suum, vel propter peccatum parentum : et ideo oportuit quod offerrent eum ad Dominum : in quo a daemone aversio, et ad Christum conversio denotatur. Joel, n, 12 : Convertimini ad me in toto corde vestro.

Dicit igitur: « Statim illum, » in praesentia Domini, « spiritus » immundus « conturbavit, » ut vel ad modicum tempus pecnis ejus satiaretur. Apocal. xii, 12 : Descendit diabolus ad vos habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet.

« Et elisus in terram. » Glossa, quia dum post peccatum ad Deum converti volumus, magis a diabolo impugnamur : ut vel excruciet virtutem, vel suam vindicet expulsionem.

« Volutabatur spumans. » Judicum, v, 27 : Volvebatur ante pedes ejus. Luc. ix, 42 : Cum accederet, elisit illum demonium, et dissipavit.

« Et interrogavit Jesus patrem ejus. »

« Et attulerunt eum, »

Ad Dominum conversi. Luc. ix, 41 : Adduc huc filium tuum. Matth. xvii, 16 : Afferte huc illum ad me. Psal. xxvii, 1 : Afferte Domino filios arietum, hoc est, prelatorum Apostolorum. Luc. iv, 40 : Omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad eum, scilicet Jesum. At ille singulis manus imponens, curabat eos.

Nec interrogat, quia ignorat : sed ut ex responso acciperet erudiendi occasionem : unde Glossa dicit : « Non quasi ignarus interrogat, sed ut diuturnitas infirmitatis ostensa, curationem faciat gratiorem. » Eccli. x, 11 et 12 : Languor prolixior gravat medicum. Brevem languorem praecidit medicus.

« Quantum temporis est ex quo ei hoc accidit ? » Non ideo quia longitudo temporis faciat difficultatem ex parte curantis Christi : sed ut ostendatur, quod longitudo temporis magnam facit cura-

<--- Page Split --->

tionis difficultatem ex parte aegroti: unde, Joan. v, 5 et 7: Triginta et octo annos habentem in infirmitate sua..... Et ille dixit: Domine, hominem non habeo, ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in piscinam: dum venio enim ego, alius ante me descendit. Ac si dicat: Longitudo dierum effecit quod nec meo auxilio, nec humano alieno adjutorio curari possum. Et ideo Dominus hoc exponi voluit, ut sciretur quod non possit subvenire nisi auxilium divinum.

« At ille ait, » scilicet pater : « Ab infantia. » Psal. L, 7 : Ego enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea.

corpore : non enim finem ponit nocumentis nisi novissimum interitum. Joan. x, 10: Fur non venit nisi ut furetur, et maclet, et perdat. Esther, xiii, 15: Volunt nos inimici nostri perdere, et hæreditatem tuam delere.

« Sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri.

Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti.

Et continuo exclamans pater pueri, cum lacrymis aiebat: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. »

Et repetit malitiam :

« Et frequenter eum in ignem et in aquas misit. »

Duo genera tentationum in hoc significantur: quorum unum est amor male inflammans, vel libidinis, vel male cupiditatis, vel iræ. Quia etiam ira provenit ex improbo suiipsius amore: quia dum nimis se amat aliquis, quærit vindicare in alium injuriam, quam, ut sibi videtur, intulit alius. Aqua autem (quæ frigida est) timorem significat: quia cordis et sanguinis frigiditas retrahit ab omnibus Dei obsequiis: dum vel pelli suæ more humano, vel rebus suis timet timore mundano. Psal. lxxix, 17: Incensa igni et suffossa ab increpatione vultus tui peribunt. Glossa, ibidem : « Incensa amore male inflammante: suffossa autem timore male humiliante. » De igne quidem secundum se dicitur, Deuter. xxxii, 22: Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima: quia ignis concupiscentiæ non exstinguetur. De aqua autem male infrigidante dicitur in Psalmo lxxvii, 2 et 3: Intraverunt aquæ usque ad animam meam: infixus sum in limo profundi, et non est substantia.

Et tangit demonis malam intentionem: « Ut eum perderet, » et in anima, et in

Hic ponitur debilissimæ fidei in intercessoribus significatio.

Tanguntur autem hic tria, scilicet, significatio debilitatis fidei: ex parte Domini exhibitio adjutorii: et ex parte intercessoris petitio ad majorem fidem auxilii.

Dicit igitur : « Sed si quid potes » tu, quod discipulis non tradidisti : tu enim solus plus omnibus posse debes. Sapient. xii, 18: Subest tibi, cum volueris, posse.

Ex hac ergo omnipotenti virtute, « adjuva nos, » filium in afflictione, me autem in compassione laborantem. Psal. lxxviii, 9: Adj uva nos, Deus, salutaris noster : et propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos.

« Misertus nostri. » Matth. xv, 22: Misere mei, Domine, fili David : filia mea male a dæmonio vexatur. Eccli. xxxvi, 1: Miserere nostri, Deus omnium, et respice nos, et ostende nobis lucem miserationum tuarum.

« Jesus autem ait illi, »

Invitans ad fidei perfectionem: « Si potes credere. »

Videtur autem hæc eruditio supervacua : quia dicit Augustinus, quod « credere est gratia fidelium : posse credere, omnium. » Sed ad hoc est dicendum

<--- Page Split --->

quod duplex est posse, scilicet imperfectum, quod est ex natura liberae voluntatis et rationis : et hoc est omnium, quia inditum est omnibus per naturam. Aliud est posse perfectum ad actum credendi : et hoc est posse credere ex habitu fidei : et hoc est non omnium, sed tantum fidelium : et ad hoc provocat hic Dominus patrem istius infirmi.

Sed adhuc dicitur contra hoc : quia sic posse credere non fuit in eo, sed potius in dono Dei, quod non fuit in potestate ipsius. Quid est ergo quod dicit, Si potes credere? Ad hoc dicendum quod revera sic posse credere quodammodo est in nobis, et quodammodo non. Humiliare enim nos ad hoc, est in nobis : completio autem ipsius est in dono Dei. Et quia hoc donum nulli negatur se ad ipsum humilianti, ideo dicit : « Si potes credere. » Quasi dicat: In te est, ex visis et auditis a me, te ad fidem meae deitatis humiliare, tunc fiet quod petis. Jacob. 1, 6 et 7 : Postulet autem in fide nihil hæsitans : qui enim hæsitat, similis est fluctui maris, qui a vento movetur et circumfertur. Non ergo æstimet homo ille quod accipiat aliquid a Domino.

« Omnia possibilia sunt credenti. »

Etiam montes, et montis arbores transferre: sicut dicitur, Matth. xxi, 21 et 22: Amen dico vobis, si habueritis fidem, et non hæsitaveritis, non solum de fluélnea facietis, sed et si monti huic dixeritis: Tolle, et jacta te in mare, fiet. Et omnia quæcumque petieritis in oratione credentes, accipietis. I ad Corinth. iv, 2: Si habuero omnem fidem ita ut montes transferam, etc.

Sed quæritur. Quare hoc potius attribuitur fidei, quam spei, vel charitati : Et consuevit ad hoc dici : quia fides innititur omnipotentiae divinae : quia quamvis multi articuli sint in Symbolo, tam Apostolorum quam Nicaene synodi, tamen primus est articulus omnipotentiae, qui est : « Credo in Deum Patrem omnipo-

tentem. » Vel, « Credo in unum Deum Patrem omnipotentem. » Quia etiamsi credimus Deum esse hominem, vel passum, vel resurrexisse, et quidquid aliud credimus, non habemus unde hoc probemus, nisi quia Deus omnipotens est : et hoc et omnia alia in se facere potuit et fecit ex sua omnipotentia. Huic autem omnipotentiae non sic innititur spes, neque etiam charitas : et ideo non dicitur quod omnia possibilia sunt speranti, vel charitatem habenti, sed quod omnia possibilia sunt credenti. Luc. 1, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum. Genes. xvii, 14 : Numquid Deo quidquam est difficile? Ad Roman. iv, 21 : Plenissime sciens quia quæcumque promisit ei Deus, potens est et facere.

« Et continuo, »

Adjusta ad fidem ex verbis Domini, « exclamans, » in devotione fidei, « pater pueri » dæmoniaci, « cum lacrymis, » dolorem cordis indicantibus. Jerem. vi, 26 : Luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum.

« Aiebat, » fidem suam confitens. Ad Roman. x, 10 : Corde creditur ad justitiam : ore autem confessio fit ad salutem.

« Credo, Domine. »

Joan. xi, 27: Utique, Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti.

Et quia ante dubitavit de potentia Domini, modo suam recognoscit imperfectionem, et quod non potest perfici nisi a Christo : et ideo dicit : « Adj uva, » fidei gratiam apponendo, « incredulitatem meam, » hoc est, fidei meæ imperfectionem. Psal. cxxxviii, 16 : Imperfectum meam viderunt oculi tui. Sapient. viii, 21 : Scivi quoniam aliter non possem esse continens, nisi Deus det : et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum. Et quia sic imperfectionem pro-

<--- Page Split --->

priam humiliter recognovit, et a Domino perfici postulavit : quod non postulasset nisi eum perfectorem omnium esse credidisset, ideo fit ei quod dicitur, Sapient. m, 14 : Dabitur illi fidei donum electum, et sors in templo Dei acceptissima.

Et hoc est quod sequitur :

« Et cum videret Jesus concurrrentem turbam, comminatus est spiritui immundo, dicens illi: Surde et mute spiritus, ego praecipio tibi, exi ab eo, et amplius ne introeas in eum.

Et exclamans et multum discerpens eum, exiit ab eo : et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicerent : Quia mortuus est.

Jesus autem tenens manum ejus, elevavit eum, et surrexit. »

Tangitur autem hic hujus miraculi perfectio. Et habet quatuor particulas : in quarum prima impetrantis innuit perfecctionem : in secunda, vocem omnipotentis imperii facit probationem : in tertia, daemonis exeuntis ostendit malignitatem : in quarta, ponit infirmi a nocumento daemonis perfectam liberationem.

Dicit ergo : « Et cum videret, » hoc est, videri ab omnibus fecisset, « Jesus » auctor fidei et salutis, « concurrentem, » jam per fidem deitatis, « turbam, » quia multorum intercessio multum facit ad impetrandam misericordiam. Matth. ix, 2 : Videns Jesus fidem illorum, dixit paralytico : Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua.

« Comminatus est, »

Verbo in quo erat virtus deitatis : unde Glossa interlinearis : « Comminatio potentia est. » Matth. xvii, 17 : Et increpavit illum, scilicet daemonem, Jesus. Luc. ix, 43 : Increpavit Jesus spiritum inmundum. Psal. lxvii, 31 : Increpa

feras arundinis. Haec autem increpatio fuit nocumenti repressio, et potestatis daemonis diminutio, et alligatio : quod nunc Ecclesia facit in suis Exorcistis.

« Dicens illi, » spiritui immundo : « Surde et mute spiritus, » per effectum : quia et surdum et mutum fecerat pucrum. « Ego praecipio tibi, » omnipotenti imperio. Sapient. xvii, 15 : Omnipotens sermo tuus, Domine, de cælo, a regalibus sedibus..... in mediam terram prosilivit.

« Exi ab eo, » cui modo præsides, « et amplius ne introeas in eum, » remisso et sanato jam peccato, propter quod introeundi in eum accepisti licentiam. Joan. v, 14 : Jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Si enim amplius peccatis indulsisset, tunc assumptis aliis septem nequioribus daemon ad ipsum redivisset : et facta fuissent novissima hominis illius pejora prioribus, ut dicitur, Matth. xii, 43, et Luc. xi, 26. Et ideo quod dicit hic : « Et amplius ne introeas in eum, » non est confirmatio hominis liberati, sed potius consilium, ut de cætero locum non daret diabolo. Ad Ephes. iv, 27 : Nolite locum dare diabolo.

« Et exclamans. »

Tertium est de nocumento daemonis exeuntis. « Et exclamans » puer præ dolore affligentis daemonis : vel, « exclamans » daemon, quia exire cogebatur. Luc. iv, 41 : Exibant daemonia a multis clamantia, et dicentia : Quia tu es Filius Dei.

« Et multum discerpens eum, » corporaliter lanians, quia laceratio interiorem animæ in bono naturali significat lacerationem. Luc. x, 30 : Plagis impositis abierunt, semivivo relicto.

« Exiit ab eo, » relinquens eum laceratum et semivivum. Habacuc, iii, 5 : Egredeitur diabolus ante pedes ejus.

« Et factus est sicut mortuus. » Quantitatem exaggerat nocumenti : « ita ut

<--- Page Split --->

multi dicerent, » immobilitatem pueri considerantes, « quia mortuus est. » Et hoc significabat eum jam mortuum esse peccato, et vivere Deo. Ad Coloss. ii, 3: Mortui enim estis: et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Ad Galat. ii, 20: Vivo autem, jam non ego: vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetispsum pro me. II ad Corinth. iv, 12: Mors in nobis operatur, vita autem in vobis.

stri illuminatio : et salutis et illuminationis in omnem locum dilatatio.

Dicit ergo : « Et cum introisset in domum, » ubi seorsum cum suis accepit secreta silentia. Matth. xiii, per totum caput, seorsum autem omnia discipulis disserebat.

« Discipuli ejus, » qui omnia sciebant per eum cum sapientia agi. Job, v, 6 : Nihil in terra sine causa fit, et de humo non oritur dolor. Plato in Timeo : « Nihil ortum est sub sole cujus legitima causa non præcesserit. »

« Jesus autem tenens manum ejus, »

Hoc est, gratiam sublevationis porrigens ad opera vitæ et virtutis. Psal. lxxii, 24: Tenuisti manum dexteram meam : et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me.

« Elevavit eum, » ad altitudinem virtutis et operis. Ad Ephes. v, 14: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Psal. cxlv, 8: Dominus erigit elisos, Dominus diligit justos.

« Et surrexit, » hoc est, sursum se corpore et mente erexit. Ad Coloss. iii, 1 et 2: Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram.

« Et cum introisset in domum, discipuli ejus secreto interrogabant cum : Quare nos non potuimus ejicere eum?

Et dixit illis : Hoc genus in nullo potest exire, nisi in oratione, et jejunio.

Et inde profecti prætergrediebantur Galilæam, nec volebat quemquam scire. »

« Secreto, » quia scandalum fuisset coram ignorante turba infirmitatem discipulorum exponere, et mystica divinorum consiliorum aperire. Matth. vii, 6 : Nolite dare sanctum canibus.

« Interrogabant eum, » illuminationem petentes. Psal. xii, 4: Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte. II ad Corinth. iv, 6 : Deus, qui dixit de tenebris lumen splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiae claritatis Dei, in facie Christi Jesu.

« Quare nos non potuimus ejicere eum ? »

Ac si dicant : Fuitne hæc impotentia in nobis, vel in ipso ? Quia si fuit in nobis, videtur esse in te defectus, qui completam non dedisti potestatem : si autem in ipso fuit causa impotentiae nobis collatæ, videtur resistere cui contrarium tu dixisti, Matth. xvi, 18, dicens : Portæ inferi non prævalebunt adversus eam. Adhuc autem, Luc. x, 17 : Reversi sunt septuaginta duo cum gaudio, dicentes : Domine, etiam dæmonia subjiciuntur nobis, in nomine tuo. Qualiter ergo hoc dæmonium restiit nobis, ita quod non ejecimus illud ?

Hic ponitur ex miraculo perfecta discipulorum instructio.

Dicuntur autem hic tria, scilicet, a discipulis illuminationis petitio : Magi-

« Et dixit illis, »

Ad omnia hæc dans illuminationem : « Hoc genus » dæmoniorum in spiritu et

<--- Page Split --->

in carne simul, secundum causam radicatum, « in nullo » potestatis remedio « potest exire, » ita quod non habeat potestatem in homine, « nisi in oratione, » quae curat pestes mentis et spiritus, « et jejunio, » quod curat pestes corporis. Oratione enim Jacob vicit fratrem ad malum concitatum, Gênes. XXXII, 24 : Et ecce vir luctabatur cum eo usque mane. Et, Infra, y. 26 : Non dimittam te, nisi benedixeris mihi : et benedixit eum in eodem loco. Osee, XII, 3 et 4: In fortitudine sua directus est cum Angelo. Et invaluit ad Angelum, et confortatas est : flevit, et rogavit eum. Sic Tobias et Sara a se, orando, dæmonium compescuerunt 1. Jejunio autem Ninivitæ misericordiam, ne dæmonibus traderentur, invenerunt 2. Joel, II, 12 et 13 : Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et in fletu, et in plantu. Et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra.

Quæritur autem cum etiam eleemosyna sit una cura peccati, quare de eleemosyna non facit mentionem, cum dicatur, Tob. XII, 9, quod eleemosyna a morte liberat ? Ad hoc dicendum quod eleemosyna non potest esse generale satisfactivum, quantum ad elargitiones exteriores : quia non omnes habent unde dent eleemosynam. Hic autem loquitur de generalibus satisfactivis quantum ad omnes.

Adhuc autem quæritur hic quare Dominus nec orationem, nec jejunium isti injunxit : et tamen dæmonium expulit : ergo sine oratione et jejunio exire potuit ? Ad hoc dicendum sicut sæpe diximus, quod Domini potestas in ejiciendo dæmones non fuit operans, sicut per claves, sed sicut absoluta et libera potestas, cui nihil obstat : et ideo in sua operatione non fuit opus injunctione orationis et jejunii. Sed hanc potestatem discipulis non dedit : quia hæc est potestas excellentiae, et divina : sed potius dedit discipulis po-

testatem clavium, ut per ministerium instrumenti orationis, et jejunii, et exorcismorum contra malitiam dæmonis operarentur : et ideo, Matth. xvi. 19, dans potestatem ligandi et absolvendi, præmittit potestatem ligandi, dicens : Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in cœlis. Et subjungit potestatem solvendi, dicens : Et quodcumque solveris super terram, ersit solutum et in cœlis. Ac si dicat : Si vis ut non erret clavis, liga prius ad opera satisfactionis : et tunc solve a vinculis dæmonum, quibus ligati sunt peccatores : tunc portæ, hoc est, malitiæ dæmonum tibi non prævalebunt. In opere autem Dei et Christi absolutio præcedit ligationem : quia aliter aliena et non propria, et potestas ministri non Domini, et ligata et non absoluta potestas videretur.

Hoc est igitur quod de ministrorum potestate dicitur : « Hoc genus dæmoniorum non ejicitur, » ministrorum potestate, « nisi in oratione » injuncta, « et jejunio » injuncto : et hoc omiserunt Apostoli : et ideo non fuit causa quod non ejecerunt, diminutio potestatis collatæ : sed potius error clavis adhibitæ ad dæmonem excludendum. Sicut adhuc multi errant, eo quod clavibus secundum debitum ordinem potestatis non utuntur. Hoc est igitur quod dicit. Quod enim minister sibi usurpet potestatem divinam et absolutam, hoc dicit esse Hieronymus de supercilio Pharisæorum, et de superbia Luciferi, qui sine merito, in summo suam voluit sedem collocare 3.

« Et inde, »

De loco illo « profecti, » ut ubique prædicarent, et lucem spargerent, « prætergrediebantur, » loca illa prætereuntes, « Galilæam, » ut loco in quibus prædicaverant, visitarent. Act. xv, 36 : Ut revertentes visitemus fratres per universas

<--- Page Split --->

civitates, in quibus prædicavimus verbum Domini, quomodo se habeant.

« Nec volebat quemquam scire, » ut formam daret humilitatis. Vel verius, ut in secreto docere posset discipulos. Osee, 11, 14 : Ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus.

Hoc est ergo quod dicit :

« Docebat autem discipulos suos, et dicebat illis : Quoniam Filius hominis tradetur in manus hominum, et occident eum, et occisus tertia die resurget.

At illi ignorabant verbum, et timebant interrogare eum. »

Hic postquam perfecte Marcus fortitudinem Leonis de tribu Juda descripsit : quia in quolibet quatuor animalium facies hominis fuit ' , ideo hic faciem hominis in doctrina veritatis assumit : et durat haec pars usque ad principium capitis decimi quarti, ubi de Passione agere incipit.

Et dividitur in duas partes : in quarum prima doctrinam ponit quantum ad viam justitiae : in secunda autem docet quorumdam ad vitam et regnum justitiae assumptionem, quorumdam autem reprobationem : et haec incipit ibi, xi, 1 : « Et cum appropinquaret Jesus Jerosolvmae, etc. »

Adhuc autem prior istarum dividitur tn partes duas : in quarum prima docet viam justitiae quantum ad idoneitatem Apostolicam : in secunda autem docet viam justitiae quantum ad hoc quod convenit omnibus, quantum ad salutem ad regnum Dei necessariam : et haec incipit ibi, x, 1 : « Et inde exsurgens venit in fines Judae, etc. »

Adhuc autem anterior harum dividitur in quatuor, quae ad perfectionem Apostolicam requiruntur : quorum primum

est doctrina patientiae et humilitatis : secundum autem est de debito et merito susceptionis eorum qui accipiunt a Christo officium praedicationis, ibi, y. 36 : « Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit, etc. » Tertium autem est de diligentissima scandali vitatione pusillorum, ibi, y. 41 : « Et quisquis scandalizaverit unum ex pusillis his credentibus in me, etc. » Quartum autem est de discretione habenda Prælatorum, ibi, y. 48 : « Omnis enim igne salietur, etc. »

Adhuc autem duo dicuntur in prima parte, scilicet, instructio ad pacis perfectionem, et instructio ad humilitatis profunditatem, ibi, y. 32 : « Et venerunt Capharnaum, etc. »

In primo horum duo tangit, scilicet, doctrinam patientiae per suae Passionis exemplum, et quod hoc erat a carnali intellectu discipulorum absconditum.

In primo horum quatuor dicuntur, scilicet modus, quo dixit : traditio, quam prædixit: Passio mortis, quam sustinuit : resurrectio, quae horum prædictionem mitigavit.

Dicit igitur : « Docebat autem discipulos suos. » Docere proprie est informatio ad scientiam per causæ assignationem : unde Philosophus : « Signum sapientis est posse docere. » Et quoad hoc intelligimus quod Christus in hac doctrina causas convenientiæ assignavit, quare conveniens esset eum pati pro redemptione generis humani. Joan. xi, 51 et 52 : Jesus moriturus erat pro gente : et non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Dicit autem Chrysostomus super Matthæum, quod docuit naturalia sicut virtutes. Et sic intelligimus quod suæ Passionis proposuit exemplum, ad patientiæ informationem. Isa. xlviii, 17 : Ego Dominus Deus tuus, docens te utilia, gubernans te in via qua ambulas. Psal. cxvii, 68 : Bonus es tu : et in bonitate tua doce me justificationes tuas.

<--- Page Split --->

« Et dicebat illis, »

In doctrina pro redemptione hominis : « Quoniam Filius hominis : » quia quamvis etiam sit Filius Dei, tamen tradebatur in eo quod Filius hominis, hoc est, in natura quam accepit de homine.

« Tradetur. » Traditus est autem a bonis et malis : a bonis quidem, a Patre, et a seipso : a Patre quidem, sicut dicitur, ad Roman. vn, 32 : Etiam proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. A seipso autem, sicut dicitur, Isa. l.u. 12 : Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est : et ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus rogavit, ut non perirent. A malis autem est traditus, a proditore Juda, et a Judæis : a Juda quidem, sicut, Joan. xm, 2 : Cum diabolus misisset in cor ut traderet eum Judas Simonis Iscariotæ. A Judæis autem, sicut dicit Pilatus, Joan. xvm, 35 : Gens tua, et Pontifices tradiderunt te mihi : quid fecisti ? Sed Pater et Filius tradiderunt Filium hominis in hostiam redemptionis : Pater quidem auctoritate : Filius, obedientiæ operatione et passione. Judas autem et Judæi tradiderunt Filium hominis in mortem ad perdendum : Judas quidem, prodendo : judæi autem, accusationes condemnationis in eum coram judice proferendo.

Sic ergo Filius « tradetur in manus hominum, » omnibus quatuor modis, hoc est, in hominum malorum potestatem : ut malitiosam in pœnis suis satient voluntatem. Job, xvi, 11 : Satiati sunt pœnis meis.

« Et occident eum. »

Ecce mulcta mortis quam homines, in quorum manus traditus est, malitiose inflixerunt : sed tamen traditione Patris, per occisionem istam hostia oblata est reconciliationis mundi. Ad Hebr. x, 14 : Una oblatione consummavit in sempiter-

num sanctificatos. Et per traditionem, qua tradidit seipsnm in mortem, dilectio cum effectu liberationis nobis exhibita est. Joan. xv, 13 : Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Judas autem in occisione damnatus est, Matth. xxvn, 3 et 4 : Videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus esset, pœnitentia ductus, retulit triginta .argenteos principibus sacerdotum et senioribus, dicens : Peccavi, tradens sanguinem justum. Et post pauca, y. 5 : Abiens, laqueo se suspendit. Judæi autem negantes Christum (non populus Dei) abjecti et exceæati facti sunt. Daniel. ix, 26 : Occidetur Christus : et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Sic ergo pro nobis occidetur.

Et quia hæc duo tristia erant valde, lætitiam magnam subjungit : ne abundantiori tristitia absorbeantur discipuli, dicens :

« Et occisus, »

In eo quod de nobis accepit pro nobis, « tertia die, » virtute suæ deitatis, « resurget, » non solum ad vitam, sed ad immortalitatis et beatitudinis gloriam. Osee, vi, 3 : Vivificabit nos post duos dies : in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus. Sciemus, sequemurque ut cognoscamus Dominum. Jacuit enim Christus per duas noctes et unum diem, qui intermediums fuit duarum noctium, ut dicit Augustinus, in sepulcro : ut duas nostras obscuras mortes, scilicet culpæ et pœnæ, quæ per duas noctes significantur, sua luminosa morte, quæ per diem significatur, destrueret et illuminaret. Et sic impletur quod dictum est in Psalmo cxxxvnu, 11 et 12 : Nox illumí- natio mea in delictis meis. Quia tenebræ non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur.

« At illi, »

Præsentia corporali Christi delectati :

<--- Page Split --->

et scientes tantam virtutem Christi, quod saepe ab insidiis et violentiis eorum potenter exierat, « ignorabant verbum, » hoc est, rem de qua est verbum : quia putabant non posse fieri quod virtus Christi succumberet malitiae eorum : sicut et Petrus dixit, Matth. xvi, 22 : Absit a te, Domine : non erit tibi hoc.

« Et timebant » increpari, sicut Petrus increpatus fuerat, « interrogate eum, » de hoc verbo quod dixerat Petro : Vade post me, satana : scandalum es mihi : quia non sapis qua? Dei sunt, sed ea qua? hominum 1.

sed ut ex responsione occasionem convenientem acciperet docendi, dicens :

« Quid in via tractabatis ? »

In via tractare consueverant de verbis auditis a Domino : nunc autem deprehensi sunt alia quidem inter se tractare. Et hoc, ut dicit Glossa, via conveniens fuit. Quia etiam Prælatio via quadam est instabilis, et dum tenetur labitur : et incertum est, in qua mansione, id est, qua die finiatur. Job, xiv, 2 : Numquam in eodem statu permanet. Eccli. x, 11 : Omnis potentatus brevis vita.

« Et venerunt Capharnaum. Qui cum domi essent, interrogabat eos : Quid in via tractabatis ?

At illi tacebant : siquidem in via inter se disputaverant quiseorum major esset. »

Tangit de doctrina humilitatis. Et habet particulas duas : in quarum prima ad hanc doctrinam veniendi datur occasio : in secunda autem, doctrinae ponitur informatio.

In prima autem tria sunt : opportunitas scilicet sumpta ex loco, ex quaestione, et ex facto.

Dicit igitur : « Et venerunt, » Christus et discipuli, « Capharnaum : » quavilla pinguedinis vel pulchritudinis interpretatur, ubi Christus plurimas virtutes præclarissimas ostendit. Luc. iv, 23 : Quanta audivimus facta in Capharnaam ! Ibi ergo, ubi virtus ejus tot experimentis signorum ostensa fuit, locus conveniens doctrinae fuit.

« Qui cum domi essent, » in secreto hospitii, ne coram multis redarguti confunderentur Apostoli. Matth. xviii, 15 : Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum.

« Interrogabat eos. » Non ignorans,

« At illi tacebant, »

Videntes se esse deprehensos, et nihil dicere valentes.Genes. xx, 16:Quocumque perrexeris, memento te deprehensam.

« Siquidem » (verba sunt Evangelistæ). « Inter se, » ut dicit Chrysostomus, aliquid humanum passi : « inter se, » non apud Dominum, quia apud illum confundebantur de hoc disputare, « disputaverant » contentiose. Luc. xxii, 24 : Facta est contentio inter eos, quis eorum videretur esse major. Luc. ix, 46 : Intravit autem cogitatio in eos, quis eorum major esset.

Et hoc est quod subdit :

« Quis eorum major esset »

Apud Dominum. Glossa : Hinc orta videtur disputatio, quia viderant Petrum, et Jacobum, et Joannem seorsum ductos in montem : et aliquod secretum ibi eis creditum. Et Petro dixerat claves regni cœlorum esse promissas, et Ecclesiam supra petram fidei, a qua ipse nomen acceperat, ædificandam 2. Putabant ergo, vel alios tres cæteris, vel Petrum omnibus esse prælatum. Chrysostomus autem videtur dicere probabilius, quod sicut dicitur, Matth. xx, 20 et seq.,

<--- Page Split --->

Euntes in Jerusalem, putabant regnum Christi per apertam et saecularem potestatem illico fore inchoandum : et in via mater filiorum Zebedæi petebat ut duo filii ejus sederent, unus ad dexteram, et alter ad sinistram in regno illo, in quo Petrus quasi princeps futurus erat : reliqui autem indignati sunt de duobus fratribus, et ideo in hanc venerunt disputationem : quæ bene disputatio vocatur, quia de vana mundi dignitate accepit exordium. Eccle. vi, 11 : Verba sunt plurima, multamque in disputando habentia vanitatem. Si enim de hoc disputassent tantum quod Petrus omnibus præferretur, vel quod illi tres omnibus aliis erant præpositi, ex hoc a Christo non essent redarguti : sed potius ad reverentiam ædificati, quia hoc verum fuit, et ad gradus Ecclesiasticae dignitatis pertinuit. Dicit tamen Ambrosius, quod non disputabant ita quod quilibet præferri niteretur, et ex contentione melior alio fieri : sed potius ita quod reverentiam illis tribus tamquam præferendis dicebant exhibendam esse. Ad Roman. xii, 10 : Honore invicem prævenientes. Chrysostomi expositio est litteralior : et huic continuatur textus sequens :

34

« Et residens vocavit duodecim, et ait illis : Si quis vult primus esse, erit omnium novissimus, et omnium minister. »

Hæc instructio duo continet, scilicet doctrinam, et exemplum.

De doctrina dicit : « Et residens, » ut quieto animo, et non ex commotione animi loqui videretur. Isa. xlui, 2 : Non clamabit, nec accipiet personam, nec audietur vox ejus foris.

« Vocavit ad se duodecim, » quia illi disputaverant. Alii enim discipuli non erant electi ad dignitates majores, sed potius in partem sollicitudinis erant vocati, sicut dicitur, Luc. x, 1.

« Et ait illis, »

Instruendo ad formam humilitatis :

« Si quis vult. »

Qui tamen rarus est, quia omnes cum diabolo petunt ascendere. Isa. xiv, 13 et 14 : In caelum consendam, super astra caeli exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis... Similis ero 'Altissimo. Et perrarus est qui cum Christo descendere velit et humiliari. Luc. xiv, 10 : Recumbe in novissimo loco.

« Si » ergo est « quis, » qui rarus est : qui « vult » ex propria electione et prompto (alias, proprio) animo. Il ad Corinth. viii, 12 : Si voluntas prompta est, secundum id quod habet, accepta est. Nihil autem ita habet in promptu sicut humilitatem, quia causam humiliationis habet in seipso. Eccli. x, 9 : Quid superbit terra et cinis ?

« Primus esse, » apud Patrem et apud me : « erit, » reputatione sua, « omnium novissimus. » Matth. xx, 16 : Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Sic enim erit Christo simiilor, de quo dicitur, ad Philip. 11, 8 : Semeptismu exinanivit, formam servi accipiens. Sic doctrinae, ejus discipulus, Matth. x, 29 . Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde. Sic ad gratiam Dei Patris idoneus, Jacob. iv, 6, et I Petr. v, 5 : Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Sic deitatis receptaculum et templum, Luc. 1, 48 : Respexit humili tatem ancillae suae. Sic locus beatorum Dei pedum, si se ex humilitate omnibus praebeat conculcandum : et ideo dicitur, Ezechiel. xliii, 7 : Locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel. Hic locus pedum meorum, est locus humilis scabelli infimi cordis, quod omnibus se praebet conculcandum. Isa. lxvi, 1 et 2 : Cœlum sedes mea, terra autem scabellum pedum meorum. Quæ

<--- Page Split --->

est ista domus quam ædificabitis mihi? et quis est iste locus quietis meæ? Omnia hæc manus mea fecit, et facta sunt universa ista, dicit Dominus. Ad quem autem respiciam, nisi ad pauperculum et contritum spiritu, et trementem sermones meos ? Sic ergo et istis de causis fit novissimus.

« Et omnium minister, » officio et actu : ut corde sit novissimus, et actione minister. Augustinus : « Honore coram vo- « bis Prælatus sit, vobis timore coram « Deo substratus sit pedibus vestris. Mi- « nister autem est formam servi acci- « piens, et transiens, et ministrans. » Luc. xx, 27: Ego in medio vestrum sum, sicut qui ministrat. Numer. viii, 26: Levitæ erunt ministri fratrum suorum in tabernaculo fæderis. I ad Corinth. iv, 1: Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei.

35

« Et accipiens puerum, statuit eum in medio eorum : quem cum complexus esset. »

Doctrina est humilitatis per exemplum.

Dicit autem tria : pueri istius merito ipsius humilitatis acceptationem, et in exemplum commune positionem, et dilectionis ad ipsum complexum ostensionem.

De primo dicit : « Et accipiens puerum, » hoc est, acceptum merito humilitatis ostendens. Dicitur enim a Principibus quod puer-iste beatus fuit Martialis Lemovicensium Apostolus, qui in virtute humilitatis præ omnibus excellere videbatur, et puritate simplicitatis inter alios eminere. Unde, Matth. xvii, 3 : Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cælorum. Pueri enim hæc est humilitas, quod a servo non differt (qui tamen infimus est domus) cum secundum jus hæreditatis Dominus sit omnium. Et secundum hoc

vere humilis est, qui licet sit magnus dignitatis merito, tamen voluntarie descendit ad ministerium, et actum servorum. Ad Galat. iv, 1 : Quanto tempore hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium. Hic est servus sublimis et infimus, de quo dicitur, Isa. xii, 13 et 14 : Ecce intelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros adspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum. Iste enim quo major est, et sublimior est merito, et throno dignitatis, tanto humiliorem se reputat inter homines. Puer quidem et parvulus malitia, sed sensibus et sapientia perfectus. I ad Corinth. xiv, 20 : Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote, sensibus autem perfecti estote. Iste est de quo dicitur, Eccli. iii, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus. De quo dicit Ptolemaeus in Almagesto : « Qui inter sapientes est humilior, inter sapientes est sapientior. Sicut lacunæ profundiores plures capiunt aquas. » Iste enim non delectatur in throno dignitatis, cui præsidet : sed sollicitus est ministrare his quibus præponitur. I Petr. v, 3 : Non ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis ex animo. Et Ptolemaeus : « Est major in omnibus, qui non curat in cujus manu sit mundus. » Hoc ergo merito puerum istum acceptavit.

« Statuit eum in medio, » per exemplum cui quilibet se commensuraret, sic ut et de seipso dicit, Luc. xxi, 27 : Ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat, hoc est, qui habitum et actum servi accepit in cordis, et corporis, et operis humilitate.

. « Quem cum complexus esset. »

Ostensione dilectionis ad ipsum : strinxit enim humilem ad osculum. Hoc significatum est, Genes. xlui, 29, ubi dixit magnus Joseph : Iste est frater vester parvulus, de quo dixeratis mihi ? Et

<--- Page Split --->

rursum : Deus, inquit, misereatur tui, fili mi. Et, Genes. xlv, 14 : Cum amplexatus recidisset in collum Benjamin fratris sui, flevit. Benjamin autem fratrum suorum erat minimus. Minimos enim suos reputat, et quidquid illis fit, sibi reputat esse factum. Matth. xxv, 40 : Quamdiu uni ex fratribus meis minimis fecistis, mihi fecistis. Hic igitur Marcus omittit exempli istius doctrinam, quam positam scivit, Matth. xvii, 4 : Quicumque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno caiorum.

Sed de jure susceptionis istorum, qui sic humiles mittuntur a Christo, subjungens dicit :

« Ait illis :

Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit : et quicumque me susceperit, non me suscipit, sed eum qui misit me. »

« Ait illis, » Apostolis, quibus sumptus ab his quibus prædicabant, debebantur : « Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit, etc. »

Dicit autem tria de recipientium merito, scilicet, quod ipse et Pater in talibus recipiuntur : quod sane docentes quamvis non bene viventes, a tali receptione non excluduntur : et quod reception non in delictis, sed in facultate recipientis, attenditur.

Dicit ergo : « Quisquis unum ex hujusmodi pueris, » a puritate dictis de humilitate, et a me missis, « receperit in nomine meo, » ad sumptus ministrandos in prædicatione Evangelii, et in corde verbum recipiendo per devotionem fidei, « me recipit : » quia eum qui me portat, et loco juvat, et corpore et ho-

spitio recipit. Luc. x, 16 : Qui vos audit, me audit : et qui vos spernit, me spernit. Sic Abraham recipiens Angelos, hoc est, Dei nuntios, Deum recipit benedictionem consequendo 1. Sic Lot Angelos Dei nuntios recipiens, Deum recipit liberationem ab incendio promerendo 2. Sic Rahab meretrix, recipiens Dei nuntios, annumerata est populo Dei excidium peccatorum evadendo 3. Ad Hebr. xiii, 2 : Hospitalitatem nolite oblivisci : per hanc enim placuerunt quidam, Angelis hospitio receptis.

« Et quicumque me suscipit, »

In talibus parvulis, « non me suscipit » tantum, « sed eum qui, » prima auctoritate « me misit : » quia ille in me manens omnia opera facit. Joan. xiv, 10 : Pater in me manens ipse facit opera. Attendere autem debent Prælati Ecclesiarum, quod ut parvuli recipiuntur : parvuli autem non recipiuntur in equis plurimis, et apparatu magno : et ideo Prælati in magna pompa venientes non sunt nuntii Christi, sed potius nuntii Nabuchodonosor regis, qui Holofernem in tanta misit virtute, quod terra non potuit eum sustinere 4. Sed in parvulis Pater et Filius suscipiuntur, numquam sunt sine Spiritu sancto, quem mittunt omnibus se suscipientibus. II ad Corinth. xii, 14 : Ecce tertio hoc paratus sum venire ad vos : et non ero gravis vobis. Non enim quæro quæ vestra sunt, sed vos. Non enim multo apparatu venit, qui tertio veniens gravis non fuit.

« Respondit illi Joannes, dicens : 37 Magister, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem daemonia, qui non sequitur nos, et prohibuimus eum. 38 Jesus autem ait : Nolite prohibere

1 Genes. xvii, 2 et seq. 2 Genes. xix, 1 et seq.

<--- Page Split --->

eum. Nemo est enim qui facit virtuttem in nomine meo, et possit cito male loqui de me.

Et hoc est :

« Jesus autem ait »

Qui enim non est adversum vos, pro vobis est. »

Hic tangitur implicite quod si aliquis venit in doctrina sana parvulorum, quamvis non habeat vitam, acceptione et ministerio sumptuum non est arcendus : et hoc est quod hic intelligitur. Et ideo duo hic dicuntur, scilicet, perversus intellectus Apostolorum, quod tales sint arcendi : et correctio perversitatis ad rectitudinem veritatis Evangelii.

Dicit igitur : « Magister, » cujus doctrinae est standum, « vidimus, » quia Joannes hic vice omnium loquebatur Apostolorum, « quemdam, » nomine non dignum. Psal. xv, 4 : Non memor ero nominum eorum per labia mea.

« In nomine tuo, » hoc est, in fide nominis tui : et hoc non potuit esse nisi in doctrina sana, « ejieientem damonia : » sic in digito Dei, hoc est, in demonstratione virtutis divina daemonia ejecit. Luc. xi, 20 : Si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei.

« Qui non sequitur, » merito virtutis et imitatione sanctitatis, « nobiscum, » te quem nos sequimur, « et prohibuimus eum, » volentes ut quicumque te annuntiat, habeat idoneitatem Apostolicam, tam ex virtutis merito quam ex doctrina sana veritatis in verbo. Hoc autem magnum damnum generaret in Ecclesia : quia multi annuntiant Christum non ex vitae merito, et tamen multa bona faciunt in Ecclesia : unde, ad Philip. i, 17 : Quidam ex contentione Christum annuntiant non sincere. Et, post pauca, 18 : Quid enim ? Dum omni modo, sive per occasionem, sive per veritatem, Christus annuntietur : et in hoc gaudeo, sed et gaudeo. Et ideo hunc errorem corrigit Christus in Apostolis.

Illis, docens tales esse tolerandos : « Nolite prohibere eum, » quia licet sibi noceat, multis tamen prodest in Ecclesia. Matth. xxm, 3 : Quaecumque dixerint, facite : secundum opera vero eorum nolite facere. Isti enim in laude Dei linguis loquuntur Angelorum, et doctrina fidei linguis loquuntur hominum : sed non habentes charitatem, verbo suo quo aliis prosunt, se ipsos percutiunt. I ad Corinth. xm, 1 : Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut es sonans, aut cymbalum timniens.

« Nemo enim est qui facit virtutem, » sive signum, « in nomine meo, » notam faciens de me in doctrina sua, « et possit, » convenienter, « cito male loqui de me : » quia nisi pervertat doctrinam, male loqui non potest : et hoc cito fieri non potest quamdiu nomen Christi invocat. Matth. vii, 22 et 23 : Domine, Domine, nonne in nomine tuo multas virtutes fecimus ? Et tunc confitebor illis : Quia numquam novi vos.

« Qui enim non est adversum vos, »

Doctrinae perversitate, « pro vobis est : » quia idem docet vobiscum. Et ideo, ut dicit Glossa, non est arcendus ab eo quod habet, sed provocandus ad id quod non habet. Luc. ix, 50 : Nolite prohibere : qui enim non est adversum vos, pro vobis est. Econtra autem si esset adversarius doctrinae sanae perversa docendo, prohibendus esset : quia de illo dicitur, Matth, xm, 30, et Luc. xi, 23 : Qui non est mecum, contra me est : et, qui non colligit mecum, dispergit.

« Quisquis enim potum dederit vo- 40 bis calicem aquae in nomine meo,

<--- Page Split --->

quia Christi estis, tamen dico vobis, non perdet mercedem suam. »

Tangit hic tertium quod receptio constituitur in facultate recipientis.

ex his pusillis credentibus in me, bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur. »

Et hoc est : « Quisquis enim, » homo, « potum dederit vobis, » ad refrigerium in evangelizando ut sustentemini, « calicem : » vas in quo propinatur hic aqua, calix vocatur, quia in calore charitatis administratur et suscipitur, « aquæ frigide : » omne quod appetitum naturalis desiderii famis et sitis refrigerat, hic dicitur aqua frigida : « in nomine meo, » hoc est, in honore nominis mei et notitia, « quia Christi estis, » hoc est, uncti ad evangelizandum. Isa. lxi, 1 : Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me : ad annuntiandum mansuetis misit me.

« Amen dico vobis, » hoc est, vere dico vobis, « non perdet mercedem suam, » quia inde recipiet vitam æternam. Glossa dicit calicem aquæ frigidæ : ne paupertate et penuria lignorum aliquis se excuset, quibus aquam calefaciat. Sic, III Reg. xvii, 4, Abdias pane et aqua pascebat centum Prophetas Domini, et spiritum meruit Prophetiæ. Sic et Ramalech Æthiops pascens et liberans Jeremiam Prophetam, liberatus est a Chaldæis 1. Sic, III Reg. xvn, 10 et seq., Mulier vidua pascens Eliam meruit quod non defecit tempore famis. Matth. x, 41 : Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet. Jerem. xxxi, 16 : Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrymis : quia est merces operi tuo. Ad Hebr. vi, 10 : Non injustus Deus, ut obliviscatur operis vestri, et dilectionis quam ostendistis in nomine ipsius, qui ministrastis sanctis, et ministratis.

Hoc est ergo quod dicit.

Hoc est tertium de diligentissima scandali pusillorum vitatione. Exaggerat autem hic scandali vitationem per duos modos, quorum unus est magnitudo pene : et alter magnitudo damni, quod subeundum est antequam aliquis scandalizetur.

Dicit igitur : « Et quisquis, » hoc est, quicumque sine personarum acceptione, « unum de pusillis istis. » Pusilli hic dicuntur modicae adhuc fidei, qui scandalizari possunt, hoc est, qui adhuc sunt in fide infirmi, et de levi ad illicita per mala Prælatorum exempla provocati. I ad Corinth. viii, 12 : Sic peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis.

« Credentibus in me, » quamvis non perfectam et confortatam devotione charitatis adhuc habeant fidem, « scand alizaverit, » hoc est, malo verbo vel facto occasionem ruinae dederit. Matth. xvii, 7 : Vea mundo a scandalis. Et, ibidem, 3. 6 : Qui scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt. Et, infra, 3. 10 : Videte ne contemnatis unum ex his pusillis. Herodiana enim malitia est necare parvulos in Christo recenter renatos.

« Bonum est ei magis, » hoc est, melius est ei, « si circumdaretur, » fune, « mola asinaria, » hoc est, mola quam asinus trahere consuevit, « in collo ejus, » ut vitales partes superiores in profundum trahantur, « et, » sic cum mola ligatus, « in mare » profundum « mitteretur, » ad litteram, quia sic submersus in peccato suo moreretur : et non puniretur propter hoc quod efficitur causa ruinae multorum, pro quibus omnibus punitur. Matth. xvii, 6 : Expedit

<--- Page Split --->

ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. Et ut dicit Glossa, loquitur secundum morem provinciae. Haec enim piena majorum (alias, malorum) criminum erat. Et revera, melius est innoxium piena atrocissima temporaliter finire vitam corporalem, quam laedendo fratrem mortem animae mereri perpetuam. Alia autem Glossa dicit: « Nota quid in bono opere nostro aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando pro nihilo habendum. In quantum enim sine peccato possumus, vitare scandalum debemus: si autem de veritate scandalum est, utilius irasci permittitur, quam veritas relinquatur: sed in hac Glossa, scandalum dicitur quaecumque conturbatio proximorum pusillorum. Quaestionem autem de scandalo nos jam notavimus 1.

Ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur. »

Secundum est, in quo exaggeratur scandalum per damnum, quod potius quam scandalum est subeundum : et tangit tria : de manu scilicet, pede, et oculo.

De manu quidem dicit: « Et si scandalizaverit te, » hoc est, si causam vel occasionem ruinae, verbo vel facto minus recto tibi dederit, « manus tua, » hoc est, ille qui pro te operatur sicut manus tua, et qui te defendit sicut dextera tua, « abscinde eam, » per separationem tui ab ipso, et relinque illum. Non enim loquitur de membrorum corporalium detruncatione, sed potius de scandalizantium nobis conjunctorum separatione. Matth. xviii, 8 : Si autem manus tua vel pes tuus scandalizat te, abscide eum, et projice abs te.

« Et si scandalizaverit te manus tua, abscinde illam : bonum est tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inextinguibilem,

Ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur.

Et si pes tuus te scandalizat, amputa illum : bonum est tibi claudum introire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inextinguibilis,

Ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur.

Quod si oculus tuus scandalizat te, ejice eum : bonum est tibi luscum introire in regnum Dei, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis,

Et subjungit rationem : « Bonum, » hoc est, utilius « est tibi debilem, » hoc adjutorio amici temporalis destitutum, « introire in vitam, » scilicet aeternam, in quam intrabis si causam cadendi in peccatum a nullo accipies, « quam duas manus, » hoc est, duo adjutoria, « habentem, » tuum scilicet, et amici, « mitti, » propter causam ruinae, « in gehennam ignis, » hoc est, in infernum. Hoc verbum, ut dicit Hieronymus, novum in Evangelio Salvator posuit pro inferno, quod ante eum in nullo auctore positum invenitur. Sumptum est autem a Josue xviii, 16, quia quidam Ennom habuit vallem, in quam jugis erat ignis sacrificiorum idolorum. Unde gehennom est idem quod vallis Ennom 2 : et quia ibi multus et jugis erat ignis, propter hoc ignem daemonum infernalem ab illa valle denominavit. Jerem. vii, 31 et 32 : Adificaverunt excelsa Topheth, quae est in valle filii Ennom : ut incenderet filios

1 Cf. Enarrationes in Matthæum, xviii, 6 et seq. Tom. XX hujusce editionis.

2 Josue, xviii, 16 : Descenditque in Geenom

(id est, vallem Ennom) juxta latus Jebusæi ad austrum, etc.

<--- Page Split --->

suos et filias suas igni : quæ nec præcepi, nec cogitavi in corde meo. Ideo ecce dies venient, dicit Dominus, et non dicetur amplius Topheth, et vallis filii Ennom, sed Vallis interfectionis.

Hac ergo similitudine dicit : « In gehennam ignis inexstinguibilis, » quia ignis ille a verbo sententiae Domini sumit virtutem. Et quia verbum suum nihil habet contrarium, ideo ignis ille exstingui non poterit. Ignis enim ille nec virtutem consumendi ea quæ cremat, nec naturam illuminandi habet, ut dicit Gregorius, nisi ad ea quæ molesta sunt et invite videntur : sed a sententia Domini habet virtutem affligendi reum. Isa. xxvi, 11 : Ignis hostes tuos devoret. Deuter. xxxii, 22 : Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima.

« Ubi vermis eorum non moritur. »

Vermis hic dicitur conscientiae remorsus, qui non cessabit in eis.

« Et ignis, » afflictivus, non consumptivus, « non exstinguetur, » quia ex quo non consumit, numquam ei deerit materia. Judith, xvi, 21 : Dabit ignem et vermes in carnes eorum, ut urantur et sentiant usque in sempiternum. Eccli. vii, 19 : Vindicta carnis impii ignis et vermes.

« Et si pes tuus, »

Hoc est, ille qui te portat sicut pes, et supportat te in labore vel sollicitudine, « scandalizat te, » verbo vel facto minus recto tibi dat causam ruinae vel occasionem, « amputa illum, » per tuam ab ipso sequestrationem : hoc est enim periculum in falsis fratribus. Jerem. ix, 4 et 5 : Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omni fratre suo non habeat fiduciam : quia omnis frater supplantans supplantabit, et omnis amicus fraudulenter incedet : et vir

fratrem suum deridebit, et veritatem non loquentur. Hic ergo talis pes est scandalizans. Proverb. xxv, 19 et 20 : Dens putridus, et pes lassus, qui sperat super infideli in die angustiae, et amittit pallium in die frigoris. Talis enim pes et supporationem subtrahit in die an? gustiae, et pallium charitatis non expandit in die tentationis, quando refrigescit charitas multorum.

Et hic ergo pes amputandus est, quia « bonum, » hoc est, utile « est tibi claudum, » tali amico te supportante carenlem, « introire in vitam æternam, » in qua supportante te de cætero non indigebis, et quia Angeli te supportabunt. Luc. xvi, 22 : Factum est ut moreretur mendicus, et portaretur ab Angelis in sinum Abrahæ. Vel, « in vitam » gratiae in quam te Sancti portabunt. Ad Roman. xv, 1 : Debemus nos firmiores imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. Ad Galat. vi, 2 : Alter alterius onera portate.

« Quam duos pedes habentem, » hoc est, duas supporationes, tuam et amici scandalizantis, « mitti, » per ruinae causam, vel occasionem, « in ignem æternum. » Isa. xxx, 33 : Præparata est ab heri Topheth, a rege præparata, profunda, et dilatata. Nutrimenta ejus, ignis et ligna multa : flatus Domini sicut torrens sulphuris succendens eam.

Et hoc est quod subdit : « Inexstinguibilem, » quem flatus Domini, hoc est, spiritus iræ Domini continue succendit.

« Ubi vermis eorum non moritur. »

Isa. xiv, 11 : Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes. « Et ignis non exstinguetur. » Isa. 1, 11 : Ecce vos omnes accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis : de manu mea factum est hoc vobis, in doloribus dormietis.

<--- Page Split --->

« Quod si oculus tuus, »

Hoc est, consultor, vel provisor, vel gubernator, qui tibi est pro oculo, « scandalizet te, » verbo vel facto minus recto : tibi dat causam casus, vel occasionem. Thren. iii, 51 : Oculus meus depredatus est animam meam in cunctis filiabus urbis mea. Matth. vi, 23 : Si oculus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrosum erit.

« Erue eum, » per tui ab ipso separationem. Numer. xvi, 26 : Recedite a tabernaculis hominum impiorum.

« Bonum est tibi, » hoc est, utile, « luscum, » sive monoculum : ut non nisi tuam ipsius providentiam, et consilium, et gubernationem, in temporalibus habeas, « introire in regnum Dei, » ubi multi tibi providebunt, et consulent : de quibus dicitur, Ezechiel. i, 18, quod plena sunt animalia oculis ante et retro.

« Quam duos oculos, » hoc est, duplicem provisionem vel consilium, habentem, » tuum proprium, et mali amici. Luc. xvi, 8 : Filii hujus saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt.

« Mitti, » propter peccatum cui ille dat causam, vel occasionem, « in gehennam ignis. » Matth. xxv, 41 : Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus.

« Ubi vermis eorum non moritur. »

Tunc dentem acuit in æternum. Job, xxi, 26 : In pulvere dormient, et vermes operient eos.

« Et ignis non exstinguetur, » quia nec materia ejus consumitur, nec contrarium habet a quo corrumpatur. Isa. lxvi, 24 : Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur : et erunt usque ad satietatem visionis omni carni, hoc est, beatis.

« Omnis enim igne salietur, et omnis victima sale salietur.

Bonum est sal : quod si sal insulsum fuerit, in quo illud condietis ?

Habete in vobis sal, et pacem habete inter vos. »

Hoc est quartum de habenda discretione circa regnum subditorum.

Dicuntur autem hic tria : quorum primum est, de salis utilitate : secundum, de salis sanctificatione: tertium autem, de salis insulsi nocivitate. Glossa autem quaedam dicenda dictis continuat, dicens : « Quia tertio mentionem facit ignis et vermis, ostendit quomodo utrumque valeamus vitare : ut vermes sale arceantur, et ignis inferni igne sancti Spiritus depellatur. »

Et hoc est quod dicit : « Omnis enim, » supple, homo, vel Dei « victima, » qua se ipsam in sacrificium Deo obtulerit, sicut dicitur, ad Roman. xii, 1 : Obsecro vos per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.

Talis igitur omnis homo, et omnis hostia, ad hoc ut Deo placeat, « igne salietur. » Effectum ponit pro causa per metonymiam : quia sal exsiccat et purgat : unde sensus est : Igne exsiccatur et purgatur : nihil enim ita purificat corpora putrescencia, sicut ignis : quia ignis humorem putridum de profundo extrahit, et consumit : et partes quae humorem putridum generant abjiciendo constringit, ne iterum putredinem vel regenerare, vel emittere possint. Volens ergo Dominus per simile in spiritualibus ostendere Apostolis et Prælatis, qualiter sapienter et discrete regant subditos, ita quod omnino sint bonus odor Deo, docet quod igne arceant, tam in se quam in aliis, fœtorem putrescentis concupiscentiae : et omnia quæcumque cogitant et loquuntur vel operantur, sale condiantur sapientia.

<--- Page Split --->

Ignis autem est quadruplex : sed primus causa est trium aliorum ignium.

Primus quidem est ignis Spiritus sancti, Act. ii, 3 : Apparuerunt Apostolis dispertitæ linguæ tamquam ignis, seditque supra singulos eorum, scilicet Spiritus sanctus. Deuter. iv, 24 : Deus tuus ignis consumens est.

Secundus ignis est fervor charitatis, Luc. xii, 49 : Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur ? Ezechiel. i, 13 : Hæc erat visio discurrens in medio quatuor animalium, splendor ignis, et de igne fulgur egrediens.

Tertius ignis est fervor devotionis in affectu orationis. Psal. xxxvii, 4 : Concaluit cor meum intra me : et in meditatione mea exardescet ignis. Iste est ignis sacrificii et holocausti, quod Deo incenditur. Levit. vi, 12 : Ignis in altari semper ardebit.

Quartus ignis est iræ per zelum bonum, vindicantem et urentem in se quod dolet admissise. Psal. xxv, 2 : Ure renes meos, et cor meum : et vide si via iniquitatis in me est 1. Psal. xvi, 3 : Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas. Eccli. xxvn, 6 : Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis. Tribulatio autem ista, vel est a se facta, aut in se ex zelo vindicat quod dolet admissise, vel ab alio illata patienter suffertur, ut per tribulationem ab admissis malis expurgetur. Sapient. ii, 6 et 5 : Tamquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausti hostiam accepit illos, et invenit illos dignos se.

Igitur ignis Spiritus sancti purificat spiritum, cui illabitur : ignis autem charitatis purificat affectum, quando affectus charitate informatur : ignis autem devotionis purificat desiderium, ut Deo dignum sacrificium offeratur : ignis autem tribulationis vindicantis purificat loca delectationum, ne in peccatis quis

delectetur : et sic secundum unam quamdam, quæ ibidem est Glossam, illud Apostoli, I ad Corinth. iii, 13, intelligitur : Uniuscujusque opus quale sit ignis probabit. Et infra, §. 13 : Si cujus opus arserit, quod super fundamentum fidei ædificavit, detrimentum patietur : ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.

Sic ergo legenda est littera :

« Omnis » homo, vel « omnis » hostia, « igne » isto quadruplici « salietur, » hoc est, ad saporem suavitatis divinæ, et exsiccationem et restrictionem fætoris deducetur. Genes. vii, 21 : Odoratus est Dominus odorem suavitatis, et benedixit eis.

« Et omnis » homo, vel « victima sale, » sapientiæ et discretionis, « salietur, » hoc est, omnis victima sale debet esse salita. Levit. ii, 13 : In omni oblatione tua offeres sal. Quia nihil oblatum Deo placet, quod sale discretionis et sapientiæ divinæ omnia condientis, non est salutum. Job, vi, 6 : Numquid poterit comedi insulsum, quod non est sale conditum ? Attende autem, quod etiam nimis salsum habet saporem abominabilem : et ita innuitur quando in rebus tanta adhibetur discretio, quantam natura negotii exigit : et tanta sapientia, tunc sufficit : et si magis aliquis adhibeat quam exigit negotii qualitas, abominabile est. Ad Roman. xii, 3 : Dico per gratiam Dei, quæ data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Matth. v, 13 : Vos estis sal terræ, quia Apostolica sapientia cuncta sunt condienda : fatuus enim insulsus vocatur.

« Bonum est sal, »

Hoc est cunctis condiendis est utile sal. Unde Ambrosius : « Inter omnia quæ creasti, non minimam gratiam con-

<--- Page Split --->

ferre dignatus es sali : ut ex illo possint universa condiri. » Et hoc significatum est, IV Reg. n, 20 et seq., ubi Eliseus sanavit aquas per immissionem salis, ita quod non erat ultra in eis mors vel sterilitas : quia insipida humanæ conversationis condivit sale discretionis et sapientiae divinae : ut de cætero nec mortem proferret in peccatis, nec sterilitatem pateretur in otiosis et fatuis. Sic ergo bonum est sal.

« Quod si sal insulsum fuerit. » Sal est insulsum quando non condit : et hoc est quando Prælatus ad communem populi sæcularis convertitur insipiditatem. Matth. v, 13 : Quod si sal evanuerit, etc. 1.

« In quo illud » sal « condietis, » quo ad saporem salis revertatur ? Ac si dicat : In nullo : quia si salis est sal, tunc ut probat Philosophus, ibitur in infinitum, et sic numquam devenitur ad condiens primum : et sic intolerabile damnum est, si sal sit insulsum. Cavete ergo ne sal insulsum efficiatur. Ad Coloss. iv, 6 : Sermo vester semper in gratia sale sit conditus.

« Habete »

Ergo « sal in vobis, » ut in vobis sapor sit sapientiae, quae magis dicitur a sapore quam a sapere : ut in vobis nullus sit fœtor libidinis, nihil insulsum fatuitatis : quia sic alios condietis. Unde,

IV Reg. ii, 20 : Afferte mihi vas novum, et mittite in illud sal. Vas enim innovatum, spiritus est innovatus, qui debet esse sal ne fœtorem contrahat, et ut habeat unde alios condiat : quia aliter Prælatus esse non potest.

« Et pacem habete in vos, »

Quia salis sapor asper est aliquando, et purgativus : ideo monet ut quando alios condiunt, diligenter caveant ne pacem unitatis Ecclesiæ rumpant : quia (sicut diximus) si nimis aliquid saliatur, abominabile efficitur : unde Glossa : « Qui sapienter loquitur, magnopere metuat, ne ejus eloquio audientium unitas rumpatur. » Nolite rumpere pacem, sed estote solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis 2. Sic conditos esse et condire alios jubet Apostolus, ad Galat. vi, 1 : Si præoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite illum in spiritu lenitatis : considerans teipsum, ne et tu teneris. Quod enim dicit, præoccupatum in aliquo delicto, notat insulsum. Quod autem addit, instruite illum, notat salis apponendum condimentum. Quod vero subdit, in spiritu lenitatis, etc., notat sollicitos esse debere, ne per nimiam salis appositionem provocent ad amaritudinem : et sic pacis violent unitatem. Hoc est ergo quod dicitur hic Apostolica idoneitate.

<--- Page Split --->

CAPUT X.

Nullo modo dimittendam uxorem adstruit aliam ducendo : parvulos complexus, benedicit eis : dives qui præcepta a juventute observarat, non amplectitur Christi consilium de omnibus divendendis : quid referent præmii qui omnia relinquunt : rursum suam prædicit passionem : occasione ambitionis filiorum Zebedæi docet discipulos quod non ostensione dominii, sed officio ministerii debeant esse majores : Bartimæum cæcum sanat.

1 Matth. xix, 1. 2 Deuter. xxiv, 1. 3 Genes. i, 27. 4 Geues. ii, 24; Matth. xix, 5; I ad Corinth.

vii, 10; ad Ephes. v, 31. 5 I ad Corinth. vi, 16. 6 Matth. xix, 16; Luc. xviii, 18.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

vel ad sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est.

sedebat juxta viam mendicans. 47. Qui cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cœpit clamare et dicere : Jesu, fili David, miserere mei.

IN CAPUT X MARCI

ENARRATIO.

« Et inde exsurgens venit in fines Judææ ultra Jordanem. »

Tangit hic communem omnium instructionem pertinentem ad salutem.

Dividitur autem hæc pars in duas : in quarum prima perfectam omnium eorum, quæ ad salutem pertinent, ponit doctrinam. In secunda autem, ad faciem Leonis se convertens, per miraculum ponit doctrinæ confirmationem, ibi, y. 46 : « Et veniunt Jericho, etc. »

Prima harum adhuc duas habet partes : in quarum prima, ponit ea quæ ad salutem exiguntur ex parte nostra : in secunda autem, ponit ea quæ salutem perficiunt ex parte sua, ibi, in medio y. 32 : « Et assumens iterum duodecim, etc. »

Adhuc autem prior harum in tres dividitur partes : in quarum prima, ponitur doctrina salutis secundum legem naturae, instituta in paradiso : in secunda, ponitur doctrina simplicis humilitatis, ostensa in Salvatoris exemplo, ibi, y. 13 : « Et offerebant illi parvulos, etc. » In tertia, ponitur doctrina salutis cum perfectionis fastigio, ibi, y. 17 : « Et cum egressus esset in via, etc. »

In prima harum tria continentur, scilicet, occasio hujus doctrinae salutis ex parte turbæ ad salutarem doctrinam confluentis : in secunda, ponitur occasio

<--- Page Split --->

ejusdem ex parte Pharisæi tentantis : et in tertia, occasionata ponitur doctrina salutis.

In primo horum quatuor dicuntur, scilicet, loci in quo discipulos specialiter docuerat relicto : loci competentis ad salutis doctrinam petitio : turbæ requirentis doctrinam devotio : et consueta doctoris doctrinæ salutis propositio.

Dicit igitur :

« Et exinde, »

Hoc est, de Galilæa, « exsurgens, » ut aliis prodesset qui in aliis locis morabantur : unde Glossa : « Hucusque ea quæ in Galilæa fecit et docuit. Hic narrat quæ in Judæa fecit, et docuit, et passus est : et primo quæ trans Jordanem ad Orientem : deinde quæ extra Jordanem quando venit Jericho, et Bethaniam, et Jerusalem. » Et est hæc Glossa continuans gesta quæ narrat Marcus secundum locorum in quibus facta sunt successionem.

Spiritualiter tamen doctor salutis Dominus (inquam) exsurgit, quia corda audientium sursum erigit, sicut sol se exaltans cuncta ad se trahit quæ lumine suo tangit. Eccle. 1, 5 : Oritur sol, et occidit : et ad locum suum revertitur. Eccli. xlui, 2 : Sol, vas admirabile opus Excelsi.

Sic ergo, « exinde exsurgens, » et se exaltans in lumine, quædam loca relinquit, et ad quædam accedit. Relicta vel despiciens, propter indevotionem : vel sibi relinquens, ad propriæ fragilitatis considerationem : vel tentationi exponens, propter virtutis exercitationem.

De primo horum dicitur, Matth. xxiii, 38 et 39 : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. Dico enim vobis, non me videbitis amodo. Job, xxiv, 13 : Ipsi fuerunt rebelles lumini. Tales sol exsurgens deserit, sicut lumen deserit

cæcos a se aversos : quosdam autem deserit ad suæ fragilitatis considerationem. Cantic. 1, 7 : Si ignoras te, o pulcherrima inter mulieres, egredere, et abi post vestigia gregum, et pasce hædos tuos juxta tabernacula pastorum. Hoc est, si tu, quæ pulcherrima es pulchritudine et compositione virtutis, ignoras te per oblivionem propriæ fragilitatis, egredere, hoc est, egredieris de sereno tuæ lucis quæ te tenet et venustat : et statim relicta sequeris vestigia gregum ad modum bestiarum : et abi dissoluta effecta, et pasces sensuum delectatione hædos fætidos, et pecorinos motus, juxta tabernacula pastorum, hoc est, ad similitudinem aliorum pastorum pecorinos motus pascentium. Psal. lxxx, 13 : Dimisi eos secundum desideria cordis eorum : ibunt in adinventionibus suis. Sic Paulus de lumine æternæ contemplationis projectus est in stimulum carnis 1. Quosdam autem deserens, tentationi exponit ad virtutis exercitationem, Tobiæ, xii, 13 : Quia acceptus eras Deo, necesse fuit ut tentatio probaret te. In hoc sensu dicitur, Mich. vii, 8 : Cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est. In tenebris enim tentationis caute et patienter sedens, ad lucem pro certo consolationis deveniet. Tob. iii, 21 et 22 : Hoc pro certo habet omnis qui te colit, quod vita ejus, si in probatione fuerit, coronabitur : si autem in tribulatione fuerit, liberabitur : et si in correptione fuerit, ad misericordiam tuam venire licebit. Non enim delectaris in perditionibus nostris : quia post tempestatem, tranquillum facis : et post lacrymationem et fletum, exsultationem infundis. In hoc sensu dictum est illud Psalmi cxxxvni, 12 et 11 : Nox sicut dies illuminabitur : et nox illuminatio mea in deliciis meis. Psal. xvii, 29 et 30 : Deus meus, illumina tenebras meas : quoniam in te eripiar a tentatione.

Sic ergo exinde exsurgens,

<--- Page Split --->

« Venit in fines Judææ ultra Jordanem. »

Describit locum ad quem venit doctor salutis, ut ex loci congruitate intelligatur opportunitas doctrinae. Unde Glossa : « Cum omnis Judæorum provincia generaliter ad discretionem aliarum gentium Judæa dicta sit, specialius tamen meridiana plaga dicitur Judæa, ad distinctionem Galilææ, et Decapoleos, et caeterarum in eadem provincia regionum. »

In hujus ergo plagæ meridiane « fines venit » Jesus causa docendæ salutis. Joan. x, 40 : Abiit iterum trans Jordanem in eum locum, ubi erat Joannes baptizans primum, et mansit illic. Illuc autem venit tam propter prophetiæ vaticinium, quam propter Joannis testimonium. De primo dicitur, Isa. ix,1,2 : Trans Jordanem Galilææ gentium, populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam. De secundo dicitur, Joan. x, 41 et 42 : Multi venerunt ad eum, et dicebant : Quia Joannes quidem signum fecit nullum. Omnia autem quæcumque dixit Joannes de hoc, vera erant. Et multi crediderunt in eum.

Et hoc est quod sequitur :

« Et conveniunt iterum turbæ ad eum, et sicut consueverat iterum docebat illos. »

Hic tangitur doctrinae occasio sumpta ex turbarum devotione.

Dicuntur autem hic tria : turbarum ad audiendum devotio, consueta Domini ad docendum dignatio, et doctrinae salutis impertitio.

De primo dicitur : « Et convenerunt » in cor unum et animam unam, « iterum turbæ ad eum, » sicut sæpius fecerant turbæ : quæ quamvis per errorem Pharisæorum se turbarent, tamen turbationem erroris eorum vincentes, conveniunt ad eum sicut ad salutis doctorem. Genes. xlix, 2 : Congregamini, et audite, filii

Jacob, audite Israel patrem vestrum. Eccli. 11, 31 : Appropriate ad me, indocti, et congregate vos in domum doctrinae et disciplinæ. Deuter. xxxiii, 3 : Qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius.

Convenerunt autem turbæ tripliciter : primo, per principia fidei adjuvante intellectu ex ipsis errorum varietatibus. II ad Corinth. x, 5 : In captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. Sic congregari oravit qui dixit, Psal. cv, 47 : Congrega nos de nationibus, hoc est, de errore nationum : ut confiteamur nomini sancto tuo (libera confessione fidei), et gloriemur in laude tua. Secundo, convenerunt adunatione sensuum in puram cordis contemplationem. Isa. xlvi, 8 : Redite, prævaricatores, ad cor. Redite, inquam, per sensuum exteriorum a mundi vanis spectaculis aversionem. Et iterum : Redite per aversionem sensuum interiorum (qui sunt sensus communis, imaginatio, phantasia, æstimativa, et memoria) ad intellectum simplicem. Psal. lxxxiv, 9 : Loquetur pacem in plebem suam, et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor. Sicut, Joan. iv, 16, mulieri audituræ verba Domini (quæ ante per quinque viros dissoluta, lascivia ferebatur) dicitur : Voca virum tuum, unica unicum, et veni huc. Tertio, convenerunt omnem vim cordis per intentionem adunantes in Christi verbum. Nehem. seu II Esdræ, viii, 3 : Aures omnis populi erant erectæ, hoc est, ad superiora actæ : quia totam mentis convolutionem, ut dicit Dionysius, adunaverant in Deum.

« Et ideo sicut consueverat. »

Consuetæ enim benevolentiæ exhibuit effectum. Eccli. xxiv, 46 : Adhuc doctrinam quasi prophetiam effundam. Antequam enim ad ipsum lux cordis, et intelligentiæ nostræ sibi præbeatur, ipse prævenit docens : probans illud Joannis, 1, 9, esse verum : Erat lux vera, quæ

<--- Page Split --->

illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Unde sicut consuetum est luci lucere, sic consuetum erat Christo docere.

Sic ergo

« Docebat illos. »

Docere autem, ut dicit Chrysostomus, est id quod suadetur et proponitur, humanis exemplis et rationibus probare et credibile facere. » Isa viii, 1 : Scribe in eo stylo hominis, hoc est, quod humanus possit accipere intellectus. Habacuc, ii, 2 : Scribe visum, et explana eum super tabulas, ut percurr at qui legerit eum. Quidam autem hoc non faciunt, sed alta docent : et dicunt quae docere similitudinibus et rationibus intelligibilibus sibi fastum excitant, et non auditoribus utilitatem faciunt. Contra quod dicitur, I ad Corinth. ii, 4 : Non in persuasibilibus humanae sapientiae verbis, sed in ostensione spiritus. Isa. xxxiii, 19 : Populum impudentem non videbis, populum alti sermonis, ita ut non possis intelligere disertitudinem linguae ejus, in quo nulla est sapientia. Quidam autem loquentes non docent nisi opiniones contentiosas, quae doceri non possunt : quia phantasticae sunt, et erroribus vicinae : cujus signum est, quia sunt singulares et Christianae fidei non concordantes. II ad Timoth. ii, 14 : Noli contendere verbis : ad nihilum enim utile est, nisi ad subversionem audientium. Et ideo verbum Dei modo hominis doceri debet, et digito Dei cordibus inscribi. Modo hominis, sicut dicitur, II Esdræ, vni, 8 : Legerunt in Libro Esdras et Nehemias et Levitæ distincte, et aperte ad intelligendum : et intellexerunt audientes, cum legeretur. Ad hoc in Ecclesia datur clericis Ordo, qui vocatur Lectorum. Digito autem Dei scribitur, quando indicio expresso divinae virtutis et Spiritus sancti hoc quod dicit confirmatur. I ad Corinth. ii, 13 : Loquimur non in doctis humanæ sapientiae verbis, sed in doctrina Spiritus, spiri-

tualibus spiritualia comparantes. Sic, Exod. xxxiv, 29, descendit Moyses de monte, populo quem docturus erat, per modum docendi se coaptans. Sic portavit in manibus, hoc est, in operibus tabulas digito Dei conscriptas.

Sic ergo, « sicut consueverat docebat illos : » aliter enim indocti a sapientia sua recessissent.

« Et accedentes Pharisæi interrogabant eum : Si licet viro uxorem dimittere, tentantes eum. »

Tangitur hic hujus doctrinae occasio sumpta ex malitia tentantis. Sicut enim docendo ex charitate, profuit studiosis : ita ex veritate retundit dentem rabidi cans, ne lacerare possit doctrinam conventus malignantium, error professus, et interrogando malignus syllogismus cornutus, et quarto, perversus intentionis eorum conatus.

Primum notatur in hoc quod dicit : « Et accedentes, » scilicet, ad se invicem et ad multitudinem, ut se armanent : et ad turbas, ut studiosos se callide simularent : et ad Christum, ut pietatem falsam prætenderent, sub cujus pallio facilius decipere possent. De primo dicitur, Matth. xxi, 15 et 16 : Abeuntes Pharisæi, consilium inierunt ut caperent Jesum in sermone. Et mittunt ei discipulos suos cum Herodianis. Ubi dicit Chrysostomus : « A veritate se nudos esse professi sunt, qui multitudine se armaverunt. » Sic ergo ad se accesserunt, ut sibi fierent mutuæ malitia præsidium. Psal. lxxvi, 31 : Congregatio taurorum in vaccis populorum. Ad turbas autem accesserunt, ut amorem studii mentirentur : unde Glossa : « Magna est distantia inter turbas, et Pharisæos : hæ conveniunt ut doceantur et infirmi curentur, sicut aperte dicit Matthæus, xx, 29 et seq., et Matth. xii, 23 et 24, ubi turbæ attribuerunt virtutes Christo filio David in lege promisso : Pharisæi autem e con-

<--- Page Split --->

tra spiritui immundo. Illi autem, hoc est Pharisæi, ut tentando decipiant accedunt. Has enim devotio pietatis, illos adducit stimulus livoris.» Matth. vii, 15 : Attendite a falsis Prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. Job, 1, 6 : Quadam die cum venissent filii Dei ut assisterent coram Domino, affuit inter eos etiam Satan. Accesserunt etiam ad Christum, ut pietatem falsam prætenderent. II ad Timoth. iii, 5 : Habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Eccli. 1, 40 : Accessisti maligne ad Dominum, et cor tuum plenum est dolo et fallacia.

« Pharisæi. »

Ecce malignantium error professus. Exsecrata enim invidia sub falso nomine religionis, veniunt in hypocrisi mendacium loquentes. Pharisæi enim divisi interpretantur : quia specie falsæ religionis, vel potius superstitionis, ab aliis se diviserant : sicut qui majus studium haberent, propter quod hypocritæ sæpe vocantur 1. Proverb. xi, 9 : Simulator ore decipit amicum suum : justi autem liberabuntur scientia. Job, xxxvi, 13 : Simulatores et callidi provocant iram.

conditis tuis. Immitis animus illius conservabit verba tua, et non parcer de malitia et de vinculis.

« Si licet. »

Hæc enim est materia cornuti syllogismi : unde Glossa : Cornuto syllogismo tentant, et quidquid respondeat capere putant. Si dicit dimittendam, et aliam ducendam, pudicitiæ prædicator sibiipsi videtur contraire : si non dimittendam, reus sacrilegii et contra doctrinam Moysi, et per Moysen contra doctrinam Dei facere. In hoc autem cornuto syllogismo significatur, Genes. xlix, 17 : Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro. Dan enim est, ex quo semen procedit Antichristi : quod in veritate fuerunt Pharisæi colubri, quia umbras latebrarum insidiando semper coluerunt. Cerastes autem sunt, per cornutum syllogismum quo tentant, quia cerastes serpens est cornutus. Hi momorderunt ungulas equi, quia vectorum Dei semper observaverunt vestigia per insidias detrahentes : et quam potuerunt etiam ipsum ascensorem Christum cadere facere conati sunt. Psal. lxxiv, 11 : Cornua peccatorum confringam : et exaltabuntur cornua justi.

« Interrogabant eum. »

Dicunt ergo, si licet

Ecce interrogando malignus syllogismus cornutus. Cornutus enim syllogismus est, qui quidquid dicatur ad contradictionem tentat arguere : quem Philosophi elenchum vocare consueverunt. Dicuntur autem hic duo, scilicet, modus, et syllogismus. Modus innuitur in hoc quod dicit : « Interrogabant eum. » Interrogatio enim propositio est quaerens, et eliciens respondentis consensum. Eccli. xiii, 14 et 15 : Ne credas multis verbis illius : ex multa enim loquela tentabit te, et subridens interrogabit te de abs-

« Viro uxorem dimittere. »

Matth. xix, 3 : Si licet homini uxorem suam dimittere quacumque ex causa? Quia secundum traditiones Hebræorum diversis ex causis dimiserunt. Deutel. xxiv, 1 : Si acceperit homo uxorem, et habuerit eam, et non invenerit gratiam ante oculos ejus propter aliquam feditatem, scribet libellum repudii, et dabit in manu illius, et dimittet eam de domo sua. Super hanc igitur legem fundant quaestionem, non curantes discere, sed

<--- Page Split --->

potus salutis doctorem in sermone capere, et reprehensibilem coram turba facere : et sic salutis fructum in turba impedire. Psal. x secundum Hebræos, 9 : Insidiatur in abscondito quasi leo in spelunca sua. Insidiatur ut rapiat pauperem : rapere pauperem dum attrahit eum. Proverb. xi, 27 : Qui investigator malorum est, opprimetur ab eis.

Est autem notandum quod quamvis in jure matrimonii ad paria judicentur vir et mulier, tamen lex non facit mentionem de muliere, quod possit dimittere virum propter aliquam fœditatem : quamvis a Judæis semper observetur, sic quod æqualiter possit uxor dimittere virum sicut vir uxorem. Et hoc est factum tribus de causis : quarum una est, quia non adeo fortis et dura est indignatio uxoris in virum, sicut viri in uxorem : et ideo non ita in periculo est vir ex odio uxoris, sicut uxor ex odio viri : et ideo tacuit lex de muliere quando permisit libellum repudii : mulier enim mollis est, et cordis humidì, et de facili placatur : et hoc significatum est, Genes. xxxiv, 3, ubi corruptam Dinam Sichem tristem delinivit blanditiis, ita quod adhæsit ei contra patrem, et matrem, et fratres : et contra consuetudinem suæ religionis. Alia causa est, quia viro per legem datur, quod sit caput uxoris, quod regere vel reficere habet corpus : et non e converso. Genes. in, 16 : Sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui. Tertia causa, quia mulier per se subjacens multis fœditatibus, et laxam habens carnem et non porosam, non ita corrumpitur fœditatibus viri, sicut vir propter oppositam complexionem corrumpitur fœditatibus mulieris : et ideo in dimittenda uxore mentio fit de viro et non de uxore. Ezechiel. xvi, 7 : Eras nuda, et confusione plena.

Adhuc autem notandum, quod secundum antiquam legem Romanorum, non dimittebatur uxor nisi ex unica causa :

si scilicet sterilis ad unum et non ad alium esse credebatur. Tunc Imperator et Senatus, cujus erat intentio populare regnum, permisit dimitti uxorem : et sic Marcia separata fuit a Catone : et sic aliquando fuit in lege naturali : et de hoc secundum litteralem sensum loquitur beatus Job, xxiv, 20 et 21, ubi loquitur de maledictione ejus, qui in nuptiis quarit sterilem, et abjicit fecundam, dicens : Non sit in recordatione, sed conteratur quasi lignum infructuosum. Pavit enim sterilem qua non parit, et vidua bene non fecit, hoc est, ei quam a se separavit, ut suae libidini cum sterili vacaret, sicut equus et mulus quibus non est intellectus 1. Ex omnibus his patet quod non fuit umquam intentio legislatoris per se de libello repudii, sed per accidens : et hoc posterius erit manifestum.

Hoc est igitur quod dicunt : « Si licet viro uxorem dimittere? » Et quia permissio hæc legis multorum malorum fuit occasio in populo, eo quod multi dimittebant uxores suas, et alias ducebant, ideo Dominus hanc legem quasi arguere videtur, Malach. ii, 13 et 14 : Operiebatis lacrymis altare Domini fletu, et mugitu, ita ut non respiciam ultra ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu vestra. Et dixistis : Quam ob causam? Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem pubertatis tuæ, et quam tu despexisti : et hæc particeps tua, et uxor fæderis tui. Ac si dicat : Sub prætextu repudii violatis fædera sacramenti a Deo instituta, et uxoris sic per calumniam dimissæ, plorantis ante altare meum : et ideo vobis placari non possunt : sed propter duritiam odii vestri ad eas, permissum est vobis, ne occidatis eas : sed coram Deo peccatum est, qui propter sacrificia non placatur. Hæc omnia attendentes Pharisæi perplexam et cornutam ex perplexa et cornuta lege proponunt quæstionem.

<--- Page Split --->

« Tentantes eum. »

In quo intelligitur perversus intentionis eorum conatus : non enim intentione discendi, sed tentandi quaestionem proposuerunt. Matth. xxii, 18 : Quid me tentatis, hypocritae ? Psal. lxxvii, 41, et cvi, 11 : Conversi sunt et tentaverunt Deum : et consilium Altissimi irritaverunt. Contra hoc quod dicitur, Deuter. vi, 16 : Non tentabis Dominum Deum tuum. « Tentator autem est, ut dicit Hugo de sancto Victore, qui quaerit movere et inducere ad aliquod illicitum. » I ad Corinth. x, 9 : Neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt, et a serpentibus perierunt. Congrue autem tentatores perierunt a serpentibus, quia serpentes primi fuerunt tentatores.

autem : « Quid vobis præcepti Moyses ? » et non dicit, quid vobis præcepti Deus ? Quia istud non a Deo, neque secundum Dei intentionem, et justitiæ ordinem, et legis intentionem spiritualem processit : sed potius malitia carnalium, et concupiscentia carnis hoc extortum est : unde Glossa : « Sane intellectam in testimonium adducit naturalem legem, primamque Dei sententiam secundæ opponens, quæ non voluntate Dei, sed peccantium necessitate concessa est. » Eccli. xxiv, 33 : Legem mandavit Moyses in præceptis justitiarum. Joan. ix, 28 : Tu discipulus Christi sis, nos autem Moysi discipuli sumus.

« Qui dixerunt. »

Præceptum Moysi adducunt in medium tamquam legis zelum habentes :

« At ille respondens, dixit eis : Quid vobis præcepti Moyses ?

Qui dixerunt : Moyses permisit libellum repudii scribere, et dimittere. »

Occasionata ex prænissis ponitur doctrina salutis.

Dividitur autem in partes tres : in quarum prima, de Scriptura legis quæritur ut doctrinæ detur occasio : in secunda, doctrinæ veritatis ponitur promulgatio : in tertia, doctrinæ non satis intellectæ ponitur plena interpretatio.

In primo horum tria dicuntur, scilicet, Christi ad tentantes responsio, præcepti Moysi inquisitio, et ipsius præcepti per Pharisæos propositio.

Et hoc est quod dicit : « Atille, » doctor veritatis, « respondens, dixit eis. » Sic dicit Glossa : « Dominus sic temperat responsum, ut transeat decipulam. » Proverb. 1, 17 : Frustra jacitur rete ante oculos pennatorum.

« Quid vobis præcepti Moyses ? »

Inquisitio est præcepti Mosaici. Dicit

« Moyses permisit. » Coacti ipsa veritate dicunt Moysem hoc permissise. Quod autem sic permittitur, a necessitate peccantium extorquetur, ne pejus aliquod fiat : sicut et lex humana (sicut dicit Augustinus) permittit meretricem, et usuras : et quae sic permittuntur, sic fiunt ut temporaliter a judice non puniantur, sed æternum et divinum judicium non evadunt : unde doctorum distinctio est, quod quædam præcipiuntur, et quædam conceduntur, quædam autem indulgentur, et quædam permittuntur. Præcipiuntur quidem, sine quibus non est salus : conceduntur autem specialia privilegia pro dignitate personarum et meritorum, sicut dicitur, I Machab. 11, 54 et seq. : Phinees, pater noster, zelando zelum Dei, testamentum sacerdotii æterni. Jesus, dum implevit verbum, factus est dux in Israel. Caleb, dum testificatur in ecclesia, accepit hæreditatem. David, in sua misericordia, consecutus est sedem regni in sæcula. Elias, dum zelat zelum legis, receptus est in cælum. Ananias, et Azarias, et Misael, credentes, liberati sunt de flamma. Daniel, in sua simplicitate, liberatus est de ore leonum.

<--- Page Split --->

Quod autem indulgetur est veniale, sicut dicit Augustinus: sicut ex libidine uxorem cognoscere: et ideo dicit Apostolus de talibus, I ad Corinth. vii, 6: Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium. Permissum autem in lege a legislatore, extortum est, ne pejus aliquid fiat: sicut libellus repudii: quia sicut dicitur, Jerem. v, 8: Equi amatores et emissarii facti sunt: unusquisque ad uxorem proximi sui himiebat 1. Et amore secundarum nuptiarum primas uxores occidebant. Et ideo ne occiderentur, maluit Moyses ut sub fœditatis nomine dimittentur: et ideo lacrymas uxorum dimissarum Dominus improperat Judæis, Malach. u, 13 et 14, dicens: Operiebatis lacrymis altare Domini fletu, et mugitu, ita ut nón respiciam ultra ad sacrificium vestrum... Et dixistis: Quam ob causam? quia Dominus testifcatus est inter te et uxorem pubertatis tuæ, quam tu despexisti: et hæc particeps tua, et uxor fæderis tui.

Adhuc autem quaedam consulit lex, et quaedam in exemplum proponit, et quadam laude magna extollit. Consulit autem, sicut consilia ad quae non omnes obligantur, sicut virginitatem, viduitatem, et voluntariam paupertatem. I ad Corinth. vii, 25: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo: consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a Domino. In exemplum proponit eximiae sanctitatis viros, propter quorum merita aliis parcitur. Exod. xxxii, 13: Recordare Abraham, Isaac, et Israel quibus jurasti per temetipsum, etc. 2. Laudat vero opera supererogationis, Luc. x, 35: Quodcumque supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi. II ad Corinth. xii, 15: Ego libentissime impendam, et superimposed ipse pro animabus vestris.

Sic ergo Pharisæi non intelligentes dicunt veritatem, dicentes : « Moyses

permisit libellum, » in memoriam facti, ne postea negari posset, «repudii, » quia causam repudii continebat, quæ secundum legem erat aliqua fœditas conjunctionem maritalem impediens : sicut est maxime sterilitas, vel arctitudo, propter quam cognosci non poterat, vel immunditia continui fluxus menstrui, vel putredinis in inguinibus : hæc enim et alia impediebant conceptum, et abominabilæm reddebant uxorem : et has fœditates postea carnalis populus ad solum odium convertit, propter odium uxorem dimittens : unde, Malach. ii, 13 et 16 : Custodite spiritum vestrum, et uxorem adolescentiæ tuæ noli despicere. Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israel. Odium autem cum sit inveterata ira, causa est homicidii : et adhuc si mulier certitudinaliter experta est odium viri quærentis eam occidere, non teneretur viro cohabitare durante tali odio, nisi cautionem præstaret quod eam nec affligeret, nec occideret. Non enim fides thori servatur ab eo, qui uxorem ad thorum ideo afficit et recipit, ut eam in thoro occidat. Et ideo uxoricidæ secundum antiquas leges puniebantur in matrimonio contra quod deliquerunt, ut scilicet deinceps uxores non acciperent.

Hac ergo de causa permisit libellum repudii « scribere, » in quo fœditates superius inductæ scribebantur : et quas vir de muliere probare tenebatur : « et » sic « dimittere » a thoro per divortium. Et sic per odium multæ bonæ mulieres dimittebantur, quod erat contra fidem matrimonii, et contra substantiam sacramenti : cujus substantialis diffinitio est, quia est legitimarum personarum conjunctio, individuam vitæ consuetudinem retinens. Et erat contra hoc bonum matrimonii, quod bonum Sacramenti vocatur : quod est signum individuæ conjunctionis spiritus creati cum increato : quæ unitas nullo modo est dividenda : unde

<--- Page Split --->

de talibus conqueritur Dominus, Malach. 11 et 12: Contaminavit Judas sanctificationem Domini, quam dilexit, et habuit filiam dei alieni. Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum, scilicet in Israel. Sanctificatio enim Domini, quam dilexit Dominus, est castitas matrimonialis, individuitatem spiritus creati cum increato significans. Hoc autem contaminatur quando propter libidinem alterius mulieris, separatio quaeritur. Et filia dei alieni ducitur, quando alia quae divisionem libidinis, et non unitatem spiritus designat. Hoc est enim fornicari a Domino. Psal. lxxii, 27: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Divisio enim in plures indicat fornicationem et divisionem spiritus a Domino : qui in plures spargitur alliciente libidine.

nem legis, « scripsit » Moyses « vobis, » non Deo vel legislatori, « præceptum istud. » Jerem. xvii, 1 : Peccatum Juda scriptum est in ungue adamantino, exaratum super latitudinem cordis eorum. Unde Glossa : Moyses dicit, quasi dicat : Hominis est consilium, non Dei, hoc est, Moyses tunc humane consuluit uxoribus dimittendis : et non attendit fidem, et significatum sacramenti, et naturae legem, et institutionem : quia illa tempore Moysi peccatum vitiaverat : et ideo oportuit ut intentio legislatoris aliquantulum cederet iniquitati et furori concupiscentiæ, tempore non revelatæ gratiæ : unde Dominus ratione talium carnalium legum dicit corrigendam esse legem. Jerem. xxxi, 31 et 32 : Feriam domui Israel et domui Juda fœdus novum, non secundum pactum quod pepigi patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum ut educerem eos de terra Ægypti, pactum quod irritum fecerunt : et ego dominatus sum eorum. Quod Apostolus exponens, ad Hebr. viii, 7 et seq., ait : Nam si illud prius culpa vacasset, non utique secundi locus inquireretur. Vituperans enim eos dicit : Ecce dies venient, dicit Dominus, et consummabo super domum Israel, et super domum Juda, testamentum novum : non secundum testamentum quod dedi patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem illos de terra Ægypti : quoniam ipsi non permanserunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus. Ex quo patet quod tales leges negligunt observantem, et non beatificant : quia per necessitatem peccati sunt exortæ, ne pejus aliquid committeretur.

Tangit doctrinae veritatis probationem, et veritatis probatae conclusionem.

In probatione veritatis dicit tria, scilicet, duritiae cordis extorquentis libellum repudii, detestationem : ad naturalem legem, repudii discrepationem : ad legem disciplinae in Paradiso ante peccatum datam, dissimilitudinem.

Dicit igitur : « Ad duritiam, etc. » Unde, Matth. xix, 8, dicitur sic: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras. Et est sensus : « Ad duritiam cordis vestri » cogentem et extorquentem permissio-

Hoc est igitur quod dicit : « Ad duritiam cordis vestri scripsit vobis Moyses præceptum istud. » Deuter. xxxi, 27 : Scio contentionem tuam, et cervicem tuam durissimam. Adhuc vivente me et ingrediente vobiscum, semper contentione egistis contra Dominum : quanto magis cum mortuus fuero ? Isa. xlviii, 8 : Scio quia prævaricans prævaricaberis, et trans-

<--- Page Split --->

gressorem ex ventre vocavi te. Act. vii, 51 : Dura cervice, et incircumcisi cordibus, et auribus, vos semper Spiritui sancto resistitis.

« Ab initio autem, etc. »

Scilicet, non fuit sic.

Inducit ad legem de libello repudii naturalis legis discrepationem.

Dicit ergo : « Ab initio autem creaturae, » cum Deus ad imaginem suam crearet hominem, et institueret eum lege naturali, « non fuit sic : » quia naturalis lex omnino ad licita instituit hominem : de qua dicitur in Psalmo iv, 6 et 7 : Multi dicunt : Quis ostendit nobis bona ? Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Ac si dicat : Non oportet quod sequamur ignorantiam multorum quaerentium : quis ostendit nobis bona facienda, vel mala vitanda ? quia lumen vultus tui in lumine naturalis legis signatum et descriptum est super nos, hoc est, in ratione mentis nostrae quae super nos est : quod docet quae secundum intentionem Dei facienda sunt, et quae peccatis hominum permittuntur : haec enim ratio dictat fidem uxoriam, et fedus matrimonii non esse violandum : et ideo, Malach. n, 13, ubi de eadem lege loquitur, mittit nos ad spiritum mentis et rationis dicatment quid de talibus sit tenendum, dicens : Custodite spiritum vestrum, et uxorem adolescentiae tuae noli despicere.

Et hoc est « ab initio creaturae. » Et hoc est, quando in natura nihil fuit nisi quod Deus creavit. Eccle. vii, 30 : Fecit Deus hominem rectum : et ipse se infinitis miscuit quaestionibus. Eccli. xvii, 1 et 2 : Deus creavit de terra hominem, et secundum imaginem suam fecit illum. Et iterum convertit illum in ipsam, et secundum se vestivit illum virtute.

Et hoc est quod intendit per hoc quod sequitur : « Masculum, » unicum, « et feminam, » unicam, « fecit eos Deus. » Non enim fecit uni feminæ duo masculos, vel plures : nec uni masculo fecit duas,

vel plures feminas : ut cum repudiaret unam, assumeret aliam. In quo facto ostendit feminam per fidem et legem Dei conjunctam masculo numquam esse repudiandam. Hoc enim omni naturae consonum est, sicut naturae ab ipso Creatore inditum, et insitum et inseminatum. Nullum enim mobile plus habet quam unum motorem immediatum : nec aliquod patiens plus habet; quam unum agens proximum : et in ómnibus animalibus (cum quidem distincti sexus) in ipsis embryonibus, et ovis eorum, non nisi duo sexus congregantur. Quia sexus masculinus est ingrediens in gultam feminæ, sicut spiritus in corpus, ut dicit Philosophus, nec umquam duo spiritus in unum corpus ingrediuntur : nec duo corpora uni aptantur spiritui.

Si autem objicitur quod est in uno conceptu : sed nihil prohibet unam fecminam successive concipere a duobus viris, et sic separari ab uno, et conjungi alii. Dicemus ad hoc quod natura hominis alia est, quam natura alterius animalis : natura enim hominis ratio est, et ideo rationes vocis naturales dicuntur, quia sunt homini naturales : unde Tullius dicit in fine Primæ Rhetoricæ, quod « jus naturale est, quod non opinio ge- « nuit : sed innata quaedam vis inseruit. » Natura autem homini dictat, non tantum de generatione prolis, sed etiam de cura et educatione prolis, usque ad perfectionem virium et ætatis, quousque curare possit de se ipsa : ad hoc autem exigitur quod pater certitudinem habeat de nato quod suus sit, et de corpore suo exierit. Quia ex hoc dictat ei natura, sicut dicit Philosophus, quod sicut de corpore exivit cum parte substantiæ corporis, per quam negotiari potuit in substantia nutrimential ad corporis perfectionem, ita exire deberet de domo cum parte facultatum domus patris, per quam negotiari possit ad perfectionem suæ domus : quia sic natus, pignus naturae mortalis vocatur : et sic homo naturaliter est animal conjugale, et œconomicum, et civile.

<--- Page Split --->

Talis autem cura de nato non potest esse patris, nisi certa sit uxor : quia si certa sit uxor, tunc fide uxoris certificatur suus esse natus. Certa autem non potest esse uxor, nisi per thori fidem : et sic fides thori facit matrimonium. Fides autem thori est de individuitate vitæ : individuitas autem vitæ, non nisi ad unam haberi potest : et ideo nisi per dispensationem aliter fiat, secundum legem naturæ non potest esse nisi unica unius. Dispensationem autem dicimus sicut factum fuit tempore non revelatæ gratia, quando pauci erant fideles : tunc enim dispensabatur quod unus fecundaret plures, ut cum propagatione seminis fieret etiam propagatio religionis. Et hoc est quod ex ordine naturæ hic probat summa sapientia Christus, quod « ab initio creaturæ masculum » unum, « et » unam « feminam fecit Deus. » Et addit :

« Propter hoc, »

Scilicet matrimonium, « relinquet homo patrem et matrem, » ita quod filia relinquet patrem, ne sibi matrimonialiter societur : et filius relinquet matrem, ne eam ducat in matrimonium. Et est hæc lex disciplinæ matrimonii : quia naturale non est quod pater et mater qui de suo habent in natis, jungantur ei quod suum est. Hoc enim in nulla natura contingit, quod aliquid ei quod suum est iterum conjungatur. Jam enim id quod patris est, ei quod matris est in procuratione prolis est conjunctum : et ideo non amplius conjungendum.

Dicit autem : « Relinquet, » non relinquit : quia Heva de costa Adæ accepta fuit, et quasi filia Adæ fuit, et illi conjuncta : sed ulterius filia patri conjungenda. Et hæc sola persona in lege naturæ a conjugio excipiebatur, scilicet, quod filia non accepit patrem, et filius non accepit matrem : et hoc ideo, quia naturæ fugientis per mortalitatem pignus est nata vel natus : nec retineri potest

natura in parentibus, quæ fugit et deficit : et ideo per pignus ordine retinenda est in aliis posteris, abeuntibus parentibus : sicut succus a radice propagatur in ramos, ut dicit Augustinus, et non e converso : unde, Levit. xx, per decursum, præcipit Dominus, quod pater et mater natis in matrimonio vel concubitu non conjungantur.

« Et adhærebit, »

Per individuam vitam, quæ cum pluribus esse non potest, « uxori suæ, » cujus et ipse est vir : suus autem, et per reciprocam servitutem esse non potest duarum. I ad Corinth. vn, 4 et 5 : Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir. Similiter autem et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. Nolite fraudare invicem. Si autem haberet duas, si poneretur quod simul uno tempore peterent debitum, oporteret quod altera a suo debito defraudaretur. Adhuc autem, sicut dicit Aristoteles, quod veros amicos decet esse non multos, eo quod ea quæ pro amicis sunt facienda, multis non possunt exhiberi : sic etiam uxores non decet esse multas : quia fides thori, et uxorius affectus, et redditio debiti, et procuratio domus, et cura natorum et familìæ non possunt multis exhiberi. Matrimonium enim est officium civile, et ad beatitudinem civium in cura domus est exhibendum, ut dicit Aspasius.

Sunt enim quatuor in matrimonio attendenda, scilicet quod est officium naturæ, quod est bonum mortalis vitæ, et quod est officium civile, et quod est sacramentum Ecclesiæ. In hæc enim quatuor genera incidit matrimonium. In officium naturæ est simpliciter institutum in paradiso : et sic est unica uni : hoc enim sufficit ad naturæ generationem : et sicut dicit Philosophus, « natura numquam « deficit in necessariis, et numquam « abundat superfluis. » Et si dicitur quod masculus naturaliter movetur ad

<--- Page Split --->

plures. Hoc sicut dicit Philosophus, per accidens est, scilicet, ex humoris abundantia superflua, quae non convenit homini secundum statum naturae primum et simplicem : et sic loquitur hic Dominus, et Matth. xix, 9.

Secundum autem, quod ipsum est bonum mortalis vitae, sicut dicit Augustinus in libro de Bono conjugali, sic ipsum est ad solam prolis procreationem, in qua tamquam in pignore, natura fugiens teneatur ne deficiat : et hoc modo attendendum est, quod non est proles, quae statum naturae dissipat et confundit, et quae humanis non studet, sicut Plato in Politegiiis (alias, Politegniis) dicit : sed illa est pignus naturae, quae parentem restituit in omni bono humano, hoc est, quae justitiam amat, et pietatem colit, et intellectualibus (quae sola humana sunt) dat operam et studium impendit.

Hanc autem prolem tam in profusione seminis, quam in casu seminis in matricem, et in toto tempore impraegnationis, et in cibis matris, et in exitu de matrice, et in omni educatione oportet esse perfectam : quia aliter nec complexionem, nec compositionem membrorum, nec vires animae, nec operationes habebit ad justitiae amorem, et ad pietatis cultum, et studium intellectualium perfectionum. Talis autem cura non potest pluribus impendi uxoribus : ex coitu enim multo cum pluribus mulieribus virtus in masculis destituitur, et efficitur semen immaturum. Si autem mulier saepe cum pluribus coeat, pro certo sterilis efficitur : quia saepe in matrice semen fusum, per frequentem coitum exsiccata, non retineretur ; sed exstillatur et ejicitur : et sic ad talem prolem pertinet, quod una sit unius, secundum quod matrimonium est bonum naturae, et officium civile : quod per constructionem domus est populas civitates.

Jam ex prædictis patuit, quod unus

non sufficit ad plures domos procurandas. In domo enim, sicut dicit Aristoteles, paterfamilias est sicut Imperator et Rex : et uxor, sicut Imperatrix et Regina : et nati sunt sicut principes : et clientuli, sicut vasalli. Et ideo sicut corruptio urbanitatis et regni est plures simul imperare, sic corruptio boni ceconomi est plures viros conjungi in una domo, vel plures uxores jungi uni viro in una domus dispensatione. Et ideo conditores antiquarum legum Romanorum præceperunt, quod una esset unius uxor, et non plures : sicut dicunt Cetina et Achalus antiquissimi Pontifices Romanorum in libro quem de Religione deorum conscripserunt. Hac ergo de causa quamvis gentes Babylonica et Persarum et Græcorum, quæ civilitatem colebant, plures habere concederent uxores, tamen una sicut domina domus præ aliis habebatur, ne dispensatio domus per plures dissolveretur. Sic legitur Judic. v, 29, de Sisara cui erat una sapientior cæteris uxoribus ejus. Hac ergo de causa Assuerus præ cæteris coronavit primum Vasthi : et postmodum illa repudiata coronavit Esther, cum tamen plurimas haberet uxores. Sic etiam dictum est illud, Cantic. vi, 7 et 8, secundum sensum litteralem : Sexaginta sunt reginae, et octoginta concubinae, et adolescentularum non est numerus. Una est columba mea.

Quartum autem est, quod cadens matrimonium in genere sacramenti, sic fundatur super fidem Christi implicitam vel explicitam : et sic consensus legitimarum personarum ad contrahendum efficit ipsum, et copula carnalis perficit ipsum : ita quod ex tunc non pari voto continentiam solemniter voventium potest separari : quae perfectio in matrimonio ex solo consensu non fuit, cum ante carnalem copulam alter conjugum etiam reclamante alio ad frugem melioris vitae poterat convolare, et alteri dabatur nu-

<--- Page Split --->

bendi licentia. Et sic matrimonium est in duplici usu: prout enim est Ecclesiasticae congregationis, sic per fidem thori honestas conservatur officii: per bonum prolis multiplicatio fit fidelium, quia bonum prolis est quod in fide et timore Dei suscipitur, et ad religionis Christianae observantiam educatur: et per bonum sacramenti, hoc est, signi illius quod est individuitas personarum, deservit fidei Christianae: quia sic praesignat individuam unionem spiritus creati et increati ad perfectam omnium bonorum fecunditatem tam in gratia quam in gloria, sicut dicitur, I ad Corinth. vi, 17: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est. Et hic est usus matrimonii in bonum. Alium autem usum habet in ordine a malo: sic est in medicinam, ut dicit Augustinus: quia morbida concupiscentia, quae ruitura esset in praecepse per solutum concubitum, per medicamentum matrimonii honestate excipitur nuptiarum: et sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. vii, 2 et 5: Propter fornicationem unusquisque uxorem suam habeat, et unaquaeque virum suum habeat... Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi. Hoc igitur modo accipiendo matrimonium, sic cum tempore fuit sacramentum Ecclesiae: quia Ecclesia numero fidelium numquam deficit, ex quo esse mundus incepit: sed non fuit in medicinam actualem, nisi post statum vel lapsum peccati. Si autem isto quarto modo consideretur, non potest esse nisi unica unius: quia individuitas sacramenti ad plures salvari non potest.

Onni ergo modo consideratum matrimonium, si secundum perfectum et optimum statum suum consideretur, semper requirit quod una sit unius: et sic Dominus dicit:

« Et erunt duo, »

Agens, et patiens : impraegnans, et

imprægnatum : unum ad spiritum, et alterum ad corpus : unum regens, et alterum rectum : unum ex se in altero generans, et alterum in se ex altero suscipiens generationem, « in carne una » conceptæ prolis. Quia quamvis sexus distincti sint in conjugibus, vires tamen et humiditates sexuum uniuntur in carne susceptæ prolis : et gutta maris ingreditur in guttam fæminæ, sicut spiritus pulsans et vitalis ingreditur in corpus : quia in vitalem pulsantem spiritum convertitur semen, quod est gutta viri. Et ex paucioribus quam duobus una caro prolis constitui secundum naturam non potest. Ex pluribus etiam quam talibus fieri non potest : quia duæ (alias, duo) agentes se invicem corrumpunt, et nihil efficiunt secundum naturam. Similiter duæ guttae patientes non movent se invicem, sed coadunatæ simul, putrescunt et corrumpuntur. Duæ etiam guttæ agentes in uno et eodem patiente, et se et patiens corrumpunt secundum naturam. Et ideo quando duæ guttæ ex uno et eodem coitu dividuntur in matrice, oportet dividi sanguinem matris, ut gemini nascantur : quod utraque gutta divisim habeat suum patiens, ne monstruosa fiat generatio, et corrupta. Et si ex duobus coitibus duas concipiat mulier guttas vel plures, oportet etiam successive ministrato sanguine menstrui, fieri impraegnationem super impraegnationem. Et ideo in generatione gutta viri est faciens : et in adjutorium assumitur gutta fæminæ, in qua gutta viri perficiat convenientem sibi generationem. Genes. ii, 18: Non est bonum esse hominem solum : faciamus ei adjutorium simile sibi. Tob. viii, 8: Tu fecisti Adam de limo terræ, dedistique ei adjutorium Hevam.

Hæc est igitur expositio litteralis.

Tamen quædam Glossa dicit, quod « erunt duo in carne una, » hoc est, in uno carnali opere: vel « una carne, » hoc est, in una reciproca carnali servitute. Sed prima expositio litteralior est:

<--- Page Split --->

quia et una carnalis commistio, et reciproca servitus ordinantur (ut ad finem) ad unitatem carnis in prole constituta : unde Glossa Interlinearis : « Præmium nuptiarum est, e duobus unam carnem fieri : castitas juncta spiritui efficitur unus spiritus. » Alia Glossa dicit : « in carne una, » faciendo unam carnem viri, et feminae.

« Itaque jam non sunt duo, sed una caro. »

Conclusio est ex inductis necessario consequens.

Et dicuntur hic duo, scilicet, matrimonii individuitas, et responsio solvens objectionem Pharisæorum.

De individuitate dicit concludendo : « Itaque, » ex quo Deus dicit, et matrimonii societas hoc requirit, « jam, » ex quo matrimonialiter conjuncti sunt, « non sunt duo, » divisa jura, vel corpora, ab invicem habentes : vel divisa jura censentes : « sed una » individua « caro. » Semper in omni natura agens proximum et movens individuum est a patiente et moto, sicut patet in primis generantibus, quae sunt plantæ : in quibus unum generans conjunctum est uni impreagnabili per ipsum, et numquam duo in talibus conjunguntur nisi per adulterinam insertionem : et tunc male proficiunt. Levit. xix, 19 : Agrum tuum non seres diverso semine.

19 « Quod ergo Deus conjunxit homo non separet. »

Conclusio est manifestans solutionem objectionis Pharisæorum.

Dicit ergo : « Quod ergo, » matrimonium unius ad unam, « Deus conjunxit, » per suam quae plena auctoritate est institutionem, « homo, » qui de humo est et humum in concupiscentia sapit, « non separet, » quia individuitatem sacramenti separaret. I ad Corinth. 11, 3 : Nonne

carnales estis, et secundum hominem ambulatis ? Homo enim de divinis non debet per humanum sensum se intromitterre, quia divina sunt super hominis sensum et rationem. Sapient. ix, 14 et 13 : Cogitationes mortalium sunt timidæ, et incertæ providentiæ nostræ. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam : et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Ad Roman. ix, 20 : O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Numquid dixit figmentum ei qui se finxit : Quid me fecisti sic ? Temerarius est homo qui mutat ea quae instituit Deus : cum etiam par in parem non habeat potestatem, quanto magis inferior non habet potestatem in superiorem.

« Et in domo iterum discipuli ejus de eodem interrogaverunt eum.

Et ait illis : Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit super eam.

Et si uxor dimiserit virum suum et alii nupserit, møechatur. »

Hic incipit doctrina veritatis facta ad discipulos interpretatio.

Dicuntur autem duo, scilicet studiosorum iterata interrogatio, et benigni doctoris facta ad questionem explanatio.

Dicit igitur : « Et in domo, » ubi familiariter cum Magistro convenerant. Sapient. viii, 16 : Intrans in domum meam, conquiescam cum illa, scilicet sapientia : non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec tædium convictus illius.

« Iterum, » quia studiosi erant frequenter de verbis Domini meditantes. Psal. 1, 2 : In lege Domini meditabitur die ac nocte.

« Discipuli ejus, » disciplinis ejus imbuendi. Joan. vni, 31 et 32 : Si vos manseritis in sermone meo, vere disci-

<--- Page Split --->

puli mei eritis : et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos.

« De eodem, » non plene intellecto, « interrogaverunt eum, » quia frequens interrogatio, una clavium est scientiae. Eccli. vi, 36 : Si videris sensatum, evigila ad eum : et gradus ostiorum illius exterat pes tuus.

« Et ait illis, »

Dignis qui perfectiora aliis audirent documenta. Supra, iv, 34 : Seorsum discipulis suis disserabat omnia 1.

erant in illo populo, et ex fide matrimonii intelligebant uxores non nisi propter fornicationem esse dimittendas, et corporales fœditates, quæ in eis erant : has propter fidem thori intelligebant esse tollendas. Dicunt tamen quod sicut sub dispensatione divina tunc plures habebantur uxores (quod tamen fuit contra matrimonii individuitatem), ita etiam dispensione tunc dabatur libellus repudii, quod fuit contra thori fidem. Causa autem dispensationis fuit duritia populi, cui ex operibus legis gratia non conferebatur.

« Quicumque, »

«Et si uxor dimiserit virum suum : »

Cujuscumque conditionis, « dimiserit uxorem suam, » quam consensus secundum legem contrahentium suam fecit. Matth. v, 32, additur : Qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa. Sed excludit Marcus per hoc quod addit : « Et aliam duxerit, » quia qui propter incontinentiam et adulterium a thor o separat uxorem, non potest aliam ducere illa vivente. I ad Corinth. vii, 10 et 11 : Præcipio... uxorem a viro non discedere : quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari.

Quia ad paria in jure matrimonii judicantur vir et mulier. Dimittit autem uxor virum, si excepta causa fornicationis recedit a viro, dans ei libellum repudii.

« Et alii nupserit. » Hoc dicit, quia propter adulterium dimitti potest, sed non potest alius duci, primo vivente. Et si alii nupserit, « mæchatur, » hoc est adulterium committit. Proverb. ii, 16 et seq. : Ut eruaris a muliere aliena, et ab extranea quæ mollit sermones suos, et relinquit ducem pubertatis suæ, et pacti Dei sui oblita est.

Et hoc est quod addit :

« Adulterium committit super eam. »

Hæc est enim doctrina veritatis tempore revelatae gratiae, discipulis promulganda. I ad Corinth. ii,6 et 7 : Sapientiam loquimur inter perfectos : sapientiam vero non hujus sæculi, neque principum hujus sæculi, qui destruuntur : sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quæ abscondita est. Hæc enim duro populo non erat propalanda, ne pejus eveniret de occisione uxorum, ut superius dictum est. Matth. vii, 6 : Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos. Si qui autem devoti

« Et offerebant illi parvulos ut tangeret illos : discipuli autem comminabantur offerentibus.

Quos cum videret Jesus, indigne tulit, et ait illis : Sinite parvulos venire ad me, et ne prohibueritis eos. »

Hic ponitur doctrina simplicissimæ humilitatis ostensa in exemplo Salvatoris.

Dividitur autem in quatuor paragraphos : in quorum primo continetur devotio eorum qui parvulos offerebant, ex quo sumitur hujus doctrinae occasio : in

<--- Page Split --->

secundo, discipulorum ex compassione prohibitio : in tertio, erroris discipulorum correctio : in quarto, doctrinae istius promulgatio.

Dicit igitur : « Et offerebant, » homines ex devotione, « illi, » Salvatori, « parvulos. » Glossa : Forsan quia parvulum statuerat in medio discipulorum, quem Jesus complexatus fuerat, sicut dicitur, Matth. xviii, 2 : Advocans Jesus parvulum, statuit eum in medio discipulorum : quem doctores dicunt fuisse beatum Martialem Lemovicensium Apostolum.

Hoc autem videntes homines de turba, qui jam fidem inceperunt habere, suos parvulos certatim Domino offerebant, « ut tangeret illos, » tactu corporis, in quo latebat divinitatis substantia. Psal. xxviii, 1 : Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum, » hoc est, ducem gregis dominici filios, quos fide imbuerunt, et domino offerunt benedicendos. Numer. vi, 27 : Invocabunt nomen meum super filios Israel, et ego benedicam eis. Genes. xxvii, 21 : Accede huc, ut tangam te, fili mi. Daniel. viii, 18 : Tetigit me, et statuit me in gradu meo. Ideo dicit, quod intendebant ad offerentes Domino parvulos, ut manu benediceret eis. Ad tactum enim vis divinitatis operabatur ad gratiam, et fomitis mitigationem : sicut ad tactum fugabat infirmitatem corporalem. Matth. viii, 3 : Extendens Jesus manum, tetigit leprosum, dicens : Volo, mundare. Luc. vii, 14 et 13, tetigit loculum, et revixit mortuus. Tangit igitur Dominus gratiam conferendo. Jerem. 1, 9 : Misit Dominus manum suam, et tetigit os meum, et dixit Dominus ad me : Ecce dedi verba mea in ore tuo, hoc est, do tibi gratiam prophetalem. Tangit etiam aliquando flagellando. Job, xix, 21 : Miseremini mei, miseremini mei, saltem vos amici mei, quia manus Domini tetigit me. Tangitur autem Dominus per fidei de-

votionem. Luc. viii, 46 : Tetigit me aliquis, nam ego cognovi virtutem de me exisse 1. Tenetur autem Deus orationis devotione. Genes. xxxii, 26 : Non dimittam te, nisi benedixeris mihi. Isa. lxiv, 7 : Non est qui invocet nomen tuum : qui consurgat, et teneat te. Vulneratur autem fervore charitatis, et simplicitate intentionis. Cantic. iv, 9 : Vulnerasti cor meum, soror mea, sponsa : vulnerasti cor meum in uno oculorum tuorum, et in uno crine colli tui.

« Discipuli autem, etc. »

Secundus est paragraphus.

« Discipuli autem, » compatientes lassitudini Domini, qui in turba per doctrinam afflictus fuerat, « comminabantur. » Non penam comminantes, sed a lasso prohibentes : unde, Matth. xix, 13 : Discipuli autem increpabant eos. Sic ergo, non aliter, comminabantur « offerentibus. » Glossa : Non quia nollent eis et manu et voce Salvatoris benedici : sed nondum plenam fidem habentes, putabant eum more hominum, offerentium importunitate lassari. Et in hoc laudatur compassio et reverentia discipulorum, quamvis non esset secundum scientiam. Ad Roman. x, 2 : Testimonium perhibeo illis quod emulationem Dei habent, sed non secundum scientiam.

« Quos cum vidisset Jesus, »

Discipulos suos prohibentes. Et hic est tertius paragraphus. Sapient. iv, 15 : Respectus ejus in electos ejus.

« Indigne tulit, » hoc est, ad modum indignantis se habuit propter imperitiam, et modicitatem fidei discipulorum. Matth. xv, 16 : Adhuc et vos sine intellectu estis ?

Et corrigendo errorem eorum subdit : « Et ait illis, » discipulis :

<--- Page Split --->

« Sinite parvulos venire ad me, »

Et subservite ut veniant: Psal. vn, 3: Ex ore infantium et lactentium perfeccisti laudem propter inimicos tuos. Isa. vn, 18: Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Dominus.

« Et ne prohibueritis eos, » obstaculo aliquo vetantes accessum. Chrysostomus. « Si sanctificaturi sunt, quid vetatis « ad patrem venire filios. Si peccatores « futuri sunt, ut quid sententiam con- « demnationis profertis antequam cul- « pam videatis. Quales modo sunt, « meum est : quales futuri sunt, ipsorum. « Quod meum est, honorate : quod ipso- « rum erit, miseremini. » Ad Roman. xiv, 4: Tu quis es, qui judicas alienum servum ? domino suo stat, aut cadit : stabit autem, potens est enim Deus staquere illum. Ad Roman. xiv, 13: Hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri, vel scandalum. Matth. xvii, 10 : Videte ne contemnatis unum ex his pusillis : dico enim vobis, quia Angeli eorum in caelis semper vident faciem Patris mei, qui in caelis est 1. Et ideo ne prohibueritis eos.

« Talium est enim regnum Dei. »

Doctrina veritatis. Quartus paragraphus ponitur hic de simplicitate humilitatis.

Dicuntur autem hic tria, scilicet ostensio humilitatis per similitudinis exemplum, generalis doctrina promulgata per veritatis verbum, et ostensio veritatis dictorum per charitatis signum.

Dicit igitur : « Talium, » non istorum solum, sed his similium. Proprietates enim bonae in pueris sunt novem, quas qui imitatur, regnum Dei consequitur : quae sunt innocentia, munditia, obedientia, simplicitas, humilitas, veritas, malorum illatorum immemoratio, fortuitorum nulla reputatio, et praesentium et

valde parvorum ad sufficientiam acceptatio.

De innocentia quidem dicitur, Psal. xxiv, 21: Innocentes et recti adhæserunt mihi. Psal. xxv, 6: Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine.

De munditia mentis et corporis, Apocal. ut, 4 : Qui non inquinaverunt vestimenta sua, scilicet cum mulieribus, ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt. Matth. v, 8 : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt.

De innocentia simul et munditia dicitur, Job, xxn, 30 : Salvabitur innocens, salvabitur autem in munditia manuum suarum.

De obedientia autem, ad Galat. iv, 1 et 2 : Quanto tempore hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est usque ad tempus præfinitum a patre. Ad Ephes. vi, 1 : Filii, obedite parentibus vestris in Domino : hoc enim justum est. Ad Hebr. xm, 17 : Obedite præpositis vestris, et subjacete illis : ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri.

De simplicitate dicitur, Proverb. iii, 32 : Cum simplicibus sermocinatio ejus. Matth. vi, 22 : Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Sapient. i, 1 : In simplicitate cordis quærite illum. Ad Roman. xvi, 19 : Volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo. I ad Corinth. xiv, 20 : Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote.

De humilitate autem dicitur, Matth. xvn, 4 : Quicumque humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno caelorum. Matth. xi, 29 : Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Eccli. m, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus.

De veritate autem dicitur, Apocal. xiv, 5 : In ore eorum non est inventum men-

<--- Page Split --->

dacium. Ad Ephes. iv, 23: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo, quoniam sumus invicem membra.

De malorum illatorum immemoratione, Luc. xxiii, 34 : Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Act. vii, 60 : Ne statuas illis hoc peccatum.

De nulla reputatione fortuitorum, ad Philip. iii, 8 : Existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini mei, propter quem omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam. I Reg. xii, 3 : Si de manu cujusquam munus accepi, contemnam illud hodie, restituamque vobis. Luc. xix, 8, dixit Zachæus, qui statura pusillus erat : Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus : et si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum.

De hoc autem quod præsentia etiam valde parva acceptant tamquam sufficientia dicitur, ad Hebr. xiii, 5 : Sint mores sine avaritia, contenti præsentibus : ipse enim dixit : Non te deseram, neque derelinquam. I ad Timoth. vi, 7 et 8 : Nihil intulimus in hunc mundum : haud dubium quod nec auferre quid possumus. Habentes igitur alimenta et quibus tegamur, his contenti simus.

Hac igitur de causa dicit : Non tantum horum, sed « talium est enim regnum Dei. » Regnum autem istud est in quo regnat Deus : quod consistit in decore justitiae, et confirmata potestate, et beatitudinis opere. Hoc enim regnum Dei est, quo Deus regnat in nobis, hic per gratiam, et in futuro per gloriam. Luc. xvii, 21 : Regnum Dei intra vos est. Matth. vi, 10 : Adveniat regnum tuum. Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Regnum Dei est omnis finis, et legis, « et ordinis distributio. » Ad Roman. xiv, 17 : Non est regnum Dei esca, et potus : sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto. Hoc enim regnum Dei maxime est talium,qui sunt sicut parvuli. Luc. xii, 32 : Nolite timere, pusil-

lus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum.

« Amen dico vobis, quisquis non receperit regnum Dei velut parvulus, non intrabit in illud.

Et complexans eos et imponens manus super illos, benedicebat eos. »

Ponit doctrinam generalem ad similitudinem sumptam a parvulis, et utitur confirmatione dicens : « Amen dico vobis, » quia dicit Chrysostomus, quod « ab « Apostolis errorem aufert, qui putabant « ut corpore tantum mundos laudaret, et « non corde. »

Et ideo generalem infert doctrinam dicens : « Quisquis, » juvenis vel senex. Sapient. vi, 8 : Pusillum et magnum ipse fecit : et aequaliter cura est illi de omnibus.

« Non receperit regnum Dei, » per gratiam et gloriam, « velut parvulus, » in præindusticis proprietatibus parvuli existens, « non intrabit in illud. » Numer. xiv, 31 : Parvulos vestros, qui nesciunt boni et mali distantiam, introducam, ut videant terram quæ vobis displicuit I Petri, n, 2 : Sicut modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis. Sicut enim dicitur, Matth. vii, 14 : Quam angusta porta, et arcta via est, quæ ducit ad vitam ! et pauci sunt qui inveniunt eam. Magni autem impingunt in eam et excluduntur.

« Et complexans eos, »

Per signum charitatis ad parvulos ostensum : probat doctrinam, ut Glossa, dicit. Ut significet tales sua dilectione et gratia et benedictione esse dignos. Cantic. ii, 9 : Læva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me Genes. xlvi, 29 : Videns eum, irruit super col lum ejus, et inter amplexus flevit.

<--- Page Split --->

« Et imponens manus super eos. » Actuum, vn, 18, ut per impositionem manuum daretur Spiritus sanctus ad robur. A quo initium sumpsit confirmatio ab Episcopis facta, quia etiam ab ipso Domino est celebrata. Act. vn, 17 : Imponebant manus super illos, et accipiebant Spiritum sanctum. Marc. xvi, 18 : Super ægros manus imponent, et bene habebunt.

« Benedicebat eos, » aliqua vocali benedictione quaenon est scripta. Eccli. xliv, 25 : Benedictionem omnium gentium dedit illi Dominus : et testamentum confirmavit super caput Jacob. Genes. xlviii, 15 et 16 : Deus in cujus conspectu ambulaverunt patres mei Abraham et Isaac, Deus qui pascit me ab adolescentia mea usque in præsentem diem, Angelus qui eruit me de cunctis malis, benedicat pueris istis, et invocetur super eos nomen meum.

tio : et obedientiæ ad mandata professio.

In primo horum paragraphorum dicuntur tria : scilicet, devotio interrogantis, reverentia ad responsionem provocantis, et sapientia interrogantis.

Dicit igitur: « Et cum ingressus esset in viam, » ubi liber accessus ad salutis docterem habebatur. Psal. cxlii, 2 : Notam fac mihi viam in qua ambulem : quia ad te levavi animam meam. Psal. xxiv, 4 : Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me. Psal. xvi, 5 : Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Via enim pedum occasio fuit ostendendi viam morum. Proverb. iv, 11 et 12 : Ducam te per senitas æquitalis : quas cum ingressus fueris, non arcabuntur gressus tui.

« Præcurens quidam. »

Devotio interrogantis ostenditur hic in quinque : in fervore devotionis, in dignitate petentis, in reverentia se ad Christum humiliantis, in supplicitate orantis, et in sapientia orationis.

« Et cum egressus esset in viam, procurrens quidam, genu flexo ante eum, rogabat eum : Magister bone, quid faciam ut vitam æternam percipiam ? »

Hic ponitur doctrina salutis cum fastigio perfectionis.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima totam promulgat doctrinam. In secunda, doctrinae hujus ostendit difficultatem, ibi, §. 23 : « Et circumspiciens Jesus ait, etc. »

Prima harum dividitur in partes duas : in quarum prima ostenditur perfectio vitæ, quæ est in observantia mandatorum. In secunda autem ponitur fastigium perfectionis in observantia consiliorum, ibi, §. 21 : « Jesus autem intuitus eum, etc. »

Adhuc in prima dicuntur quatuor : scilicet, salutaris doctrinae inquisitio : erroris in requirente reprehensio : salutis in observantia mandatorum declara-

« Præcurens. » Hæc autem præventio in cursu fervorem devotionis et charitatis significat. Psal. cxvii, 32 : Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Joan. xx, 4 : Currebant duo simul, et ille alius discipulus præcucurrit citius. Et ideo dicit Augustinus : « Velocius cucurrit qui prius dilexit. » Beatus Bernardus : « Qui plus dilexit, « velocius et citius pervenit. »

« Quidam, » specialis dignitatis et vitæ eximioris. Eccli. xliv, 1 : Laudemus viros gloriosos. Et post pauca, §. 6 : Homines divites in virtute, pulchritudinis studium habentes.

« Genuflexo ante eum, » ecce reverentia. Flectebat enim genu ante eum, ut cognoscere faceret quia eum qui per peccatum nutaverat et declinaverat, nemo nisi Christus posset erigere. Ad Ephes. iii, 14 et 13 : Hujus rei gratia flecto genua mea

<--- Page Split --->

ad Deum, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur. Ad Philip. 11, 10 et 11 : In nomine Domini Jesu Christi omne genu flectatur cœlestium, terrestrium, et infernorum : et omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris. Orat. Manassæ, sub finem : Et nunc, Domine, flecto genu cordis mei, precans a te bonitatem.

« Rogabat eum. » Ecce supplicitas petentis. Osee, xii, 4: Flevit, et rogavit eum. Luc. xviii, 1: Quoniam oportet semper orare, et non deficere. I ad Thessal. v, 17 : Sine intermissione orate.

« Magister bone. »

Ecce sapientia orationis, quae notatur in quatuor : in professione sapientiæ, in confessa bonitate, in quaestionis intentione, et in quaestionis fine.

De primo dicit : « Magister, » in quo sapientiam profitetur. Tamquam enim sapientem novit per doctrinam. Joan. iii, 2 : Scimus quia a Deo venisti Magister. Matth. xxii, 16 : Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo : non enim respicis personam hominum 1.

« Bone. » Bonus enim magister est qui cum ratione persuadet, et exemplo quae dicit confirmat. Ad Roman. xv, 18 : Non audeo aliquid loqui eorum quae per me non effecit Christus. Act. i, 1 : Cæpit Jesus facere, et docere. Matth. vii, 28 : Erat docens eos sicut potestatem habens, et non sicut Scribæ eorum et Pharisæi. Talem enim bonum magistrum vitæ Jesum esse putavit, qui et persuaderet quod diceret (alias, doceret) et exemplis confirmaret. Psal. cxviii, 68 : Bonus es tu, et in bonitate tua doce me justificationes tuas.

Ecce quaestionis intentio, in qua quaerit de opere, et non de faceta et lepida oratione. I ad Corinth. ii, 5 : Fides vestra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei. Philosophus in III Ethicorum : « Sunt quidam ad orationem confugien- « tes, qui quaerunt philosophari et esse bo- « ni : aliquid simile facientes ægris, quime- « dicos quidem audiunt studiose, faciunt « autem operandorum nihil : et quem- « admodum numquam bene habebunt « corpus sic curati, sic nec isti animam « sic philosophantes. » Luc. xvii, 18 : Magister bone, quid faciens vitam æternam possidebo ? Luc. x, 28 : Hoc fac, et vives. Joan vi, 28 : Quid faciemus ut operemur opera Dei ? Jacob. i, 22 : Estote factores verbi, et non auditores tantum, fallentes vosmetipsos.

« Ut vitam æternam percipiam. »

Ecce optimus finis quaestionis : ut sine fine duraturam vitam æternam percipiam, et non humanam laudem cum his qui omnia' faciunt ut videantur ab hominibus . Glossa audierat istos tantum qui volunt parvulis esse similes introitu regni cælestis esse dignos : et ideo, certior esse desiderat et non per parabolas, sed quibus operibus vitam æternam consequi possit. Matth. vi, 33 : Quærite primum regnum Dei et justitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis. Scivit enim iste quod dicitur, Sapient. xv, 3 : Scire justitiam et virtutem tuam, radix est immortalitatis. Et ideo justitiam et virtutem Dei in operibus quærit quæ vitam conferat æternam.

« Jesus autem dixit ei : Quid me dicis bonum ? Nemo bonus, nisi unus Deus. »

« Quid faciam ? »

Ecce correctio erroris: hic enim eum non bonum simpliciter, sed magistrum

<--- Page Split --->

bonum dixerit. Quaecumque autem tali accidentali praedicatione praedicantur, sicut dicit Philosophus, non licet dividere : quia non sequitur, si sit sutor bonus, quod sit et sutor, et sit bonus. Et sic iste magistrum bonum dixerat, quasi non esset Magister et bonus.

Et ideo istum reprehendit, dicens: « Quid me dicis bonum? » hoc est, quare me accidentaliter dicis bonum ut magistrum bonum, quasi non sim divisim perfectus sapientia, et perfectus essentiali bonitate : sed sim bonus magister ut doctor quidam veritatis, qui perfecta ratione hoc quod doceo persuadeam, et exemplo confirmem. Haec enim tua confessio imperfecta est de me, qui sum sapientia Patris etiam essentialis, et bonitas ipsius. Unde Glossa : « Quid me dicis bonum? quia magistrum nominaverat bonum et non Deum vel Dei Filium : quamvis hominem sciret comparatione Dei non esse bonum. » De quo, Psal. cv, 1, et alibi : Confitemini Domino quoniam bonus.

« Nemo bonus, nisi unus Deus. »

Non Pater solus, sed Filius qui dicit, Joan. x, 11 : Ego sum pastor bonus : et Spiritus sanctus bonus, de quo, Luc. xi, 13 : Pater de cœlo dabit spiritum bonum petentibus se. Una scilicet, et individua Trinitas, Pater et Filius et Spiritus sanctus solus et unus Deus bonus est. Non igitur se bonum esse negat, sed se Deum esse significat : nec se magistrum bonum non esse, sed absque Deo nullum bonum esse testatur.

« Nemo bonus, » simpliciter et essentialiter, et sicut omnis boni causa, « nisi solus Deus, » qui est omnis boni bonum, ut dicit Augustinus. Matth. xix, 17 : Unus est bonus, Deus. Et, Luc. xvii, 19 : Nemo bonus, nisi solus Deus. In nulla enim natura pura est bonitas nisi in Deo, quia quidquid privationi et peccato per-

mistum est, puram non habet bonitatem : sicut enim dicit Philosophus, « privatio semper machinatur ad maleficium. » Et ideo, Luc. xi, 13, etiam de Apostolis Dominus dicit : Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester de cœlo (supple, qui pure bonus est) dabit spiritum bonum petentibus se ? Thren. ii, 25 : Bonus est Dominus sperantibus in eum, animæ quaerenti illum.

Hoc est ergo quod dicit : « Nemo bonus, nisi unus Deus. »

« Praecepta nosti : Ne adulteres, Ne occidas, Ne fureris, Ne falsum testimonium dixeris, Ne fraudem feceris, Honora patrem tuum et matrem. »

Salutis est doctrina in observantia mandatorum consistens.

Dividitur autem haec pars in tres partes : in quarum prima ostenditur in quibus consistit doctrina salutis : in secunda, ostenditur ad mandata obedientia salutaris : in tertia, signum ad sic mandata observantes divinae dilectionis.

Dicit igitur : « Praecepta nosti. » Sub uno sensu potest legi et interrogative et remissive : sed melius legitur remissive ut sit sensus : « Praecepta » salutis suntin corde tuo descripta : et ideo ea « nosti, » et quoad haec de via salutis interrogare te non oportet : et ideo etiam quasi sub reprehensiene dictum fuit ei : Quid me interrogas de bono ? Dicitur autem praeceptum quasi prae aliis ad regulam morum captum, velut principium dirigit in moribus, sicut dicit Cassianus. Baruch, iv, 3, 4 : Animæquior esto, populus Dei : quia quæ Deo placent, manifesta sunt nobis. Psal. cxlvii, 20 : Non fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis. Hoc significatum est, Exod. xx, 18, ubi dicitur quod cunctus

<--- Page Split --->

populus audiebat voces, quia ea quae in notitia omnium debent esse descripta ab omnibus dicuntur audita: et quia praeceptum dirigit sic ut principium et lucerna in opere. Ideo dicitur, Proverb. VI, 23: Mandatum lucerna est, et lex lux, et via vitae increpatio disciplinae.

Et exsequitur particulariter praecepta ea quae sunt secundae tabulae quae magis pertinent ad propositum, dicens :

« Ne adulteres. »

Non omittit autem hic praeceptum, Non occides, sed transponit propter tres causas: quarum una est quia de hoc apud omnes erat manifestum, neque aliquis de hoc poterat dubitare. Secunda causa est, quia de hoc a principio Pharisaerum quaestio non erat: qui de libello repudii quaerebant, et non de homicidio: et cum iste unus fuerit Pharisaeus, specialiter isti revocat ad memoriam quod dixerat, quod mechatur qui super dimissam ducit aliam: et qui absque causa fornicationis dimittit uxorem, facit eam mechari, sicut dicitur, Matth. v, 32. Tertia causa est, quia castitas est de proprietatibus puerilis innocentiae, ex cujus laude (alias, causa) iste ad hanc provocatus est quaestionem. Unde Glossa: « Haec est puerilis innocentiae castitas, quae nobis imitanda proponitur, si regnum Dei intrare velimus. » Notandum sane quod justitia legis suo tempore custodita non solum bona temporalia, sed et vitam conferebat aeternam: et ideo dicit: Quid faciam ut vitam aeternam percipiam? Sed hoc intelligitur de justitia legis naturalis: aut si etiam de justitia legis Mosaicae intelligitur, tunc intelligitur de justitia legis observata fide et devotione justorum dictam justitiam facientium.

Cum autem dicit: « Ne adulteres, » intelligitur prohibitum esse omnem mechalem concubitum: hic autem cum adulterio convenit in hoc quod non sua cognoscitur. Exod. xx, 14: Non mechaberis. Mechia autem haec generalis duobus

modis contingit, scilicet voluntate et opere: unde, Matth. v, 28: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam mechatus est eam in corde suo.

« Ne occidas. »

Tangit mandatum quod notat nocumentum in corpore proximi: quod etiam fit voluntate et opere. Opere autem duplici, completo scilicet, quando occiditur proximus: et incompleto, quoniam, Psal. LIV, 24: Dolosi non dimidiabunt dies suos. Daniel. XIII, 53: Innocentem et justum non interficies. Exod. xx, 13: Non occides.

« Ne fureris. »

Hoc est contra nocumentum proximi in bonis fortunae, ad sustentationem vitae ordinatis. Furtum autem hic dicitur omnis illicita contractatio rei alienae: et aliena res dicitur omnis illa quam ex lege convenit repetere postquam ab alio accepta est. Et sic usura cadit sub furio, quia lex usurarum concedit repetitionem. Exod. xx, 13: Non furtum facies. Joan. x, 10: Fur non venit nisi ut furetur, et maclet, et perdat.

« Ne falsum testimonium dixeris, »

Tam in verbo communi, quam etiam in judicio. Et prohibetur hic omne mendacium: sed primo et principaliter prohибetur perniciosum: et consequenter prohibetur etiam jocosum, sive libidinosum, et officiosum. Sapient. I, 11: Os quod mentitur, occidit animam. Psal. v, 7: Perdes omnes qui loquuntur mendacium. Ex patre enim Diabolo est mendacium, et mendax. Joan. VII, 44: Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. Proverb. XIX, 9: Falsus testis non erit impunitus. Deutcr. XIX, 18 ad finem: Qui cum diligentissime perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fra-

<--- Page Split --->

trem suum mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere cogitavit, et auferes malum de medio tui, ut audientes caeteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant facere. Non misereberis ejus, sed animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede exiges.

« Ne fraudem feceris. »

Hoc per verba in Exodo xx, 13, non continetur : sed per hoc intelligit duo quae in corde consistunt, scilicet, non concupisces rem, et non concupisces uxorem : quia cupiditas causa est fraudis. Isa. xxxii, 7 : Fraudulenti vasa pessima sunt : ipse enim cogitationes concinnavit ad perdendos mites in sermone mendacii, cum loqueretur pauper judicium. Proverb. xii, 5 : Consilia impiorum fraudulenta.

« Honora patrem tuum et matrem. »

Præceptum affirmativum quod in Exodo primum est, hic ultimo ponit propter tres causas : quarum una et prima, quia cum loquatur hic de his quæ erant in notitia istius, ordinat ea hic secundum quod plus et minus sunt nota carnaliter legem intelligenti : prohibitiones autem in talium cordibus sunt notiores quam affirmationes : et ideo præordinantur. Secunda causa est, quia prohibitiones majoris sunt obligationis quam affirmationes : prohibitiones enim obligant semper, et ad semper : affirmationes autem obligant semper, et non ad semper : igitur inter obligantia præcepta prohibitiones præordinantur. Tertia causa est, quia justitia Pharisæorum plus consistebat in vitando malum, quam in faciendo bonum : quia pauca bona faciebant, multa autem mala vitabant propter homines, ut boni viderentur : et ideo in responsis (alias, præceptis) prohibitiva præordinantur affirmativis. Luc. xvnii, 11 : Non sum sicut

caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus.

Quod autem dicit : « Honora patrem tuum et matrem, » intelligitur generaliter de parentali bono honorando. Parentale autem bonum est naturae, et gratiae : naturae, in imagine : gratiae autem, in gratuitis superadditis : bonum matris etiam Ecclesiae, quae charitate et castitate concipit in gratia adoptionis formans filios, in compassione parturit, et per conversionem parit ad lucem filios Dei. Et hoc modo omnis homo intelligitur esse in parentali bono : et ideo omnis homo est honorandus. In honore autem intelligitur et exhibitio reverentiae, et subministratio obsequii et necessariorum secundum facultatem facientis et indigentiam patientis. Ad Roman. xv, 1 et 2 : Debemus nos firmiores imbecillitates infrmorum sustinere, et non nobis placere. Unusquisque vestrum proximo suo placeat in bonum, ad ædificationem. Ad Galat. vi, 2 : Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Ad Hebr. xii, 9 : Patres quidem carnis nostra eruditores habuimus, et reverebamur eos.

Attendendum autem quod de mandatis prime tabulae non facit aliquam mentionem, quia justitia Pharisæorum tota in exteriori justitia consistebat : impletio autem mandatorum prime tabulae, tota fuit in interiori et spirituali justitia : et quia hic Pharisæis in uno respondit Pharisæorum, ideo de mandatis prime tabulae nullam facit mentionem. Matth. xxiii, 27 : Similes estis sepulcris dealbatis, quae a foris parent hominibus speciosa : intus vero plena sunt ossibus mortuorum, et omni spurcitia. Matth. xxiii, 5 : Omnia opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus.

« Atille respondens, aitilli : Magister, haec omnia observavia juventute mea.»

Tangitur hic ad mandata obedientia salutaris.

<--- Page Split --->

Tanguntur autem hic tria, professio sapientiae, generalitas obedientiae, et perseverantia in bonis operibus a juventute.

Dicit igitur : « Magister, » in quo perfectae fidei existens, magistrum vocat ut sapientem aliquem doctorem. Joel, II, 23 : Exsultate et lætamini in Domino Deo vestro, quia dedit vobis doctorem justitiae.

« Hæc omnia observavi. » Ecce generalitas obedientiae. Exod. xxiv, 7 : Omnia quae locutus est Dominus, faciemus, et erimus obedientes. Psal. cxviii, 6 : Tunc non confundar, cum perspexero in omnibus mandatis tuis.

« A juventute mea. » Perseverantia tangitur. Dicit autem : « A juventute, » quia dissolutio juventutis avertit ab obedientia mandatorum. Psal. xxiv, 7 : Delicta juventutis meæ, et ignorantias meas ne memineris. Et ideo magis se exhibet commendabilem, quia dissolutio juventutis ipsum ab observatione mandatorum non avertit. Psal. lxx, 5 et 6 : Domine, spes mea a juventute mea. In te confirmatus sum ex utero : de ventre matris meæ tu es protector meus. Job, xxiii, 11 et 12 : Vestigia ejus secutus est pes meus : viam ejus custodivi, nec declinavi ex ea. A mandatis labiorum ejus non recessi.

« Jesus autem intuitus eum, dilexit eum. »

Tangitur hic signum dilectionis ad sic mandata observantes.

Tanguntur autem duo signa : quorum unum est intuitus cordis conscius, et alterum dilectionis affectus justitiae declaratae exhibitus nuntius.

Dicit igitur : « Jesus autem, » absconditorum conscius. I Reg. xvi, 7 : Dominus intuetur cor. »

« Intuitus eum. » Sapient. iv, 13 : Respectus ejus in electos ejus. Psal. c, 6 : Oculi mei ad fideles terræ, ut sedeant mecum. Sic intuitus est Nathanaelem,

Joan. 1, 47, quando dixit: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est.

« Dilexit eum, » propter præsentis justitiae declarationem quam semper Dominus diligit. Proverb. viii, 16 : Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me.

Objicitur autem contra ea quae dicta sunt. Quia dicit Hieronymus in Glossa Matth. xix, 20, super illud : Omnia hæc custodivi, etc. : « Mentitur : si enim di- « ligeret proximum sicut seipsum, non « esset tristis, cum sua pauperibus dare « juberetur. Videtur quod Dominus qui « odit hypocritas, justum non dilexit. » Contra hoc est Glossa Beda æ qua hic ponitur : quæ dicit : « Non putandus est « voto tentantis, ut quidam putant, Do- « minum interrogasse, et de sua vita « mentitus esse, cum se legis mandata « custodire div rit : sed simpliciter con- « fessus. Si enim mentiretur, numquam « arcana cordis ejus intuitus, eum dili- « gere diceretur. Jesus enim diligit eos « qui mandata legis etiam minora custo- « diunt : et quod in lege minus fuerat, « his qui perfecti esse desiderant ostendit : « quia non venit solvere legem, sed « adimplere. Unde addit : « Vade, quæcumque habes vende, etc. »

Ad istam autem quæ inducta est contrarietatem, duæ sunt responsiones : quarum una est, quod primo iste hoc dixit modo tentantis : et postea visa benignitate Christi, corde conversus est : et hoc respexit Dominus quando eum intuitus est et dilexit. Primum ergo respicit Hieronymus : secundum autem respicit Beda. Alia autem responsio est, quod iste simpliciter confessus est perfectionem vitæ in observantia mandatorum : sed multi sunt prompti ad custodiam mandatorum, qui tamen non sunt parati ad perfectionem consiliorum : et ideo iste non de mandatorum, sed de consiliorum observatione tristabatur : et Dominus in eo dilexit communem observantiam mandatorum. Et quod dicit Hieronymus, quod mentitus est, quia si proximum ut

<--- Page Split --->

seipsum diligeret, non tristaretur sua pauperibus erogare. Dicendum, quod hoc verum est: quia non tristabatur pauperibus erogare quod superfuerat, et hoc sufficit ad proximi dilectionem. Luc. xi, 41: Quod superest, date eleemosynam: et ecce omnia munda sunt vobis. Sed tristabatur de abjectione omnium et mendicatione: et hoc non est saluti contrarium, sed perfectioni secundum statum maxima paupertatis. Et quod Hieronymus dicit hunc esse mentitum, Dicendum, quod non est mentitus simpliciter, sed quoad statum maximae charitatis proximi: quia secundum illum statum omnia proximo impenduntur.

« Et dixit ei : Unum tibi deest : vade, quaecumque habes vende et da pauperibus, et habebis thesaurum in cœlo : et veni, sequere me.

Qui contristatus in verbo, abiit mœrens : erat enim habens multas possessiones. »

Addit fastigium perfectionis in observantia consiliorum.

Dividitur autem in duo : in quorum primo, in observantia mandatorum ostendit esse defectum perfectionis : in secundo, ostenditur sublimior via perfectionis.

Dicit igitur: « Unum tibi deest. » Glossa : Ad perfectionem. Ad Philip. iii, 12 : Non quod jam acceperim, aut quod jam perfectus sim. Psal. cxxxviii, 16 : Imperfectum meum viderunt oculi tui. Daniel. v, 27 : Appensus es in statera, et inventus es minus habens.

« Vade, quaecumque, etc. »

Sex autem dicit ad perfectionem pertintentia : in quorum primo notatur virtutis' profectus : in secundo, generalitas abdicationis terrena facultatis : in tertio, ponitur bonitas erogationis : in quarto,

directio intentionis : in quinto, devotio imitationis : in sexto autem, perfectio insecutionis Christi in hoc opere prae cunctis.

Dicit igitur : « Vade, » non passibus pedum, sed plus passibus virtutum. Psal. lxxxiii, 8 : Ibunt de virtute in virtutem : videbitur Deus deorum in Sion. Ezechiel. 1, 14 : Animalia ibant in similitudinem fulguris coruscantis.

« Quæcumque habes vende, » si ea habes in potestate tua. Hieronymus: « Si habes in potestate tua rem tuam, « vende : si non habes, projice. Credenti « totus mundus divitiarum est : infidelis « etiam obolo indiget. » Luc. xii, 33 : Vendite qua possidetis, et date eleemosynam. Luc. xvi, 9 : Facite vobis amicos de mammona iniquitatis : ut cum defeceritis, recipiant vos in æterna tabernacula.

« Et da pauperibus. » Ecce bonitas erogationis. Pauperi enim dandum est qui non habet unde retribuat, non diviti. Tob. iv, 9 : Si multum tibi fuerit, abundanter tribue : si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude. Isa. lviii, 7 : Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam. Psal. cxi, 9 : Dispersit, dedit pauperibus : justitia ejus manet in sæculum sæculi.

« Et habebis thesaurum in cœlo. » Ecce directio intentionis. Matth. vi, 20 : Thesaurizate vobis thesauros in cœlo : ubi nec ærugo, neque tinea demolitur, et ubi fures non effodiunt, nec furantur. Thesauri autem isti sunt accumulationes sanctorum meritorum, et præmiorum. II ad Timoth. i, 12 : Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem

« Et veni, » per imitationem. Jerem. li, 50 : Venite, nolite stare : recordamini procul Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum. Matth. xi, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos.

« Sequere me, » per perfectam insecutionem. Matth. iv, 19 : Venite post me.

<--- Page Split --->

Glossa: « Sicut ego ambulo ambulate. » I Joan. n, 6: Qui dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare.

« Qui contristatus verbo, »

Hoc est, in verbo, « abiit mærens. » Signum est imperfectionis ad consiliorum observationem. Bene autem dicit quod « abiit, » quia a re divini intuitus et dilectionis, recessit ad curam rei familiaris. Ezechiel. nn, 14: Abii amarus in indignatione spiritus mei.

Et causam mæstitiæ subjungit, dicens: « Erat enim habens, » et habitus ab eis, « multas possessiones. » Vere possessiones in quibus quiete penitus fuit ad manendum. Matth. xix, 22 : Cum audisset verbum adolescens, abiit tristis : erat enim habens multas possessiones. Hieronymus in Glossa : « Quasi spinas nascentes et tribulos, quæ sementem dominicam suffocaverunt. »

« Et circumspiciens Jesus, ait discipulis suis : Quam difficile qui pec unias habent, in regnum Dei introibunt !

Discipuli autem obstupescebant in verbis ejus. »

Hic ostendit Dominus hujus doctrinae difficultatem et altitudinem.

Dividitur autem in partes duas : in quarum prima difficultatem hujus doctrinæ declarat : in secunda autem (quia difficile altiori præmio remunerandum est) ostendit quanto præmio talis perfectio remuneratur, ibi, §. 28 : « Et cæpit ei Petrus dicere, etc. »

Adhuc autem dividitur prima harum partium in duas : in quarum prima difficultatem ostendit absolute. In secunda autem eamdem declarat sub comparatione et quadam explanatione, ibi, §. 24 : « At Jesus rursus respondens, ait, etc. »

Adhuc autem in prima sunt tria : in quorum primo, ipsa circumspectione ostendit eorum qui talem doctrinam observant raritatem : in secundo, doctrinae tangit difficultatem : in tertio, de hoc tangit audientium stuporem.

Dicit igitur : « Et circumspiciens Jesus, » utrum aliquis talis doctrinae renaneret observator, quia adolescens tristis desperaverat. Psal. xiii, 2 et 3 : Non est intelligens aut requirens Deum : omnes inutiles facti sunt. II ad Timoth. iv, 9 : Demas me reliquit, diligens hoc sæculum.

« Ait discipulis suis, » specialiter hujus doctrinae observatoribus. Luc. xxii, 28 : Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis. Hi sunt qui dicunt, I Paralip. xii, 18 : Tui sumus, o David, et tecum, fili Isai.

« Quam difficile, etc. »

Infinitam ponit comparationem, ut ostendatur magna esse difficultas. « Qui pecunias habent. » Habent autem pecuniam, qui habent eam ut futurae necessitatis fidejussorem, sicut dicit Philosophus : quia hæc ad omnia promittit sufficientiam. Et tales sunt qui amant eam non ad necessitatem, sed sufficientiam quaerentes ex ea. Sic enim habens pecuniam habetur ab ea. IV Reg. v, 1 : Naaman erat vir fortis et dives, sed leprosus. Appetitus enim pecuniæ, et sollicitudo sunt leprae divitibus adhærentes.

« In regnum Dei, » gratiæ et gloriæ, « introibunt. » Sicut enim sæpe diximus, regnum est confirmata potestas, in qua regnum confirmatur in homine secundum justitiæ decorem, et virtutem, et opera tam in gratia quam in gloria. Ab hac autem confirmata potestate impedit sollicitudo divitiarum : quia illæ cum labore acquiruntur, et cum timore et sollicitudine retinentur, et cum magno dolore expenduntur, vel perduntur : et ideo significantur per spinas verbum Dei

<--- Page Split --->

suffocantes 1 : quia spinae, et pungunt, et retinent transeuntes. Isa. vii, 23 : In spinas et in vepres erunt. Significantur etiam per lutum tenax et densum, quod quasi gluten tenet pedes transeuntium, Habacuc, n, 6 : Vae ei qui multiplicat non sua ! Usquequo et aggravat contra se densum bibitm? Matth. xix, 23 : Amen dico vobis, quia dives difficile intrabit in regnum cœlorum. Luc. xviii, 24 : Quam difficile, qui pecunias habent, in regnum Dei intrabunt !

« Discipuli autem obstupescebant in verbis istis. »

Stupor est motus cordis secundum systolen in admirationem ducti : quia videbant quasi nullos esse qui voluntate divites non essent : et David, et alios sanctos patres divites fuisse legerant : et ideo verum intellectum verbi Domini non capiebant : et ideo prae admiratione stupebant. Jerem. u, 12 : Obstupescite, caeli, super hoc, et portae ejus, desolamini vehementer. Jerem. v, 30 : Stupor et mirabilia facta sunt in terra.

« At Jesus rursus respondens, ait illis : Filioli, quam difficile est confidentes in pecuniis in regnum Dei int roire ! »

« At Jesus rursus respondens, » admirationi discipulorum, « ait illis, » difficultatem doctrinae sub comparatione et quadam explanatione ostendens.

Tanguntur autem hic tria, scilicet, quaedam dictorum explanatio : difficultatis ad id quod secundum naturam est impossibile, comparatio : et audientium major quam prius suspensio, et admiratio.

Dicit duo circa primum, scilicet benignitatis signum ad observantes, et doctrinae quamdam explanationem.

Benignitatis signum est quod dicit : « Filioli. » Dicit enim Priscianus, quod diminutiva aliquando notant dilectionis amorem. Quasi dicat : Dilectissimi filii mei, speciales in paupertate voluntaria imitatores, haec verba vobis dicuntur. Deuter. xxxni, 12 : Benjam in ait : Amantissimus Domini habitabit confidenter in eo : quasi in thalamo tota die morabitur. Hi enim omnia derelinquentes sunt filii dexterae Dei vocati.

« Quam difficile est confidentes in pecuniis, etc. »

Ecce explanatio : quia eos quos primo dixit habere pecuniam, nunc exponendo dicit esse qui confidunt in pecuniis : unde Glossa : « Qui multiplicandis divitiis incumbunt, patet quia vitae alterius gaudia quaerere contemnunt. » Sed aliud est pecuniam habere, aliud amare. Multi habent, et non amant : multi non habent, et amant : alii autem et habent et amant : alii vero nec habere, nec amare se gaudent, qui certiores sunt : qui cum Apostolo dicere possunt, ad Galat. vi, 14 : Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Unde Salomon ait, Eccle. v, 9 : Qui amat divitias, fructum non capiet ex eis, quia vanæ sunt.

Sed ipse Dominus de his verbis obstupescentibus discipulis exponit, dicens : « Filioli, quam difficile est confidentes in pecuniis in regnum Dei introire! » I ad Timoth. vi, 9 : Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem, et in laqueum diaboli, et desideria multa inutilia et nociva, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Ideo dicit, Psal. LXI, 11 : Divitiae si affluant, nolite cor apponere. Ibidem etiam dicit Apostolus, I ad Timoth. vi, 17 : Divitibus hujus saeculi praecipie non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum. Isti enim sunt confidentes in divitiis, et difficile est tales in regnum Dei intrare hoc

<--- Page Split --->

modo, prout regnum Dei est .diffinitum.

II, 13 : Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest, hoc est, negare non potest justitiam suam.

Et hoc est :

25 « Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei.

« Quam divitem intrare in regnum Dei. »

26 Qui magis admirabant, dicurrentes ad semetipsos : Et quis potest salvus fieri ?

27 Et intuens illos Jesus, ait : Apud homines impossibileest, sed non apud Deum : omnia enim possibilia sunt apud Deum. »

Tangit hic comparationem ad id quod secundum naturam est impossibile.

Et hoc est quod dicit : «Facilius est camelum per foramen acus transire. » Camelus oneriferum est animal et gibbosum : et hoc onere, et gibbo retento, secundum naturam impossibile est transire per foramen acus, tribus de causis : quarum una est quantitas, et altera gibbus, et tertia acus. Sed in talibus non obstat ei natura : et talia quae impossibilia sunt secundum naturam, apud Deum sunt possibilia. Qui enim se claustris virginis, et signaculis sepulcri irreseratis traduxit, retenta naturali quantitate : et se, quantitate proprii corporis retenta, induxit in domum ad discipulos, ipse etiam camelum gibbosum et oneratum potest per foramen acustraducere : quia natura ei non obstat qui auctor est naturae. Luc. 1, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum. Genes. XVIII, 14 : Numquid Deo quidquam est difficile ? Natura enim suo obedit Factori. Sapient. XVI, 24 : Creatura enim tibi Factori deserviens, exardescit in tormentum adversus injustos, et lenior fit ad benefaciendum pro his qui in te confidunt. Quod autem amans pecuniam intret in regnum Dei, est contra justitiam divinam, quae multo fortius ordinem suum servat quam natura. II ad Timothy.

Ad hoc significandum dixit, Matth. v, 3 : Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum. Pauperes enim spiritu sunt qui quantumlibet multum de terrenis habeant, tamen non confidentes in terrenis se deficere sciunt, nisi cœelestia acquirant. Et quia pauperum est regnum caelorum, per oppositum confidentes in pecuniis, qui divites in pecuniis sunt, excluduntur a regno caelorum : et hoc est significatum, Luc. xvi, 22 et 23, ubi dives mortuus, sepultus est in inferno : mendicus autem in sinum Abrahæ est receptus.

Hæc est expositio litteralis.

Sunt tamen et alii qui exponunt quod acus sit nominata quaedam porta Jerusalem arcta valde et angusta, per quam cameli onerati transire non poterant, nisi gibbo deposito, hoc est, sarcina quae posita fuit super gibbum, et tunc transibant. Unde dicunt quod intendit Dominus dicere, quod sicut camelus non potest transire per illam portam quae foramen acus vocatur, nisi deposita sarcina, ita non potest transire dives in regnum caelorum, nisi deposito onere amoris et cupiditatis pecuniarum. Ad Hebr. xii, 1 : Deponentes omne pondus et circumstans nos peccatum, per patientiam curramus ad propositum nobis certamen. Isa. lviii, 6 : Dissolve colligationes impietatis..., et omne onus dirumpe.

« Qui magis admirabantur, »

Hoc est, discipuli adhuc carnales, et intellectum illuminatum non habentes. Matth. vii, 28 et 29 : Admirabantur su-

<--- Page Split --->

per doctrina ejus. Erat enim docens eos sicut potestatem habens 1.

Et quia hoc tam constanter iteravit, et confirmavit, mirabantur, « dicentes ad semetipsos : » quia, sicut dicitur, Joan. vn, 39 : Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus, scilicet in cordibus eorum.

« Et quis potest salvus fieri ? »

Cum penes omnes cupiant fieri divites. Cum enim plures sint pauperes quam divites, non hoc dixissent, nisi ad divitum numerum pertinere intellexissent cunctos qui divitias adipisci voluissent.

« Et intuens illos Jesus, »

In quos erat dilectio ejus : quia amoris nuntius est oculus. Psal. c, 6 : Oculi mei ad fideles terra.

« Ait » illis, ponens suorum sufficientem explanationem dictorum : « Apud homines, » hoc est, humum sapientes, « impossibile est, » quia humanus homo habens divitias, amat eas : et cum tali amore impossibile est intrare in regnum Dei : « sed apud Deum, » qui omnia potest, « non » est impossibile : quia ille per gratiam separare potest affectum a divitiis, sicut fecit in Abraham, et David, et Zachæo 2. Ad Philip. in, 7 et 8 : Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta..., et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam. Psal. lxxii, 25 : Quid enim mihi est in cælo ? et a te quid volui super terram ? Tob. v, 25 : Sufficiebat nobis paupertas nostra, ut divitias computaremus hoc, etc.

18

« Et cœpit ei Petrus dicere. »

Hic ostendit quam alto præmio talis est remuneranda perfectio.

Dicuntur autem hic tria : in operibus

(quod est summae perfectionis) a vertice Apostolorum propalatìo : et ejusdem perfectionis digna remuneratio : et remunerationis in discipulis admiratio.

Dicit igitur : « Et, » post tantam laudem perfectionis : quia, sicut dicit Philosophus, circa difficile et bonum est ars et virtus : « cœpit ei Petrus, » vertex Apostolorum pro se et aliis loquens. Dicit autem quod cœpit, quia de uno tantum loquens (quod præcipuum aliorum est) de multis aliis intellexit. Psal. lxxvi, 11 : Dixi : Nunc cœpi : hæc mutatio dæxteræ Excelsi.

« Dicere, » non jactando, sed desiderans ut sua, et aliorum spes per præmii expressionem ad meliora provocaretur. Ad Hebr. vi, 18 et 19 : Fortissimum solatium habeamus qui confugimus ad tenendam propositam spem, quam sicut anchoram habemus animæ tutam ac firmam.

« Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te. »

Duo tangit : dimissionem impedimenti ad bonum, et imitationem boni.

In abdicatione impedimenti dicit tria : evidentiam paupertatis, dimissionem cupiditatis, et generalitatem sive universalitatem in dimittendo rem quæ est impedimentum perfectionis.

Dicit igitur : « Ecce. » Quasi dicat : Evidens est per signum voluntarie paupertatis, quod quasi lux omnibus lucet in nobis. Matth. v, 16 : Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cælis, est. Cantic. vii, 1 : Quid videbis in Sulamite, nisi choros castrorum ? Sulamitis captiva interpretatur : et significat egenos et pauperes Christi, in quibus de rebus mundi nihil videtur : sed chori castrorum cælestium præsidiorum, quibus semper immisti sunt, videntur in eis, et nihil aliud.

<--- Page Split --->

« Nos dimisimus. » Non enim nos dimiserunt res, sed nos voluntarie dimisimus ipsas, non tantum ut teneamus habitas, sed etiam ut non sequamur habendas res hujusmodi. Unde Hieronymus 1 : « Grandis fiducia : Petrus piscator erat, « dives non fuerat, victum manu et arte « quaerebat : et tamen loquitur confiden- « ter, Dimisimus omnia, » quia omnium dimisit cupiditatem. Gregorius : « Tanta « a sequentibus Christum dimissa sunt, « quanta a non sequentibus concupisci « potuerunt. » Matth. xix, 27 : Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te : quid ergo erit nobis ? Beatus Bernardus : « Bene, Petre : et non ad insipientiam « tibi, omnia dimisisti : quia eum qui « exsultavit ut gigas ad currendam viam, « oneratus sarcina cupiditatis, sequi non « poteras. » Jerem. ii, 23 : Cursor levis explicans vias suas.

« Omnia, » nihil de omnibus cupientes. Psal. lxxii, 25 : Quid enim mihi est in caelo ? et a te quid volui super terram ? Isa. LII, 11 : Recedite, recedite, exite inde, pollutum nolite tangere. Apocal. xviii, 4 : Exite de illa, populus meus, ut ne particeps sitis delictorum ejus, et de plagis ejus non accipiatis. Causa enim delictorum Babylonis sunt bona fortunae : et haec sunt propter quae plagantur. Isa. xxxiii, 15 et 16 : Qui projicit avaritiam ex calumnia, et excutit manus suas ab omni munere, qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum : iste in excelsis habitabit. Excutiens enim manus ab omni munere, nihil accipit eorum quae mundus offerre potest : et qui obturat aures ne audiat sanguinem, nulli propter sua per fraudes insidiatur : et qui claudit oculos ne videat malum, vanitates et spectacula mundi cum dilectione non considerat : et ideo dignus est ut in excelsis habitet.

Sic ergo omnia discipuli dimiserunt.

« Et secuti sumus te. »

Hieronymus : « Non dixit, Qui reli- « quistis omnia : hoc enim et Crates « fecit Philosophus, et multi alii divitias « contempserunt : sed adjungit quod « perfectum est, Secuti sumus te. » Sequi enim Christum, est cum fidei dilectione et devotione Christum imitari. Et hoc est perfectionis, et dignitatis, et beatiudinis. Perfectionis quidem, quantum ad virtutem : dignitatis, quia privilegii singularis : beatitudinis autem, quia est Angelicae felicitatis mortalem hominem de solatiiis mortalis vitae nihil appetere. Propter primum dicitur, Job. xxiii, 11 : Vestigia ejus secutus est pes meus : viam ejus custodivi, et non declinavi ex ea. Quod autem dignitatis sit, dicitur, Eccle. ii, 12 : Quid est homo ut sequi possit regem Factorem suum ? De insectione felicitatis, Eccli. xxiii, 38 : Gloria magna est sequi Dominum : longitudo enim dierum assumetur ab eo. Sic igitur sequi Dominum est perfectionis, secundum virtutem : dignitatis, secundum excellentiam singularem : et beatitudinis, secundum gloriae felicitatem. Hoc est igitur quod dicit : « Secuti sumus te. »

Matth. xix, 27, additur : Quid ergo erit nobis ? Hieronymus : « Quasi dicat : « Fecimus quod jussisti, quid ergo dabis « nobis præmii ? »

« Respondens Jesus, ait : Amen dico vobis, nemo est qui reliquerit domum, aut fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut filios, aut agros propter me et propter Evangelium,

Qui non accipiat centies tantum, nunc in tempore hoc, domos, et fratres, et sorores, et matres, et filios, et

<--- Page Split --->

agros, cum persecutionibus, et in saeculo futuro vitam aeternam.

Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. »

Tangit dictae perfectionis congruam remunerationem.

Tangit autem tria. Primo enim repetit operis per singula perfectionem : secundo, tangit in praesenti eam qua competit remunerationem, et in futuro. In tertio autem, tangit eorum qui pertingunt ad hanc remunerationem, idoneitatem et ordinem.

Dicit igitur assertionem praemittens : « Amen dico vobis, » hoc est, vere dico vobis. Psal. xcu, 3 : Testimonia tua credibilia facta sunt nimis. Tob. xiv, 6 : Non excidit verbum Domini.

« Nemo est, » masculus, vel femina : nobilis, vel ignobilis : dives, vel pauper. Ad Roman. x, 12 : Idem Dominus omnium, dives in omnes qui invocant illum.

« Qui reliquerit, » per affectum haereditatis habendam, « domum, » per quam omne id quod per dilectionem inhabitatur intelligitur. Jerem. xii, 7 : Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam : dedi dilectam animam meam in manu inimicorum ejus.

converti nolentes. Deuter. xiii, 6 et seq. : Si tibi voluerit persuadere frater tuus filius matris tuæ, aut filius tuus vel filia, sive uxor quæ est in sinu tuo, aut amicus, quem diligis ut animam tuam, clam dicens : Eamus, et serviamus diis alienis, quos ignaras tu, et patres tui, cunctarum in circuitu gentium, quæ juzta vel procul sunt, ab initio usque ad finem terræ : non acquiescas ei, nec audias, neque parcat ei oculus tuus, ut miserearis et occultes eum, sed statim interficies.

« Aut agros. » Genes. xii, 1 : Egredere de terra tua, et de cognatione tua. Act. iv, 34 et 35 : Quotquot possessores agrorum aut domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum quæ vendebant, et ponebant ante pedes Apostolorum.

« Propter me, »

Hoc est, propter devotionem fidei meæ. Proverb. xii, 26 : Qui negligit damnum propter amicum, justus est.

« Et propter Evangelium, » hoc est, bonum nuntium, quod spiritualia temporalibus præponi docet. Psal. xvi, 4 : Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras.

« Aut fratres, » qui nolunt credere in Christum per fidem operantem dilectionem. Cantic. i, 5 : Filii matris meæ pugnaverunt contra me. Jerem. ix, 4 : In omni fratre suo non habeat fiduciam.

« Aut sorores, » nolentes cum eo pergere ad Deum. Matth. x, 36 : Inimici hominis, domestici ejus.

« Aut patrem, aut matrem, » fidem in ipso impugnantes. Deuter. xxxiii, 9 : Qui dixit patri suo et matri : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos : et nescierunt filios suos. Hi custodierunt eloquium tuum, et pactum tuum servaverunt. Psal. xliv, 11 : Obliviscere popultum tuum, et domum patris tui.

« Aut filios, » ad fidei devotionem

« Qui non accipiat centies tantum, »

In spiritualibus : quia illa quidem perfecta accipit in decem mandatis, et retributionem decem mandatorum : quorum quodlibet decuplum efficitur, dum quodlibet in admirabili dilectione Dei, et in ardore devotionis, et luce veritatis, et tranquillitate mentis, et altitudine cordis (quod omnibus infimis superponitur, et ad nulla conculcanda inclinatur), et in virtute divina invincibili, et in potestate liberæ severitatis quæ omnia legi Dei contraria corripit, et in rectitudine legis, et in mobilitate consilii danti, et in forma perficit virtutis. Hæc enim decem nisi cuilibet adsint præcepta, non impletur

<--- Page Split --->

secundum spiritualem observationem. Et sic decem in centum multiplicantur : quia perfectionem operum docet, et formam accipit virtutis, et doctrinam consilii, et rectitudinem legis, ut id quod facit sit licitum, a Deo consultum, et virtuosum : virtus autem in qua facit opus sit alta, nulli subjecta, sit vigorosa, sit a contrario expedita et remota : affectus autem quo facit, sit fervidus, lucidus, et tranquillus : et finis sit admirabiliter purus et delectabilis. Sic enim hic accipiet centum pro uno quod dimisit. Genes. xxvi, 12 : Sevit Isaac in terra illa, et invenit in ipso anno centuplum. Matth. xix, 29 : Centuplum accipiet. Et hoc accipiet,

oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tamquam malum propter Filium hominis. Gaudete in illa die, et exsultate, ecce enim merces vestra multa est in cælo 1.

« Et in sæculo futuro, »

Quod erit post mortem in terra viventium. Psal. xxvi, 13 : Credo videre bona Domini in terra viventium.

« Vitam æternam. » Vita hæc continuus est deliciarum increati spiritus influxus in spiritum creatum in admirabilibus, puris, et firmis contemplationibus, et delectationibus ex his provenientibus, nullum contrarium habentibus. Hic est enim vita beatitudinis, in quo totum est vita de fonte vitæ sincere bibita. De quo dicitur, Joan. xiv, 19 : Videtis me, quia ego vivo, et vos vivetis. Apocal. vn, 17 : Agnus qui in medio throni est, reget illos, et deducet eos ad vitæ fontes aquarum, et absterget Deus omnem lacymam ab oculis eorum. Hic est fons vitæ, in Psalmo xxxv, 10 : Domine, apud te est fons vitæ : et in lumine tuo videbimus lumen. Hæc est aqua vitæ de qua dicitur, Joan. iv, 14 : Fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Æterna autem est propter tria, scilicet immutabilitatem, simultatem, et simplicitatem. De immutabilitate quidem dicit Augustinus, quod « vera æternitas est vera. incommutabilitas. » Et ideo tota in ea absorbetur mors, sicut dicit Apostolus, ut absorbatur quod mortale est a vita 2. Quia, sicut dicit Augustinus, quamvis mutabilis sit per naturam spiritus creatus, tamen a Deo glorificatus et beatificatus, numquam mutabilitatem et mortalitatem suam exerit, undique fonte vitæ repletus. I ad Corinth. xv, 54 : Absorpta est mors in victoria. I ad Timoth. xi, 16 : Solus habet immortali-

In gratiae delectatione. Luc. vi, 36 : Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum.

« Domos, et fratres, et sorores , et matres, et filios, et agros : » quia pro quolibet quod reliquisse se gaudet, centuplum invenit in spiritualibus. Mercedem etiam dictis centum quæ induximus : divina enim et Angelorum novem ordinum dona, et gaudia jungit decuplo operum perfectioni.

« Cum persecutionibus. » Duo enim remunerantia adjungit, unum quidem promissionem spiritualium quæ dicta est : et aliud quod pungit ad exeundum, sicut filios Israel promissionibus vocavit Dominus de Ægypto, et verberibus pupugit Pharaonis ad exeundum : sic enim persecutio bona est quæ compellit ad exeundum de mundo. Deuter. xxxin, 19 : Qui inundationem maris quasi lac sugent, et thesauros absconditos arenarum. Suguntur enim quasi lac inundationes maris, quando dulces reputantur propter nomen Domini nostri. Matth. Luc. vi, 22 et 23 : Beati eritis cum vos

<--- Page Split --->

tatem, et lucem inhabitat inaccessibilem.

Talis immutabilitatis continuus influxus ab immutabili spiritu, facit immutabilem spiritum creatum : eo quod numquam mutabilitatem exercere potest in ipso natura creata. Simultas autem est, quod in Deo non est successio vicis hujus, totum quod in eo est, stat simul: et sic se influit in spiritum creatum : et hoc dicit Apostolus, I ad Corinth. xv, 28 : Erit Deus omnia in omnibus. Jacob. ii, 17 : Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis abumbratio. De simplicitate est, quod licet multis illuminationibus et attributis percipiatur, tamen omnia hæc sunt unum simplex immediate spiritui creato influxum : sicut una natura simplex est ignis, quæ influxa est candenti ferro : quæ tamen in multis proprietatibus a ferro percipitur, scilicet, caloris adustione, luminis claritate, accensione, attractione, et multis aliis similitudinibus. Sic enim illapsus spiritus simplex in spiritum creatum, trahit ad seipsum spiritum creatum : et trahendo eum ad se, unum simplex vivificat et simplificat ipsum, ne in plura de cætero dividatur. Et hoc est quod dicit Philosophus in libro de Causis, quod intelligentia magis accedens ad unum primum, magis efficitur una et simplex. Isa. lxvi, 12 : Ecce ego declinabo in vos quasi fluvium pacis, et quasi torrentem inundantem gloriam gentium, quam sugetis. Hæc igitur est vita de qua dicitur, Joan. x, 10 : Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant. Hæc igitur vita est quam in præmio accipiunt perfectionem Apostolicam imitantes.

« Multi autem primi erunt novissimi. »

rum videbatur esse primus, et ad hoc præmium perfectionis Apostolicae factus est novissimus : et gentilis qui novissimus videbatur, assumendo fidem factus est primus.

Et hæc est expositio litteralis.

Tamen novissimus veniet ad eam : et ideo est sensus : Multi autem primi, » Judæi promissionibus et observatione legis primi, « erunt novissimi, » in fine mundi redeuntes. Ad Roman. xi, 25 et 26 : Cæcitas contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret : et sic omnis Israel salvus fieret. Matth. xx, 8 : Voca operarios, et redde illis mercedem suam incipiens a novissimis usque ad primos. Et, ibidem, §. 16 : Erunt novissimi primi, et primi novissimi. Hæc est expositio litteræ.

Dicit autem hic Glossa, quia multi incipiunt et non perficiunt. Et hæc est terribilis sententia : unde Judas inceptione primus, traditione factus est novissimus : et latro malis demeritis novissimus, factus est confessione primus. Sed hæc expositio non est litteralis, quia novissimus hic a pervenientibus est exclusus : et sic non sonat novissimus, quia novissimus unus est de pervenientibus sicut primus. Tamen hæc Glossa est secundum alium Evangelistam qui dicit, Matth. xx, 16 : Multi enim sunt vocati, pauci vero electi, non electi autem sunt exclusi.

Alia expositio est, quod aliquando signo perfectionis primi sicut Religiosi, et Prælati, fiunt in præmio novissimi : quia minori coram Deo præmio digni sunt propter fastum superbiae quo inflantur. Et sæculares signo virtutis novissimi, fiunt apud Deum secretorum cognitorem primi. Luc. xiv, 11 : Qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Matth. xx, 14 : Volo et huic novissimo dare sicut et tibi.

Tangit ordinem veniendi ad hanc mercedem. Adolescens enim cum toto populo Judæorum in observatione mandato-

« Erant autem in via ascendentes Jerosolymam, et præcedebat illos Je-

<--- Page Split --->

sus, et stupebant, et sequentes timebant. »

effluamus. Ad Roman. xi, 20: Noli altum sapere, sed time.

Tangitur hic admiratio discipulorum ordinem divinæ sapientiæ audientium.

Tanguntur autem duo, scilicet, qualiter in omni perfectione Christus discipulos præcessit : et qualiter sequentes eum discipuli in his stupebant, et sibi timemebant.

« Et assumens iterum duodecim, coepit illis dicere quæ essent ei ventura. »

Hic tangit Christus ea quæ exiguntur ad salutem ex parte sua.

Dicit igitur: « Erant autem, » doctor salutis et discipuli, « in via, » quæ significat viam ad vitam. Psal. lxxvi, 20 : In mari via tua, et semitæ tuæ in aquis multis : et vestigia tua non cognoscentur : hoc est, via tua est in abysso sapientiæ et amaritudinis in difficultate : et semitæ consiliorum sunt in diluvio persecutionum, et ideo a paucis cognoscuntur cognitione beneplaciti. Matth. vii, 14 : Pauci sunt qui inveniunt eam, scilicet viam.

« Ascendentes Jerosolymam, » quando hoc dixit, ut ibi pateretur pro nobis : et signat tendentes ad visionem pacis in qua est vita æterna. Isa. lxvi, 13 et 14 : In Jerusalem consolabimini, videbitis, et gaudebit cor vestrum.

« Et præcedebat illos Jesus, » sicut in via pedum, ita etiam in omnis vitæ bonæ perfectione. Mich. ii, 13 : Ascendet pandens iter ante eos. Isa. xlv, 2 : Ego ante te ibo, et gloriosos terræ humiliabo. Psal. xviii, 6 : Exsultavit ut gigas ad currendam viam. Ad Hebr. xii, 1 et 2 : Curramus ad propositum nobis certamen : adspicientes in auctorem fidei, et consummatorem Jesum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem confusione contempta, atque in dextera sedis Dei sedet. Ideo dicitur, I ad Corinth. iv, 16 : Imitatores mei estote, sicut et ego Christi.

« Et stupebant, » in verbis sapientiæ ipsius. Luc. v, 9 : Stupor circumdederat Petrum; et omnes qui cum illo erant.

« Et timebant, » ne a tanto fastigio perfectionis exciderent. Ad Hebr. ii, 1 : Propterea abundantius oportet observare nos ea quæ audivimus, ne forte per-

Habet autem hæc pars duas partes : in quarum prima tanguntur Sacramenta causantia nostram salutem : in secunda, quia tangit gloriam suæ resurrectionis, ponitur quaestio de exaltatione duorum discipulorum præ cæteris exaltari cupientium, ibi, §. 35 : « Et accedunt ad eum, etc. »

In prima harum duo dicuntur : in quorum primo intimorum amicorum quibus omnia revelanda sunt, continetur secreta assumptio : in secundo, tangitur secretorum revelatio.

De primo dicit sic : « Et assumens iterum duodecim, » qui speciales erant Ecclesiæ fundatores, et fundamenta : et ideo specialiter erant instruendi. Psal. lxxxvii, 2 : Fundamenta ejus in montibus sanctis.

« Cæpit Jesus, » doctor salutis, « docere, » quia ita grandia fuerunt, verba, quod ad perfectum non poterant audire : et ideo « cæpit, » principia docendo, sed non usque ad perfectum. Ad Hebr. v, 11 : De quo nobis grandis sermo, et inimterpretabilis ad dicendum, quoniam imbecilles facti estis ad audendum. Joan. xvi, 12 : Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo.

« Quæ essent ei ventura, » ad salutem nostram pertinentia secundum ordinationem sapientiæ divinæ. Luc. xxiv, 44 : Necesse est impleri omnia, quæ scripta sunt in lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me.

« Quia ecce ascendimus Jerosolvmam, et Filius hominis tradetur Prin-

<--- Page Split --->

cipibus sacerdotum, et Scribis, et Senioribus, et damnabunt eum morte, et tradent eum gentibus :

Et illudent ei, et conspuent eum, et flagellabunt eum, et interficient eum : et tertia die resurget. »

Revelationem ponit sacramentorum ex parte Christi salutem nostram causantium.

Duo autem dicit : primo enim ostendit hæc in proximo esse ventura : et secundo, dicit quæ ventura sunt ei per speciem et numerum determinata.

Dicit igitur : « Quia ecce. » Quasi dicat : Jam in evidenti est et instat tempus quo omnium salus procurabitur. Joan. xii, 31 : Nunc judicium est mundi : nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Joan. xvi, 32 : Venit hora, et jam venit.

« Ascendimus, » jam in via existentes, qua vado ad patiendum : quae tamen passio licet videatur descensio et minoratio, tamen secundum veritatem ascensio est : quia omnes de morte ad vitam, de exsilio ad patriam, de inferno ad cœlum faciet ascendere. Psal. lxxxiii, 6 et 7 : Ascensiones in corde suo disposuit, in valle lacrymarum, in loco quem posuit.

« Jerosolymam, » ad locum passionis. Luc. xii, 33 : Non capit Prophetam perive extra Jerusalem. Matth. xxiii, 37 : Jerusalem, Jerusalem quæ occidis Prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt. Quæ licet olim nomine et significatione vocata fuerit Jerusalem, tamen propter iniquitates suas nomen mutavit. Apocal. xi, 8 : Vocatur spiritualiter Sodoma, et Ægyptus, ubi et Dominus Prophetarum occisus est. Isa. 1, 21 : Justitia habitavit in ea, nunc autem homicidæ.

« Et Filius hominis tradetur. »

A Juda Judæis : et a Judæis « Principi-

bus sacerdotum. » Filius hominis dico, ut dicit Glossa, ad quem pertinet pati, et tradi, et cædi : quia non potest divinitas pati, vel tradi, vel cædi. Matth. xxvi, 13, dixit Judas principibus sacerdotum : Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam ? Principibus autem sacerdotum fuit tunc utraque data potestas : spiritualis scilicet, et sæcularis in populo : quamvis super eos dominium Romani in populo Dei usurpassent.

« Et senioribus, » qui senatus dicebantur : et in eis erat perfectio consilii publicorum negotiorum.

« Et Scribis, » in quibus fuit auctoritas litteratae scientiae : ut omnes in quibus aliquid fuit praeminentiae partem habeant in reatu sanguinis Christi. Jacob, n, 6 : Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi pertrahunt vos ad judicia ? Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, socii furum : quia fuerunt socii furis Judæ. Joan. xi, 47 et 48 : Collegerunt Pontifices et Pharisæi concilium, et dicebant : Quid facimus, quia hic homo multa signa facit? Si dimitimus eum sic, omnes credent in eum.

« Et damnabunt, »

Hoc est, accusationes condemnationis quaerent contra eum. Matth. xxvi, 39 : Principes sacerdotum, et omne concilium, quaerebant falsum testimonium, contra Jesum, ut eum morti traderent.

Et hoc est quod dicit : « Damnabunt eum morte : » quae tamen condemnatio, nostra fuit a morte liberatio. Osee, xiii, 14 : De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos. Genes. 1, 23 : Post mortem meam Deus visitabit vos.

« Et tradent eum gentibus, »

Quia accusatione mortis quæsita contra eum, tradiderunt gentilium sive Romanorum potestati, ut sententia mortis proferretur in eum. Joan. xvii, 35 : Gens

<--- Page Split --->

tua, et Pontifices tui tradiderunt te mihi: quid fecisti?

« Et illudent ei, »

Tam Judæi quam gentiles. Thren. iii, 14: Factus sum in derisum omni populo meo, canticum eorum tota die. Psal. lxviii, 10: Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Job, xii, 4 et 5: Deridetur justi simplicitas: lampas contempta apud cogitationes divitum, parata ad tempus statutum.

Et conspuent eum, »

Tamquam immundum. Job, xxx, 10: Abominantur me, et longe fugiunt a me: et faciem meam conspuere non verentur.

ut cognoscamus Dominum. Joan. x, 17 et 18: Ego pano animam meam ut iterum sumam eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso: et potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam.

« Et accedunt ad eum Jacobus et Joannes, filii Zebedæi, dicentes: Magister, volumus ut quodcumque petierimus, facias nobis.

At ille dixit eis: Quid vultis ut faciam vobis?

Et dixerunt: Da nobis ut unus ad dexteram tuam, et alius ad sinistram tuam sedearnus in gloria tua. »

« Et flagellabunt eum, »

Flagellis cædent eum. Isa. lii, 5: Disciplina pacis nostræ super eum, et livore ejus sanati sumus. Psal. xxi, 4: Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt.

« Et interficient eum »

Tandem. Daniel. ix, 26: Occidetur Christus, et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Matth. xx, 19: Tradent eum Gentibus ad illudendum, et flagellantum, et crucifigendum.

Tangitur hic duorum discipulorum ad consortium regni indiscreta petitio.

Et habet tres partes : in quarum prima indiscrete petitionis continetur reprehensio : in secunda, aliorum decem Apostolorum indignatio : et in tertia, qualiter ad regnandum cum Christo procedatur communis instructio.

In primo horum tria dicuntur, scilicet, petitio indiscreta in communi, et ejusdem specificatio in speciali, et reprehensio indiscretionis.

De primo dicit duo: familiaris audaciæ duorum discipulorum ad Christum accessum, et indiscretum ambitionis eorum petitum.

« Et tertia die resurget. »

Sicut tristia dixit discipulis ignorantibus, ne videntes passionem ejus de ipso diffiderent, sed scient quod voluntarie pateretur qui hoc præsciens prædixisset: ita læta prædicit quæ tristes ad spem gaudii certificarent. Psal. iii, 6: Ego dormivi, et soporatus sum: et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Osee, vi, 3: Vivificabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos: et vivemus in conspectu ejus. Sciemus, sequemurque

Dicit igitur : « Et accedunt ad eum, » hoc est, ad Christum ausu familiari tamquam consanguinei : filii scilicet materteræ suæ, « Jacobus et Joannes, filii Zebedæi, » qui et consanguinei erant : et patrem, et omnia propter eum ad unius vocationis vocem reliquerant.

« Dicentes, » ausu familiari postulantes. Glossa super Matth. xx, 20 et seq., dicit matrem postulasse : sed Marcus dicit ipsos discipulos petiisse, desiderium eorum volens aperire quorum consilio mater petebat. Et in utroque Evange-

<--- Page Split --->

lista Dominus discipulis, non matri respondit : quia in veritate mater petitionem proposuit, sed hoc fecit mater consilio et suasu discipulorum. Sicut enim Lucas refert 1, a discipulis putabatur communiter quod regnum Christi terrenum, et in hoc saeculo illico esset manifestandum : et quod discipuli statim essent cum Domino regnaturi. Et ideo in regno illo duo isti discipuli cupiebant esse proximae dignitatis cum Rege suo.

Et hoc est :

« Magister, volumus, etc. »

Magistrum profitentur cujus disciplinam se gloriantur esse secutos. « Volumus, » quasi pro mercede a te recipere, « ut quodcumque a te petierimus, facias nobis. » Dixisti, Matth. vn, 7 : Petite, et dabitur vobis : quaerite, et invenietis : pulsate, et aperietur vobis. Et, Joan. xvi, 24 : Usque modo non petistis quidquam in nomine meo : Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit pleuum. Matth. xvn, 19 : Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo. Celant autem petitum, et a discipulis ne indignentur : et quia adhuc rudes, Deo tamquam homini loquebantur.

« At ille dixit eis : »

Non ignorans quid petere vellent, sed ut ex dictis eorum, opportune reprehensionem acciperet carnalis intellectus eorum.

« Quid vultis ut faciam vobis? Ac si dicat : Ex quo non committitis remunerationem vestram gratiae mea, videte quid velitis. Glossa : Interrogat, ut stultitiam confessos corrigat. Luc. xix, 22 : De ore tuo te judico.

« Et dixerunt. »

Carnaliter Christum in hoc mundo

illico regnaturum credentes, et visibilia invisibilibus praeferentes. Joan. xii, 37 : Cum tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum.

« Da nobis, » tamquam ex singulari privilegio prae aliis munera nos, « ut unus, » ex nobis, « ad dexteram tuam, » proximus, « et alius ad sinistram, » proximus tibi in terra regnanti, « sedeamus, » ut principes, « in gloria tua, » terrena et regiae tua dignitatis. « Magna elatio istorum et stultitia fuit, super alios in terreno regno super consortes velle inthronizari : in hoc enim non sequebantur Magistrum, qui dixit, Joan. viii, 50 : Ego non quero gloriam meam : est qui quaerat, et judicet.

« Jesus autem ait eis : Nescitis quid pelatis. »

Tangitur hic stulte petitionis reprehensio.

Et dicuntur duo : in quorum primo reprehensio ponitur : in secundo, via ad regnandum cum Christo ostenditur.

Dicit igitur : « Nescitis quid petatis, » in hoc quod sine meritis mecum regnare præsumitis, sicut Lucifer qui per seipsum ascendere voluit, Isa. xiv, 13 : In cælum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum : sedebo in monte testamenti, in lateribus Aquilonis. Et sicut primi parentes qui ex seipsis voluerunt esse sicut dii, scientes bonum et malum 2. Sed alius modus fuit quo peccaverunt isti, et alius quo peccaverunt primi parentes : sed idem fuit genus superbiae in his tribus. Isti enim in hoc elati fuerunt, quod absque merito ad thronum honoris ascendere quaerebant, primi autem parentes per vetiti gustum hoc obtinere putabant : quod etiam fuit cum demerito velle exaltari. Sed Lucifer quaerebat hoc obtinere propria virtute, et non per Deum. Hi ergo quia absque ordine sine

<--- Page Split --->

meritis ascendere cupiunt, reprehenduntur : unde Glossa : « Regnare vultis qui noni meruistis culmen honoris. » Et ideo, « Nescitis quid petatis, » regnum quarendo sine exercitio laboris. Psal. xxxv, 12 et 13 : Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatoris non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem, expulsi sunt, nec potuerunt stare; scilicet, Angelus, et primi parentes. Et ideo neque vos in hoc pede stabitis. Eccli. vn, 4 : Noli quaerere a domino ducatum, neque a rege cathedram honoris. Sed potius in devotione verborum Christi delectati, et in cultu per sapientiam ipsius dicere habebant illud Judicum, ix,13 : Numquid possum deserere vinum metum, quod latificat Deum et homines, et inter ligna caetera provoveri ?

« Potestis bibere calicem quem ego bibo? aut baptismo quo ego baptizor baptizari?

At illi dixerunt ei : Possumus. »

Tangit hic viam ad regnandum.

Et tanquntur tria, scilicet, quaestio de experientia passionis patientae, responsio inexperiorum, et benigna instructio stultorum de suis viribus praesumentium.

Dicit igitur : « Potestis bibere, etc. ? »

Duas tangit quaestiones sub metaphora, passioneni significantes. Prima est quod dicit : « Potestis, » hoc est, potestisne « bibere, » hoc est, faciliter sicut potum gluttiendo, non masticando, bibere « calicem, » qui ex charitate fervente calida potio vocatur, « quem ego, » pro vobis et pro multis, « bibo, » hoc est, ex charitate bibituris suim voluntarie, nullam comminationem, nullam defensionem exhibendo : sed ita de facili me ad patiendum exhibendo ac si bibam illam passionem ut delectabilem calicem. Ad hoc enim Christus, Matth. xxvi, 27, calicem quem bibit, discipulis etiam propinavit :

ut eos communicare Passioni suae debere doceret, dicens : Accipite, et bibite ex hoc omnes. Psal. cxv, 13 : Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Ac si dicat : Probate vires vestras, quia per Passionem venitur ad regnum. I Petr. i, 11 : Praenuntians eas quae in Christo sunt passiones, et posteriores glorias. Ad Roman. vn, 17 : Si tamen compatimur, ut et conglorificemir. Ad Philip. it, 10 et 11 : Confguratus morti ejus, si quomodo occurram ad resurrectionem, quae est ex mortuis.

« Aut baptismo »

Martyrii, « quo ego baptizor » pro vobis, ut sordes vestra abluantur, « baptizari? » Magis enim debetis velle baptizari pro me baptismo sanguinis (qui baptismus, ut dicit Damascenus, secundis sordibus non inquinatur) ut sordes vestra laevitur, quam ego, qui sanguine baptizari habeo pro vobis, ut vestra sordes laevitur, non mea; qui sordes nullas habeo, et ego, urgente me charitate, sic volo baptizari pro vobis. Probate ergo vos : utrumne vos simili charitate per sanguinem mundari velitis? Luc. xii, 30 : Baptismo habeo baptizari : et quomodo coarctor usquedum perficiatur ? Ad Roman. vi, 4 : Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in morlem : ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae dumbelmus.

Hæc est expositio litteralis.

Est autem in Scriptura sacra calix in diversa significatione, bona et mala. In bona quidem significatione est calix eruditionis sacrae Scripturae, Psal. xxii, 5 : Calix meus inebridus, quam praeclarus est ! Est calix benedictionis, Eucharistia, I ad Corinth. x, 16 : Calix benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est ? Est calix salvationis per pœnitentiam et devotionem Christi Passionis, Psal. cxv, 13 :

<--- Page Split --->

Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Est calix passionis, mortis angustia in charitate suscepta, Matth. xxvi, 42 : Pater, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua. Et, Joan. xvii, 11 : Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum ?

Calix autem in malo, est calix mundane voluptatis, Jerem. 11, 7 : Calix aureus Babylon in manu Domini, inebrians omnen terram. Et calix pene afflictae per sententiam, Psal. lxxiv, 9 : Calix in manu Domini vini meri plenus misto... Verumtamen fex ejus non est exinanita : bibent omnes peccatores terre. Est calix ebrietatis mundanorum gaudiorum, Proverb. xxm, 29 et 30 : Cui suffusio oculorum ? Nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis.

Similiter etiam baptismus est in diversa significatione : sed tantum in bona est significatione. Est enim baptismus in verbo, Joan. xv, 3 : Vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Et idem est : Vos mundi estis, quia vos baptizati estis : in aqua, unde, Joan. 1, 26 : Ego baptizo in aqua. In aqua et Spiritu, Joan. iii, 5 : Nisi quis renatus, fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. In Spiritu tantum, Act. 1, 5 : Vos autem baptizamini Spiritu sancto non post multos hos dies. In igne præsentis tribulationis, Isa. iv, 4 : Si abluerit (alia translatio) si baptizaverit Dominus sordes filiarum Sion..., in spiritu judicii, et spiritu ardoris. In morte, Luc. xii, 50 : Baptismo habeo baptizari, et quomodo coarctor usquedum perficiatur ?

« At illi dixerunt ei, »

Scilicet duo discipuli « Possumus : » inexperti propriarum virium. Cantic. 1, 7 : Si ignoras te, o pulcherrima mulierum, egredere, et abi post vestigia gregum. Et ideo stulti fuerunt, quia sui

ipsius nescierunt propriam quantitatem. Ptolomæus Philosophus : « Insipiens est « qui suiipsius nescit quantitatem, hoc « est, quantum de viribus suis præsume- « re debeat. »

« Jesus autem ait eis : Calicem quidem quem ego bibo bibetis, et baptismo quo ego baptizor baptizabimini. »

Sedere autem ad dexteram meam vel ad sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est. «

« Jesus autem ait illis : « corrigens inexperientiam, et docens corregnandi viam, et prædicens futuram eorum, quando per Spiritum instructi erant, passionem.

Dicit igitur quid passuri sunt pro nomine ejus : « Calicem quidem meum, » hoc est, Passionem voluntariam, « bibetis, » hoc est, ex charitate patiemini. Matth. xxvi, 27, et Luc. xxii, 17 : Bibite ex hoc omnes.

« Et baptismo quo ego baptizor, » voluntarii in Spiritu sancto « baptizabimini, » vel voluntate et actu. I ad Corinth. x, 2 : Omnes baptizati sunt in nube, et in mari. In nube quidem, propter spiritus mundationem : in mari, propter pœnitentiæ amaritudinem : in Mari rubro, propter sanguinis Christi et martyrii rubricationem. Sic ergo « baptizabimini, » hoc est, mundabimini.

« Sedere autem, »

Propter hæc omnia, « ad dexteram meam, » in gaudio æternitatis. Ad Coloss. ii, 1 et 2 : Ubi Christus est in dextera Dei sedens : quæ sursum sunt sapite. « Vel ad sinistram, » in perfruitione humanitatis. Proverb. iii, 16 : Longitudo dierum in dextera ejus, et in sinistra illius divitiæ et gloria.

« Non est meum, » cum quidem sit ex auctoritate : sed « non est meum, » ex

<--- Page Split --->

ordine justitiæ quæ respondet meritis, « sed quibus, » ex ordine meritorum, « paratum est, » hoc est, propter merita ab æterno dispositum a Patre meo, sicut dicitur, Matth. xx, 23. Æterna enim sapientia illud præparavit. Apocal. xiv, 13 : Opera enim illorum sequuntur illos. Et ideo stultum est quod illud appetitis sine meritis. Jacob. iv, 3 : Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis. Ad Roman. viii, 26 : Quid oremus sicut oportet, nescimus : sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus.

41

« Et audientes decem coeperunt indignari de Jacobo et Joanne. »

Hic tangitur indignatio aliorum Apostolorum. Indignatio autem eorum fuit de indiscreta petitione duorum, qui ignorantes mensuram suam, immoderata ardebant cupiditate regnandi super alios. Zachar. iv, 7 : Quid tu, mons magne, coram Zorobabel ? in planum.

« De Jacobo et Joanne, » qui aliis præferri in regno terreno cupiebant. Job, xx, 12 et 13 : Quid te elevat cor tuum, et quasi magna cogitans, atlontios habes oculos? Quid tumet contra Deum spiritus tuus, ut proferas de ore tuo hujuscemodi sermones? Causa autem fuit, quia in via disputaverant quis eorum videretur esse major, sicut dicitur, Luc ix, 46, et Matth. xvii, 1, et Luc. xxii, 24.

« Jesus autem vocans eos, ait illis : Scitis quia hi qui videntur principari gentibus, dominantur eis, et principes eorum potestatem habent ipsorum.

43 Non ita est autem in vobis : sed quicumque voluerit fieri major, erit vester minister :

Et quicumque voluerit in vobis primus esse, erit omnium servus.

Nam et Filius hominis non venit ut ministraretur ei, sed ut ministraret, et daret animam suam redemptionem pro multis. »

« Jesus autem vocans eos, » tamquam benignus doctor humilitatis, « ait illis. »

Et tangitur hic communis omnium sal utis instructio contra fastum tumoris, qui eis surrepserat : et ostenditur via salutaris ad regnandum cum Christo.

Tanguntur autem hic tria, scilicet, fastus gentium in regno terreno : dissimilitudo ad illos regnantium cum Christo : et exempli subjectio in Dei Filio.

Dicit igitur : « Scitis, » quia per ea quæ in mundo videtis hoc scire potestis, « quia hi qui videntur » (hoc dicit quia dominatus sæcularis magis est umbra et phantasma quam veritas) « principari gentibus, » sine legibus gentium, sicut ordinati in principes, sed per tyrannidem opprimunt pauperes, sicut Nemrod 1, « dominantur eis, » violenta dominatione et ambitione dominatus et potestatis. Isa. xix, 4 : Tradam Ægyptum in manu dominorum crudelium, et rex fortis dominabitur eorum. Amos, vi, 14 : Quæ lætamini in nihilo, qui dicitis : Numquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua ?

« Et principes eorum, vel potius tyranni oppressorum, « potestatem habent ipsorum, » quam pro viribus et non secundum judicium et justitiam exercent in eos. Luc. xxii, 25 : Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur.

« Non ita est autem in vobis. »

« Doctrina est viae ad regnandum cum Christo per viam humilitatis. Et ideo

<--- Page Split --->

dicit : « Sed quicumque, » scilicet inter vos discipulos meos, « voluerit fieri major, » in gloria mea, « erit vester minister, » sicut minor, qui ad obsequia est deputatus. Luc. XXII, 26 : Qui major est in vobis, fiat sicut minor : et qui præcessor est, sicut ministrator. Matth. XVII, 4 : Quicumque humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno caelorum.

« Et quicumque voluerit in vobis primus esse, » dignitate in gloria regni mei, ille per actum humilitatis et ministerii « erit omnium servus, » quantum ab obsequium. Et, Luc. XVII, 14 : Qui se humiliat, exaltabitur. Proverb. XV, 33 : Gloriam praecedit humilitas. Eccli. XI, 1 : Sapientia humiliati exaltabit caput illius, et in medio magnatorum consedere illum faciet. Job, XXII, 29 : Qui humiliatus fuerit, erit in gloria.

« Nam et Filius hominis. »

Ponit seipsum in exemplum. « Filius hominis non venit, » in carnem et in mundum formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, exinaniens semetipsum 1 : et ideo, « non venit ut ministretur ei, » hoc est, ut serviatur ei, « sed ut ministraret » aliis. Luc. XXII, 27 : Nam quis major est, qui recumbit, an qui ministrat ? Nonne qui recumbit ? Ego autem in medio vestrum sum sicut qui ministrat. Isa. LI, 13 : Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde.

Et tangit maximum quod exhibuit ministerium : et dicit : « Et daret animam suam, » in pignus, « redemptionem pro multis » efficaciter, sed pro omnibus sufficienter. Psal. CXXIX, 7 : Apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. Jerem. XII, 7 : Dedi dilectam animam meam in manu inimicorum ejus. I Joan. II, 2 : Ipse est propitiatio pro peccatis nostris : non

pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi.

« Et veniunt Jericho : et proficiscente eo de Jericho, et discipulis ejus et plurima multitudine, filius Timæi, Bartimæus cæcus, sedebat juxta viam mendicans. »

Hic ad faciem Leonis se convertens Marcus, ponit per miraculum doctrinae præhabitaé confirmationem.

Dividitur autem in quatuor particulas : in quarum prima ponuntur antecedenter impetrantia miraculum : in secunda, ponuntur miraculum impetrantia ex parte ejus in quo perfectum est miraculum : in tertia, ponuntur ea quæ circumstant miraculi perfectionem ex parte Salvatoris : in quarta autem et ultima, tangitur miraculi fructus.

In prima tanguntur quatuor : locus, et iter, discipulorum ædificatio, et turbæ comitantis eum multitudo.

De primo dicit : « Et veniunt, » itinerando versus Jerusalem, « Jericho. » Omittit autem hic Marcus quod et Matth. XX, omiserat : quod Lucas refert, XVII, 33 et seq., quod Salvator veniendo Jericho unum cæcum in via illuminavit : et, Luc. XIX, 1 et seq., quod veniens Jericho Zachæum allocutus est, et apud eum hospitatus : qui etiam merito suæ hospitalitatis est secundum nomen suum tunc justificatus. Hæc enim omnia competunt, quia Jericho luna interpretatur : luna autem est quæ suum lumen continuo mutuat a sole : sicut etiam a sole justitiæ cæcus mutuato lumine illumnatur, et Zachæus justificatur. Eccli. XLII, 7 : A luna signum diei festi : luminare quod minuitur in consummatione. Psal. LXXXVII, 38 : Et luna testis in cælo fidelis.

<--- Page Split --->

IN EVANG. MARCI, X-46.

« Et proficiscente eo, »

Christo, « de Jericho. »

Tangit iter ad Jerusalem quo festinabat ad passionem. In hoc enim nobis dedit exemplum. Ad Hebr. xii, 2 : Adspicientes in auctorem fidei, et consummatorem Jesum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempla.

« Et discipulis ejus, » qui et instruendi et confortandi erant per miraculum. Joan. ii, 11 : Hoc fecit initium signorum Jesus coram discipulis suis : et manifestavit gloriam suam, et crediderunt in eum discipuli ejus.

« Et plurima turba, » quæ ex devotione cum eo ad diem festum cum Domino ascendebat, et per miraculum ad fidem . ædificabatur. Apocalyps. vii, 9 : Vidi turbam magnam quam dinumerare nemo poterat ex omnibus gentibus, stantes ante thronum. Isa. ii, 3 : Ibunt populi multi et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus.

« Filius Timæi. »

Tangit ea quæ impetrant miraculum ex parte ejus in quo factum est : et sunt tria, scilicet, pristinæ felicitatis prosperitas, instantis miseriæ infelicitas, et instanter ad se clamantis supplicitas. Attende autem quod Matth. xx, 30 et seq., dicitur, quod duo fuerunt cæci illuminiati a Domino, sed Marcus unum ponit, qui notæ fuit famæ : et de altero non negat, sed tacet : unde Beda in Glossa : « Matthæus in hoc loco dicit duos cæcos « sæcus viam sedentes illuminatos : Lu- « cas, cum appropinquaret Jericho unum « illuminatum pari ordine : sed Lucas « scribit quod Matthæus omisit. Quod « autem hoc loco Matthæus duos dicit, « Marcus dicit unum, et alterum non ne- « gat, sciendum est unum eorum fuisse « notissimum : unde et nomen ejus et « patris Marcus commemorat, quod in

« aliis non facit, nisi cum Jairum nomi- « ne expressit : quia sicut ille nobilis « « fuit, ita et iste ex aliqua felicitate de- « « jectus, notissimæ et famosæ miseriæ « « fuit, qui non solum cæcus, verum « « etiam mendicus sedebat. » Hujus ergo illuminationem Marcus describit, quia miraculo majorem famam comparavit.

Hoc est igitur quod dicit : « Filius Timæi, » nobilis viri, nomine « Bartimæus, » qui filius pinguedinis interpretatur : ex quo nomine præterita prosperitas significatur. Job, xvi, 13 : Ego ille quondam opulentus, repente contritus sum. Luc. i, 31 : Depositi potentes de sede.

« Cæcus, »

Ex tanta prosperitate dejectum tangit in duplicem miseriam incidisse. « Cæcus, » luminibus privatus, ut vias ad quærendum necessaria non videret : et ideo « sedebat, » duces per vias non habens. Thren. iii, 2 : Me minavit et adduxit in tenebras, et non in lucem.

« Juxta viam, » non in via, ne offendiculum esset transeuntibus, et tamen a transeuntibus videretur. Matth. xx, 30 : Duo cæci sedentes secus viam. Isa. lix, 9 : Exspectavimus lucem, et ecce tenebræ : splendorem, et in tenebris ambulavimus. Forsitan enim iste quia prosperitate abusus fuit, incidit in miseriam cæcitatis et mendicæ paupertatis. Deuter. xxxiii, 29 : Palpes in meridie sicut palpare solet cæcus in tenebris, et non dirigas vias tuas.

« Mendicans, » hoc est, extensione manus paupertatem suam dicens, et in miseria corporis nulla habens vitæ solatia, et miseriæ temperamenta. Job, xxx, 3 : Egestate et fame steriles, sgualentes calamitate et miseria. Eccle. v, 12 et 13 : Est et alia infirmitas quam vidi sub sole : divitie conservatæ in malum domini sui. Pereunt enim in afflictione pessima : generavit filium qui in summa egestate erit.

<--- Page Split --->

« Qui cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cœpit clamare et dicere : Jesu, fili David, miserere mei. »

Tangit instantiam supplicantis. Et dicit duo : supplicationem, et instantiam.

In supplicatione dicit tria, scilicet excitationem ad petendum, intensionem ad clamandum, discretionem ad impetrandum.

Dicit igitur : « Qui cum audisset, » a transeuntibus : quia, sicut dicit Luc. xvnii, 36 et 37 : Cum audiret turbam praetereuntem, interrogabat quid hoc esset. Dizerunt autem ei, quod Jesus Nazarenus transiret.

Et hoc est : « Quia Jesus Nazarenus, » omni flore vernans, « est, » qui transiret: sperans de misericordia et bonitate et largitate ejus, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, excitatus est ad petendum ab eo, de quo dicitur, Luc. 1, 79 : Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent : ad dirigendos pedes nostros in viam pacis.

Et hoc est : « Cœpit clamare, » cum magna desiderii et intentionis et vocis intensione. Psal. xvn, 7 : Clamor meus introivit in aures ejus. Psal. cxvnii, 143 : Clamavi in toto corde meo, exaudi me, Domine. Baruch, ni, 1 : Anima in angustiis et spiritus anxius clamat ad te, Domine.

« Et dicere. » Tangit discretionem petitionis ad exaudiendum.

salvare possit : misericordis etiam in inimicos, quem aliena miseria in corde afficit et cogit ad miserendum. Tu qui filius hujus es, et haereditate cuncta ista accepisti, « miserere mei. » De primo dicitur, Eccli. xlvi, 1 et 2 : Jesus Nave... qui fuit magnus secundum nomen suum, maximus in salutem electorum Dei. De secundo, Joel, ii, 13 : Benignus et misericors est..., et præstabilis super malitia. Esther, xv, 17 : Valde mirabilis es, domine, et facies tua plena gratiarum. Et ideo omnes in facie ejus gratiam inveniunt. De tertio, I ad Corinth. i, 3 : In omnibus divites facti estis in illo. Et sequitur, y. 7 : Ita ut nihil desit vobis in ulla gratia. Ad Roman. x, 12 : Dives in omnes qui invocant illum. De quarto, Psal. cxxix, 7 : Apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemp tio.

Ergo, « miserere mei, » tua compassione, utramque meam miseriam corporis et fortunæ removendo. Psal. l, 3 : Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam : et secundum multitudinem miserationum tuarum. Isa. lxiii, 15 : Ubi est zelus tuus, et fortitudo tua, multitudo viscerum tuorum, et miserationum tuarum ? super me continuerunt se.

« Et comminabantur illi multi ut taceret. At ille multo magis clamabat: Fili David, miserere mei. »

« Jesu, fili David, miserere mei. »

Jesum nominat Salvatorem, cujus et officium et actus semper fuit ad salvandum. In oratione Manassæ, sub finem : Indignum salvabis me secundum magnam misericordiam tuam.

« Fili David, » manu fortis, qui salvare potest : affectu desiderabilis, qui ex benignitate cunctis exhibet vultum gratiosum : divitis regis, qui habet unde

Tangit hic ad petendum instantiam. Et tanguntur tria quæ instantiam important, scilicet increpantium comminatio, qui a clamore hunc avertere non poterant : clamoris per omnia momenta accumulatio : et petitionis ingeminatio.

Dicit igitur : « Et comminabantur ei multi, » nolentes inquietari Dominum, « ut taceret » a clamore. Luc. xvnii, 39 : Qui præibant, increpabant eum ut taceret. Ipse vero multo magis clamabat. Et

<--- Page Split --->

tales signant eos qui retrahunt a bono opere. Proverb. iii, 27: Noli prohibere benefacere eum qui potest: si vales, et ipse benefac.

« At ille multo magis clamabat. » Ad Coloss. iv, 2 : Orationi instate, vigilantes in ea. Luc. xvii, 1 : Oportet semper orare et non deficere. Thren. ii, 18 : Deduc quasi torrentem lacrymas per diem et noctem : non des requiem tibi, neque taceat pupilla oculi tui.

« Fili David, miserere mei. » Ecce petitionis ingeminatio. Matth. xv, 22 : Miserere mei, Domine, fili David. Facilis enim et mollis ad placandum fuit David, cujus tu es hæres. II Reg. xxm, 8 : Ipse est quas tenerrimus ligni vermiculus. Habacuc, i, 2 : Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te vim patiens, et non salvabis?

præceptum : unde dicit : « Præcepti illum vocari, » ut Deo et lumini æterno appropinquaret. Psal. xxxiii, 6 : Accedite ad eum, et illuminamini, et facies vestræ non confundentur. Genes. xliv, 21 : Adducite eum ad me, et ponam oculos meos super eum.

Tertium est quod juxta Christi imperium cæcus vocatur. « Et vocant cæcum, » ministri illuminationis et intercessores, « dicentes ei, » cæco jam statim illuminando. II ad Corinth. n, 8 : Confirmetis in illum charitatem.

« Animæquior esto. » Tobiæ, v, 13 : Forti animo esto, in proximo est ut a Deo cureris. Baruch, iv, 5, 4 : Animæquior esto, populus Dei, quia quæ Deo placent manifesta sunt nobis.

Ergo « surge, » hoc est, sursum ad cœli lumen age te. Ad Ephes. v, 14 : Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus.

« Et stans Jesus præcept illum vocari. Et vocant cæcum, dicentes ei : Animæquior esto : surge, vocat te.

Qui, projecto vestimento suo, exsiliens venit ad eum.

Et respondens Jesus dixit illi : Quid tibi vis faciam ? Cæcus autem dixit ei : Rabboni, ut videam.

Jesus autem ait illi : Vade, fides tua te salvum facit. Et confestim vidit, et sequebatur eum in via. »

Tangit hic ea quæ circumstant istius miraculi perfectionem.

Sunt autem septem, quorum primum est status transeuntis, cum dicit : « Et stans Jesus, » ut eum cæcus consequi posset : stetit enim ex misericordia exspectans eum, quem desidem transiverat ex justitia. Isa. xxx, 18 : Exspectat Dominus ut misereatur vestri. Cantic. ii, 9 : En ipse stat post parietem nostrum. Et quid mirum quod stat exspectans, quia ante stetit pulsans.

« Vocat te. » Ad Roman. iv, 17 : Qui vocat ea quæ non sunt tamquam ea quæ sunt.

Quartum est cæci ad lumen acceleratio, et hoc est :

« Qui, projecto vestimento suo, »

Ut rverentiam exhiberet, et pristini erroris per confessionem conversationem deponeret. Cantic. v, 3 : Ex spoliavi me tunica mea, quomodo induar illa ? Ad Ephes. iv, 22 : Deponere vos secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris.

« Exsiliens, » præ gaudio quod concepit spe sanitatis percipiendæ. Cantic. ii, 8 : Ecce iste venit, saliens in montibus, transiliens colles : quia etiamsi claudus fuisset, præ gaudio saltasset : et hoc fuit signum perfectæ fidei, quia aliter gaudium tantum non concepisset. Isa. xxxv, 6 : Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum.

Secundum est adducendi cæci ad se

« Venit ad eum, » Salvatarem et illu-

<--- Page Split --->

minatorem omnium. I Regum. xxv, 8 : In die bona venimus ad te.

« Et respondens Jesus dixit illi. »

Quintum est, in quo per quaestionem intendit Dominus aliis hujus caeci ostendere affectum. « Quid tibi vis facium ? » Hoc quaerit non ignorans, sed ut aliis ostendatur quod non carnale aliquid, sed perceptionem luminis interioris et exterioris habet in desiderio. Tob. v, 12 : Quale gaudium mihi erit, qui in tenebris sedeo, et lumen cæli non video ?

« Cæcus autem dixit ei, » de videndo lumine suum exclamans desiderium. Eccle. xi, 7 : Dulce lumen et delectabile est oculis videre solem.

« Rabboni, » dulcissime magister, qui veritate tua omnes illuminas, qui dixisti, Joan. vni, 12 : Ego sum lux mundi : qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitæ : qui dixisti adhuc, Joan. ix, 39 : In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant, et qui vident, cæci fiant.

« Ut videam. » Luc. xvii, 41 : Domine, ut videam 1. Psal. xvii, 29 : Deus meus, illumina tenebras meas.

« Jesus autem ait illi, »

Fons veræ lucis. Sapient. vn, 26 : Cendor est lucis æternæ, et speculum sine macula.

« Vade, » illuminationis profectu. Et

hoc est sextum. Psal. lxxxvii, 16 et 17 : Domine, in lumine vultus tui ambulaubunt : et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in justitia tua exaltabuntur. Baruch, in, 14 : Disce ubi sit lumen oculorum et pax.

« Fides tua, » qua me posse hoc tibi facere credis, « te salvum fecit. » Luc. vn, 30 : Fides tua te salvam fecit, vade in pace.

« Et confestim vidit. »

Hoc est septimum. « Confestim, » quia nescit tarda molimina Spiritus sancti gratia. Et ne putetur per medicinam curatus, statim in momento factum est. Confestim ergo vidit. Psal. cxvii, 18 : Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Act. ix, 18 : Ceciderunt ab oculis ejus tamquam squamæ, et visum recepit. Mich. vn, 8 : Cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est.

« Et sequebatur eum in via. »

Fructus est miraculi et utilitas. Matth. vn, 19 : Sequar te quocumque ieris. Hic enim de cætero lumen sequebatur, ne in tenebris impingeret. Joan. xii, 36 : Dum lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis. Ad Ephes. v, 8 : Ut filii lucis ambulate. Hoc enim est primum lucis beneficium ut sequamur lucem.

1 Matth. xx, 33 : Dicunt illi : Domine, ut ape-

<--- Page Split --->

CAPUT XI.

Super pullum asinæ cum honore Jerusalem ingreditur : ficum maledicendo arefacit : ementes ac vendentes de templo ejicit : efficaciam fiduciæ in Deum ostendit, dicens fratri remittenda quæ in nos commisit : Scribis non dicit qua potestate hæc faciat, eo quod nec illi responderent ad propositam de Joannis baptismo quæstionem.

<--- Page Split --->

mittite si quid habetis adversus aliquem4, ut et Pater vester qui in cœlis est dimittat vobis peccata vestra.

<--- Page Split --->

IN CAPUT XI MARCI

ENARRATIO.

fides Patrum et Gentium vocatarum ostenditur, ibi, y. 8 : « Multi autem vestimenta sua straverunt, etc. » In tertia, desiderium salutis Judaeorum in Christo, et ingratitudo eorumdem demonstratur, ibi, y. 11 : « Et introivit Jerosolymam in templum : et circumspectis, etc. »

« Et cum appropinquarent Jerosolymæ et Bethaniæ ad montem Olivarum. »

Ab hoc loco agere incipit de electione quorumdam ad regnum Leonis pertinentium, et de reprobatione aliorum.

In prima harum patrium tres sunt paragraphi: in quorum primo discipulorum missio continetur: in secundo, obedientia discipulorum perfecta describitur: et in tertio, electionis Gentium metaphora per sessionem aselli demonstratur.

In primo horum paragraphorum duo dicuntur, scilicet, discipulorum missio, et legationis injunctio.

Continentur autem in ea tria capitula : in quorum primo sub metaphora describitur Synagogæ reprobatio, et Ecclesiæ de gentibus electio : in secundo autem meritum reprobationis ostenditur, quod est hujus libri capitulum duodecimum : in tertio autem, hoc est, tertiodecimo hujus libri capitulo, modus reprobationis Synagogæ determinatur.

Circa missionem duo attenduntur, scilicet, loci unde mittuntur opportunitas, et nuntiorum idoneitas.

De loci opportunitate tria dicuntur : describitur enim opportunitas ex viae termino: et describitur opportunitas ex loci in quo missio ordinata est mysterio : et tertio, describitur ex loci a quo missio est facta proprio significato.

Istud autem capitulum in duas dividitur partes : in quarum prima duplex metaphora reprobandæ Synagogæ inducitur : in secunda autem quæstio de potestate hujus reprobationis determinatur, ibi, y. 27 : « Et veniunt rursus Jerosolymam, etc. »

Prima harum adhuc secundum duplam reprobationis metaphoram in duas partes distribuitur, quarum prima est metaphora inducens inobedientiam legis, propter quam Synagoga reprobatur: secunda autem, ariditatem dulcedinis intellectus spiritualis, propter quam per panem condemnatur sterilitati : quæ incipit ibi, y. 12 : « Et alia die cum exirent a Bethania, esuruit. »

Adhuc autem prior harum in tres sciiditur partes : in quarum prima per adductionem pulli indomiti Gentium vocatio, et reprobatio Judaeorum præsignatur. In secunda, per processionem una

Dicit igitur:« Et cum » (quinque diebus ante Pascha, hoc est, die dominica palmarum) « appropinquarent, » hoc est, Jesus et discipuli appropinquare inciperent, « Jerosolymæ, » ad quam Jesus tendebat tamquam ad locum passionis. Luc. xviii, 31 : Ecce ascendimus Jerosolymam : et consummabuntur omnia quæ scripta sunt per Prophetas de Filio hominis 1. Luc. xm, 33 : Non capit Prophetam perire extra Jerusalem. Hic autem locus opportunus fuit passioni, quia per passionem introitus est ad æternæ pacis visionem, quod Jerusalem interpretatur. Ad Galat. iv, 26 : Illa, quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Isa. lxvi, 13 et 14 : In Jerusalem consolabimini, videbitis, et gaudebit cor vestrum.

« Et Bethaniæ. » Locus est in quo or-

<--- Page Split --->

dinatum est de missione ista. Joan. xii, et seq.: Jesus ergo, ante sex dies Paschæ, venit Bethaniam, ubi Lazarus fuerat mortuus, quem suscitavit Jesus. Fecerunt autem ei cænam ibi: et Martha ministrabat. Lazatus vero erat unus de discumbentibus cum eo. Maria ergo accepit librum unguenti nardi pistici, pretiosi: et unxit pedes Jesu, et certesit pedes ejus capillis suis: et domus impleta est ex odore unguenti. Et ibi proditor pro unguenti recuperatione concepit protidionem: et Christus ibi ordinavit electorum, per discipulorum legationem, vocationem: et hoc fuit sabbato ante palmas. Hic autem locus non nisi duodecim stadiis distabat a Jerusalem. Opportunus autem fuit, quia Bethania domus obedientiæ interpretatur, et per obedientiam Patris ordinatum est vocationis electorum officium. Ad Philip. n, 8: Factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis.

« Ad montem Olivarum. » Matth. xxi, 1: Cum venissent Bethphage ad montem Oliveti. Bethphage enim casale parvum erat in latere montis Oliveti situm : opportunus autem locus fuit unde talis missio fieret : unde Glossa : « Hæc in monte Oliveti posita esse dicitur, ut Ecclesia per gratiam Dei esse salvanda signetur : quam unctione spiritualium charismatum, et scientiæ et pietatis luce fovet. » Mons enim Oliveti spiritualium distributor gratiarum esse signatur : et ne absconderetur civitas supra hunc montem posita, mittit duos ex discipulis suis, dicens illis : Ite in castellum quod contra vos est. Sic ergo patet hujus loci, unde facta est, ad ipsam legationem convenientia. Matth. v, 14: Non potest civitas abscondi supra montem posita. Mons enim est elevatio potestatis ecclesiasticae : et fructus olivæ signat gratiarum in Ecclesia ubertatem. Cantic. 1, 2: Oleum effusum nomen tuum. Eccle. ix, 8: Oleum de capite tuo non deficiet.

« Mittit duos ex discipulis suis. »

Tangitur hic legatorum sive nuntiorum idoneitas.

Duo autem tanguntur circa hoc, scilicet mysterium, et informatio æterna veritatis.

Dicit igitur : « Mittit, » auctoritatem dans legationis. Matth. x, 16: Ecce ego mitto vos sicut oves. Luc. x, 3: He : Ecce ego mitto vos.

« Duos, » propter geminæ charitatis affectum, sicut dicit Gregorius, quia « Charitas non minus quam inter duos « haberi potest. » Vel, sicut dicit Glossa, propter veritatis scientiam, et operis munditiam. Proverb. xvii, 19: Frater qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma. Eccle. iv, 9: Melius est duos esse simul quam unum: habent enim emolumentum societatis suæ.

« Ex discipulis suis, » quos æternæ informaverat veritatis institutis. Joan. viii, 31 et 32: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos.

« Et ait illis : He in castellum quod contra vos est. »

« Et ait illis. » Injungens illis suæ legationis officium. II ad Corinth. v, 20: Legatione fungimur tamquam Deo exhortante pér nos.

« Ite in castellum. » Injuncta hæc tangitur discipulis legatio.

Quatuor autem dicit: legationis processum, legatorum eventum, legationis officium, et legationis injunctæ statim ad movendum impedimentum.

Primum tangit cum dicit : « Ite, » procedendo legationis processu et profectu. Marc. xvi, 13: Euntes in mundum universum, prædicate Evangelium omni creaturæ. Job, xxxviii, 33 : Numquid mìttes fulgura, et ibunt, et revertentia dicent tibi : Adsumus ? Ac si dicat : Non

<--- Page Split --->

tu facies hoc, sed ego. Fulgura enim sunt Apostoli tonantes prædicatione, et micantes coruscatione, et ferventes comminatione, et blandientes leni lumine, æternæ vitæ promissione.

« In castellum, » quod jam propter iniquitatem, ea quae erat metropolis civitas, in castellum humile sit conversa. Isa. i, 21 : Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii? justitia habitavit in ea, nunc autem homicidæ. Incastellata autem est armis contra Deum ordinatis. Thren. in, 7 : Circumædificavit adversum me, ut non egrediar. Psal. lix, 11 : Quis deducet me in civitatem munitam ?

« Quod contra vos est, » quia tota se totam paraverat civitas contra Salvatorem. Psal. liv, 11 et 12 : Vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus iniquitas :... et non defecit de plateis ejus usura et dolus. Hæ sunt munitiones contra quas mittuntur Apostoli. II ad Corinth. x, 4, 5 : Consilia destruentes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei.

populum, qui nulla lege frænatus fuerat. Job, xi, 12 : Vir vanus, in superbiam erigitur, et quasi pullum onagri se natum liberum putat. Putabat enim gentilis populus se natum ad libertatem, et ideo nulla lege se frænari permisit.

« Ligatum, » multorum vinculis peccatorum. Proverb. v, 22 : Iniquitates suæ capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur. Psal. cxvii, 6 : Dolores inferni circumdederunt me, præoccupaverunt me laquei mortis. Et, Psal. cxviii, 61 : Funes peccatorum circumplezi sunt me, etc.

« Super quem, » regendum ad honestatem legum, « nemo adhuc hominum, » ratione utentiium, « sedit, » domandum et regendum : sed in barbaris scientia (alias, scientiis) vivit vagans per campos licentiae. Psal. lxxx, 13 : Ibunt in adinventionibus suis. Job, xxxix, 5 : Quis dimisit onagrum liberum, et vincula ejus quis solvit ? Onager est asinus agrestis cui nullus rationabilium insedit doctorum, ut dicit Glossa.

« Solvite illum, »

« Et statim introeuntes illuc, invenietis pullum ligatum, super quem nemo adhuc hominum sedit : solvite illum et adducite.

Et si quis vobis dixerit : Quid facitis ? dicite : Quia Domino necessarius est : et continuo illum dimittet huc. »

Tangit hic legatorum eventum.

Dicit igitur : « Et statim, » in ipso urbis promurai, « introeuntes, » quia statim occurrit eis quod quaerebant. Genes. xxvn, 20 : Voluntas Dei fuit, ut cito occurreret mihi quod volebam.

« Illuc, » hoc est, inibi, « invenietis pullum. » Luc. xix, 30 : Invenietis pullum asinæ alligatum, cui nemo umquam hominum sedit. Qui nullo fræno domitus et attractus gentilem significat

A vinculis peccatorum. Matth. xvi, 19 : Quodemque solveris super terram, erit solutum et in caelis. Psal. cxliv, 7 et 8 : Dominus solvit eompeditos, Dominus illuminat caecos.

Et absolutum a vinculis peccatorum, « adducite mihi » insidendum et regendum. Et hæc est injuncta legatio. Joan. 1, 42 : Adduxit eum ad Jesum. Isa. lx, 5 : Tunc videbis et afflues, mirabitur et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. Omnes enim illi per pullum significantur, adducendi per Apostolos.

« Et si quis vobis dixerit, »

Hoc est, si aliquis vobis aliquid dixerit objiciens contra pulli solutionem : totus enim mundus contra solutionem

<--- Page Split --->

pulli istius rationibus armabatur, solutioni contradicens. Ezechiel. iii, 12 : Audivi post me vocem commotionis magnae. Psal. xcii, 3 : Elevevarunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam, hoc est, defluentes temporaliter infideles. Sic eductioni populi de Ægypto Ægyptii contradixerunt. Sic Pharao contemptus surgit in scandala. Luc. xix, 31 : Si quis vos interrogaverit, dicens :

« Quid facitis ? » hoc est, quare hoc facitis ? Sicut multi quaerunt rationem, quare a libertate vocetur aliquis ad fidem vel religionem ? Isa. lviii, 2 : Scire vias meas volunt. Exod. v, 2 : Nescio Dominum, et Israel non dimittam.

« Dicite, » hoc est, rationes fidei ostendite : « Quia Domino » regendus pullus « necessarius est. » Non necessitate Domini, sed necessitate pulli, quia aliter indomitus periret. I Petr. iii, 13 : Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est spe, et etiam fide.

« Et continuo, » audita fidei ratione, « illum » pullum « dimittet huc, » adducendum ad me. Isa. xlv, 2 : Ego ante te ibo, et gloriosos terrae humiliabo: portas areas conteram, et vectes ferreos confringam. Dominus enim assignata rationabili ratione fidei, humiliat intellectum audientium, et humiliat gloriosos terrae Philosophos. Et confringit portas areas, quando frangit Oratorum eloquentiam per orbem sonantem. Et vectes ferreos confringit, quando acutos syllogismos dialecticae fidei subdit. Et tunc dimittitur ab eis adducendus ad Dominum, qui ante rationibus phantasticis detinebatur.

« Et abeuntes invenerunt pullum ligatum ante januam foris in bivio: et solvunt eum.

Et quidam de illic stantibus dicebant illis : Quid facitis solventes pullum ?

Qui dixerunt eis sicut praeceperat illis Jesus, et dimiserunt eis. »

Tangitur hic discipulorum simplex obedientia.

Et dicuntur hic quinque : profectus, sermonis praedicti effectus, praecepti impletio, praesentium adstantium contradictio, et pulli ad Dominum adductio.

Dicit igitur : « Et abeuntes, » discipuli a Domino ad obedientiae perfectionem. Ezechiel. i, 14 : Animalia ibant in similitudinem fulguris coruscantis. Nulla enim erat dubitatio, nulla interrogatio, quo minus injunctae obedientiae opus non statim perficeretur in impetu charitatis et fervore spiritus.

« Inverenurt pullum » liberum, nullo jugo obedientiae pressum, nullo fraeno alicujus legis fraenatum : « ligatum » loris suorum peccatorum et lasciviarum. Osee, iv, 19 : Ligavit eum spiritus in alis suis, hoc est, spiritus fornicationis et lasciviae. Orat. Manassa versus medium : Incurvatus sum multo vinculo ferreo..., et non est respiratio mihi.

« Ante januam, » hoc est, ante fidei principia et articulos per quos est ingresssus in Ecclesiam. Joan. x, 9 : Ego sum ostium : per me si quis introierit, salvabitur, et pascua inveniet. Genes. xxiv, 31 : Ingredere, benedicite Domini, cur foris stas ? Quia foris est qui est ante principia fidei et ante Christum.

« In bivio, » hoc est, in libertatis arbitrio : quia poterat intrare et divertere prout volebat. Eccli. xv, 18 : Ante hominem vita et mors, bonum et malum : quod placuerit ei, dabitur illi. Ad litteram tamen, sicut alibi diximus, erant ibi ligata animalia onerifera : ut pauperes qui ad diem solemnem ascenderant, et lassati in via perficere iter non poterant illis vehementur. Vel si forte onera habebant ad ritus sacrificiorum pertinentia, animalibus illis communibus vehementur : ut sacrificiorum usus in tanta haberetur solemnitate. Sed primum est, quod mysterium est de intentione Domini.

<--- Page Split --->

« Et solvunt eum. »

Ecce obedientia. Psal. cxv, 16 et 17 : Dirupisti vincula mea : tibi sacrificabo hostiam laudis.

« Et quidam de illic stantibus dicebant. »

Sicut Athenienses dixerunt Paulo, Act. xvii, 19 et 20 : Possumus scire quae est haec nova, quae a te dicitur, doctrina? Nova enim quaedam infers auribus nostris.

« Quid facilis solventes pullum? » hoc est, quare hoc facitis? quia paternas leges et consuetudines relinquitis, et nova quaedam et hactenus inaudita servare vultis. Joan. ix, 28 et 29 : Tu discipulus illius sis, nos autem Moysi discipuli sumus. Nos scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc autem nescimus unde sit.

« Qui, »

Scilicet discipuli, « dixerunt illis, » taliter objicientibus, « sicut praeceperat Dominus, » omnem objectionem eorum et laqueum dissolventes. Psal. xiv, 4 : Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus : timentes autem Dominum glorificat.

« Et dimiserunt eos, » nihil ulterius objicientes. I Reg. ii, 9 : Impii in tenebris, scilicet ignorantiae, conticescent, quia non in fortitudine sua roborabitur vir.

« Et duxerunt pullum ad Jesum : et imponunt illi vestimenta sua, et sedit super eum. »

Perfectio est obedientiae discipulorum. Psal. xxxv, 7 et 8 : Homines et jumenta salvabis, Domine : quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus,

Psal. lxxii, 23 : Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Pullus enim licentiosse liber, quem nullum praeceptum legis divinae domuerat, et quem nulla lex humana ordinaverat ad disciplinam : adducitur autem, quando fraenum legis imponitur, et regimini divino praeparatur. Hoc significatur, Joan. i, 41 et 42, ubi dicit Andreas fratri suo Simoni : Invenimus Messiam, qui dicitur Christus : et adducit eum ad Jesum. Ad litteram etiam Philippus putatur fuisse unus ex discipulis qui missi fuerunt ad pullum adducendum, quia ipse primus gentilem adduxit eunuchum reginae Candacis 1. Alter autem putatur fuisse Petrus, qui adduxit Cornelium centurionem 2.

Tanguntur autem tria adhuc, scilicet pulli adductio, stramenti praeparatio, et Domini inessio. Primum fit per fidei praedicationem, secundum per exempli et virtutis informationem, tertium autem per Domini in regimine gubernationem.

Dicit igitur : « Et duxerunt pullum ad Jesum, » fidem gentibus praedicando, « et imponunt illi, » pullo pro stranento, « vestimenta sua, » ut in eis Dominus molliter sederet. Vestimentum autem quod sic ad substernendum est aptum vocatur stragulum, a stramento sic vocatum. Proverb. xxxi, 22 : Stragulatam vestem fecit sibi. Hoc autem spiritualiter fit, quando Doctor talia exhibet exempla, quae super alio poni possunt per impositionem. I Regum, xviii, 4 : Exspoliavit se Jonathas tunica sua, usque ad gladium et balteum. Quia gladium verbi Dei in praedicationis officio, et balteum in prelationis Ecclesiasticae fastigio Praelatus subdito communicare non debet. Quædam tamen Glossa dicit, quod vestimenta significant corpora Sanctorum : quae pro confirmatione multi martyres straverunt, ut viam gentilibus ad fidem praepararent. Proverb. xxxi, 22 : Byssus et purpura indumentum ejus. Byssus in

<--- Page Split --->

candore innocentiae, et purpura in sanguinis rubore. Apocal. ii, 4: Qui non inquinaverunt vestimenta sua, scilicet cum mulieribus, ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt.

« Et sedit Dominus super eum, » hoc est, pullum, de caetero fraeno Domini legendum. Zachar. ix, 9 : Exsulta satis, filia Sion, jubila, filia Jerusalem. Ecce Rex tuus veniet tibi justus, et Salvator : ipse pauper, et ascendens super pullum filium asinae. Isti sunt nitentes asini, quibus insident pugnatores Diaboli doctrinis et exemplis Apostolicis strati. Judicum, v, 10 : Qui ascenditis super nitentes asinos, et sedetis in judicio, et ambulatis in via, loquimini.

8

« Multi autem vestimenta sua straverunt in via : alii autem frondes caedebant de arboribus et sternebant in via. »

Tangitur hic ordinata Domini processio, per quam una tides gentium vocatarum et Patriarcharum demonstratur, ut inserti sciantur esse in radicem olive. Ad Roman. xi, 17 : Tu cum oleaster esses, insertus es in illis, scilicet in ramis bonae olive, et socius radicis et pinguedinis olive factus es.

Habet autem haec processio tres partes: quidam enim viam praeparando suavem viam fecerunt, alii viam ornaverunt, tertii laudes unitatem fidei declarantes decantaverunt.

Per indumentum enim pullus non calcitrat, et per virtutis exemplum asininus homo rudis molliter in vita Ecclesiastica pedem ponit, et per corpora martyrum ne cadat in fide confirmatur. Isa. xl, 3 : Parate viam Domini. Job. xxxvii, 17 : Nonne vestimenta tua calida sunt, cum perflata fuerit terra austro ? Apocal. xvi, 14 : Beatus qui custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet. Eccle. ix, 8 : Omni tempore sint vestimenta tua candida.

« Alii autem cædebant frondes »

Virides « de arboribus, » ut viam ornarent, « et sternebant in via. » Hæ autem frondes signant virides Patrum sententias de Christo promulgatas, et flores virtutum. Eccli. xxiv, 22 : Rami mei honoris et gratiae. Matth. xxi, 8 : Alii cædebant ramos de arboribus, etc. 1 . Levit. xxiii, 40 et 41 : Sumetis vobis fructus arboris pulcherrime, spatulasque palmarium, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, et letabiimini coram Domino Deo vestro : celebrabitisque solemnitatem.

« Et qui præibant et qui sequebantur clamabant, dicentes : Hosanna !

Benedictus qui venit in nomine Domini : benedictum quod venit regnum patris nostri David. Hosanna in excelsis. »

De primis dicit: « Multi autem, » procedentium cum Domino ad festum Paschæ, « straverunt vestimenta, » indumentorum, vel exemplorum, vel corporum, « in via, » ut molliter et pulchre jumentum incederet vehens Dominum, et ad duritiem et inæqualitatem lapidum sub Domino non calcitraret : unde Glossa, « ut noffenso pede pullus transiret. »

Hic tangit de laude. Tangit autem duo : diversitatem laudantium, et unitatem laudis.

De primo dicit : « Et qui præibant, » in via ante Dominum, qui signant Patres præcedentes primum adventum. Genes. xxxii, 16 : Antecedite me, et sit spatium inter gregem et gregem. « Decebat enim, ut dicit Augustinus, ut magnus rex ve-

<--- Page Split --->

niens, multis antecedentibus eum præconibus prænuntiaretur. »

« Et qui sequebantur, » Christi in carne adventum usque in finem sæculi. Daniel. III, 41 : Nunc sequimur te in toto corde, et timemus te, et quærimus faciem tuam.

« Clamabant dicentes. »

ris: Jesum enim Salvatorem deprecantur ut salvificet, ne significatio nominis ab effectu cadat Salvatoris. Orat. Manassæ sub finem : Indignum salvabis me secundum magnam misericordiam tuam. Hæc autem salus facta est per Passionem ad quam ibat. Psal. xliii, 8 : Salvasti enim nos de affligentibus nos, et odientes nos confudisti.

Tangitur hic unitas laudis in tribus, scilicet in prædicatione venientis, et in prædicatione potestatis, et in desiderio salutis.

In primo dicuntur tria : intensio devotionis, præconium venientis, confessio majestatis.

De primo dicit : « Clamabant, » quod intensionem significat devotionis. Isa. VI, 4 : Commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis. Quia iste clamor novæ gratiæ commotionem et finem significabat templi Synagogæ. Psal. xxvi, 6 : Circuivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis : cantabo et psalmum dicam Domino.

« Dicentes, » in desiderio salutis :

« Hosanna ! »

Glossa : « Hosanna verbum Hebræum, et compositum ex integro et corrupto. Osi enim salva, vel salvifica : amna autem interjectio est deprecantis. Denique in Psalmo cxvii, 23, ubi Septuaginta interpretes transtulerunt : O Domine, salvum me fac, ibi in Hebræo habetur Anna, Adonai, Hosanna. Quod noster Hieronymus ita transtulit : Obsecro, Domine, salva, obsecro. Idem ergo est osi, Domine, per interjectionem obsecrantis, quod obsecro, Domine, per ipsum verbum obsecrationis 1. » Hæc Glossa videtur esse magistralis : et secundum hanc expositionem vox clamantium in desiderio salutis videtur alludere nomini Salvato-

« Benedictus. »

Præconium est venientis. Dicitur autem benedictus non passive, quod ab aliquo ut majore acceperit benedictionem, sed quia ut omni benedictione plenus, etiam in maledictis benedictio ab ipso profluxit. Eccli. xxxix, 27 et 28: Benedictio illius quasi fluvius inundavit. Quomodo cataclysmus aridam inebriavit ? Hæc autem benedictio tria facit, scilicet, quia maledictum primum in benedictionem commutat. Genes. xxvii, 13 : In me sit ista maledictio : tantum pergens affer qua dixi. Secundo, omnibus bonis nos implet: quia sicut dicit Gregorius : « Benedictio Dei est bonorum col- « latio, et eorumdem multiplicatio. » Unde etiam ipse veritatis inimicus hæc dicit, Job, i, 10 : Operibus manuum ejus benedixisti, et possessio ejus crevit in terra. Deuter. xxxiii, 23 : Nephthali abundantia perfruetur, et plenus erit benedictionibus Domini. Nephthali latitudo interpretatur: quia bonis Domini dilatamur. Tertio, benedictio Domini munit et tutat contra hostem: unde, Genes. xxxii, 26 et 28, cum Jacob timeret hostes, dixit Domino: Non dimittat te nisi benedixeris mihi. Et benedixit eum in eodem loco, dicens: Si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra homines prævalebis ? Sic ergo clamant eum benedictum, omnibus benedicentem. Genes. xii, 3: In te benedicentur omnes gentes.

<--- Page Split --->

« Qui venit. »

« Benedictum quod venit regnum. »

In præterito quidem venit in mundum, sed modo venit ad patiendum et immolandum: et per resurrectionem ad regnandum. Psal. cxvii, 26 et 27: Benedidictus qui venit in nomine Domini ! Deus Dominus, et illuxit nobis.

« In nomine Domini. »

Professio est majestatis. In nomine enim Domini venire est notam divini dominii in se omnibus ostendere, sicut Christus venit in omni majestate Patris, notata et expressa per modum signorum : hæc enim fecit absque clave supplicationis sicut potestatem habens. I ad Timoth. vi, 15 : Beatus et solus potens, Rex regum, et Dominus dominantium. Apocal. xix, 16 : Habens in vestimento, et in femote suo scriptum : Rex regum, et Dominus dominantium. Sic ergo venit in nota et nomine Domini, omnibus superpositis dives in omnes in omni gratia : et non nutantis virtutis qui suos continere valeat, ne umquam ad scabellaria, quæ conculcanda sunt, inclinentur. De primo horum dicitur, Psal. viii, 7 et 8 : Constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. De secundo, I ad Corinth. i, 3, 7 : In omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo, et in omni scientia... : ita ut nihil desit vobis in ulla gratia. De tertio, ibidem, 3. 8 : Qui et confirmabit vos usque in finem sine crimine. Hæc enim tria (ut dicit Dionysius) sonat nomen Domini : dicit enim sic : « Dominus est non pejorum sive inferio- « rum excessus tantum, sed et omnium « pulchrorum et bonorum possessio fir- « ma, et non cadere valens fortitudo. » Sic ergo venit in nomine Domini : et hoc est præconium venientis.

Hæc est prædication potestatis. Regnum enim nihil aliud est nisi completa et unica in omnes potestas continendi in legibus, et officiorum ordine, et virtutibus et potestatibus omnes subjectos. Dicit enim Dionysius, quod « regnum est « omnis finis, et ordinis, et legis distri- « butio. » Hoc ergo incipit in gratia in Christo in quo sui continentur et reguntur in omnis finis et boni perfectione, et in omni graduum et dignitatum et officiorum divinorum ordine, et in omni divinarum legum honestissima distributione, quæ pro locis et temporibus et personis unicuique secundum propriam dignitatem distribuuntur. Psal. cxliv, 13 : Regnum tuum, regnum omnium sæculorum : et dominatio tua in omni generatione et generationem.

Hoc regnum dicitur esse

« David patris nostri »

Quia in ipso est præfiguratum, qui est secundum cor Dei electus '. Act. xii, 22 : Inveni David,... virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Et in nomine David est perfectum : quia ut manu fortis suos continet, et in adspectu desiderabilis plenas omnibus largitur donationes gratiarum. Et de fortitudine quidem dicitur, Isa. xix, 4 : Rex fortis dominabitur eorum. Exod. xv, 11 : Quis similis tui in fortibus, Domine ? De desiderio autem benignam et largissimam faciem ejus videndi dicitur, Esther, xv, 17 : Valde mirabilis es, domine, et facies tua plena est gratiarum. Et hoc dictum est de eo de quo dicitur, Esther, ii, 18 : Dona largitus est juxta magnifcientiam principalem. Ad Ephes. iv, 8 : Dedit dona hominibus.

Sic igitur : Benedictum est quod venit in Christo regnum patris nostri David, quia rex iste non ut tyrannus opprimit,

<--- Page Split --->

sed in affectu patris suos diligit. Jerem. III, 19: Patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis. Isa. LXIV, 8: Pater noster es tu, nos vero lutum: et fictor noster tu, et opera manuum tuarum omnes nos. Joan. VIII, 41: Unum patrem habemus Deum. Unde Glossa: Hoc consonat Gabrieli qui ait: Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus 1: ut scilicet, gentem quam David temporaliter rexit, et cui exempla justitiae praebuit, et spiritualibus hymnis ad fidem et Dei timorem accendit: ipse factis, verbis, donis, et promissis ad regnum cœeleste regeret, et ad regnum cœeleste introduceret.

Multa autem de his notata sunt, Matth. XXI, 1 et seq., Luc. XIX, 29 et seq., et Joan. XI, 12 et seq., quae ibi requiri habent, quia magis ibi competunt quam hic: haec historia enim de primo est canone, in quo omnes Evangelista conveniunt. Factum autem est istud in die palmarum, quinque diebus ante Pascha Judaeorum.

« Et introivit Jerosolymam in templum : et circumspectis omnibus, cum jam vespera esset hora, exiit in Bethaniam cum duodecim. »

« Hosanna in excelsis. »

Ingemination est desiderii salutis. Quod dicit: « In excelsis, » signum est quod in inferioribus non est salus, sed multiplex periculum : sed in excelsis (quae sola cœelestia sunt) salus sine periculo invenitur. Job, XVII, 3: Libera me, Domine, et pone me juxta te, et cujusvis manus pugnet contra me. Vel, per hoc quod dicitur : « In excelsis, » hic signatur per primum Hosanna, quod Christus rex est in terra universa per fidem et gratiam. Per hoc autem quod additur hic : « In excelsis, » significatur quod non tantum in terris, sed etiam in cœelestibus Christus regnat : quia per eum ea quae in terris et in cœelo sunt instaurantur 2. Unde Glossa: Per hoc quod jungitur, « Hosanna in excelsis, » quod est salus, significat quod adventus Christi non solum hominum salus, sed totius mundi : terrena jungens cœelestibus, ut ei omne genu flectatur cœelestium, terrestrium et infernorum 3.

Sic igitur dicitur : « Hosanna in excelsis. » Et hic terminatur laus istius processionis.

Hic ostenditur desiderium salutis Judæorum in Christo, et ingratitudo Judæorum ad tantum beneficium.

Dicuntur autem hic duo : quorum unum est beneficium quod impedit Dominus ad salutem procurandam : secundum autem est ingratitudo quam Judæi impenderunt Salvatori.

Dicit igitur : « Et intravit » Jesus ut exhiberet salutem, « Jerosolymam, » ubi fuit metropolis Judæorum, « in templum, » in quo fuit exhibenda Judæis salus. Psal. XLVII, 10: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tui. Malach. III, 1: Statim veniet ad templum suum Dominator quem vos quæritis, et Angelus testamenti quem vos vultis. In hoc autem introitu, sicut dicitur, Matth. XXI, 12, et Joan. II, 13 et 16, et Luc. XIX, 43, ejecti vendentes et ementes, sicut infra continetur : et in loco solemni se exhibuit ad docendum salutis viam. Isa. II, 3: De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Joan. XVIII, 20 : Ego semper docui in templo, quo omnes Judæi conveniunt, et in occulto locutus sum nihil.

<--- Page Split --->

« Et circumspectis omnibus. »

Tangitur hic Judæorum ingratitudo, quia Doctorem salutis etiam hospitio recipere noluerunt. Et hoc est : « Circumspectis omnibus. » Omnes circumspicit qui nihil habuit de proprio ubi hospitaretur, sed omni benevolentia indiguit. II ad Corinth. viii, 9 : Scitis enim gratiam Domini nostri Jesu Christi, quoniam propter vos egenus factus est cum esset dives, ut illius inopia vos divites essetis. Psal. LXXXVII, 16 : Pauper sum ego, et in laboribus a juventute mea. Matth. viii, 20 : Vulpes foveas habent et volucres caeli nidos, Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet Hieronymus : « Ergo circumspicit si quis sit tanta « egestatis auxiliator et consolator. » Psal. lxviii, 21 : Consolantem me quæsivi, et non inveni. Eccli. li, 10 : Respiciens eram ad adjutorium hominum, et non erat.

« Cum jam vespera esset, » quod erat tempus declinandi ad hospitium. Luc. xxiv, 29 : Mane nobiscum, Domine, quoniam advesperascit, et inclinata est jam dies. Tunc enim, ut dicit Glossa circumspexit, si quis eum hospitio susciperet. Tanta enim paupertatis fuit ut hospitio indigeret : et ita nulli adulatus, ut in tanta urbe nullum hospitium inveniret.

Et ideo, « cum jam vespera esset hora, » et nullus eum colligeret, « exiit in Bethaniam, » ubi recipi consuevit in domum Marthæ et Mariæ et Lazari : quinque enim diebus semper in sero exiit in Bethaniam in vespera, et iterum mane rediit ad templum ad docendum.

« Cum duodecim, » qui magis quam alii erant instruendi. In mane autem semper venit ad templum. Psal. v, 8 : Adorabo ad templum sanctum tuum. Unde Glossa : « Exemplum dedit nobis, ut quocumque veniremus, primum ad domum orationis, si ibi est, divertamus : et cum nos per orationis studium commendaverimus, ad ea propter qua veni-

mus agenda secedamus. » Matth. vi, 33 : Quærite primum regnum Dei et justitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis.

« Et alia die cum exirent a Bethania, esuriit.

Cumque vidisset a longe ficum habentem folia, venit si quid forte inveniret in ea : et cum venisset ad eam, nihil invenit præter folia : non enim erat tempus ficorum.

Et respondens dixit ei : Jam non amplius in æternum ex te fructum quisquam manducet. Et audiebant discipuli ejus. »

Hic per similitudinem ficus arida reprobatio inducitur Synagogæ.

Dividitur autem pars ista in tres partes : in quarum prima per similitudinem ficus, maledictionem inducit Synagogæ : in secunda autem causam istius inducit maledictionis, ibi, §. 13 : « Et veniunt Jerosolymam, etc. » In tertia autem ex hoc inducit instructionem Prælatorum et Ecclesiæ, ibi, §. 19 : « Et cum vespera facta esset, etc. »

Adhuc autem in prima harum sunt quinque : in quorum primo desiderium salutis Synagogæ exprimitur in Domino : in secundo, promissio fructus significatur in Synagoga : in tertio, sterilitas et evacuatio dulcedinis demonstratur : in quarto, sterilitati perpetuæ addicitur : et in quinto, discipuli hoc ad instructionem suam audisse perhibentur.

Dicit igitur : « Et alia die, » hoc est, alia die, cum secunda lux fulgeret in prædicatione discipulorum quæ primo fulserat in prædicatione ipsius, « cum » Christus luce prædicationis discipulorum, « exiret » iterum ad notitiam hominum, « a Bethania, » sicut per obedientiam injunxerat ei Pater, « esuriit » salutem Judæorum et dulcedinem intelle-

<--- Page Split --->

ctus spiritualis. Mich. vii, 1 : Præcoquas ficus desideravit anima mea.

« Cumque vidisset. »

Secundum est. « Cum vidisset, » quasi a lumine suo, « a longe, » per peccatum elongatam. Psal. cxvii, 135 : Longe a peccatoribus salus.

« Ficum, » hoc est, ficulneam, « habentem folia, » quorum viriditas fructum promittit. Quia, sicut dicit Philosophus, « Folia plantis ad cooperiendum fructus data sunt. » Matth. xxi, 19 : Nihil invenit in ea. Folia enim quae sunt verba litteræ, dulcedinem promittentis significant Synagogæ.

Quia igitur foliis fructum promisit, « venit, » visitando per se, et visitando Synagogam per Apostolos, « si quid » fructus dulcis, « forte, » quod significat arbitrii libertatem, « inveniret in ea. » Isa. v, 2 : Exspectavit ut faceret uvas, et feeit labruscas. Jerem. xvii, 6 : Erit quasi myricæ in deserto, et non videbit cum venerit bonum : sed habitabit in siccitate in deserto, in terra salsuginis et inhabitabili.

« Et cum venisset ad eam, »

In Prophetis, et in se, et in Apostolis, tamquam tribus annis continuis. Luc. xm, 7 : Ecce anni tres sunt ex quo venio quærens fructum in ficulnea hac, et non invenio : succide ergo illam : ut quid etiam terram occupat ?

« Nihil invenit, » de fructu, « præter folia » verborum, quæ et ipsa sine fructu erant defluentia. Proverb. xiv, 23 : Ubi verba sunt plurima, ibi frequenter egestas est in opere.

« Non enim erat tempus fiorum. » Hic quamvis sit ficus sine culpa, quia quando non est tempus, fructum non habet : tamen Synagoga est per culpam, quod culpa sua tempus fructificationis fæglexit. Luc. xix, 44 : Non cognovisti tempus visitationis tuæ. Et quia hoc ex culpa

neglexit, propter quod maledicenda fuit : tamen ex dispensatione Domini aliud tempus fructificationis ei ordinatum fuit, hoc est, finis mundi, in quo fructificabit. Ad Roman. xi, 25 et 26 : Cæcitas contigit in Israel donec plenitudo gentium intraret : et sic omnis Israel salvus fieret. Et pro his duobus templòribus dicit, Jerem. xxiv, 3 : Quid tu vides, Jeremia ? Et dixi : Ficus, ficus bonas, bonas valde : et malas, malas valde, quæ comedi non possunt, eo quod sint malæ.

« Et respondens »

Jesus virori in foliis sine fructu dulcedinis spiritualis, « dixitei, » ficulneæ : « Jam non amplius in æternum, » spem ponens in ceremoniis tuis, « ex te quisquam fructum manducet, » tuæ scilicet bbservationis et cultus, quia in Passione Domini facta sunt ceremonialia mortua : et postquam hoc prædicatione Apostolorum vulgatum est, facta sunt etiam mortifera : et hoc significatum est, IV Reg. iv, 40 : Mors in olla, vir Dei ! Quia mortua sunt ceremonialia in Synagogæ olla decocta, et facta sunt mortificantia : et ideo nisi farina spiritus immittatur in ollam, in dulcedinem refectionis converti non potest.

« Et audiebant discipuli ejus, »

Hoc est, per auditum verbi virtutem acceperunt : quia ex hoc fuerunt instruendi. Ad Roman. x, 17 : Fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi. Et hoc est quod intendit. Quod ergo ficus sic aruit, est quod dicitur, Job, v, 3 : Ego vidi stultum firma radice, et maledixi pulchritudini ejus statim. Psal. xxxvi, 35 et 36 : Vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani : et transivi, et ecce non erat : et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus.

<--- Page Split --->

« Et veniunt Jerosolymam. Et cum introisset in templum, cæpit ejicere vendentes et ementes in templo : et mensas nummulariorum, et cathedras vendentium columbas evertit.

Et non sinebat ut quisquam tanserret vas per templum. »

Hic ostenditur causa quare maledicta est inducta ficus, et qualiter meruit addictionem perpetuæ sterilitatis : quia scilicet, sacramenta Dei et templi in lucrum convertit suæ avaritiae et cupiditatis. Osee, ix, 16 : Percussus est Ephraim, radix eorum exsiccata est : fructum nequaquam facient. Psal. li, 7 : Eveilet te, et. emigrabit te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium.

Dicuntur autem hic principaliter tria : in quorum primo tangit perversorum propter avaritiam in templo inordinationem : secundo, zelum Christi inordinationem illam evertentem et ulcicentem : tertio, tangit ad suam ultionem Scripturam concordantem.

Dicit autem : « Et veniunt Jerosolvmam, » in tanta processionis et laudis prosecutione.

« Et cum introisset in templum, » secundum suam consuetudinem : quia semper locum Dei visitare consuevit. Genes. xxviii, 16 : Vere Dominus est in loco isto. Psal. lxvii, 6 : Deus in loco sancto suo.

poterant : sed appensa pecunia ea inibi comparabant.

Et hoc est quod dicit : « Cæpit ejicere vendentes et ementes, » qui simoniacos in Ecclesia Dei designant. Psal. lxx, 13 et 16 : Quoniam non cognovi negotiationem 1, introibo in potentias Domini : Domine, memorabor justitiæ tuæ solius. Chrysostomus : « Qui negotiator est, eji- « ciatr de Ecclesia : quoniam scriptum « est : Quoniam non cognovi negotiatio- « nem, etc. » Difficile negotians exuitur a negligentia. Chrysostomus : « Sicut « cum cribratur triticum, in fine nihil « remanet nisi pulvis : sic inter emptio- « nem et venditionem in contractibus « mercatorum, tandem nihil remanet nisi « peccatum. » Eccli. xxvii, 3 : Sicut in percussura cribri remanebit pulvis, sic aporia hominis in cogitatu illius.

« Et mensas nummulariorum evertit : » qui ibi sedebant ut ad usuram accommodarent his qui non habebant de promptu sacrificia comparare. Horum ergo mensas evertit et æs effudit. Joan. ii, 13 : Nummulariorum effudit æs.

« Et cathedras, » hoc est, sedes, « vendentium columbas, » ad ritus sacrificiorum pertinentes, « ejecit. » Qui significant eos qui vendunt dona Spiritus saneti in dignitatibus ecclesiasticis. Glossa : « Qui honores vendunt et gradus emunt. » Act. viii, 20 : Pecunia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri.

« Cœpit ejicere. »

« Et non sinebat, »

Propter festum enim multi convenerant vendentes in atrio templi exterioris ea quae ad ritus sacrificiorum pertinebant : et hoc Sacerdotes procurabant et sinebant, ut lucrum acciperent sacrificiorum. Alii autem emebant qui de longe venerant, et secum animalia ad ritum sacrificiorum pertinentia adducere non

Zelo Dei succensus, facto flagello de tribus funiculis. Psal. lxvni, 10 : Zelus domus tuæ comedit me.

« Ut quisque transferret vas per templum. » Glossa : « Commune immundum mercandi gratia : non Deo dicatum. » Isa. li, 11 : Mundamini, qui fertis vasa Domini. Psal. xcii, 5 : Domum tuam

<--- Page Split --->

decet sanctitudo, Domine, in longitudine dierum.

et elevabitur super colles: et fluent ad eum omnes gentes. Isa. 1x, 3: Ambulabunt gentes in lumine tuo.

« Et docebat, dicens eis : Nonne scriptum est : Quia domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus ? Vos autem fecistis eam speluncam latronum.

Quo audito, principes sacerdotum et Scribae quaerebant quomodo eum perderent : timebant enim eum, quoniam universa turba admirabatur super docrtina ejus. »

« Et docebat, dicens eis » Scripturam ad ultionem suam concordantem.

Habet autem duos paragraphos : in quorum primo confirmans factum Domini Scriptura inducitur : secundo, maligni tas Scribarum et Pharisæorum contra factum Domini excitatur.

Dicit ergo : « Nonne scriptum est. » Isa. LVI, 7 : Lætificabo eos in domo orationis meæ : holocausta eorum et victimæ eorum placebunt mihi super altari meo, quia domus orationis vocabitur cunctis populis1.

« Quia domus mea, » in qua invocatum est nomen meum, « domus orationis vocabitur, » sicut et Salomon dedicavit eam longa oratione2, « omnibus gentibus. » Augustinus in Regula : « In orato- « rio nemo aliud agat nisi ad quod factum « est : unde et nomen accepit. » Psal. cxxxvii, 2 : Adorabo ad templum sanctum tuum. Act. ii, 1 : Petrus et Joannes ascendebant in templum, ad horam orationis nonam. Daniel. vi, 13, Daniel tribus vicibus per diem oravit contra templum.

« Vos autem fecistis eam. »

Increpatio est Sacerdotum et Pharisæorum qui sedentes in templo per dispensationem sacramentorum insidiabantur bursis simplicium. Jerem. vii, 11 : Numquid spelunca latronum facta est donus ista, in qua invocatum est nomen meum in oculis vestris ? Isa. v, 23 : Justificatis inpiium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo. Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, socii furum : omnes diligunt munera, sequuntur retributiones. Osee, vi, 9 : Quasi fauces virorum latronum, particeps sacerdotum, in via interfcientium pergentes de Sichem : quia scelus operati sunt. Intendit dicere quod comedebant pauperes, et mandebant pro sacrificiis et oblationibus, sicut pauperes comeduntur a viris, hoc est, virilibus et violentis latronibus : et quod participant hoc vitio cum latronibus Sacerdotes, qui socii furum erant, et in via eos qui ad templum ibant in solemnitatibus interfecerunt, ut auferrent ab eis pecuniam quam ad solemnitatem deferebant : et hoc non prohibebant Sacerdotes, quia cum latronibus participabant : et hoc est quod dicit : « Vos autem fecistis illam speluncam latronum. » Psal. x secundum Hebræos, 9 : Quasi leo in spelunca sua insidiatur ut rapiat pauperem : rapere pauperem dum attrahit eum. I Reg. ii, 16 et 17 : Nunc dabis, alioquin tollam vi. Ita dicebant filii Heli, retrahentes homines a sacrificio Dei.

« Quo audito. »

Quod autem dicit : « Omnibus gentibus, » statum futuri templi Ecclesiae significat : quia in templo Synagogæ gentes non adorabant. Isa. ii, 2 : Erit mons domus Domini in vertice montium,

Hic in malitia resurgunt contra patrem paterne filios corrigentem, sicut filii adulterini qui in disciplina patris esse renuerunt. Ad Hebr. xn, 8 : Quod si extra

<--- Page Split --->

disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes, ergo adulteri, et non filii estis.

« Principes Sacerdotum, » summi Pontifices Annas et Caiphas, qui tunc erant in potestate summi sacerdotii. Daniel. xiii, 5 : Egressa est iniquitas a senioribus judicibus, qui videbantur regere populum. I Esdræ, ix, 2 : Manus magistratuum fuit in trangressione hac prima.

« Et Scribæ, » qui falso nomine scientiæ gloriabantur. I ad Corinth. vn, 1 : Scientia inflat. Eccle. 1, 18 : In multa sapientia multa est indignatio : et qui addit scientiam, addit et laborem.

« Quærebant » modum et occasionem et opportunitatem, « quomodo, » opportune eis, « eum perderent, » et traderent publicæ potestati condemnandum. Matth. xxvi, 3 et 4 : Principes sacerdotum et seniores populi..... consilium fecerunt ut Jesum dolo tenerent, et occiderent. Amos, v, 10 : Odio habuerunt corripientem in porta, et loquentem perfecte abominati sunt.

« Timebant enim eum : » quia sicut dicitur, Sapient. xvn, 10: Timida est nequitia, quia veritatem et justitiam non habet se fulcientes. Luc. xxi, 2 : Timebant vero plebem.

« Quia universa turba, » simplicis populi, « admirabatur, » suspensa ad veritatem : nullus enim admiratur ad puram falsitatem et mendacium : « super doctrina ejus, » quia sicut dicitur, Matth. vii, 29 : Erat docens eos sicut potestatem habens. Psal. cxxxvii, 6 : Mirabilis facta est scientia tua ex me : confortata est, et non potero ad eam.

« Et cum vespera facta esset, egrediebatur de civitate.

Et cum mane transirent, viderunt ficum aridam factam a radicibus.

Et recordatus Petrus, dixit ei : Rabbi, ecce ficus cui maledixisti aruit. »

In hac parte ex præindustis instructionem inducit prælatorum Ecclesiæ.

Habet autem tres paragraphos : in quorum primo inducitur manifestus verbi Domini effectus : in secundo, de hoc tangitur admiratio Principis Apostolorum et totius Apostolici cœtus : in tertio, ex his inducitur instructio veri intellectus.

Dicit igitur in primo horum tria, hospitalitatis Judæorum redargutionem, Domini instantiam ad salutis oblationem, et verbi quod dixerat manifestam verificationem.

Dicit ergo: « Et cum vespera esset, » et hora hospitandi : nullo eum vocante ad hospitium, « egrediebatur de civitate, » ut non collectus ad hospitium. Matth. xxv, 43 : Hospes eram, et non collegistis me. Judicum, xix, 18 : Nunc vadimus ad domum Dei, nullusque sub tectum suum nos vult recipere.

« Et cum mane transirent, »

De Bethania versus Jerusalem salutis monita ingratis offerre et ingerere, « cum discipulis » qui ex omnibus instruendi erant, « viderunt » discipuli « ficum, » hoc est, ficulneam, « aridam factam, » omni humore fecundæ, dulcedinis destitutam a radicibus, hoc est, a fundamentis quæ erant Sacerdotes et Scribæ. Jerem. xxiii, 13 : A Prophetis Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram. Ezechiel. xvi, 3 : Radix tua de terra Chanaan. Isa. xl, 24 : Neque plantatus, neque satus, neque radicatus in terra truncus eorum : repente flavit in eos, et aruerunt. In canonica Judæ, §. 12 : Arbores autumnales, infructuosæ, bis mortuæ, eradicatæ. Bis mortuæ dicit, quia in naturali lege, et lege scripta mortui erant : et ideo dicitur, Luc. iii, 9 : Jam securis ad radicem arborum posita est : omnis ergo arbor quæ non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mitletur.

<--- Page Split --->

« Et recordatus Petrus. »

Matth. xxvi, 75: Recordatus est Petrus verbi Jesu quod dixerat.

« Dixit ei, » Christo pro se et pro omnibus aliis :

« Rabbi. » Magistrum vocat cujus cupit instrui disciplinis. Joan. iii, 2: Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister.

« Ecce, » in evidenti est per effectum demonstratum, « ficus cui maledixisti, » per imprecationem et prædictionem sterilitatis. Jerem. xvii, 6: Non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in siccitate, in terra salsuginis, et inhabitali.

« Aruit. » Sapient. iv, 3: Spuria vitulamina non dabunt radices altas.

« Et respondens Jesus ait illis : Habete fidem Dei.

Amen dico vobis, quia quicumque dixerit huic monti : Tollere et mittere in mare, et non hæsitaverit in corde suo, sed crediderit quia quodcumque dixerit fiat, fiet ei.

Propterea dico vobis : omnia quæcumque orantes petitis, credite quia accipietis, et evenient vobis. »

Hic inducitur instructio Apostolorum ex ficulnea arefacta.

Et habet in se tria : in quorum primo juxta factum inductum generale dat fidelium documentum : in secundo, ex illo infert specialem Apostolorum orationis effectum : in tertio, ut efficaciter impetrent docet orationis modum. Et hæc patent in littera.

Dicit igitur in primo tria : primo enim quia secundum humanum judicium, hoc quod dicit habet dubitationem in sermone, præmittit confirmationem : secundo, inducit majoris miraculi promissionem : tertio, dicit fidei in qua totum hoc impetratur firmitatem.

Dicit igitur : « Habete fidem Dei, » hoc

est, fidem quæ est in Deum, et de Deo, et quam dedit Deus. I ad Corinth. xiv, 2: Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam. Fides enim eo quod omnipotentiae innititur, omnia potest in operibus miraculorum.

« Amen dico vobis. »

Utitur confirmatione : et loquitur de fide formata et opportunitate temporis, quando necessarium est fieri miracula.

« Quia quicumque dixerit, » fidem formatam habens in tempore quo hoc opportunum est Ecclesiae, « huic monti, » quem impossibile est moveri per fortitudinem humanam : « Tollere, » ad litteram per loci mutationem, « et mittere, » per Dæmones vel Angelos, « in mare, » ut mare impleatur. Matth. xvii, 19 : Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic : Transi hinc illuc, et transibit : et nihil impossibile erit vobis. Luc. xvii, 6 : Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic arbori moro : Eradicare, et transplantare in mare, et obediet vobis.

Si autem aliquis objiciat quod modo ad petitionem fidelium miracula non fiunt. Dicimus quod modo non est tempus, quia jam plantata est Ecclesia. Alia etiam causa est, quam dicit Damascenus: « Quia indignos nos voluptatum passionibus fecimus : et ideo nec ex parte facientium, neque ex parte eorum pro quibus fiunt, modo possunt fieri miracula. » Adhuc quia, sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. xiv, 22 : Linguæ in signum sunt non infidelibus, sed fidelbus. Et ideo multiplicatis jam fidelibus, signa sunt subducta non in toto, sed quod crebra jam non sunt ut fuerunt. Quædam tamen Glossæ exponunt illud mystice : quod videlicet, mons sit superbus dæmon in corde. Jerem. 11, 25 : Ecce ego ad te, mons pestifer, qui corrumpis universam terram : et evolvam te de petris tuis, hoc est, de duris cordibus. Huic ergo monti dicunt fideles verbo prædicationis igniti

<--- Page Split --->

eloquii, quod transplantetur de duris cordibus hominum in mare amaritudinis pcnitentiae vel inferni : et fit frequenter hoc quod dicitur in Psalmo lxvii, 23 : Dixit Dominus : Ex Basan convertam, convertam in profundum maris.

In tali autem petitione fides impetrans est causa : et hoc est quod dicit :

« Et non hæsitaverit in corde suo. »

Per fidei dubitationem vel modicitatem. Jacob. 1, 6 et 7 : Postulet in fide nihil hæsitans. Qui enim hæsitat similis est fluctui maris, qui a vento movetur et circumfertur. Non ergo æstimet homo ille quod accipiat aliquid a Domino. Propterea dicit Petro, Matth. xiv, 31 : Modice fidei, quare dubitasti ?

« Sed crediderit. » Marc. v, 38 : Noli timere, tantummodo crede. Il Paralip. xx, 17 : Confidenter state, et Dominus pugnabit pro vobis. Marc. ix, 22 : Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Hoc autem habet fides potius quam spes, vel charitas : quia fides innititur omnipotentia, quod nulla alia facit virtus : et ideo veritas omnipotentiae in ipsa operatur, et per opera omnipotentiae fides probatur : sicut et charitas probatur per bonitatem, et spes per largitatem.

Si ergo quis sic credens petierit, « quodcumque, » orando Patri cœlesti, « dixerit fiat, fiet ei, » aut in ipsa re petita, si est opportunum et utile : aut in æquivalente, si forte hoc quod petit non est opportunum et utile tunc, pro temporibus, et locis, et personis pro quibus petitur. Matth. xvii, 19 : Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint fiet illis a Patre meo qui in cœlis est. Ad Roman. vii, 26 : Quid oremus sicut oportet nescimus : sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Sic Paulus in hoc quod petiit in fide nihil hæsitans, non est exauditus 1, sed tamen in æqui-

valente gratiam sibi gratum facientem accepit.

« Propterea dico vobis. »

Secundum est, quod est specialis modus Apostolorum. « Omnia quæcumque orantes petitis, » non simpliciter, sed « orantes. » Jacob. iv, 3 : Petitis et non accipitis, eo quod male petatis. Orando enim petere, est (quando pius affectus mentis in Deum est directus) secundum affectum in Deum directum petere : ille autem affectus non petit nisi ad salutem pertinens, et cum proposito perseverandi. Talis autem affectus nihil in se habet contrarium petitioni suæ : et ideo petit pro se : et si pro alio petit, petit hoc secundum consonantiam providentiæ et justitiæ divinæ : et hoc est quod dicunt Doctores quod oratio exaudibilis quatuor habet : quod scilicet, pie, perseveranter, et ad salutem pertinens, et pro se petat. Joan. xiv, 23 : Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Hoc et innuit Dominus, Luc. xi, 13, ubi instruit nos quid orantes a Patre cœlesti possimus obtinere, dicens : Pater vester de cœlo dabit spiritum bonum petentibus se. Et ante, yj. 11 et 12, dixit quod pro ovo non porrigat scorpionem, et pro pisce non dabit serpentem, et pro pane non largitur lapidem. In quibus intelligitur quod petenti nihil largitur eorum quæ sunt nociva.

« Credite, » firma et formata fide, « quia accipietis, » vel in se, vel in æquivalente, vel meliori. Jerem. xxxii, 3 : Clama ad me, et exaudiam te. Proverb. x, 24 : Desiderium suum justis dabitur.

« Et evenient vobis » petita. Ad Hebr. v, 7 : In omnibus exauditus est pro sua reverentia. Hoc enim dixit caput pro se, et pro membris. Joan. xi, 42 : Ego sciebam quia semper me audis. Et parum ante illud, ibidem, y. 22 : Scio quia quæcumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus.

<--- Page Split --->

« Et cum stabitis ad orandum, dimittite, si quid habetis adversus aliquem, ut et Pater vester qui in cœlis est dimittat vobis peccata vestra.

Luc. xxiv, 34 : Ignosce illis : non enim sciunt quid faciunt.

« Ut Pater vester. »

Quod si vos non dimiseritis, nec Pater vester qui in cœlis est dimittet vobis peccata vestra. »

Tangit hic modum orationis qui debet esse ex parte orantis.

Dicit anten duo : unum, quod oratio in cœlestia in orante dirigatur : secundum autem, quod impedimenta orationis auferantur.

De primo dicit : « Et cum stabitis. » Stans enim sursum erigitur : et omnia membra dirigit, et in ordine ponit. Qui ergo cor ad cœlum dirigit, qui conversationem totam ad lineam virtutis in rectum ponit, qui ordinem naturalem superpositionis et suppositionis servat : hic recte stat. Qui aliquid istorum corrumpit, ille non stat. I ad Timoth. ii, 8 : Volo viros orare in omni loco, levantes puras manus sine ira et disceptatione. Ad Coloss. iv, 2 : Orationi instate, vigilantes in ea. Unde Glossa : « Cum stabitis ad orandum, » recti corde. Psal. xxxii, 1 : Rectos decet collaudatio.

« Dimittite, »

In ablatione impedimenti exauditionis. Tangit duo : doctrinam, et comminationem.

Doctrina est quod dicitur : « Dimittite » debitum vobis, « si quid habetis adversus aliquem, » pusillum vel magnum. Quod autem dicit : « Si quid habetis, » intelligitur : si quid habetis justæ querelæ. Querela enim dimittitur (etiamsi justitia coram judice requiratur) si ante rancor dimittatur in proximum : quia aliter malefactoribus per hoc licentia malignandi daretur. Luc. xi, 4 : Dimitte nobis peccata nostra, siquidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis. Act. vii, 60 : Ne statuas illis hoc peccatum.

Ratio est quare debitum dimitti debet: ut scilicet « Pater vester, » qui noster et illius cui dimittimus Pater est : et sic vult filio dimitti, et vult in affectu fratris illum a nobis diligi. Malach. n, 10 : Numquid non pater unus omnium nostrum? Joan. viii, 41 : Unum Patrem habemus Deum.

« Qui in cœlis est, » et ideo hæreditas nostra est in cœlis, et a Patre cœlesti cœlestia sunt petenda. Matth. vi, 9 : Pater noster qui es in cœlis.

« Dimittat vobis peccata vestra, » quæ peccastis in eum. Eccli. xxviii, 2 : Relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata solventur. Matth. v, 23 et 24 : Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te : relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo.

« Quod si vos non dimiseritis. »

Comminatio est. « Nec Pater vester, qui in cœlis est, » cœlestia libenti dans animo, « dimitet vobis peccata vestra. » Eccli. xxviii, 3 : Homo homini reservat iram, et a Deo quærit medelam? Luc. vi, 37 et 38 : Dimittite, et dimittemini... Eadem quippe mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis. Matth. xviii, 32 et 33 : Omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me : nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui miser tus sum ?

« Et veniunt rursus Jerosolymam. Et cum ambularet in templo, accedunt ad eum summi sacerdotes, et Scribæ, et seniores,

Et dicunt ei : In qua potestate hæc

<--- Page Split --->

facis? et quis dedit tibi hanc potestatem ut ista facias? »

Hic incipit pars illa quæ est de inquisitione potestatis.

Dividitur autem in tres partes : in quarum prima ponit occasionem ex circumstantia loci et temporis qua deventum est ad istam quaestionem : in secunda, inducit de potestate quaestionem ipsam : et in tertia, ponit implicitam quaestionis solutionem.

In prima tangit temporis et loci circumstantiarn simul, dicens : « Et veniunt, » Jesus et discipuli ejus, « rursus, » hoc est, iterato, « Jerosolvmam, » a Bethania. Et hoc fuit in feria tertia ante Pascha : quia sabbato cenam accepit in Bethania : Dominica, processione venit Jerusalem, et in sero exivit in Bethaniam : in secunda feria, ficulneæ maledixit : et in tertia feria, iterum docturus Jerusalem redivit : eo quod adhuc multi erant in civitate, qui se ad festi futuram præparabant solemnitatem, quos docere utile fuit.

« Et cum ambularet, »

Per circuitum omnibus offerens doctrinam salutis, « in templo, » hoc est, in atrio templi exteriori, « accedunt, » congregati malitia, « ad eum, » in dolo. Isa. xxix, 13 : Appropinquat populus iste ore suo, cor autem ejus longe esta me.

« Summi sacerdotes, » qui suam timebant amittere potestatem et locum et gentem, sicut dicitur, Joan. xi, 48. « Et Scribæ, » qui fastum in falsitate scientiae per ipsum minui videbantur, « et seniores, » qui loco Senatorum erant, et tempore consilii ex nomine vocabantur : qui sicut profecerant aetate et humana sapientia, ita experti erant in malitia. II ad Timoth. iii, 13 : Mali homines proficiunt in pejus, errantes, et in errorem mittentes.

« Et dicunt ei, »

Domino, arbitrantes a se debere recipere potestatem multitudinem convocandi, et docendi. Joan. x, 36 : Quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis : Quia blasphemas, quia dixi : Filius Dei sum.

« In qua potestate, etc. ? »

Duas faciunt quaestiones : unam de potestate, et aliam de auctoritate.

De potestate dicunt : « In qua potestate ? » Sciebant enim quod potestas sua non erat humana : nec volebant credere quod esset divina. Quærunt ergo quæ sit hæc potestas? utrum scilicet, sit potestas sicut Sanctorum, qui miracula per invocationem Dei fecerunt? vel, utrum sit diabolica? Et si esset Sanctorum potestas, volebant minorationem : quod scilicet non se deberet dicere Filium Dei. Et si diceret, blasphemaret. Matth. xxvi, 65 : Blasphemavit : quid adhuc egemus testibus? Et sic occasionem accusationis ad mortem contra eum quærebant : unde, Joan. x, 33 : Tu homo cum sis, facis teipsum Deum. Si autem diceret quod esset potestas dæmoniaca, volebant eum reddere abominabilem populo. Joan. x, 20 : Dæmonium habet, et insanit : quid eum auditis ?

« Et quis dedit tibi hanc potestatem ut ista facias ? »

Quætio est de origine potestatis. Dicitur enim, ad Roman. xiii, 1, quod ea quæ sunt, a Deo ordinata sunt ad unum. Et hoc modo volebant quod vel Cæsaris ostenderet auctoritatem, vel summi Sacerdotis, et tunc compescere t eum vel per Centurionem et Præsidem Cæsaris, vel per auctoritatem summi Sacerdotis : contra quod dixerat Dominus, Joan. v, 41 : Claritatem ab hominibus non accipio. Isa. lxi, 1 : Spiritus Domini super

<--- Page Split --->

me, eo quod unxerit Dominus me : ad annuntiandum mansuetis misit me.

20 « Jesus autem respondens, ait illis : Interrogabo vos et ego unum verbum, et respondete mihi : et dicam vobis in qua potestate haec faciam.

30 Baptismus Joannis de cœlo erat, an ex hominibus ? Respondete mihi.

31 At illi cogitabant secum, dicentes : Si dixerimus : De cœlo, dicet : Quare ergo non credidistis ei ?

32 Si dixerimus : Ex hominibus, timemus populum : omnes enim habebant Joannem quia vere propheta esset.

33 Et respondentes dicunt Jesu : Nescimus. Et respondens Jesus, ait illis : Neque ego dico vobis in qua potestate haec faciam. »

Occulta solutio est inductae quaestionis per quaestionem factam Sacerdotibus et Scribis.

Et habet quatuor particulas : in quarum prima obligatio est sub conditione ad responsionem quaestionis : in secunda, subtilitas factae quaestionis : in tertia, intellectus innuitur subtilitatis : in quarta, professio malitiosa ignorantiae simulatee calliditatis.

Dicit igitur : « Jesus autem, » summa sapientia Patris. Ad Roman. xi, 34 : Quis cognovit sensum Domini ? aut quis consiliarius ejus fuit 1 ?

« Respondens ait eis : Interrogabo vos et ego. » Cum statim respondere poterat, interrogat : ut ex responsis illorum solutionem quaestionis contra malignantes concludat. Ille enim optimus modus respondendi, et concludendi contra malignantes : quando ex suis propriis verbis et responsis arguuntur. Luc. xix, 22 ; De ore tuo te judico, serve nequam. Pro-

verb. xxvi, 5 : Respondě stulto juxta stultitiam suam, ne sibi sapiens esse videatur.

« Unum verbum, » a cujus responsione totius solutio dependet quaestionis : « et respondete mihi. » Obligatio est ex parte Sacerdotum.

« Et dicam vobis : » obligatio est ex parte Domini, « in qua potestate haec faciam. » Job, xxxviii, 3 : Accinge sicut vir lumbos tuos, interrogabo te, et responde mihi. Multum enim virilis et accinctor lumborum esse debet, qui disputare cum Deo desiderat. Job, ix, 3 : Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille.

« Baptismus Joannis. »

Quæstio est, ex cujus responsione dependet solutio quaestionis. « De cœlo erat, » per institutionis auctoritatem. Joan. iii, 31 et 32 : Qui de cœlo venit, super omnes est : et quod vidit et audivit, hoc testatur.

« An ex hominibus ? » Joan. iii, 31 : Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur.

« Respondete mihi, » qui ex vestro responso, dicere contra veritatem non prius a vobis concessam cum clamore contenditis, sicut protervi contra veritatem. Psal. lxi, 10 : Mendaces filii hominum in stateris : ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum. Statera enim hominis mendax est : quæ non secundum rem ipsam, sed secundum affectum proprium loquitur ad quæsita Joan. viii, 44 : Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur : quia mendax est, et pater ejus.

« At illi cogitabant, »

Hoc est, ratiocinatione quæsitum cogitabant, videndo quid ex quæsito inevitabiliter sequeretur, « secum in cordi-

<--- Page Split --->

bus suis, » quia conferre aperte de hoc non audebant, « dicentes, » conferendo in cordibus suis : quia conscientia propria convicti erant et confutati. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo, adstitit omni viae non bona, malitiam autem non audivit.

« Si dixerimus, »

Veritatem sequendo, « de cælo » erat baptismus Joannis : quia de cælo erat auctoritatem accipiens. Psal. lxxxiv, 12 : Veritas de terra orta est, et justitia de cælo prospexit.

« Dicet, » contra nos concludendo solutionem quaestionis a nobis proposita. « Quare ergo non credidistis ei, » testimonium mihi de potestate perhibenti? Joan. 1, 33 : Qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit : Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto, in vera purificatione. Et hic de cœlo habet potestatem et potestatis originem.

« Si dixerimus, » aliam partem divisionis accipendo : quia falsitatis fuerunt amici. Isa. xxvni, 15 : Posuimus mendacium spem nostram : et mendacio protecti sumus. Unde exclamat Propheta : Ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium1 ?

« Ex hominibus, » qui nusquam cum Joanne in eremo apparuerunt, ut eum ad haec quae fecit agenda subordinarent : tamen hoc libenter mendaciter dixissent, ut testimonium quod Christo perhibuit labefactare potuissent, si timore humano et mundano retracti non fuissent.

Et hoc est quod sequitur : « Timemus populum. » Et causam timoris subjungit. Non enim timebant mendacium hostes veritatis.

« Omnes enim, »

Parvi et magni de populo, « habebant Joannem, » in ea venerationis veritate, « quia vere propheta esset. » Sed contra hoc videtur esse quod dicitur, Joan. 1, 21 : Propheta es tu ? Non. Sed dicendum, quod in hoc non fuit Propheta quia prophetaret in futurum gratiam Christi, quem digito demonstravit in præsenti. Matth. xi, 13 : Omnes Prophetae, et Lex usque ad Joannem. Tamen in hoc fuit Propheta, quod ex inspiratione divina sibi veritatem enuntiavit. Luc. i, 76 : Tu puer, Propheta Altissimi vocaberis : præibis enim ante faciem Domini parare vias ejus.

« Et respondentes, »

Hostes veritatis, « dicunt Jesu, » potius mentientes quam contra invidiam propriam confitentes veritatem, videntur esse conclusi. III Reg. xxii, 22 : Ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus.

« Nescimus : » cum tamen ratione convicti bene scirent.

« Et respondens Jesus ait illis, »

Ex modo obligationis superius inductæ. I Reg. xxvii, 17 : Quod pateris fecit tibi Dominus hodie.

« Neque ego dico vobis, » quia dictum meum quod ex responsione vestra non eliceretur, non valeret nisi ad proterviendum contra illud, « in qua potestate, » hominis, an Dei, an Diaboli, « haec faciam : » quia, supra iii, 23 et seq., et Matth. xii, 28, probavi quod in potestate Dei omnia facio. Luc. xi, 20 : Si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Isa. xxiv, 16 : Secretum meum mihi, secretum meum mihi.

<--- Page Split --->

CAPUT XII.

Parabolam narrat de vinea agricolis elocata, qui servos ac filium patrisfamilias occiderunt : tentatur a Pharisæis de censu Cæsari solvendo : et a Sadducæis de resurrectione : interrogatur a scriba de primo mandato : ipse véro rogat quo modo scribæ dicant Christum filium esse David, docens ab ipsis cavendum : viduam laudat ob duo minuta in qaqophylacium missa.

Veniet, et perdet colonos, et dabit vineam aliis.

1 Isa. v, 4 ; Jerem. 11, 24 ; Matth. xxi, 33 ; Luc. xx, 9.

2 Psal. cxvii, 22 ; Isa. xxviii, 46 ; Matth. xxi,

<--- Page Split --->

lis : Reddite igitur quae sunt Cæsaris Cæsari, et quae sunt Dei Deo 1. Et mirabantur super eo.

<--- Page Split --->

num, et unde est filius ejus? Et multa turba eum libenter audivit.

turba jactaret æs in gazophylacium ; et multi divites jactabant multa.

IN CAPUT XII MARCI

ENARRATIO.

« Et cœpit illis in parabolis loqui. »

Hic tangitur de merito reprobationis et electionis.

Habet autem duas partes, secundum quod hoc meritum dupliciter describitur, Primo enim describit absolute : et secundo, describit respective, ibi, y. 41 ; « Et sedens Jesus contra gazophylacium, etc. »

Adhuc autem prima pars, in qua describitur meritum reprobationis absolute, dividitur in duas partes : in quarum prima describit demeritum : in secunda, ab hoc demerito dicit esse cavendum, ibi, y. 38 : « Et dicebat eis in doctrina sua : Cavete a Scribis, etc. »

Adhuc autem prior istarum dividitur in duas : in quarum prima ostendit demeritum illorum in observatione legis et

intellectu, quae ducunt ad cognitionem Dei et redemptoris : in secunda autem ostendit hoc demeritum in ignorantia ejus, qui est finis legis, ibi, y. 35 : « Et respondens Jesus dicebat, docens in templo, etc. »

Adhuc autem prior in duas partes dividitur : in quarum prima demeritum reprobationis ostendit in genere, hoc est, in perversa legis observatione : in secunda autem ostendit hoc idem demeritum in specie, ibi, y. 13 : « Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisæis, etc. »

Adhuc autem prima harum partium dividitur in duas partes : in quarum prima ponit parabolam, malos de malo merito erudientem : in secunda autem mali meriti eorum per effectum ponit reprobationem, ibi, y. 12 : « Et quaerebant eum tenere, etc. »

Adhuc autem parabola prima in quatuor dividitur paragraphs : in quorum primo describit Dei providentiam et curam in salutis procuratione. In secundo, malum meriti ostendit Synagogæ in talis procurationis ingratitudinem, et hanc immiscet in partem primam. In tertio, ostendit judicium reprobationis, ibi, y. 9 : « Quid ergo faciet Dominus vineæ,

<--- Page Split --->

etc. » In quarto, inducit consonantiam Scripturæ, ibi, ʒ. 10 : « Nec Scripturam hanc legistis, etc. »

Adhuc autem in prima parte tria dicuntur : præmittitur enim generalis modus doctrinæ, qui congruit infidelibus : secundo, proponit metaphoram vineæ : tertio autem ostenditur reprobatio in fructus negatione.

Dicit igitur : « Et capít illis, » ut ostendat illis periculum ipsorum. Act. xx, 26 et 27 : Mundus sum a sanguine omnium. Non enim subterfugi quominus annuntiarem omne consilium Dei vobis. Isa. xvi, 7 : His qui lætantur super muros cocti lateris, loquimini plagas suas. Coctus enim later est suffragium, in quo quis sperat et non prodest.

« Parabolice loqui : » ut per similitudinem intelligere possent, et tamen non aperte intelligerent. Glossa : « Duabus de causis scientia veritatis occultatur quaerentibus : ut, aut qui quaerit minus inveniat : aut odio sive contemptu veritatis, est indignus cui debeat secretum aperiri. » Propter alterum horum dicitur : Adhuc multa habeo vobis dicere 1. Propter alterum vero : Nolite dare sanctum canibus 2. Matth. xiii, 13 : Ideo in parabolis loquor eis, quia videntes non vident, et audientes non audiunt, neque intelligunt.

« Vineam pastinavit homo, et circumdedit sepem, et fodit lacum, et ædificavit turrim, et locavit eam agricolis, et peregre profectus est. »

Hic describit providentiam et curam Dei in salutis Judæorum procuratione.

Dicit autem quinque : plantationem, distinctionem, munitionem, cultum, et peregrinationem.

Dicit igitur : « Vineam, » hoc est Synagogam, sicut vineam electam ex personis Patriarcharum et Prophetarum, sicut ex viribus optimis. Jerem. 11, 21 : Ego plantavi te vineam electam, omne semen verum.

« Pastinavit, » hoc est, plantavit. Pastina est surculus vitis plantatus, a quo vitis surgit. Exod. xv, 17 : Introduces eos, et plantabis in monte hæreditátis tuæ, firmissimo habitaculo tuo quod operatus es, Domine.

« Homo, » Deus : qui non a natura, sed ab affectu humano homo dicitur : quia perhumanum, hoc est, pium et benevolum habet affectum : unde de Spiritu Dei dicitur, Sapient. vii, 23 : Humanus, benignus, stabilis, securus. Unde Glossa : « Homo, Deus Pater humano affectu. » Isa. v, 7 : Vinea Domini exercituum domus Israel est, et vir Juda germen ejus delectabile.

« Et circumdedit sepem. »

Ecce distinctio, quia terminis latissimis et uberrimis distinxit eam ab aliis gentibus. Amos, vi, 2 et 3 : Transite in Chalane, et videte, et ite inde in Emath magnam, et descendite in Geth Palæstinorum, et ad optima quæque regna horum : si latior terminus eorum termino vestro est. Qui separari estis in diem malum, et appropinquatis solio iniquitatis, etc. Psal. lxxix, 10 et seq. : Plantasti radices ejus, et implevit terram. Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Latissimos enim terminos et fertiles habuit Juda juxta latitudinem septem gentium. Deuter: xxxii, 8 : Constituit terminos populorum juxta numerum filiorum Israel. Quædam tamen Glossa dicit, quod sepes est custodia Angelorum. Psal. xc, 11 : Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omni-

<--- Page Split --->

bus viis tuis. Isa. v, 5, maceriam circumdedit ei 1.

« Et fodit lacum. »

Tangit munimentum vineæ duplex : munimentum ad utilitatem fructus, scilicet « fodit lacum. » Litteraliter autem lacus hic dicitur torcular, quia in modum lacus fusum et expressum a botris, in se diffusum congregat vinum : et hoc torcular significat legem animæ impressam, exprimens vinum gaudii spiritualis intelligentiae et spiritus occulta legis revelans. Isa. LXIII, 3 : Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Thren. I, 15 : Torcular calcavit Dominus virgini filiæ Juda : quia non est exprimens legis intellectum nisi Dominus per Spiritum suum.

suis agens illuminationes. Luc. xx, 9 : Homo plantavit vineam, et locavit eam colonis, et ipse peregre fuit multis temporibus : quia non sinebant eum intra se quiescere propter idololatriæ multiplex peccatum. Ezechiel. in, 12 : Benedicta gloria Domini de loco suo, supple, profficiscetur. Et hanc peregrinationem plangit Jeremias, xiv, 8, dicens : Quare quasi colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum ? Ad hanc enim peregrinationem Judæi compulerunt Dominum.

« Et misit ad agricolas in tempore 2 servum, ut ab agricolis acciperet de fructu vineæ.

Qui apprehensum eum ceciderunt, 3 et dimiserunt vacuum. »

« Et ædificavit turrim, »

Munitio est contra exteriores : turris autem hæc est regni et sacerdotii fastigium. Psal. cxxi, 7 : Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis. Cantic. iv, 4 : Turris David ædificata est cum propugnaculis : mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium. Isa. v, 2 : Ædificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit.

« Et locavit eam, »

Sub parte fructuum et in pretio, « agricolis, » Judæis colonis. Matth. xxi, 33 : Homo erat paterfamilias qui plantavit vineam, et sepen circumdedit ei, et fodit in ea torcular, et ædificavit turrim, et locavit eam agricolis.

« Et peregre profectus est. »

Peregrinatus enim est a mentibus et adspectibus nostris, quando se propter peccatum subduxit in cœlo cum Angelis

Hic similiter tangit fructuum requisitionem, et colonorum ingratitudinem sub duplici differentia. Primo enim sub triplici differentia mittit servos : et secundo sub simplici differentia mittit filium unicum. Et ad quamlibet istarum missionum se ingratos exhibuerunt.

Primam autem servorum differentiam tangit cum dicit : « Et misit, » auctoritatem suam nuntio committens, « ad agricolas, » hoc est, Judæos de cultura Dei gloriantes, « in tempore » recipiendarum fructuum de observatione legis secundum intellectum spiritualem, « servum, » Moysen legislatorem cum his qui cum eo erant. Michææ, vi, 4 : Misi ante faciem tuam Moysen, et Aaron, et Mariam.

« Ut ab agricolis acciperet, » servus a populo Synagogæ, « de fructu vineæ, » in obedientia mandatorum et intellectu spiritualium ceremoniarum. Proverb. xxxi, 31 : Date ei de fructu manuum suarum, et laudent eam in portis opera ejus. Dulcis enim in opere est fructus

<--- Page Split --->

obedientiae, dulcis etiam in littera est fructus intelligentiae.

« Qui, » agricolæ (et tangit hic ingratitudinem) « apprehensum eum, » Moysen, quem sæpe circumdederunt ac si tenerent apprehensum, « ceciderunt, » verbis et factis provocantes. Psal. cv, 16 : Irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini.

Et sic sine fructus assignatione, « dimiserunt eum vacuum, » casso labore legationis suæ, sicut dicitur, Isa. v, 2 : Exspectavit ut faceret uvas, et fecit labruscas. Ita enim statim respersa fuit ista vinea spinis contradictionum, et urticis concupiscentiarum, quod Moyses ex labore suo cassatus est. Isa. xlix, 4 : In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi. Proverb. xxiv, 30 et 31 : Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti : et ecce totum repleverant urticæ, et operuerant superficiem ejus spinæ.

« Et iterum misit ad illos alium servum : et illum in capite vulneraverunt, et contumeliis affecerunt. »

Secunda differentia est missorum. Et hic missus significat David cum aliis Psalmistis, qui multi erant valde. David enim præcinebat in musicis : et quatuor concinebant, et quatuor millia succinebant : et sub his consonabat totus populus. Unde Glossa : David misit Dominus et alios Psalmistas, qui missi sunt post Moysen, ut cultores vineæ ad exercitium boni operis excitarent. Sed ipsum quoque Dávid, qui caput psalmodiæ et fons claruerat in Spiritu sancto, abjecerunt dicentes : Quæ nobis pars in David ? vel quæ hæreditas in filio Isai 1 ?

Et hoc est quod dicit, « Et iterum, » secundo modo missionis, « misit ad illos, » vineæ cultores, « alium servum, » qui alio modo venit. Moyses enim venit

in terrore legis, David autem in suavitate metrici dictaminis, et musicorum numeris : ut sic corda territa per legem demulceret suavitate dictaminis, et musicorum organis ad exercitium bonorum operum. Psal. cxLvi, 1 : Laudate Dominum, quoniam bonus est psalmus. Psal. Lvi, 9 : Exsurge, gloria mea, exsurge, psalterium et cithara, exsurgam diluculo. Hieronymus in proæmio Galeato primo : « David noster symphonides Chri- « stum lyra prædicat, et ab inferis exci- « tat dormientem. »

« Et illum, » ordinem Psalmistarum, « in capite, » hoc est, in eo qui caput erat omnium, hoc est, in David, « vulneraverunt » regnum quod integrum erat, quasi corpus David scindentes in duo, sicut patet, III Regum, xii, 16, ubi recedentes ab imperio David dixerunt : Nunc vide domum tuam, David. Isa. viii, 6 : Eo quod abjecit populus iste aquas Siloe, quæ vadunt cum silentio, et assumpsit magis Rasin, et filium Romeliae.

« Et contumeliis affecerunt, » ejicientes eum de regno : et filium stultum sibi præfecerunt 2. Psal lxxvii, 13 : Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psaltebant qui bibebant vinum.

« Et rursum alium misit, et illum occiderunt : et plures alios : quosdam cædentes, alios vero occidentes.

Adhuc ergo unum habens filium charissimum, et illum misit ad eos novissimum, dicens : Quia reverebuntur filium meum. »

« Et rursum misit. » Tertia est differentia missorum. « Alium, » hoc est, totum cuneum Prophetarum cum Isaia duce in eruditionem populi venientium. Glossa : « Prophetarum chorum cum suis sociis, qui suis attestationibus popu-

<--- Page Split --->

lum convenerunt, et mala huic vineae ventura praedicaverunt. » Jerem. vii, 23 : Misi ad vos omnes servos meos Prophetas per diem, consurgens diluculo, et mittens.

« Et illum, » qui dux Prophetarum fuit, Isaiam scilicet, « occiderunt, » cum serra lignea dividentes eum per medium. Ad Hebr. xi, 37 : Secti sunt, in occisione gladii mortui sunt.

« Et alios plures, » ut Jeremiam lapidantes, et Amos in tempore perforantes. « Cædentes quosdam, » virgis et flagellis. II ad Corinth. xi, 25 : Ter virgis cæsus sum, semel lapidatus sum.

« Alios vero, » de sociis eorum occidentes. Matth. xxii, 37 : Jerusalem, Jerusalem, quæ occidis Prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt. Act. vii, 52 : Quem Prophetarum non sunt persecuti patres vestri ? et occiderunt eos qui prænuntiaverunt de adventu Justi, cujus vos nunc proditores, et homicidae fuistis. Glossa : « His servorum gradibus tribus omnes Doctores qui sub lege fuerunt intelliguntur. » Unde alibi, Luc. xxiv, 44 : Necesse est impleri omnia quæ scripta sunt in lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me.

Hi tres servi etiam nobis mittuntur, dum lex de observantia mandatorum admonet : psalmus ad jubilandum Deo in laude provocat : prophetia autem monet per cautelam vel spem futurorum suppliciorum vel præmiorum. De primo dicitur, Psal. xxxix, 9 : Legem tuam in medio cordis mei. De secundo item, Psal. lxxxviii, 16 : Beatus populus qui scit jubilationem. De tertio, Eccli. xxxvi, 18 : Da mercedem, Domine, sustinentibus te, ut propheta tui fideles inveniantur.

« Et, » hoc est, etiam, « illum misit, » in carnem, ut nihil omitteret de pertinentibus ad conversionem agricolarum. Isa. v, 4 : Quid est quod debui ultra facere vineæ meæ, et non feci ei ? Genes. xxxvii, 13, filio quem præ cunctis dilexit, dixit : Veni, mittam te ad eos. Ad Galat. iv, 4 et 5 : Misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret.

« Ad eos, » Judæos agricolas. Ad Hebr. ii, 16 : Nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahæ apprehendit. Joan. iv, 22 : Salus ex Judæis est. Matth. xv, 24 : Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt domus Israel.

« Novissimum, » in novissimo tempore, post quod alia non erit renovatio. Genes. xxxvii, 3 : Israel diligebat Joseph super omnes filios suos, eo quod in senectute genuisset eum. Qui significat Christum quem in ultima mundi aetate Pater de virgine nasci fecit.

« Dicens, » hoc est, ad modum deliberantis quid faceret se habens : et apud se « dicens, » in cordibus rationabilium hominum :

« Quia forte reverebuntur filium meum. » Quod dicit : Forte 1, liberi arbitrii ipsorum notat mobilitatem : unde Glossa : « Non hoc ignorando dicit, qui omnia novit, sed propter hoc ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas hominum servetur. »

« Coloni autem dixerunt ad invicem : Hic est hæres : Venite, occidamus eum, et nostra erit hæreditas.

« Adhuc ergo unum habens filium, »

Et apprehendentes eum, occiderunt, et ejecerunt extra vineam. »

Unigenitum, et ideo « charissimum. » Matth. ii, 17 : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui 1.

Tangitur ingratitudo colonorum.

Et hoc est : « Coloni autem dixerunt ad invicem, » conceptam malitiam confe-

<--- Page Split --->

rentes. Sapient. 11, 1 : Dixerunt impii cogitantes apud se non recte.

« Hic est hæres. » Hoc enim probabiliter cognoverunt per opera, quod Christus fuit unicus hæres totius vineæ, et omnis paternæ gloriæ. Joan. 1, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Psal. viii, 8 : Omnia subjecisti sub pedibus ejus. Et hoc cognoveru-zt quando dixerunt, Joan. xii, 19 : Videtis quia nihil proficimus ? ecce mundus totus post eum abiit.

« Venite, » per consensum malitiæ ad inricem concordatæ. Genes. xxxvii, 20 : Venite, occidamus eum : et tunc apparebit quid illi prosint somnia sua, hoc est, visiones Prophetarum qui dicunt quod ipse mundum hæreditabit.

« Et nostra erit hæreditas. » Hoc est, per hoc retinebimus nostrum locum et gentem, quæ perdemus si dimittimus eum vivere. Joan. xi, 50 : Expedit vobis ut unus moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat. Et supra, §. 48 : Et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Jerem. xi, 19 : Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius, hoc est, ubi in mensa comedimus cum eo panem, ibi tractemus de suspendio crucifixionis suæ in ligno. Psal. xl, 10 : Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. Proverb. 1, 14, 13 : Sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum... Omnem pretiosam substantiam reperiemus, implebimus domos nostras spoliis.

Christi nobis oblatam abjicimus et conculcamus, et extra vineam cordis, in qua virtutes gaudium germinantes plantari deberent. Ad Hebr. x, 28 et 29 : Irritam quis faciens legem Moysi, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur : quanto magis putatis deteriora mereri supplicia, qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum, duxerit in quo sanctificatus est, et spiritui gratiae contumeliam fecerit ? Ad Hebr. vi, 6 : Rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes.

« Et ejecerunt extra vineam, »

Linguis et opere : linguis quidem, quia dixerunt, Joan. viii, 48 : Samaritanus es tu, et dæmonium habes. Et sic eum de consortio Judæorum ejecerunt. Isa. lvii, 4 : Super quem dilatastis os, et ejecistis linguam ? Opere autem, quia eum et gentilium potestati extra suam potestatem tradiderunt, et extra portam Jerusalem tamquam extra vineam crucifixerunt. De primo enim dicitur, Matth. xx, 19 : Tradent eum Gentibus ad illudendum, et flagellandum, et crucifigendum. De secundo, ad Hebr. xii, 12 : Extra portam passus est. Joan. xix, 17 : Bajulans sibi crucem exivit in eum qui dicitur Calvariæ locum. Et hoc est quod dicit : « Ejecerunt extra vineam, » tamquam ad se non pertinentem.

« Et apprehendentes eum, »

« Quid ergo faciet dominus vineæ ? Veniet, et perdet colonos, et dabit vineam aliis. »

Per proditionem Judæ Iscariot.

« Occiderunt. » Daniel. ix, 26 : Occidetur Christus : et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Act. iii, 14 et 13 : Petistis virum homicidam donari vobis : auctorem vero vitæ interfeciсты. Hoc et nos facimus quoties gratiam

« Quid ergo faciet dominus vineæ ? Commune faciet judicium : et hæc est tertia pars, ut ore suo proprio condemnentur : et subinfert judicium illud, quod omni humanæ rationi est notum. Dicit tamen Matthæus, quod hoc judicium

<--- Page Split --->

Judæi ore proprio protulerunt 1. Et hoc est verum quod corde concesserunt. Lucas autem, xx, 16, dicit : Absit, scilicet quod ori exteriori procaciter contra mentem mentientes negaverunt. Hic autem dicitur quod illud Dominus quasi concessum ab ipsis intulit veritatem, dicens : « Veniet, » ad judicium cum Romanis. Isa. iii, 14 : Dominus ad judicium veniet cum senibus populi sui, et principibus ejus : vos enim depasti estis vineam, et rapina pauperis in domo vestra.

« Et perdet colonos, » temporaliter per Romanos, et æternaliter per seipsum si in malitia perseveraverint. Matth. xxi, 41 : Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Et hoc est : « Et dabit vineam, » in his qui ex Judæis convertuntur, « aliis, » hoc est, gentilibus. Matth. xxi, 31 : Publicani et meretrices præcedent vos in regnum Dei.

cii, ubi duo parietes convenerunt, ubi seipsum lapis aptum præbuit : et ibi positus est ad duos parietes in conjungendo : et hoc est : « Lapidem quem reprobaverunt ædificantes » templum, qui Scribas et Sacerdotes et Phærisæos significant, qui Dominum nostrum Jesum Christum reprobaverunt : « hic, » in summo ædificio et in Ecclesia, in qua duo parietes conveniunt Judæi et Gentiles, « factus est in caput » summi culminis « anguli, » duos parietes in se conjungentis. Ad Roman. iii, 30 : Unus est Deus, qui justificat et circumcisionem ex fide, et præputium per fidem. Ad Ephes. ii, 15 : Ut duos condat in unum.

Et ne dicatur hoc casu factum, inducit sequentem Scripturam quae dicit :

« A Domino factum est istud, »

Et non ab homine et divinatione, « et est, » hoc est, quamvis sit « mirabile in oculis nostris, » quia judicia Dei abyssus multa, quibus hoc ita voluit præfigurari. Psal. cxvii, 129 : Mirabilia testimonia tua : ideo scrutata est ea anima mea.

« Nec Scripturam hanc legistis : Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli :

A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ?

Et quærebant eum tenere, et timuerunt turbam : cognoverunt enim quoniam ad eos parabolam hanc dixerit. Et relicto eo, abierunt. »

Hic quarto loco Scripturam inducit concordantem : et hoc est de psalmo 2.

Dicit igitur : « Nec Scripturam hanc » psalmi « legistis » ad intellectum : « Lapidem quem reprobaverunt, etc. » Cum templum ædificaretur, lapis magnus et mirae pulchritudinis inventus est, qui nusquam aptari potuit in ædificio : tandem inventus est locus in summo ædifi-

» Et quærebant eum tenere. »

Psal. xxxiv, 12 : Retribuebant mihi mala pro bonis. Et ideo quia prædixit eis pericula eorum, mala intentant Domino majestatis : et ideo dolo quærebant eum tenere et captivare ad mortem.

« Et timuerunt turbam. » Luc. xxii, 2 : Quærebant Principes Sacerdotum et Scribæ quomodo Jesum interficerent, timebant vero plebem.

Et subjungit causam tantæ malitiæ : « Cognoverunt enim, » ex ipsis parabolarum similitudinibus, « quoniam diceret ad eos, » hoc est, contra eos parabolam.

<--- Page Split --->

Marc. iv, 11: Illis qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt 1.

« Et relicto eo, »

Hoc est, abjecto ut ad gentes transiret, « abierunt, » a praesentia Christi in diversos errores. Act. xiii, 46 : Vobis oportebat primum loqui verbum Dei : sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes.

Dicit igitur : Et mittunt ad eum, » scilicet Sacerdotes, « quosdam, » exceptæ malitiæ et simulate religionis, « ex Pharisæis, » qui præ cæteris religionem prætendebant. Matth. vii, 15 : Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces.

« Et Herodianis, » qui conducti ab eis fuerant a potestate : ut religione Pharisæorum simulata - pateret veritas, et ex potestate regali humana cogeretur fragilitas.

« Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisæis et Herodianis, ut eum caperent in verbo.

« Ut eum caperent in sermone. » Ecce dolosa malitia. Luc. xiv, 1 : Et ipsi observabant eum.

Qui venientes dicunt ei : Magister, scimus quia verax es et non curas quemquam : nec enim vides in faciem hominum, sed in veritate viam Dei doces. Licet dari tributum Cæsari, an non dabimus ? »

Hic incipit ostendere causam reprobationis in particulari : hæc autem maximæ est tentatio observationis, quasi accusabilem eum reddere cupiebant.

Dividitur autem in duas partes : in quarum prima tentant eum in his in quibus homo ad hominem, inferior ad superiorem ordinatur : in secunda autem, tentant in his in quibus homo ad Deum ordinatur, ibi, 3. 18 : « Et venerunt ad eum Sadduceæt, etc. »

Prima autem istarum partium dividitur in tres paragraphs : in quorum primo describitur quaerentium et tentantium versutia : in secundo, inducitur quæstionis callida malitia : in tertio vero subjungitur in solvendo quæstionem mira sapientia.

In primo horum tria continentur : malorum associatio, dolositatis maligna intentio, et subdola apud eum quem hominem purum putabant astuta adulatio.

« Qui venientes dicunt ei. »

Ecce dolosa et palpans adulatio : « Magister. » Magistrum profitentur, ut dicit Chrysostomus, cujus nolunt esse discipuli.

« Scimus quia verax es, » quia causam criminis vel falsitatis quantumcumque conarentur imponere sibi non potuerunt. Joan. vn, 46 : Quis ex vobis arguet me de peccato ? Deuter. xxxii, 4 : Deus fidelis, et absque ulla iniquitate, justus et rectus. Proverb. vn, 8 : Justi sunt omnes sermones mei, et non est in eis pravum quid, neque perversum.

« Et non curas quemquam, » ut a veritate devies. Matth. xxi, 16 : Non est tibi cura de aliquo.

« Nec enim vides, » visione personarum acceptionis, « in faciem hominis, » in qua multi decipiuntur attendentes exteriora quæ parent, et humana sunt, et multos decipiunt. Jacob. n, 1 : Nolite in personarum acceptione fidem habere Domini nostri Jesu Christi gloriæ. Act. x, 34 et 35 : Non est personarum acceptor Deus : sed in omni gente qui timet eum, et operatur justitiam, acceptus est illi.

« Sed in veritate » triplici : vitæ, doc-

<--- Page Split --->

trinæ, et judicii, « viam Dei doces, » hoc est, doces viam quæ ducit ad Deum. Matth. xxi, 16 : Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo : non enim respicis personam hominum.

« Licet dari tributum Cæsari, »

A populo libero qui decimas et primitias solvit et vota offerens et sacrificia, et soli Deo se per legem subjecit, « an non dabimus » censum, istis rationibus? Ecce quæstio dolo plena : ut si dicat, quod census dandus est, contra libertatem populi et privilegium cultus divini loqui videatur in conspectu Pharisæorum, qui plus cæteris pro cultu legis et libertate populi loquebantur. Si autem diceret, quod non licet, a militibus Herodis, qui principatum sub Cæsare habuerunt accusabilis teneatur. Psal. xxxv, 3 et 4 : Dolose egit in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium. Verba oris ejus iniquitas, et dolus.

cum dicit : « Qui, » scilicet Jesus ut Deus, « sciens versutiam eorum. » Psal. xcuit, 11 : Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanæ sunt. Eccli. xxi, 28 : Oculi Domini... circumspicientes omnes vias hominum.

« Ait illis. » Secundum est : reprehensio de hoc quod habebant quærendo intentionem perversam : « Quid me tentatis, etc. »Matth. xxi, 18 : Quid me tentatis, hypocritæ ? Psal. lxxvii, 41 : Conversi sunt et tentaverunt Deum : et sanctum Israel exacerbaverunt.

« Afferte mihi, etc. »

« Tertium est, in quo versutam eorum convincit nequitiam. Dicit igitur : « Afferte mihi denarium ut videam. » Matth. xxi, 19 : Ostendite mihi numisma census : quia ex hoc quod usum mercationis habebant, jus Cæsaris proferre volebat.

« At illi obtulerunt ei, »

« Qui sciens versutiam illorum, ait illis : Quid me tentatis ? afferte mihi denarium ut videam.

At illi obtulerunt ei. Et ait illis : Cujus est imago hæe et inscriptio ? Dicunt ei : Cæsaris.

Respondens autem Jesus dixit illis : Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo. Et mirabantur super eo. »

Tangit hic versutæ quæstionis solutionem. Et tanguuntur hic sex. Primum quidem ut Dominus et Deus tangit cordium eorum deprehensam malitiam,

Supple, denarium : et hoc est quartum in quo ipsi denarium offerunt, in quo convincat Christus intentionem eorum perversam.

« Et ait illis. » Hoc est quintum ex quo per responsum eorum convincit ipsorum malitiam. Quærit ergo non ignorans, sed ut ex verbis suis propriis convincantur : « Cujus est imago hæc et inscriptio » litterarum ? Apocal. xii, 17 : Nemo poterat vendere vel emere nisi haberet characterem bestiæ in manu sua 1.

« Dicunt ei, » Pharisæi et Herodiani : « Cæsaris, » qui sicut Dominus imprimitur in numismate : et superscriptur nomen suæ majestatis.

1 Apocal. xii, 16 et 17 : Et faciet omnes, scilicet Antichristus, habere characterem bestiæ in manu sua, aut in frontibus suis : et ne quis

<--- Page Split --->

« Respondens autem Jesus ait illis, »

Ex propriis eorum concludens. Psal. xxxvi, 13 : Gladius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum confringatur.

« Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari, » quia qui pace et foro Cæsaris gaudetis, justum est ut stipendia persolvatis. Ad Roman. xiii, 7 : Reddite ergo omnibus debita : cui tributum, tributum : cui vectigal, vectigal : cui timorem, timorem : cui honorem, honorem.

« Et quæ sunt Dei, » reddite « Deo, » cujus decimas et primitias accipitis, vel in cujus lege gloriamini. Matth. xviii, 26 et 29 : Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi.

« Et mirabantur omnes, » generaliter, « super eum : » et hoc est sextum. Quid autem mirantur ? super sapientiam. Luc. ii, 47 : Stupebant super prudentia et responsis ejus.

Hoc est igitur quod dicit in hac parte.

Prima pars dividitur in duas : in quarum prima quaestio tentativa proponitur : in secunda, quaerentes de errore convincuntur, ibi, 24 : « Et respondens Jesus, ait illis : Nonne ideo, etc. »

Prima harum habet quatuor particulas : scilicet, a quibus ista quaestio proponitur : secundo, causa quaestionis subjicitur : tertio, casus exponitur : et quarto, quaestio subinfertur.

Dicit igitur : « Et venerunt ad eum, » tentatores, « Sadducæi, » hæretici. Quia in tres sectas Synagoga scissa erat : Pharisæorum scilicet, Sadducæorum, et Essæneorum. Primi corporum resurrectionem credebant, sed alia corpora cibis utentia futura esse dicebant. Sadducæi corporum resurrectionem omnino negabant, sed tamen spiritus cum Deo post mortem esse dicebant. Spiritus autem illos dicebant esse Angelos bonos, et malas animas hominum sicut et jumentorum interire cum corporibus affirmabant. Essænei autem nullum penitus spiritum separatum a corpore esse credebant, dicentes pro solis temporalibus deo esse serviendum.

« Et venerunt ad eum Sadducæi, qui dicunt resurrectionem non esse, et interrogabant eum, dicentes :

19 Magister, Moyses nobis scripsit ut si cujus frater mortuus fuerit, et dimiserit uxorem, et filios non reliquerit, accipiat frater ejus uxorem ipsius, et resuscitet semen fratri suo. »

In speciali ostendit causam reprobationis Synagogæ.

Dividitur autem in duas partes secundum duas tentationes quas inducunt. Prima enim tentatio est de credendis, inqua convincuntur de hæresis infidelitate : secunda est tentatio de faciendis, in qua convincuntur de operis perversitate, ibi, 7. 28 : « Et accessit unus de Scribis, etc. »

« Sadducæi » ergo « qui dicunt resurrectionem » corporum « non esse, » venerunt : « et interrogabant eum, » tentando, « dicentes. » Matth. xxii, 18 : Quid me tentatis, hypocritæ ? Deuter. vi, 16 : Non tentabis Dominum Deum tuum.

« Magister. »

Secundum est in quo causa questionis et dubitationis describitur.

Dicit igitur : « Magister. » Chrysostomus : « Magistrum nominant cujus non « volunt esse discipuli. » Laudant igitur adulando ut decipiant. Psal. ci, 9 : Qui laudabant me, adversum me jurabant.

« Moyses, » qui tantæ fuit auctoritatis quod sibi ore ad os loquebatur Deus, sicut solet homo loqui ad amicum suum '

<--- Page Split --->

« nobis scripsit, » in lege (Deuter. xxv, 3) « ut si cujus, » hoc est, alicujus hominis, « frater, » uxoratus, « mortuus fuerit, » sine hærede, « et dimiserit uxorem, » quæ introducta est in partem suæ hæreditatis, et jam libera est ab ipso per mortem viri sui. I ad Corinth. vii, 39 : Mulier alligata est legi quanto tempore vir ejus vivit : quod si dormierit vir ejus, libera est a lege viri.

« Et filios, » ex illa uxore genitos, « non reliquerit » superstites, qui suam percipiant hæreditatem, « accipiat frater ejus, » vel propinquior in genere suo, « uxorem ipsius, » cum hæreditate ipsius, « et resuscitet semen fratri suo, » filio primo quem ex ea genuerit imponens nomen fratris defuncti : quia ille filius quasi adoptivus est fratris defuncti : et naturalis est filius ejus qui accepit uxorem, ne nomen defuncti pereat in Israel. Hoc etiam observatum fuit a Judæis ante legem : unde, Genes. xxxvrn, 8, 11, dixit Judas ad Onan filium suum ut acciperet uxorem Her sine liberis defuncti, et mortuo Onan dixit eam debere reservari in viduitatis habitu, donec cresceret Sela filius suus junior, qui acciperet eam,et suscitare deberet semen duobus fratribus sine liberis defunctis.

« Septem ergo fratres erant : et primus accepit uxorem, et mortuus est non relicto semine.

Et secundus accepit eam, et mortuus est : et nec iste reliquit semen. Et tertius similiter.

Et acceperunt eam similiter septem, et non reliquerunt semen. Novissima omnium defuncta est et mulier. »

Hic tertio ponitur casus de facto super quod est quaestio fundanda.

Dicit igitur : « Septem ergo fratres erant, » apud nos : sicut Job septem

filios habuit 1. Et, Tob. xiv, 3, septem juvenes filii Tobiae junioris steterunt ante Tobiam seniorem avum suum.

« Et primus, » primogenitus, « accepit uxorem, » quia antiqua patrum consuetudo erat ut primogeniti primo uxores ducerent, et sic deinceps secundum ordinem ætatis. Genes. xxix, 26 : Non est in loco nostro consuetudinis, ut minores ante tradamus ad nuptias. Hic ergo primus duxit uxorem, « et, » accepta uxore, « mortuus est, » soluto matrimonio, « non habens semen, » hoc est prolem quæ partem suæ hereditatis acciperet.

« Et secundus, »

Frater secundo genitus, « accepit eam, » ut semen defuncti suscitaret, « et mortuus est, » absque liberis, et hoc est : « Nec iste » secundus « reliquit semen. »

« Et tertius similiter, » accepta eadem uxore mortuus est nullo relicto semine.

« Et similiter »

Omnes « septem, » successive accepta eadem uxore, « non reliquerint semen, » ad posteritatem hæreditatis, nec ab alio postea ducta est : quia « novissima omnium, » post mortem septem maritorum, « mortua est, » sine liberis, « et » hoc est, etiam « mulier, » quæ septem sine fructu viros emolliverat.

« In resurrectione ergo cum resurrexerint, cujus de his erit uxor ? septem enim habuerunt eam uxorem. »

Quartum est propositio quaestionis. Supponitur autem hic quod unusquisque resurget in suo ordine. I ad Corinth. xv, 23 : Unusquisque in suo ordine resurget.

<--- Page Split --->

Dicit ergo secundum hoc : « In resurrectione » communi, « cum resurrexerint, » ad unam domum paternam omnes isti septem fratres, eo quod alia domus de his fratribus nulla ædificata sit, « cujus de his » septem in unam domum intrantibus, « erit uxor ? »

Et causam quaestionis subjungit : « Septem enim fratres, » sine liberis, « habuerunt eam uxorem. » Hoc autem dicebant, quia Dominus fidem resurrectionis adstruebat : et supponebant isti quod diceret resurrectionem futuram sicut Pharisaei, qui in aurea Jerusalem, et regno mille annorum, unumquemque dicebant resurgere ad suum domicilium : et ideo mirabilis confusio sequeretur, si in resurrectione illa omnium esset uxor, quod omnes simul ea abuterentur. Si autem unius tantum esset uxor futura, videretur quod alii dilectione uxoris carerent, et sic felicitas eorum completa non esset.

24

« Et respondens Jesus, ait illis : Nonne ideo erratis, non scientes Scripturas, neque virtutem Dei ? »

Incipit istius tentationis solutio. Habet autem tres particulas, scilicet, ignorantiae increpationem, erroris eorum osfensionem, et resurrectionis morfuorum probationem.

Dicit igitur increpando : « Nonne, » etiam humano judicio, « erratis nescientes Scripturas, » de resurrectione mortuorum loquentes, quam putatis carnaliter debere intelligi, dicentes illud Apostoli, I ad Corinth. xv, 35 : Quomodo resurgent mortui ? qualive corpore venient ? Quia enim Pharisæi dicunt quod animali corpore venient cibis egentes, et sexus permiscentes : et quia vobis hoc videtur impossibile, ideo negatis resurrectionem, nescientes quid Scriptura loquitur, quod resurgent mortui cum corporibus immortalibus, qui cibis non

egent, et sexus non permiscent : et ideo erratis nescientes Scripturas 2. Isa. v, 13 : Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam. Isa. xxix, 11 et 12 : Erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent : Lege istum : et respondebit : Non possum, signatus est enim. Et dabitur liber nescienti litteras, diceturque ei : Lege : et respondebit : Nescio litteras. Ad Roman. 1, 21 : Obscuratum est insipiens cor eorum. II ad Corinth. iii, 15 : Usque in hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum.

« Neque virtutem Dei, » quia infirmitatem morientium intuentes, non putabant mortuos posse resurgere, non intelligentes quod virtute Dei erit resurrectione communis. Matth. xxii, 29 : Erratis nescientes Scripturas,. neque virtutem Dei. Virtus enim Dei resuscitabit mortuos. Joan. v, 25 : Mortui audient vocem Filii Dei : et qui audierint, vivent : quia etiam insensibilia Deo, cui omnia obediunt, sensibilia efficiuntur. Ad Roman. iv, 17 : Ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocat ea quae non sunt, tamquam ea quae sunt. Haec enim est virtus Dei quam Sadducæi ignoraverunt. I ad Corinth. xv, 34 : Evigilate, justi : ignorantiam enim Dei quidam habent. Sapient. ii, 21 et 22 : Haec cogitaverunt, et erraverunt : excæcavit enim illos malitia eorum. Et nescierunt sacramenta Dei : neque mercedem speraverunt justitiæ, nec judicaverunt honorem animarum sanetarum.

« Cum enim a mortuis resurrexerint neque nubent, neque nubentur, sed sunt sicut Angeli Dei in cœlis. »

« Tangit hic secundo qualitatem veram resurgentium in duobus : in remotione erroris, et in doctrina veritatis.

<--- Page Split --->

De primo dicit : « Cum enim a mortuis, » illi qui mortui sunt, « resurrexe rint, » sive boni sive mali, « neque nubent, neque nubentur. » Glossa : « Græco idiomati Latina consuetudo nón respondet : nubere enim proprie mulieres dicuntur, et viri uxores ducere : sed nos simpliciter dictum intelligamus sic, ut neque nubant viri, neque nubantur mulieres. » Unde Augustinus dicit, quod - ibi erunt membra genitalia, non quae libidinem provocent, sed quae sapientiae admirationem indicant. Matth. xxii, 30 : In resurrectione neque nubent, neque nubentur : sed omnis ibi fecunditas est ex conjunctione spiritus creati cum increato.

« Sed erunt. » Tangit doctrinam veritatis dicens : « Sed erunt, » in futuro, « sicut Angeli, » non in natura Angeli, sed sicut Angeli in proprietate spiritualitatis et immortalitatis. Et quia nuptiae sunt bonum mortalium, ideo neque nubent, neque nubentur.

« In cælis » autem dicit, ne in terra in aurea Jerusalem resurrectio putetur esse futura. Luc. xx, 34, 35 et 36 : Filii hujus sæcùli nubunt, et traduntur ad nuptias : illi vero qui digni habebuntur sæculo illo, et resurrectione ex mortuis, neque nubent, neque ducent uxores : neque enim ultra mori poterunt : æquales enim Angelis sunt, et filii sunt Dei, cum filii sint resurrectionis. Unde Glossa : « Nemo ibi moritur, nemo ibi nascitur, nec infans nec senex ibi erit. »

Tangit autem tria : auctoritatis inductae commendationem, scriptam a Deo auctoritatem,*et erroris confutationem.

Dicit igitur : « De mortuis autem quod resurgant. » Hoc est quod probare intendit. Job. xix, 23 et 26 : Scio quod Redemptor meus vivit, et in novissimo die de terra surrecturus sum:...et in carne mea videbo Deum meum. Isa. xxvi, 19 : Vivent mortui tui, Domine : interfecti mei resurgent. Daniel, xii, 2 : Multi de his qui dormiunt in terræ pulvere, evigilabunt : alii in vitam æternam, et alii in opprobrium ut videant semper. Ezechiel. xxxvii, 12 : Aperiam tumulos vestros, et educam vos de sepulcris vestris. Sed has Scripturas Dominus non inducit, quia Sadducæi non reciplunt nisi quinque libros Moysi.

« Non legistis, » hoc est, nonne legistis ad intellectum verum, « in libro Moysi, » Exod. m, 3 et 6, quem pro maxima allegastis auctoritate, « super rubum, » in quo Deus ipse apparuit in igne deitatis : non consumens virorem virginitatis, sed consecrans : ita quod dixit : Locus in quo stas, terra sancta est. In qua visione tota legis auctoritas roboratur.

« Quomodo, » ore ad os, « isti, » Moysi, « Deus » de seipso « dixerit : Ego sum Deus. » Auctoritas est quam inducit : « Ego sum Deus Abraham, » hoc est, quo Abraham fruitur jam spe felici, et post modicum felicitate dulci in præsentia ipsius. « Et Deus Isaac, » quo similiter postmodum fruetur Isaac. « Et Deus Jacob, » ad quem Jacob omnem vitam suam direxit.

Et ex his concludit :

« Non est Deus »

« De mortuis autem quod resurgant, non legistis in libro Moysi, super rubum, quomodo illi dixerit Deus, inquiens : Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob ?

Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Vos ergo multum erratis. »

Tangit hic ultimo resurrectionis probationem.

Fruibilis « mortuorum, » in corpore et anima, quia tales nullo bono frui possunt, « sed viventium, » in anima ad minus. Et si anima vivit per justitiam Dei, probatur quod corpus aliquando resurget : quia cum anima vitam æternam promeruit, sicut dicit Glossa. Non enim

<--- Page Split --->

anima sola meruit, sed corpus animae obediens, virtutibus operam dedit : et ideo radicem immortalitatis per virtutem acquisivit : et ideo de castitate, quae potissimum est in corpore, dicitur, Sapient. iv, 1 : Immortalis est enim memoria illius, quoniam et apud Deum nota est et apud homines.

rans ? populum impudentem non videbis.

« Qui audierat, » et intellexerat, « illos, » Sadducæos, « conquirentes » cum Domino. Matth. xxii, 34 et 35: Pharisæi audientes quod Jesus silentium imposuisset Sadducæis, convenerunt in unum : et interrogavit eum unus ex eis legis doctor tentans eum, et dicens.

« Vos ergo multum erratis. »

« Et videns quoniam bene responderit illis, »

Confutatio est erroris. Matth. xv, 14 : Cæcus si cæco ducatum præstet, ambo in foveam cadunt. Et, ibidem, y. 14: Cæci sunt, et duces cæcorum.

Sadducæis, « interrogavit eum, scilicet Jesum, quod esset primum omnium mandatum. » Hoc est, quod esset principale inter omnia tam multa quæ in lege ponuntur mandata. Matth. xxii, 36: Magister, quod est mandatum magnum in lege ? Dicit autem Chrysostomus, quod de mandato magno interrogat, qui nec minimum implevit : simplicissimus interrogator, et astutissimus observator.

« Et accessit unus de Scribis, qui audierat illos conquirentes, et videns quoniam bene illis responderit, interrogavit eum quod esset primum omnium mandatum.

Tangitur tentatio hic de faciendis, per quam arguuntur de operis perversitate.

Dividitur autem in duas partes : in quarum prima tentatio proponitur : in secunda, tamquam victor ab omnibus derelinquitur tentatoribus.

Adhuc autem duo in prima parte dicuntur, scilicet, tentatio, et tentatoris in aliquo commendatio.

Quæstio autem tentativa tria habet, scilicet, quæstionem, solutionem, et solutionis commendationem.

In quæstione autem est commendatio quærentis, subtilitas audientis præcedentia, quæ induxit ad quæstionis propositionem.

Dicit igitur: « Et accessit unus de Seribis. » Unus, inquam, exceptæ auctoritatis, qui ab aliis ad quærendum est electus tamquam magis potens in scientia et sermonis facunditate. Joan. iii, 10 : Tu es magister in-Israel, et hæc ignoras ? « De Scribis » autem dicitur, quia in lege fuit doctissimus. Isa. xxxii, 18 et 19: Ubi est litteratus ? ubi legis verba ponde-

« Jesus autem respondit ei : Quia primum omnium mandatum est : Audi, Israel : Dominus Deus tuus Deus unus est :

Et diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et ex tota virtute tua. Hoc est primum mandatum. »

Hic incipit solutio maximæ subtilitatis et sapientiæ. Quia enim de faciendis iste quæsivit quod utile est ad vitam, quamvis tentando faceret : tamen benignus Magister plus respondet ad illuminationem, quam in quæstione exigatur ad tentationem. Et ideo habet duas partes : in quarum prima maximum declarat affectu mandatum : in secunda, docet maximum in effectu operis.

In prima tria dicit : primo enim repetit id de quo Scriba quærit : secundo, solvit : et tertio, confirmat solutionem.

Dicit igitur : « Jesus autem respondit

<--- Page Split --->

ei : Quia primum, » sive principale omnium mandatorum, « mandatum est » quod ad Dei pertinet dilectionem : et hoc est totum primae tabulae mandatum.

Et hoc est quod dicit : « Audi, » tamquam magnum aliquid quo nihil majus est, « Israel, » rectissime : qui ad mandata te rectificare quæris. Isa. xliv, 2 : Noli timere, serve meus Jacob, et rectissime, quem elegi.

« Dominus Deus tuus Deus unus est, » hoc est, unicus et incommutabilis : et ideo totum affectum tuum in se vult dirig. Isa. xliv, 8 : Numquid est Deus absque me, et formator quem ego non noverim ? I ad Corinth. vni, 3 et 6 : Etsi sunt qui dicantur dii, sive in caelo, sive in terra, (siquidem sunt dii multi, et domini multi), nobis tamen unus est Deus, Pater, ex quo omnia, et nos in illum.

« Et diliges Dominum. »

Primum quod dixit, Dominus Deus tuus Deus unus est (quod continetur Exod. xx, 3) non inducitur hic sicut mandatum, sed potius sicut causa et ratio mandati istius, quod dicitur, Deuter. vi, 3 : Diliges Dominum Deum tuum.

Dicit autem tria : ex quali, et quid, et ex quanto diligendus.

Ex quali enim ametur affectu, notatur cum dicit : « Diliges, » quod componitur ex præpositione de diversitatem propositorum notante, et eliges verbo electionis, hoc est, Dominum Deum tuum ex omnibus eliges quem ames. Cantic. v, 10 : Dilectus meus candidus, et rubicundus : electus ex millibus. Eligitur enim ad amandum quod præ omnibus amatur : sicut et Deus est præ omnibus amandus. Psal. lxxii, 25 : Quid mihi est in caelo ? et a te quid volui super terram ?

Quid autem ametur dicit :

« Dominum Deum tuum. »

Dominum, qui omnibus excellenti superpositione superponitur : qui omnium pulchrorum liberam et omnimodam habet possessionem : qui indeflexa virtute continet suam excellentiam, ne umquam ad scabellaria et conculcanda inclinetur. De primo dicitur, Psal. xcii, 4 : Mirabilis in altis Dominus. Luc. n, 14 : Gloria in altissimis Deo. De secundo, ad Roman. x, 12 : Idem Dominus omnium, dives in omnes qui invocant illum. Psal. cxi, 3 : Gloria et divitiae in domo ejus. De tertio, Numer. xxiii, 8 : Deus eduxit illum de Ægypto, cujus fortitudo similis est rhinocerotis. Exod. xv, 11 : Quis similis tui in fortibus, Domine ? Primum in Domino diligimus, ut exaltemur : secundum, ut præmiemur : tertium, ut contineamur et defendamur. De primo, I Petr. v, 6 : Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis. De secundo dicitur, I ad Corinth. i, 3, 6 et 7 : In omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo, et in omni scientia : sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis : ita ut nihil desit vobis in ulla gratia. De tertio dicitur in Psalmo xxvi, 1 : Dominus protector vitæ meæ : a quo trepidabo ?

« Deum. »

Quod, ut dicit Damascenus, sonat provisionem, circuitionem, et ignis ardorem. εωσέω enim est idem quod video : Thorí- ste 4 idem quod circumeo : et Thothy est ardor in Græco. Providet enim præscientia, circumit cura, et ardet in nos charitate. Ut ergo fruamur providentia, Deus diligitur : ut custodiamur, Deus amatur : et ut incendamur, charitas in Deum habetur. De primo horum dicitur, Eccli. xxiii, 28 : Oculi Domini multo plus lucidiores sunt super solem, circumspicientes omnes vias hominum. Genes. xvi, 13 :

<--- Page Split --->

Tu, Deus, qui vidisti me. De secundo dicitur, I Petr. v, 7 : Omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis. Psal. LIV, 23 : Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. De tertio dicitur, Deuter. IV, 24 : Deus tuus ignis consumens est. Psal. XLIX, 3 : Ignis in conspectu ejus exardescet.

« Tuum, » cultu et servitute et possessione, ut ad nutum habeatur. Ad Hebr. xi, 16 : Non confunditur Deus vocari Deus eorum. Exod. ni, 6, 13 : Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob... : hoc nomen mihi est in æternum. Apocal. xxi, 3 : Ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus.

« Ex toto corde. »

exquisivi a juventute mea, et quæsivi sponsam mihi eam assumere, et amator factus sum formæ illius, quæ pulchra est absque nubilo. Sapient. vii, 26 : Cendor est enim lucis æternæ, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Hæc est pulchra dilectio. Eccli. xxiv, 24 : Ego mater pulchræ dilectionis. Dicit tamen Augustinus, quod anima ponitur hic pro animo. Ut sit sensus : « Ex tota anima, » hoc est, ex toto animo, hoc est, voluntate sine contrarietate : quia tota voluntas et animus sic extenditur ad ipsum, quando nihil habetur in voluntate sibi contrarium. Hoc est interior homo de quo dicitur, ad Roman. vii, 22 : Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Sic ergo sapienter diligitur Deus.

Hic tangit ex quanto est diligendus. Cor autem quia principium est affectionum et motuum, ponitur pro voluntate, ut ex tota voluntate dulciter diligatur : ita quod nihil voluntatem ab ejus dilectione possit illicere et abstrahere. Cantic. viii, 6 : Pone me ut signaculum super cor tuum. Proverb. xxiii, 26 : Præbe, fili, cor tuum mihi. Psal. ix, 2 : Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo. Cor etiam secundum Augustinum est principium conceptionum et cogitationum : et sic ex toto corde diligitur, quando toto intellectu diligitur ut nullo errore decipiatur : quia ipse ut lumen intellectus in diligendo habetur. Psal. xii, 4 : Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte. Primo modo diligitur dulcedo bonitatis, et secundo lux veritatis.

Et ex tota anima tua. »

« Et ex tota mente tua. »

Mens a metiendo est dicta, quia omnia ad veritatis regulam metitur. Et hæc est ratio, ut sic rationabiliter eum in mentis memoria ponamus, ut sine oblivione eum diligamus. Psal. cxxxvi, 6 : Adhæreat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui. Isa. xlix, 15 : Ego non obliviscar tui.

« Et ex tota virtute tua, »

Hoc est, fortitudine tua : ut omnes vires tuæ sibi serviant, et ad ipsum expendantur. Psal. lviii, 10 : Fortitudinem meam ad te custodiam. Et sic fortiter diligitur. Cantic. viii, 6 : Fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus æmulatio.

Diligatur ergo ex toto corde dulciter, ex tota anima sapienter, ex tota mente constanter, et ex tota virtute fortiter.

Anima hominis intellectualis est : quia dicit Philosophus, quod homo est solus intellectus. Et hoc modo ex tota anima diligere, est ex intellectu absque omni obnubilatione phantasmatum diligere. Sapient. viii, 2 : Sapientiam amavi, et

« Hoc est primum mandatum. »

Certificatio est veritatis in responso. Sicut enim Deus primus est, et præcipuus, et unicus : ita affectus ordinatus in ipsum est primus, et unicus, et præci-

<--- Page Split --->

puus. Et ideo de isto dicitur, Cantic. viii, 7 : Si dederit homo omnem substantiam domus suae pro dilectione, quasi nihil despiciet eam : quia nulla est comparatio ad Dei dilectionem.

in nos fluit dilectionis divinae : quod non esset, si alia esset aqua fontis et virorum. Et ita est a me fluens dilectio Dei, quae in vos fluit in dilectione proximi. Sic ergo in forma dilectionis est simile, quamvis in affectu non sit aequale.

In fine etiam est simile : quia sicut diligitur Deus propter Deum, sic et proximus non nisi propter Deum diligitur. Unde Augustinus in libro II Confessionum : « Ille solus neminem odit qui « et amicum diligit in te, et inimicum « propter te. » Matth. v, 44 et 45 : Ego dico vobis : Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos,... ut sitis filii Patris vestri qui in caelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Inimicus autem diligitur nisi propter Deum : quia sicut secundum moralem philosophiam de naturali proprietate hominis est amicum diligere, ita (secundum eamdem) de natura hominis est inimicis male facere. Sic ergo secundum simile est illi, scilicet primo.

Benignus Magister in doctrina salutis plus respondet quam quaerens exigat, ut perfecte viam salutis doceat.

Dicit autem tria : secundi ad primum similitudinem, non aequalitatem : et dat praecepti secundi descriptionem : et subinfert amborum praeceptorum commendationem.

Dicit igitur : « Secundum autem, » quod implet praecepta secundae tabulae, « simile, » non aequale, « est huic » primo mandato. Simile autem est in tribus, scilicet, in dilecto (alias, dilectione), et forma dilectionis, et fine.

In dilecto (alias, dilectione) quidem, quia in proximo non diligitur nisi Deus : quia parentale bonum Patris cœelestis est in imagine sua ad quam factus est proximus. I Joan. iv, 20 : Qui non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt, quomodo potest diligere ? Deus enim invisibilis est et non videtur nisi in imagine sua. Unde sicut honor imaginis sanctorum ad prototypum refertur (ut dicit Damascenus) ita honor proximi et dilectio imaginis Dei, refertur ad honorem et dilectionem Dei.

In forma etiam dilectionis est simile : quia quamvis duo sint mandata dilectionis, Dei et proximi, tamen unus est habitus virtutis, et unus dator virtutis Spiritus sanctus, ex quo Deus et proximus diliguntur. Et hoc notatur, Joan. xin, 35 : In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionm habueritis ad invicem. Ac si dicat : Ego sum fons dilectionis a quo continuis profectibus manat dilectio, quae est Spiritus sanctus. Et si in nos rivus hujus fontis continuo manat, tunc omnibus apparet, quia fons

« Diliges proximum tuum tamquam teipsum. Majus horum aliud mandatum non est.

Et ait illi Seriba : Bene, Magister, in veritate dixisti quia unus est Deus, et non est alius praeter eum :

Et ut diligatur ex toto corde, et ex tota intellectu, et ex toto anima, et ex tota fortitudine : et diligere proximum tamquam seipsum majus est omnibus holocaustomatibus, et sacrificiis.

Jesus autem videns quod sapienter respondisset, dixit illi : Non longe es a regno Dei. Et nemo jam audebat eum interrogare.

Descriptio est praecepti : « Diliges proximum tuum tamquam teipsum. »

Tria dicit : qualiter, et quis, et quantum diligatur.

<--- Page Split --->

Qualiter notatur in verbo diligendi : quia hoc diligitur, quod ex diversis eligitur. Et sicut in Deo et in Dei dilectione notatur ex verbo diligendi quod super omnia ametur, ita in proximo notatur ordo dilectionis qualiter ametur, quia aliter in unoquoque bonum amabile non eligitur, nisi quo ordine amandum sit perpendatur. Proximus igitur secundo post nos diligitur secundum gradum quo nobis appropinquat. Cantic. ii, 4 : Intruduxit me rex in cellam vinariam, ordinavit in me charitatem. 1 ad Corinth. xiv, 40 : Omnia secundum ordinem fiant, scilicet in vobis. Hos ordines ministrantium regina Austri mirabatur 1.

« Proximum. » Omnis homo proximus est, qui in primo gradu nobis appropinquat : et sic cum in omni homine parentis nostri imago sit ex eodem ex quo est in nobis, omnis homo nobis in primo gradu conjungitur : et ideo fratres vocamur. Matth. xxm, 8 : Omnes vos fratres estis. Tamen secundum lineam carnis unus alio proximior est : et similiter secundum modum beneficiorum nostrorum plus appropinquat qui plura impendit beneficia. Luc. x, 36 et 37 : Quis videtur tibi proximus fuisse illi qui incidit in latrones? At ille dixit : Qui fecit misericordiam in illum. Et ait illi Jesus : Vade, et tu fac similiter. Levit. xix, 18 : Diliges amicum tuum sicut teipsum.

« Sicut teipsum, » hoc est, ad modum et formam quibus diligis teipsum : diligis autem te ad justitiam, et salutem : et hoc modo dilige proximum. Unde Tullius in libro de Amicitia : « Prima lex « amicitiæ seminatur, ut pro amicis « non nisi hõnesta faciamus. » Deuter. xxxiii, 3 : Dilexit populos, omnes sancti in manu illius sunt, hoc est, omnibus opera charitatis impendit, et ad sanctitatem diligit universos.

« Majus horum »

Præceptorum, « aliud mandatum non est. » Confirmatio est veritatis in responso. Est autem majus istud dilectionis duplex mandatum generalitate ambitus, et dignitatis excellentia, et permanentia æternitatis.

Ambit enim præceptum dilectionis Dei omnia primæ tabulæ mandata, sicut supra dictum est. Præceptum autem de dilectione proximi ambit et implet omnia mandata secundæ tabulæ. Ad Roman. xiii, 8 et seq. : Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis : qui enim diligit proximum, legem implevit : nam : Non adulterabis : Non occides : Non furaberis : Non falsum testimonium dices : Non concupisces : et si quod aliud est mandatum, in hoc verbo instauratur : Diliges proximum tuum sicut teipsum... Plenitudo ergo legis, hoc est, decalogi, estdilectio. Psal. cxviii,96: Latum mandatum tuum nimis.

De excellentia dignitatis est quod charitas omnia merita informat ad placentiam Dei. I ad Corinth. xii, 31 : Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Et loquitur de charitatis mandato, quod linguis præfertur Angelorum scientiæ, et Prophetiæ, et fidei quæ montes transfert, et etiam ipsi martyrio, et eleemosynis.

De majoritate autem permanentiæ in æternitate dicitur, I ad Corinth. xiii, 8 : Charitas numquam excidit : et parum post, 13 : Nunc autem manent fides, spes, et charitas, tria hæc, major autem horum est charitas. Ex primo habet, quod est majus ad merendum : ex secundo, quod est majus ad exaltandum : ex tertio, quod est majus ad benefaciendum.

« Et ait illi, »

Scilicet Jesu, « Scriba, » qui primo ten-

<--- Page Split --->

tando quæsierat : sed nunc convictus responsione tentantis et observantis malitiam deponebat, sicut dicit Glossa. « Bene, Magister, in veritate dixisti. » Matth. xxii, 16 : Viam Dei in veritate doces.

« Quia unus est Deus, » unice diligibilis præ omnibus, « et non est alius præter eum, » qui dilectionem cordis in se trahat : quia alii falsi dii sunt, et ideo non diligendi.

Et mandatum est, « ut diligatur, » intimò affectu, « ex toto corde, » quia ipse dulcedo est cordis, « et ex tota mente, » omnia diligibilia per rationem movente et mensurante, ut diligatur quantus est ipse, « et ex toto intellectu, » quia lux est intellectus sine obnubilatione, et ideo dilectio ejus non vult aliquid tetrum sibi admisceri, sed in lumine manifestari sine errore, « et ex tota anima, » quæ principium est et causa vitæ : « ut tota vita referatur ad ipsum, qui vita est animæ nostræ. Act. xvii, 28 : In ipso vivimus, et movemur, et sumus. « Et ex tota fortitudine, ut nihil nos abstrahat ab ipso, sed omnes vires nostræ expendantur in ipso. Psal. lviii, 10 : Fortitudinem meam ad te custodiam.

Hoc est, videri faciens, « quod sapienter respondisset, » in commendatione dicti Salvatoris : quod non prætulit ceremonias legis mandato dilectionis, sicut Pharisæi et Sacerdotes fecerunt, qui suas traditiones Dei mandatis prætulerunt. Matth. xv, 6 : Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram.

« Ait illi, » provocans eum ad meliorem veritatis cognitionem :

« Non longe es, » ex quo jam veritatem mandati Dei cognovisti, et traditiones hominum non prætulisti, « non longe es, » per intellectum, « a regno Dei » cognoscendo. Non enim distas, nisi quod metum hominum postponas, et illi quem cognovisti firmiter adhæreas. Iste enim fuit unus de illis de quibus dicitur, ad Hebr. ii, 15 : Timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti, hoc est, servilis legis oneribus. Hoc est onus, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus 1.

« Et nemo jam audebat eum interrogare. »

« Et diligere proximum tamquam seipsum, » secundo loco, « majus est omnibus holocaustomatibus, » quæ tota incendebantur. Isa. i, 11 et 12 : Adipem pinguium et sanguinem vitulorum nolui : quis quæsivit hæc de manibus vestris, ut ambularetis in atriis meis ? Psal. xxxix, 7 et 8 : Holocaustum et pro peccato non postulasti : tunc dixi : Ecce venio.

« Et sacrificiis, » quæ non tota incendebantur. Deuter. x, 12 : Etnunc, Israel, quid Dominus Deus tuus petit a te, nisi ut diligas eum ex toto corde tuo ?

Sic ergo commendata responsione, et converso ad dilectionem tentatore,

Triumphus est victoris super tentatores : sicut, supra, 1, 34 et 39, triumphaverat super dæmones. Joan. xvi, 33 : Confidite, ego vici mundum. Tentator homo sicut Satanas jam desperans abscedit. Joan. xvi, 30 : Et non opus est tibi ut quis te interroget.

« Et respondens Jesus dicebat, docens in templo : Quomodo dicunt Scribe Christum filium esse David ?

Ipse enim David dicit in Spiritu sancto : Dixit Dominus Domino meo : Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.

<--- Page Split --->

Ipse ergo David dicit eum Dominum, et unde est filius ejus ?

Tangit hic demeritum quod est ex ignorantia ejus qui est finis legis. Ad Roman. x, 4 : Finis legis, Christus, ad justitiam omni credenti.

Dicuntur autem hic tria : in quorum primo doctrina commendatur : in secundo, subtilitas veritatis ostenditur : in tertio, fructus doctrinae in turba describitur.

Dicit igitur : « Et respondens Jesus, » ei qui jam veritatem faciendorum cognoverat, « dicebat, » etiam adjungens de veritate credendorum, « docens in templo, » publice et solemniter. Isa. xlv, 19 : Non in abscondito locutus sum, in loco terrae tenebroso. Joan. xvnii, 20 : Ego semper docui in templo quo omnes Judaei conveniunt, et in occulto locutus sum nihil.

« Quomodo ergo. » Tangit veritatis subtilitatem dicens : « Ergo, » ex quo tu jam intelligis traditiones et holocausta animalium nihil esse nisi in figura : ergo, « quomodo, » hoc est, quo intellectu, « dicunt Scribae, » quorum tu unus es et praecipuus, Joan. in, 10 : Tu es magister in Israel, « Christum esse filium David. » Si enim, ut dicunt, unius, hoc est, humanae naturae est tantum, ita quod ut homo purus sit filius David, tunc obviat inconveniens, quia,

« Ipse enim David, »

Propheta inspiratus, « dicit in Spirí- tu sancto, » non in spiritu humano in quo est deceptio. Glossa : « Non errore, non propria voluntate. » II Petr. 1, 21 : Non voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines.

« Dixit Dominus, »

Qui absolute Dominus est. Et hic est

Pater qui dicit, Exod. x, 2, et in multis aliis locis : Ego Dominus. Esther, xiii, 11 : Dominus omnium es.

« Domino meo : » in quo modo locutionis notatur unus dicens, et alter ad quem dicit : qui de necessitate sunt duae personae : et ille ad quem dicit Dominus, fuit Dominus David, quem tantus rex Dominum cognovit esse in Spiritu sancto, et se esse servum ipsius : dicens, Psal. cxv, 16 : O Domine, quia ego servus tuus : ego servus tuus, et filius ancillae tuae.

« Sede, » quiete regni potitus. I Reg. ii, 8 : Ut sedeat cum principibus, et solium gloriae teneat. Luc. i, 32 : Dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus : et regnabit in domo Jacob in æternum.

« A dextris meis, » hoc est, in omni aequalitate principatus. Ad Coloss. iii, 1 : Ubi Christus est in dextera Dei sedens.

« Donec ponam, » hoc est, donec subjiciendo perficiam, « inimicos tuos, » aut voluntarios, si se fidei tuae et devotioni tuae subjiciunt : aut involuntarios, si se tibi opponere nituntur, « scabellum, » hoc est, conculcationem, « pedum tuorum. » Voluntarii enim adorant in loco ubi steterunt pedes deitatis, cui in humana tua natura involuntarii aut victi conculcabuntur. Malach. iv, 3 : Calcabitis impios, cum fuerint cinis sub planta pedum vestrorum. Hoc enim est tempus quod decurrit usque in diem judicii, quo omni tempore Christo inimici subjiciuntur. Quod autem dicit Pater Filio : « Donec ponam, » et non quod Filius ponat (ut dicit Glossa) non est infirmitatis Filii, sed ostendit quod alter in altero operatur. Nam et Filius subjicit inimicos Patri. Isa. xlv, 1 et 2 : Christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes, et dorsa regum vertam... Et portas æreas conteram, et vectes ferreos confringam.

<--- Page Split --->

« Ipse ergo David dicit eum Dominum. »

Habacuc, ii, 2 : Explana visum super tabulas, ut percurr at qui legerit.

Repetit id in quo est vis auctoritatis inductae. Et arguit ex hoc dicens : « Et unde est filius ejus ? » Pater enim super Filium si ambo sint ex una et simplici natura non habet suppositionem, sed e converso : et sic in Spiritu sancto falsum diceret, si eum Dominum vocaret, ad quem ipse habet superpositionem. Et sic Scribae falsum dicunt, dicentes Christum purum hominem.

« Cavete a Scribis qui, »

Hoc est, quia illi « volunt in stolis ambulare. » Stola est talaris vestis pretiosa, dicta a τσόλoν Græco quod Latine est longum. Luc. xvi, 19 : Induebatur purpura et bysso.

« Et salutari in foro, » solemni salutatione, quæ cum muneribus ab inferioribus superioribus consuevit exhiberi. Matth. xxii, 7 : Amant salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi.

« Et multa turba eum libenter audivit.

« Et in primis cathedris, »

Et dicebat eis in doctrina sua ; Cavete a Scribis, qui volunt in .stolis ambulare et salutari in foro,

Et in primis cathedris sedere in synagogis, et primos discubitus in ccenis :

Qui devorant domos viduarum sub obtentu prolixæ orationis : hi accipient prolixius judicium. »

Hic dicit ab his causis reprobationis esse cavendum.

Dicit autem hic tria : devotionem audientium, cautelam Christi doctrinarum, et causam quare dicit esse cavendum.

Dicit igitur : « Et multa turba, » simplicium simplici veritati intendentium, « eum libenter audiebat, » propterea quia in potestate erat sermo ejus. Cantic. ii, 14 : Vox tua dulcis, et facies tua decora. Cantic. iv, 11 : Mel et lac sub lingua tua.

« Et » ideo, propter devotionem ipsorum, « dicebat illis, » ad utilitatem ecorum, hoc est, turbarum, « in doctrina sua : » et hæc est doctrina quam rudes in parabolis intelligere non poterant.

Dignitatum, « sedere. » Matth. xxiii, 2 : Super cathedram Moysi sederunt Scribæ et Pharisæi. « In synagogis » Pontificalibus. Psal. cvi, 32 : Exaltent eum-in Ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum. « Et primos recubitus, » in altiori loco eligere, « in cænis : » contra hoc quod dicitur, Luc. vix, 10 : Recumbe in novissimo loco.

« Qui devorant, »

Avido dente, « domos viduarum, » quæ præ cæteris pro animabus maritorum suorum oblationibus sunt intentæ, « sub obtentu prolixæ » et simulate « orationis, » hoc est, obtinentes hoc prolixa oratione. Glossa : « Quasi patroni in divino judicio futuri, ab infirmis et conscientia peccatorum turbatis pecunniam accipere non dubitant : cum commendet Deo orationem porrecta manus ad dandum, et non contracta ad accipiendum 1. » Quibus illud congruit illud Psalmi cviii, 7 : Oratio ejus fiat in peccatum. Matth. xxiii, 14 : Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia com-

4 Cf. Eccli. iv. 36 : Non sit porrecta manus tuia

<--- Page Split --->

editis domos viduarum, orationes longass orantes. Modo autem nostri Sacerdotes et Scribae domos viduarum comedunt, non sub obtentu longe orationis, sed sub violentia aperte depredationis. Isa. iii, 14 et 15 : Rapina pauperis in domo vestra. Quare atteritis populum meum, etc.?

« Hi accipient prolixius judicium »

Sua e condemnationis. Glossa : « Quam qui amant in angulis platearum orare. » Hi enim non solum laudem hominum quaerunt, sed etiam pecuniam quaerunt. Isa. xxvii, 8 : In mensura contra mensuram, cum abjecta fuerit, judicabis eam. Apocal. xvii, 7 : Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum. Sapient. vi, 7 : Potentes patenter tormenta patientur.

Hoc est ergo quod intendit.

41

« Et sedens Jesus contra gazophylacium, adspiciebat quomodo turba jacrater es in gazophylicium : et multi divites jactabant multa.

Cum venisset autem vidua una pauper, misit duo minuta, quod est quadrans. »

c, 6: Oculi mei ad fideles terræ, ut sedeant mecum.

« Contra gazophylacium. » Glossa : Φυλάσσειν Græce, servare Latine: gaze persice, divitiae latine. Gazophylacium locus in quo divitiae servantur. Erat autem arca in qua populi donaria congregabantur ad usus templi: unde, IV Reg. xii, 9: Tulit Joiada pontifex gazophylacium unum, aperuitque foramen desuper, et posuit illud juxta altare, ad dexteram ingredientium domum Domini: mittebantque in eo sacerdotes qui custodiebant ostia omnem pecuniam quae deferebatur ad templum Domini. Dicebatur etiam porticus quaedam in qua fuit hoc gazophylacium : et contra illam sedebat Dominus quando ista dixit: unde, Joan. viii, 20: Hæc verba locutus est Jesus in gazophylacio.

« Adspiciebat, » per approbationem, « quomodo turba jactaret es in gazophylacium. » I Paralip. xxix, 17 et 18: Populum tuum, qui hic repertus est, vidi cum ingenti gaudio tibi offere donaria. Domine Deus, custodi in æternum hanc voluntatem.

« Et multi divites, » de hoc quod sibi abundavit, « jactabant, » in gazophylacium, « multa. » Tob. iv, 9: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue: si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude.

Hic tangit causam reprobationis, quæ sumitur ex comparatione in operibus pietatis et misericordiæ.

Tanguntur autem hic tria: in quorum primo notatur approbatio generaliter omnium offerentium: in secundo, specialiter attenditur oblatio pauperum: in tertio autem, ex hoc accipitur instructio discipulorum.

Dicit igitur: « Et sedens, » hoc est, post detestationem avarorum et superborum quiescens in devotione fidelium. Psal. xxv, 4: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Cum his ergo non sedit. Psal.

« Cum venisset autem, »

Ex devotione, « una, » in paupertate et devotione ab aliis excepta, « vidua, » solatio et lucro viri destituta, « pauper, » in rebus fortunæ non sibi sufficiens, « misit duo minuta. » Cum denarius usualis valuerit decem, duo minuta erant quinta pars denarii, ut videtur. Marcus tamen dicit : « Quod est quadrans. » « Glossa : « Quadrantem vocant calculatores quartam partem cujuslibet rei, scilicet, loci, temporis, pecuniae : forsitan ergo hic quartam partem siculi, hoc est, quinque obolos signat. » Si au-

<--- Page Split --->

tem minuta erant quinta denarii, forsitan graviora fiebant ut quartam facerent, hoc est, quod habebant duas.

« Et convocans discipulos suos, ait illis: Amen dico vobis, quoniam vidua haec pauper plus omnibus misit qui miserunt in gazophylacium.

Omnes enim ex eo quod abundabat illis miserunt: haec vero de pecunia sua omnia quae habuit misit totum victum suum. »

« Et convocans discipulos, » qui erant specialiter instruendi, tamquam Ecclesiae Prælati futuri, « ait illis. »

Dicit autem duo: commendationem oblationis, et rationem commendationis.

Dicit igitur: « Amen dico vobis. » Affirmatione utitur: quia opinione hominum quantum et non ex quanto offeratur attenditur.

« Quoniam vidua haec, » solatio patroni carens, « pauper, » sibi non sufficiens, « plus omnibus misit, » non effectu ponderis, sed affectu devotionis, « qui miserunt » suas « in gazophylacium » oblationes. Hieronymus : « Inti-

« matur quam sit acceptabite Deo quod « offertur bono animo : qui non offeren- « tium substantiam, sed pensat con- « scientiam : nec perpendit quantum offe- « ras in ejus sacrificio, sed ex quanto. » Unde, Genes. iv, 4 et 5 : Respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus : ad Cain vero et ad munera illius non respexit.

« Omnes enim ex eo quod abundabat illis miserunt. »

Et hoc quidem est bonum, quamvis non sit perfectum. Luc. xi, 41: Quod superest date eleemosynam : et ecce omnia munda sunt vobis.

« Hæc vero, » vidua pauper, « de pecunia sua 2, » in qua sibi non sufficit. Job. xxxi, 17 : Si comedi buccellam meam solus, et non comedit pupillus ex ea.

« Omnia quae » ad manum « habuit misit. » Luc, xii, 33 : Vendite quae possidetis, et date eleemosynam.

« Totum victum suum, » quem habuit pro viatico, dedit ad templum, se Deo in totum de caetero committens. Psal. xi, 2 : Beatus qui intelligit super egenum et pauperem: in die mala liberabit eum Do minus.

Sic ergo causa reprobationis sufficien ter est determinata.

<--- Page Split --->

CAPUT XIII.

Templum dicit evertendum, prædicitque bella et varias afflictiones ac persecutiones, abominationemque desolationis : de pseudochristis et pseudoprophetis : post signa in corporibus coelestibus veniet cum gloria Filius hominis : et hujus signum dat a fcu : quia autem nemo tempus novit, jubet omnes vigilare.

<--- Page Split --->

tuor ventis, a summo terrae usque ad summum cæli.

IN CAPUT XIII MARCI

ENARRATIO.

Et respondens Jesus, ait illi : Vides has omnes magnas ædificationes ? Non relinquetur lapis super lapidem qui non destruatur. »

« Et cum egrederetur de templo, ait illi unus ex discipulis suis: Magister, ads pice quales lapides et quales strueturæ.

Tangitur hic reprobationis modus et effectus, quia in effectu ponderatur modus.

Et dividitur hæc pars in duas : in quarum prima describitur reprobatio Judææ

¹ Math. xxiv, 23 ; Luc. xvii, 23 et xxi, 8. ² I Isa. xiii, 10 ; Ezechiel, xxxii, 7 ; Joel, ii, 40.

³ Math. xxiv, 31. ⁴ Math. xxiv, 42.

<--- Page Split --->

et excidium in communi : et in secunda, in speciali, ibi, y. 3 : « Et cum sederet in monte Olivarum, etc. »

Adhuc autem prior in duas partes dividitur : in quarum prima demonstratio fit status templi et Synagogae : et in secunda, in communi praedicitur reprobatio et excidium futurum, ibi, y. 2 : « Et respondens Jesus ait, etc. »

« Adspice quales lapides, » in quantitate et qualitate firmitatis et decoris, « et quales structurae, » in arte enim et materia ditissima fuit, et ars mirabilis. II Paralip. ii, 5: Domus quam aedificare cupio magna est: magnus est enim Deus noster super omnes deos : ergo talis esse debet, qualis non sit in universa terra.

In prima parte duo tanguntur, scilicet, desertio templi in signo, et demonstratio status templi in aedificio.

Dicit igitur : « Et cum, » post laudatam devotionem vidue in templo, « egrederetur de templo. » Ipso egressu designans quod deserendus esset locus. Ezechiel. x, 18 : Egressa est gloria Domini a limine templi. Matth. xxiii, 38 : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. Egreditur autem Dominus et recedit de templo, quia per incredulitatem Synagoga recessit ab eo. Osee, vii, 13 : Vae eis, quoniam recesserunt a me: vastabuntur, quia praevaricati sunt in me : et ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendaciam.

« Ait illi unus, » exceptae auctoritatis vel exceptae familiaritatis (Petrus scilicet, vel Joannes) quasi prae omnibus aliis loquens. Unde, Matth. xxiv, 1, Luc. xxi, 3, dicitur, quod discipuli istam fecerunt demonstrationem.

« Ex discipulis suis, » qui disciplinis suis imbui et erudiri cupiebant, per demonstrationem statustempli ad docendum provocabant. Ad Hebr. xii, 7 : In disciplina perseverate. Tamquam filiis vobis offert se Deus. Supra, iv, 34: Seorsum discipulis suis disserebat omnia. Audaciam autem iste accepit a facto Abraha, Genes. xvii, 17: Num celare potero Abraham qua gesturus sum ? Amos, ii, 7 : Non facit Dominus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas.

Hac igitur fiducia dicit iste pro omnibus : « Magister, » cujus doctrinam secuti sumus. Joan. ii, 2 : Scimus quia a Deo venisti magister.

« Et respondens Jesus ait illi, »

In communi desolationem praedicens. Vides has magnas aedificationes, » tam in templo quam in aliis habitaculis Sacerdotum ? II Paral. ii, 3 : Domus quam aedificare cupio magna est : magnus est enim Deus noster.

« Non relinquetur lapis super lapiden, » propter peccata inhabitantium, « qui non destruatur, » hoc est, comminuatur. II Machab. v, 20 : Locus particeps factus est populi malorum. Destruitur etiam quia in figura fuit factus : et ideo apparente veritate destruitur figura. Jerem. xxvi, 18 : Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem in acervum lapidum erit, et mons domus Domini in excelsa silvarum.

« Et cum sederet in monte Olivarum contra templum, interrogabant eum separatim Petrus, et Jacobus, et Joannes, et Andreas. »

Hic incipit pars in qua in speciali describitur excidium.

Et habet duas partes : in quarum prima a discipulis proponitur quaestio : in secunda autem, ad quaestionem aptatur responsio, ibi, y. 5 : « Et respondens Jesus, cepit dicere illis. »

In prima harum tria dicuntur, scilicet, loci congruitas, quaerentium idoneitas, et quaestionis difficultas.

Dicit igitur : Et cum sederet, » animum quietum indicans. Psal. lxxix, 2 et 3 : Qui sedes super Cherubim, mani-

<--- Page Split --->

festare coram Ephraim, Benjamin, et Manasse. Super Cherubim enim sedens est super plenitudinem scientiae in aeternis illuminationibus quiescens. Apparens autem cora n Ephraim, etc., est se manifestans discipulis in sapientiae responsis. Discipuli enim sunt Ephraim in fructu, Benjamin in contemplatione, et Manasses in sui et suorum oblivione.

« In monte Olivarum. » Ibi locus propter fomenta luminis congruebat illumiinationi. Psal. lxxv, 5 : Illuminans tu mirabiliter a montibus aetemis.

« Contra templum. » Glossa : « Ubi ipse situs corporis congruebat verbis : quia jam contra templum et Synagogam faciem obfirmaverat. » « Hieronymus : « Mons ille non infructuosas arbores « generat : sed oliveta gignit, quibus lu- « men alitur, umbra fugatur, requies « lassis tribuitur, infirmitas solvitur. » Hæc omnia oleum fertilitate, significatione misericordiæ, fomento luminis, illuminatione, unctione pedum, et unctione membrorum. Cantic. i, 2 : Oleum effusum nomen tuum. Eccle. ix, 8 : Oleum de capite tuo non deficiat.

« Interrogabant eum, » qui magis erant idonei, « separatim, » qui secretis ejus semper interesse consueverunt, « Petrus, » Apostolorum vertex, « et Jacobus, et Joannes, » qui in omnibus familiarius sibi admissi fuerunt, « et Andreas, » qui primus ad testimonium Joannis ad Christum conversus fuit. Joan. 1, 40 : Erat Andreas, frater Simonis Petri, unus ex duobus qui audierant a Joanne, et secuti fuerant eum.

amicos, quia omnia quæcumque audivi a Patre meo, nota feci vobis.

« Quando ista fient, » de templi destructure, quia scimus quod tunc nihil eis regnum tuum prævalebat. Act. 1, 6 : Qui convenerant interrogabant eum, dicentes : Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel ?

« Et quod signum erit quando hæc omnia incipient consummari ? » Omnia dicit, quia multa ad hæc quæ dicuntur exiguntur, in depressione potestatis, in amissione loci, in destitutione auxilii, et in destructione templi : et ideo dicit omnia.

In hoc autem discipuli laudantur quod desiderant finem Judææ et mundi : quia pro hoc sciunt quod incipiet felicitas Sanctorum et beatitudo Eccle. v, 11 : Dulcis est somnus operanti, sive parum, sive multum comedat, hoc est, somnus æternæ contemplationis, sicut peregrinus quærit via æ terminum. Ad Hebr. xi, 13 et 14 : A longe promissiones adspicientes, et salutantes, et confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram. Qui enim hæc dicunt, significant se patriam inquirere. Sic mercenarius quærit finem temporis laboris sui, Job, vii, 2 et 3 : Sicut mercenarius præstolatur finem operis sui, sic et ego habui menses vacuos, et noctes laboriosas enumeravi mihi. Sic prægnans computat menses parturitionis suæ, Joan. xvi, 21 : Mulier cum parit, tristitiam habet : cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressuræ propter gaudium, quia natus est homo in mundum.

« Dic nobis quando ista fient? et quod signum erit quando hæc omnia incipient consummari ? »

Ecce quaestiones duas faciunt: unam de tempore, et aliam de signis tempus praecedentibus.

Dicit igitur : « Dic nobis, » familiaribus tuis. Joan. xv, 13 : Vos autem dixi

« Et respondens Jesus, cæpit dicere illis : Videte ne quis vos seducat :

Multi enim venient in nomine meo dicentes, quia ego sum : et multos seducent. »

« Et respondens Jesus, cæpit, » quia propter infirmitatem discipulorum consummare dicenda non potuit, « illis di-

<--- Page Split --->

cere, » Joan. xvi, 12 : Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo.

« Videte, etc. »

Hic incipit pars in qua particulariter signa destructionis determinat.

Habet autem duas partes : in quarum prima ponuntur signa communia et adventus Domini ad judicium extremum, et destructionis Judae : in secunda autem, specialia signa ponuntur adventus ad universale et ultimum judicium, ibi, 7. 19 : « Erunt autem dies illi tribulationes tales, etc. »

Adhuc in prima harum primo ponit signa propinqua, ibi, 7. 14 : « Cum autem videritis, etc. »

In primo duo facit : in quorum primo duo tangit signa tristitiae : et in secundo, intermisceat quaedam de consolatione, ibi, 7. 10 : « Et in omnes gentes, etc. »

Adhuc in prima triplicia signa inducit : quorum primum est, signum seductionis a veritate : secundum autem, signum commune de pacis impugnatione, ibi, 7. 7 : « Cum audieritis autem, etc. » Tertium autem, signum speciale de fidelium admonitione et admonitionis ratione, ibi, in medio 7. 7 : « Ne timueritis, etc. »

« Videte ne quis, » cujuscumque apparitionis in religione, « vos seducat, » ut a veritate fidei devietis. Ad Coloss. 11, 18 : Nemo vos seducat. II ad Thessal. 11, 3 : Ne quis vos seducat ullo modo.

tionem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati. Ad Philip. 11, 18 : Multi enim ambulant, quos saepe dicebam vobis,... inimicos crucis Christi.

« In nomine meo, » hoc est, nomen meum invocantes et signa facientes. Matth. vii, 22 et 23 : Multi dicent mihi in illa die : Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo demonia ejicimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus ? et tunc confitebor illis : Quia numquam novi vos.

« Dicentes, » ex praesumptione, « quia ego sum » Christus Dei electus, quorum unus fuit Judas Galilaeus, et unus Theodas, de quibus dicitur in Act. v. 36 et 37. Praecipuus tamen in primitiva Ecclesia fuit Simon Magus, qui sicut dicit Hieronymus, credebatur esse magna virtus Dei. Qui inter caetera in suis voluminibus scriptum hoc dereliquit : « Ego sum « sponsus, ego sum omnipotens, ego sum « anima Dei, ego sum sermo Dei. »

« Et multos sedueent, »

Seorsum abducentes a veritate. Et maxime Simon qui omnes fere viros Ecclesiasticos in suam seduxit haeresim. Act. viii, 18 et 19 : Cum vidisset Simon quia per impositionem manus Apostolorum daretur Spiritus sanctus, obtulit eis pecuniam, dicens : Date mihi hanc potestatem, ut cuicumque imposuero manus, accipiat Spiritum sanctum. Eccle. x, 19 : Pecuniae obediunt omnia.

« Multi enim venient. »

Ratio est admonitionis. Et bene dicit : « Multi, » quia in multa partiti. I Joan. iv, 1 : Multi pseudoprophete exierunt in mundum. Sapient. iv, 3 : Multigena impiorum multitudo non erit utilis.

« Venient, » non missi a me. Joan. v, 43 : Ego veni in nomine Patris mei, et non accipistis me : si alius venerit in nomine suo, illum accipietis. II ad Thessal. ii, 10 et 11 : Ideo mittet illis Deus opera-

« Cum audieritis autem bella et opiniones bellorum, ne timueritis : oportet enim haec fieri, sed noindum finis. »

Tangit signa quae fiunt de impugnanda pace, et ante excidium Judae, et ante finem mundi communiter. Haec autem tangit dupliciter, scilicet, in communi, et in speciali.

In primo duo dicit : signum impug-

<--- Page Split --->

nandæ pacis, et confortationem contra instantiam tribulationis.

Dicit igitur : « Cum audieritis bella, » remota a Judæa, « et opiniones bellorum » majorum, que surrectura opinantur, per quæ Sanctorum probatur patientia. Jacob. 1, 4 : Patientia opus perfectum habet, ut sitis perfecti et integri; in nullo deficientes.

« Ne timueritis. »

Confortationem contra hæc mala inducit, et rationem confortationis.

Dicit igitur : Ne timueritis. » Luc. xii, 4 : Ne terreaminini ab his qui occidunt corpus, et post hæc non habent amplius quid faciant. Proverb. xxviii, 1 : Fugit impius, nemine persequente : justus autem quasi leo confidens, absque terrore erit. Proverb. xii, 21 : Non contrustabit justum quidquid ei acciderit.

Et subjungit istius confortationis rationem : « Oportet enim hæc fieri, » hoc est, conveniens est ad probationem electorum. I ad Corinth. xi, 19 : Oportet et hæreses esse, ut hi qui probati sunt manifesti fiant in vobis.

« Sed nondum statim finis, » nec Judææ, neque mundi : quia ista sunt signa remote incipientia non propinqua. Unde, Luc.xxi, 28 : His autem fieri incipientibus, respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra.

rum gentium. Isa. xix, 2 : Pugnabit vir contra amicum suum, civitas adversus civitatem.

« Et regnum super regnum : » Romanorum regnum contra regnum Judæorum : ut intus per seditionem, et extra per bella debiles in sua destrucione inveniantur. Luc. xxi, 9 : Cum audieritis prælia et seditiones, nolite terreri : oportet primum hæc fieri, sed nondum statim finis. Gregorius : « Bella quippe ad hostes pertinent, sedi- « tiones ad cives. Ut ergo nos indicet in- « terius exteriusque turbari, aliud nos « fatetur ab hostibus, aliud a fratribus « perpeti '. » Isa. ix, 20 : Unusquisque carmen brachii sui vocabit : Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam.

« Et erunt terremotus per loca, et fames. »

Secundum signum quod terremotus magni ante destructionem Judææ apparuerunt. Luc. xxi, 11 : Terremotus magni erunt per loca, et pestilentiae, et fames. Ex aeris enim distemperantia fames exoritur, eo quod fructus non nascuntur : in tantum autem in excidio hoc malum accrevit, quod mulieres nobiles suos proprios filios comederunt. Thren. iv, 10 : Manus mulierum misericordium cozerunt filios suos : facti sunt cibus earum in contritione filiae populi mei.

8

« Exsurget enim gens contra gentem, et regnum super regnum, et erunt terremotus per loca, et fames. Initium dolorum hæc. »

Hæc sunt signa propinquiora. Et duo dicit : signa periculi, et cautelam.

Signa autem sunt tria : quia scilicet, « Exsurget gens contra gentem : » gens scilicet Judæorum contra gentem vicina-

« Initium dolorum hæc, »

Sed non consummatio. Quia finis dolorum multo est acerbior: ista enim sunt temporalia, sed consummatio dolorum erit æterna. Matthæi, xxv, 41 : Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Deuter. xxxii, 22 : Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima.

<--- Page Split --->

« Videte autem vosmetipsos. Tradent enim vos in conciliis, et in synagogis vapulabitis : et ante præsides, et reges stabitis propter me, in testimonium illis. »

Jesu contumeliam pati. II ad Corinth. xi, 23 : Ter virgis cæsus sum, semel lapidatus sum. II Machab. vii, 1 : Flagris et taureis cruciati.

« Et ante reges, »

Cautos reddit, et ponit hic cautelam. Dicit autem tria : monet enim cavere, et dicit cautelæ necessitatem, et passionis honestatem.

Dicit igitur: « Videte vosmetipsos, » hoc est, considerate ut vobismetipsis caveatis. Matth. x, 17: Cavete autem ab hominibus. Act. xx, 28: Attendite vobis, et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo. Glossa: « Quare hæc omnia inferantur dicit: « Videte, etc. : » ea enim vel sola vel maxima causa est excidii, quia post occisionem Domini, nominis quoque ac fidei præcones simul et confessores impia crudelitate vexabant: et ideo multum erat Apostolis cavendum. »

« Tradent enim vos. »

Ecce necessitas cautelæ : quia « tradent vos, » proditione ad damnationem, « in conciliis » consistoriorum suorum, in quibus accusationes contra vos et sententias inquirent. Genes. xlix, 6 : In consilium eorum non veniat anima mea, et in cætu illorum non sit gloria mea. Isa. i, 13 : Iniqui sunt cætus vestri.

« Et in synagogis, » hoc est, conductionibus et congregationibus post concilii sententiam, « vapulabitis, » plagas recipietis, et flagellationes. De hac synagoga dicitur, Eccli. xxi, 10 : Stuppa collecta synagoga peccantium. Psal. xv, 4 : Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus. Apocal. ii, 9 : Blasphemaris ab his qui se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. De vapulatione dicitur, Act. v, 41 : Ibant Apostoli gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine

Majores, « et præsides, provinciarum judices, « stabitis » judicandi. Jacob. ii, 6: Divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia. Unde, Ecclesiasticus, li, 7, petit se liberari a rege iniquo et a lingua mendacii. Daniel. iii, 32 : Tradidisti nos in manibus inimcorum nostrorum iniquorum, et pessimorum, prævaricatorumque, et regi injusto et pessimo ultra omnem terram.

« Propter me. »

Honestissima causa est passionis. Matth. v, 11 et 12 : Beati estis cum maledizerint vobis homines, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversus vos mentientes propter me : gaudete, et exsultate. I Petr. ni, 14 et 13 : Si quid patimini propter justitiam, beati. Timorem autem eorum ne timueritis, et non conturbemini. Dominum autem Christum sanctificate in cordibus vestris.

« In testimanium illis. » Hic est fructus, ut illis testificemini fidei veritatem : quod erit eis testimonium salutis si crediderint : vel, « testimonium » condemnnationis si non crediderint. Act. ix, 15 : Vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel. Unde, Luc, xvi, 27 et 28, dives in inferno petivit ut Lazarus testetur fratribus suis, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum. Act. i, 8 : Eritis mei testes in Jerusalem, et in omni Judæa, et Samaria, et usque ad ultimum terra.

« Et in omnes gentes primum opor- 10 tet prædicari Evangelium. »

<--- Page Split --->

Intermiscet hic aliquid consolationis.

Tangit autem tria : profectum prædicationis, administrationem sapientiae et eloquentiae pro eis satisfacientem, et pro omnibus qui perseveraverint promissionem salutis.

Dicit igitur : « Et in omnes gentes. » Glossa : « Divinitus procuratum est ut patefacta per orbem evangelicae fidei gratia, ipsum templum cum ceremoniiis tolleretur, ne forte aliquis parvulus adhuc ac lactens in fide, si videret manere illa a Prophetis facta a Domino instituta : admirando sanctum seculare, paulatim ad Judaismum relaberetur. Aufertur ergo umbra, et palmam tenet veritas per orbem declarata, » Hæc ergo est consolatio, ut prius per orbem veritas prædicetur. Isa. xxvii, 6: Qui egrediuntur impetu ad Jacob, florebit et germinabit Israel, et inplebunt faciem orbis semine. Alia Glossa : « Ne de perditione gentis vestræ tristemini, quia socios de omnibus gentibus estis habituri. »

Et hoc est : « In omnes gentes, » longe lateque, « primum, » ante finalem templi destructionem prædicaverunt discipuli, quorum fama pervolavit totum orbem terrarum, « oportet prædicari Evangelium. » Psal. xvii, 5 : In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum. Mæc. xvi, 15 : Prædicate Evangelium omni creaturæ. Et tunc persequentibus vos Judæis apud gentes habebitis refugium. Isa. xvi, 3 et 4 : Absconde fugientes, et vagos ne prodas... Moab esto latibulum eorum. Unde in historia Hegesippi dicitur, quod cum vasteretur Judæa, fideles qui in Judæa erant, admoniti per oraculum recedentes a Judæa salvati sunt in finitimis regionibus, ita quod eos gladius Romanorum non invenit.

sed quod datum vobis fuerit in illa hora, id loquimini : non enim vos estis loquentes, sed Spiritus sanctus. »

Secundum est in quo ad consolationem traditionis dicit qualiter Spiritus pro eis loquentis accipient donum consolationis.

Dicit igitur : Et cum duxerint vos, » ad concilia, et synagogas, et reges, et præsides, « tradentes, » prodiitose ad supplicia, « nolite, » in humano sensu confidentes, « præcogitare, » per humanam sapientiam, « quid loquamini. » II ad Corinth. iii, 5 : Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Eccli. xliii, 29 : Multa dicemus, et deficiemus in verbis : consummatio autem sermonum ipse est in omnibus. I ad Corinth. i, 19 : Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo. Abdiae, y. 8 : Perdam sapientes de Idumæa, et prudentiam de monte Esau.

« Sed quod datum vobis fuerit, »

A Spiritu sancto. Psal. lxxx, 11 : Dilata os tuum, et implebo illud. Datur autem a Spiritu sancto quidquid per studium divinae Scripturae, et contemplatione Spiritus sanctus revelaverit. Unde hoc quod dicit, non dicit ut non præmeditemur, sed ut in humana sapientia spem non ponamus : quin semper oremus ut Spiritus sanctus et illuminare cor dignetur, et dirigere linguam. Luc. xii, 11 et 12: Cum inducent vos in synagogas, et ad magistratus, et potestates, nolite solliciti esse qualiter aut quid respondeatis, aut quid dicatis. Spiritus enim sanctus docebit vos in ipsa hora, quid oporteat vos dicere 1.

« Et cum duxerint vos tradentes, nolite præcogitare quid loquamini :

Et hoc est quod dicit : « Sed quod datum fuerit vobis in illa hora, id loquamini. » Luc. xxi, 15 : Ego dabo vobis os

<--- Page Split --->

et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri.

« Non enim vos estis. »

Ratio est antedictorum, quia « vos, » inquam, homines ab humano sensu, « non estis loquentes. » Sapient. ix, 14 : Cogitationes mortalium timide, et incerte providentiae nostrae. Job, iii, 23 : Viro cujus abscondita est via, et circumdedit eum Deus tenebris.

« Sed spiritus sanctus. » Matth. x, 20 : Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Job, xxxii, 8 : Ut video, spiritus est in hominibus, et inspiratio Omnipotentis dat intelligentiam. Act. ii, 4 : Ceperunt loqui variis linguis Apostoli, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis.

« Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater filium : et consurgent filii in parentes et morte afficient eos.

Et eritis odio omnibus propter nomen meum. Qui autem sustinuerit in finem, hic salvus erit. »

Tertium est amarissimum genus perseutionis, quia non habet consolationem nisi de perseverantia quae est meritum salutis.

Dicit igitur : « Tradet autem, » proditione, « frater, » infidelis, « fratrem, » fidelem, « in mortem » Jerem. ix, 4 : Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omni fratre non habeat fiduciam : quia omnis frater supplantans supplantabit. Mich. vii, 2 : Omnes in sanguine insidiantur, vir fratrem suum ad mortem venatur.

« Et pater filium, » supple, tradet in mortem : pater infidelis filium fidelem. Hic est pater de quo dicitur, Ezechiel. xvi, 3 : Pater tuus Amorrhæus, et mater tua Cethæa.

« Et consurgent filii, » infideles, « in parentes, » hoc est, contra parentes fideles. I Reg. xvii, 8 : Conjurastis omnes adversum me. Matth. x, 35 : Veni separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, etc.

« Et morte afficient eos. »

Joan. xvi, 2 : Venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se præstare Deo.

« Et eritis odio omnibus »

Humanum sapientibus. Joan. xv, 19 : Quia ego elegi vos de mundo, odit vos mundus.

« Propter nomen meum. » Hoc est, consolationis : quia delectabile est propter amorem nominis Domini esse odiosum. Psal. lxxvii, 10 : Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me.

« Qui autem sustinuerit in finem. »

Ecce consolatio perseverantiæ : « hic salvus erit. » Ezechiel. ix, 6 : Omnem super quem videritis thau, ne occidatis. Thau enim ultima littera alphabeti hebraici est figuram crucis habens (Γ), et perseverantiam in cruce significat. Apocal. t, 12 et 13 : Vidi... similem Filio hominis, vestitum podere. Poderis est talaris vestis, et significat perseverantiam usque in finem : quia talus est finis corporis. Sapient. xvii, 24 : In veste poderis quam habebat, totus erat orbis terrarum, et parentum magnalia : quia omnes per perseverantiam sunt salvati ab initio mundi qui salvati sunt.

« Cum autem videritis abominationem desolationis stantem ubi non debet, qui legit intelligat. »

Tangit hic signa valde propinqua desolationis.

<--- Page Split --->

Dicit autem duo : signum propinquum, et consequens periculum. :

Dicit igitur : « Cum autem videritis, » oculis corporis, « abominationem desotationis, » hoc est, quae in proximo desolationem instare significat, « stantem ubi non: debet. » Glossa : « Matth. xxiv, 15, in loco sancto : quod ideo est, quia in loco sancto abominatio stare non debet. » Glossa : « Potest abominatio vel Antichristus intelligi, vel imago Caesaris quam Pilatus in templo posuit, vel statua Adriani equestris, quae in ipso Sancto sanctorum loco multo tempore stetit. » Abominatio quoque secundum veterem scripturam idolum nuncupatur : et ideo addit : « Desolationis, » quia in desolato templo atque deserto idolum positum est. Daniel. ix, 26 : Post finem belli statuta desolatio. II ad Thessal. u, 4 : Qui adversatur et extollitur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus.

« Qui legit, »

In Prophetis qui hoc prædixerunt, et maxime in Daniele, x, 11.

« Intelligat » esse completum. Vel, « qui legit » præterita impleta, « intelligat » etiam futura quae restant esse implenda. Luc. xviii, 31 : Consummabuntur omnia quae scripta sunt de Filio hominis. Matth. v, 18 : Iota unum, aut unus apex non præteribit a lege. Daniel. xi, 38 : Deum autem Maozim in loco suo venerabitur, et deum, quem ignoraverunt patres ejus. Deuter. xxxii, 17 et 18 : Novi recentesque venerunt, quos non coluerunt patres eorum. Deum qui te genuit dereliquisti, et oblitus es Domini creatoris tui.

« Tunc qui in Judæa sunt fugiant in montes :

Et qui super tectum, ne descendat in domum nec introeat, ut tollat quid de domo sua :

Et qui in agro erit, non revertatur retro tollere vestimentum suum.

Væ autem prægnantibus et nutrientibus in illis diebus!

Orate vero ut hieme non fiant. »

Narrat hic instans periculum, dicens : « Tunc, » omnes Judæi, « qui in Judæa sunt fugiant ad montes, » hoc est, ad deserta. Job, xix, 29 : Fugite a facie gladii, quoniam ultor iniquitatum gladius est.

« Et qui super tectum, »

Ad adspiciendum venientem hostem ascendit. Isa. xiii, 1 et 2 : Quidnam tibi est, quia ascendisti et tu omnis in tecta? Clamoris plena, etc.

« Non descendat in domum suam, » cum mora et inquisitione rerum suarum, quia si moram traxerit in fuga, pro certo comprehendetur. Amos, 11, 14 et seq. : Peribit fuga a veloce, et fortis non obtinebit virtutem suam, et robustus non salvabit animam suam, et tenens arcum non stabit, et veloz pedibus suis non salvabitur, et ascensor equi non salvabit animam suam, et robustus corde inter fortes nudus fugiet.

Et hoc est quod sequitur : « Nec introeat, ut tollat, » cum mora, « quid de domo sua, » quia tantum erit periculum quod a fuga præoccupabitur : et sic etiam multi qui nimis diu cogitant ordinare de domo sua, adhuc sæpe præoccupantur. II ad Timoth. ii, 4 : Nemo militans Deo implicat se negotiis sæcularibus. Hieronymus in Proæmio primo galeato : « Si « habes in tua potestate rem tuam, ven- « de : si non habes, projice. Hærenti in « salo naviculæ funis magis est præci- « dendus quam solvendus. »

<--- Page Split --->

« Et qui in agro erit, »

Forte ad agri fructus colligendos, vel ad agrum excolendum, « non revertatur retro, » ut fructus collectos domum deducat, vel ut instrumenta cultus agri in domo reponat: quia periculum instat. Et quia tales laboratores cultiora vestimenta domi relinquunt, ideo dicit quod « non revertatur tollere vestimentum suum » cultius, ut illud secum asportet : quia intercipitur ei via ab hostibus. Isa. xxx, 16 et 17: Velociores erunt qui persequentur vos. Mille homines a facie terroris unius: et a facie terroris quinque fugietis, donec relinquamini quasi malus navis in vertice montis.

asperitas hiemis a fuga vos prohibeat. Glossa : « Matth. xxiv, 20, dicit : Orate ut non fiat fuga vestra in hieme, vel sabbato : quia in sabbato propter religionem et hieme propter temporis asperitatem fuga non patebit. » Hæc tamen Glossa spiritualiter exponit sic dicens : « Orate autem ne finiatur fructus operis vestri cum fine temporis. » Hieme enim finitur fructus, sabbato tempus. Fructus enim qui tempore finiuntur temporales sunt. Cantic. ii, 11 : Jam enim hiems transiit, imber abiit et recessit.

« Erunt enim dies illi tribulationes 19 tales, quales non fuerunt ab initio creaturæ quam condidit Deus, usque nunc, neque fient.

Quia pondere uteri fugere non poterunt : et ideo deficientes scindentur, ne fructus ex eis proveniat. IV Reg. xv, 16 : Percussit Manahem Thapsam, et omnes qui erat in ea..., noluerant enim aperire ei : et interfecit omnes prægnantes ejus, et scidit eas. Isa. xxxvn, 3: Venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi.

« Et nutrientibus in illis diebus » tante tribulationis, quia nutrientes nec curam infantibus exhibere possunt, nec studere ad cibum unde lac dent filiis suis. Thren. iv, 4 : Parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. Thren. ii, 12 : Matribus suis dixerunt : Ubi est triticum et vinum ? cum exhalarent animas suas in sinu matrum suarum. Vel forte ideo, ut dicit Hegesippus, quia natos coactæ sunt matres comedere. Thren. iv, 10 : Manus mulierum misericordium cozerunt filios suos : facti sunt cibus earum in contritione filiæ populi mei.

« Orate vero ut hieme non fiant. »

Quia omnibus testantibus impedimentis de tollendis rebus, vel pondere prægnantium, vel sollicitudine nutriendi,

Et nisi breviasset Dominus dies, 20 non fuisset salva omnis caro : sed propter electos, quos elegit, breviavit dies. »

Tangit hic specialiter signa diem extremi judicii praecedentia.

Dividitur autem pars ista in tres partes : in quarum prima dicit signa praecedentia : in secunda autem, confirmat veritatem illorum, ibi, y. 30 : « Amen dico vobis, quoniam non transibit, etc. » In tertia autem, dicit quod dies ultimi judicii est hominibus occulta, et occultationis innuit causam, ibi, y. 32 : « De die autem illa, etc. »

Prima harum partium dividitur in duas partes : in quarum prima dicit tribulationis extremæ acerbitatem et periculum : in secunda autem, ipsorum signorum vicinum signum ponit, ibi, y. 24 : « Sed in illis diebus, etc. »

Adhuc autem prior harum dividitur in duas partes : in quarum prima tribulationis dicit acerbitatem : et in secunda, seductorum dicit periculositatem, ibi, y. 21 : « Et tunc si quis vobis dixerit, etc. »

In prima harum tria dicuntur : describitur enim tribulationis acerbitas, de-

<--- Page Split --->

scribitur ejusdem brevitas, et describitur causa brevitatis.

Dicit igitur: « Erunt enim dies illi, » ante finem ultimae destructionis, « tribulationes tales. » Glossa : « Hoc proprie ad Antichristum refertur, quando crebriora et acerbiara tormenta inferentur fidelibus, et quod gravius est, signa quoque comitabuntur. »

« Quales non fuerunt ab initio creaturae quam condidit Deus, » cum ante semper mali bonos sint persecuti a primo Abel justo quem occidit Cain 1. II ad Timoth. 111, 12 : Omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur.

« Usque nunc. » Daniel. xii, 1 : Veniet tempus quale non fuit ex quo gentes esse caperunt super terram. Quia tres fuerunt Ecclesiae persecutiones: prima, tyrannorum: secunda, haereticorum: tertia, falsorum fratrum: ultima autem persecutio conflabitur ex omnibus his.

« Neque fient » ulterius tales tribulationes. Psal. cxiv, 3 et 4 : Tribulationem et dolorem inveni : et nomen Domini invocavi. Isa. xix, 3 : Dirumpetur spiritus Ægypti in visceribus ejus. I ad Thessal. v, 3 : Cum dixerint : Pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, sicut dolor in utero habenti.

« Et nisi breviasset Dominus dies. »

Hoc est de consolatione, quia summum mali diu durare non potest. « Non fuisset salva omnis caro, » quia caro infirma est, et diu tribulationem sustinere non potest. Genes. vi, 3 : Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est. E1loquitur ibi Dominus de spiritu ira sua quem infirmitas carnis diu sustinere non potest. Psal. xxix, 6, ubi nos habemus : Quoniam ira in indignatione ejus, ibi habet translatio Hieronymi : « Ad momentum et parumper « abscondi faciem meam a te. » Job, xxvi,

14 : Cum vix parvam stillam sermonis audierimus, quis poterit tonitruum ma- . gnitudinis illius intueri ?

« Sed propter electos, quos elegit. »

Tertium est propter quos breviavit : et hoc est propter electos, quos elegit finaliter a massa perditionis separando.

« Breviavit dies » extremè tribulationis : vel post mortem Antechristi, sicut dicitur, Daniel. xii, 1 et seq., quia tunc dabuntur quadraginta dies in pœenitentiam, ut hi qui converti volunt agant pœenitentiam. I ad Corinth. vii, 29 : Tempus breve est. Ad Ephes. v, 16 : Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Joan. xvi, 19 : Modicum, et non videbitis me. Hoc una Glossa exponit de tempore ante judicium, quod modicum est respectu aeternitatis. Apocal. i, 3 : Tempus enim prope est. Isa. xiii, 6, et xiv, 1 : Prope est ut veniat tempus ejus, et dies ejus non elongabuntur. Miserebitur enim Dominus Jacob, et eliget adhuc de Israel.

« Et tunc si quis vobis dixerit : Ecce hic est Christus, ecce illic, ne credideritis.

Exsurgent enim pseudochristi et pseudoprotehæ, et dabunt signa et portenta ad seducendos, si fieri potest, etiam electos. »

Tangit periculum seductionis in falsis Prophetis.

Et tangit tria : periculum seductionis, admonitionem provisionis, et signa vicina dominicae ad judicium manifestationis.

Dicit igitur : « Et » in diebus illis, « tunc, » in ultima persecutione, « si quis, » cujuscumque professionis vel auctoritatis, « vobis, » vel successoribus

<--- Page Split --->

vestris, vel plebibus vobis commissis, « dixerit : Ecce hic est Christus, » in unius vel alterius haeresis conventiculis, sicut Arius in sua perfidia dixit Christum, et Donatus in sua, et Mahumeth in sua : et ita venient multi similia dicentes in novissimis temporibus.

« Ecce illic. » Et inducent auctoritates Scripturae male intellectas ad sua perfidia confirmationem. II ad Timoth. un, 1: In novissimis diebus instabunt tempora periculosa : et, post pauca, iv, 4: A veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur : et paulo ante, §. 3: Coacervabunt sibi magistros prurientes auribus.

« Ne credideritis. » Deuter. xiv, 8 : Non acquiescas, nec audias, neque parcat ei oculus tuus ut miserearis.

Et dicit causam :

« Exsurgent enim. »

rationem Satanæ, in omni virtute, et signis, et prodigiis mendacibus, et in omni seductione iniquitatis iis qui pereunt.

« Ad seducendos, » qui pessimus est finis, « si fieri potest, » 'hoc est, si fieri posset, « etiam electos, » quod Deus elegit non seducendos finaliter. Et hoc ideo contingit, quia veritati credere noluerunt. II ad Thessal. ii, 10 et seq.: Ideo, quia charitatem veritatis non receperunt, mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.

« Vos ergo videte : ecce prædixi vobis omnia.

Sed in illis diebus, post tribulationem illam, sol contenebrabitur, et luna non dabit splendorem suum,

Et stellea cœeli erunt decidentes,et virtutes quae in cœelis sunt movebuntur. »

In tempore illo, « pseudochristi, » qui revera Antichristi erunt, sed se Christos esse mentientur. I Joan. ii, 18: Antichristi multi facti sunt. Et, ibidem, iv, 3: Omnis spiritus qui solvit Jesum, ex Deo non est : et hic est Antichristus de quo audistis quoniam venit.

« Et pseudoprophete, » qui visiones et somnia prædicunt ut homines a fide catholica avertant. Deuter. xii, 1 et seq. : Si surrexerit in medio tui prophetes, aut qui somnium vidisse se dicat : et prædixerit signum atque portentum, et evenerit quod locutus est, et dixerit tibi : Eamus, et sequamur deos alienos quos ignoras, et serviamus eis : non audies verba prophetae illius, aut somniatoris. Matth. vi, 15 : Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces.

« Et dabunt signa et portenta, » quae digito produntur et demonstrantur propter admirationem. II ad Thessal. ii, 9 et 10 : Cujus est adventus secundum ope-

Admonitio est cautelæ : et quia jacula quae prævidentur minus feriunt, ideo dicit : « Ecce prædixi vobis. » Joan. xiv, 29 : Et nunc dixi vobis priusquam fiat : ut cum factum fuerit, credatis.

« Sed in illis diebus, »

Periculosæ tentationis Antichristi, « post tribulationem illam, » quam in persequendo Sanctos movebit Antichristus : jam Antichristo mortuo, cum jam Judæi cognoverint se esse deceptos, « sol contenebrabitur : » et quia sol contenebrabitur, ideo etiam « luna, » quæ non habet lumen nisi a sole, « non dabit splendorem suum, » ad cursum generationis et corruptionis causandum.

« Et stellea cœeli, »

Quæ in imaginibus suis sunt causæ figurarum in inferioribus, « erunt decidentes, » non quod corporaliter cadant

<--- Page Split --->

de cœlo, sed quoad effectum quem in sphæra generatorum et corruptorum facere consueverunt. Joel, iii, 13 et 16 : Sol et luna obtenebrati sunt, et stelle retrazerunt splendorem suum : et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam. .

« Et movebuntur » cœli et terra. Isa. xxiv, 23 : Erubescet luna, et confundetur sol, cum regnaverit Dominus. Isa. xiii, 10 : Obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit in lumine suo. Apocal. vi, 12 et 13 : Sol factus est niger tamquam sæcus cilicinus, et luna tota facta est sicut sanguis, et stelle de cœlo ceciderunt super terram. Glossa Hieronymi : « Stellæ erunt decidentes a « lumine, quando pœnae deerit semen « Abrahæ cui sunt assimilatæ. »

oculis corporis, « Filium hominis, » in forma humanitatis, in qua judicatus et condemnatus est ab eis, « venientem in nubibus, » ut ex nube terribilis appareat. Apocal. i, 7 : Ecce venit cum nubibus : et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Unde, Act. i, 11, cum Apostoli a se recedentem viderent in nubibus, responsum fuit eis ab Angelis : Sic veniet quemodmadium vidistis eum euntem in cœlum.

« Cum virtute magna, » contra inimicos quos deprimet, « et gloria, » propter bonos quos glorificabit. Matth. xxvi, 64 : Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris Dei, et venientem in nubibus cœli. Luc. xxi, 27 : Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nube cum potestate magna et majestate.

« Et virtutes quae in coelis sunt, »

« Et tunc, »

Ut cœlos moveant Angeli qui Virtutes vocantur, « movebuntur, » a consueto ordine officiorum suorum : quia tunc majora dabunt signa. Matth. xxiv, 29 : Virtutes cœlorum commovebuntur. Psal. cui, 21 : Benedicte Domino, omnes virtutes ejus, ministri ejus, qui facitis voluntatetem ejus. Glossa : « Quid mirum tremere homines, cum adspectu divini judicii tremant Angelicæ potestates ! » Unde, Job, xxvi, 11 : Columna cœli contremiscunt, et pavent ad nutum ejus. Quid patietur virgula deserti, ubi patietur cedrus Libani ?

« Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum virtute multa et gloria.

27 Et tunc mittet Angelos suos, et congregabit electos suos a quatuor ventis, a summo terrae usque ad summum cœli. »

Tangit modum venientis judicis, dicens : « Et tunc videbunt, » et boni et mali

Ante Resurrectionem communem, « mittet Angelos suos, » qui administratorii spiritus erant in merito, ut etiam congregent bonos et malos in judicio : « et » per illos, « congregabit electos suos, » ab omnibus elementis in qua putrefactione resoluti sunt. Psal. xlix, 5 : Congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia. Unde Glossa : « Ut triticum de area totius terrae ventilatum congregent in horreum cœli. »

« A quatuor ventis, » scilicet Aquilonis et Austri, Orientis et Occidentis, et omnibus mediis spatiis. Et hoc est secundum terrae latitudinem, secundum quatuor elementa, quae alio modo septem esse dicuntur climata secundum latitudinem a Meridie in Aquilonem mensurando per totum ortum et occasum, laudabile nomen Domini.

« A summo terrae, » secundum longitudinem terrae, quae mensuratur ab ortu solis usque ad occasum secundum distantiam lineæ meridianæ in omni loco habitabili, « usque ad summum cœli, » in eadem longitudinis mensura. Isa.

<--- Page Split --->

XLI, 3 et 6 : Adducam semen tuum... Dicam Aquiloni: Da : et Austro : Noli prohibere. Ezechiel. xxxvn, 9 : A quatuor ventis veni, spiritus, et insuffla super interfectos istos, et'reviviscant.

Sic ergo signa adventus Domini sunt determinata. Hæc autem quidam mystice exponunt : sed quia hæc fidem catholicam sonant, ideo hæc aliter quam jacent exponere non audemus. Dicunt enim Hieronymus et Gregorius quod hæc magis speranda sunt quam tractanda.

bolam, quia inter omnes arbores ultimo vernat et fructificat : et postquam fructificare incepit, ante aliam hiemem non cessat : et ideo signum est æstatis. Et similiter ea quæ inducta sunt proxima signa sunt ultimæ consummationis, in qua mundus reflorebit et justitiæ sereno lumine resplendebit. Unde, Judicum, ix, 11, dixit ficus : Numquid possum deserere dulcedinem meam, fructusque suavissimos, et ire ut inter ligna promovear ? Dulcedo enim ficus dulcedinem significat futurorum gaudiorum. Psal. lxxvi, 11 : Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus.

« A ficu autem discite parabolam : cum jam ramus ejus tener fuerit et nata fuerint folia, cognoscitis quia in proximo sit æstas :

Sic et vos cum videritis hæc fieri, scitote quod in proximo sit in ostiis. »

« Amen dico vobis, quoniam non transibit generatio hæc, donec omnia ista fiant.

Cœlum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt. »

Ponit per similitudinem signum certitudinis a ficu sumptam : quia illa si mala est, mala est valde : et si bona est, bona est valde. Et quia judicium valde malum est malis, et valde bonum justis, ideo ab hac arbore sumit parabolam, hoc est, sermonem similitudinis.

« Cum jam ramus ejus, » de gemma ejusdem anni exortus, « tener fuerit, » et humidus et calidus, « et nata fuerint folia, » propter fructus operimenta, « cognoscitis quia in proximo est æstas, » ad refloritionem. Cantic. n, 13 : Ficus protulit grossos suos, vineæ florentes odorem dederunt. Et præcedit, ». 11 : Jam hiems transiit, imber abiit et recessit.

« Sic et vos, »

In successoribus vestris, « cum videritis hæc fieri, » ultimæ consummationis prænuntia, « scitote, » securi, « quod in proximo sit in ostiis, » hoc est, quod judicium jam intrat super homines ac si sit in ostiis. Job, v, 9 : Ecce judex ante januam assistit.

Ab arbore enim ticu sumit istam para-

Omnium inductorum, quia supra humanum sensum sunt, ponit hic confirmationem.

« Amen dico vobis, quoniam non transibit generatio hæc » hominum, vel Judæorum, vel etiam fidelium, « donec omnia, » ad gratiam et judicium pertinentia, « fiant, » hoc est, impleantur. Matth. v, 18 : Iota unum, aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant.

« Cœlum et terra transibunt. »

Cœlum quoad usum et formarum revolutionem. Quia sicut tradunt Philosophi, cœlum revolvitur per formas, propter formarum in inferioribus renovationem. Tunc autem stabit : et hoc modo vocatur cœlum a xo^oov, quia quoad hoc atteritur, quia secundum formas non revolvetur. Job, xiv, 12 : Donec alteratur cœlum, non evigilabit, nec consurget de somno suo. I ad Corinth. vii, 31 : Præterit figura hujus mundi. Glossa : « Non substantia. » Et hoc vocat Petrus cœlo-

<--- Page Split --->

rum liquefactionem 1 : quia in igne qui praeedit faciem judicis, quoad talem revolutionem quae generationi deservit liquefiet, sed in substantia manebit. II Petr. iii, 10 : Adveniet dies Domini ut fur, in quo caeli magno impetu transient, elementa vero calore solventur, terra autem et quae in ipsa sunt opera exurrentur. Glossa tamen exponit de cœlis aereis ad quos ascendet ignis, faciem mundi exurens.

« Et terra transibunt, » quoad faciem istam terrae exteriorem, quae generationi et corruptioni deservit. Et haec est opacitas terrae in frigido et sicco : tunc autem erit perspicua, sicut crystallus vel vitrum. Transibit ergo quoad exteriorem qualitatem, sed non quoad substantiam. Isa. lxv, 17 et 18 : Ecce ego creo caelos novos, et terram novam : et non erunt in memoria priora, et non ascendent super cor, sed gaubebitis et exsultabitis usque in sempiternum in his quae ego creo.

temporis, et praeceptum sollicitae observationis.

De primo dicit : « De die autem illo vel hora. » Diem vocat non propter qualitatem temporis, sed propter lucem clarea manifestationis. Matth. xxiv, 27 : Sicut fulgur exit ab Oriente, et paret usque in Occidentem, ita erit adventus Filii hominis 2. Apocal. 1, 7 : Videbit eum omnis oculus.

« Vel hora, » quando ad judicium veniet. Luc. xii, 40 : Qua hora non putatis Filius hominis veniet.

« Nemo scit, »

In Ecclesia. Quia scire non expedit : melius est enim nobis sempersolicitos esse, quam scire horam, et ideo ante horam semper esse pigriores. Act. 1, 7 : Non est vestrum nosse tempora vel momenta quae Pater posuit in sua potestate.

« Neque Angeli in cœlo, »

« Verba autem mea, »

Fundamentum aeternae veritatis habentia, « non transibunt. » Psal. ci, 26, et seq. : Initio tu, Domine, terram fundasti : et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes : et omnes sicut vestimentum veterascent. Et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.

« De die autem illo vel hora nemo scit, neque Angeli in cœlo, neque Filius, nisi Pater. »

Tangit de illius temporis occultatione propter nostram sollicitudinem, ut semper simus parati.

Qui tamen plura quam homines cognoverunt : hoc enim non est de pertinentibus ad beatitudinem. Matth. xxiv, 36 : De die autem illa et hora nemo scit, neque Angeli caelorum, nisi solus Pater.

« Neque Filius, »

Per humanam naturam : vel, « neque Filius, » quia non facit nos scire, cum tamen ipse sciat, scilicet, Patrem manifestans : et ideo dicitur, I ad Thessal. v, 2 : Quia dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet 3. Fur autem in furno, hoc est, in nigro venit hominibus occultatus. Matth. xxiv, 44 : Ideo et vos estote parati, quia qua nescitis hora Filius hominis venturus est.

Et ideo dicuntur hic duo : occultatio

1 Cf. Isa 11, 6 : Cæli sicut fumus liquescent, etc.

2 Cf. Luc. xvii, 24.

3 Cf. II Petr. ii, 10 ; Apocal. iii, 3 et xvi, 13 ; Matth. xxiv, 36.

<--- Page Split --->

« Nisi Pater, »

A quo fons omnis cognitionis est : in quo tamen fonte habitant Filius et Spiritus sanctus. Eccli. 1, 5 : Fons sapientiæ verbum Dei in excelsis. Et ideo dicit Glossa : « In Filio sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei absconditi ' : ideo abscondit, quia scire nobis non expedit. » Unde, Act. 1, 7 : Non est vestrum nosse tempora vel momenta quae Pater posuit in sua potestate. In quo ostenditur ut sciat, sed nosse omnibus non expediat, quod semper incerti de adventu judicis, sic quotidie vivant quasi illa die judicandi. Scit ergo Filius sibi, sed non nobis, ut semper simus solliciti.

Et ideo præceptum cautelæ subjungit, dicens :

Eccli. xxxix, 6 : Justus cor suum tradet ad vigilandum diluculo ad Dominum qui fecit illum. Psal. ci, 8 : Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto : qui solus, et præ omnibus avibus mane vigilat.

« Et orate, » hoc est, affectum totum in Deum extendite. Luc. xxi, 28 : Respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Caput animæ est affectus in Deum oratione directus.

« Videte, » parte rationabili, « vigilate, » sollicitudine irascibili, « et orate, » concupiscibili.

Et subjungit causam :

« Nescitis enim quando tempus sit. »

33 « Videte, vigilate et orate : nescitis enim quando tempus sit.

34 Sicut homo qui peregre profectus reliquit domum suam, et dedit servis suis potestatem cujusque operis, et janitori præcepit ut vigilet. »

Et hoc ideo nescitis, ut semper sitis parati. Luc. xii, 40 : Estote parati, quia qua hora non putatis, Filius hominis veniet. Quia nescitis quando Dominus vester venturus sit. Et hoc idem continetur, Matth. xxiv, 42.

« Sicut homo, etc. »

Dicit autem hic quatuor : præceptum vigilantiae, causam, similitudinem, et finem.

Et hoc est : « Videte, » per circumspectionem, « vigilate, » per sollicitudinem, « orate, » per gratiae devotam voluntatem.

De visione, parum ante, §. 5 : Videte ne quis vos seducat. Et, parum infra, §. 9 : Videte vosmetipsos. Et iterum, §. 23 : Vos ergo videte : ecce prædixi vobis omnia. Primo modo videre, est cavere malum : secundo modo videre, est considerare debitum : tertio modo videre, est cautum esse ad futurorum adventum.

« Vigilate, » hoc est, totum spiritum et caloris charitatem ad Deum expandite.

Ponit similitudinem : « Sicut homo qui peregre profectus, » in cœlum per ascensionem suam, « reliquit domum suam, » hoc est, facultatem domus suæ, « et dedit servis suis potestatem. » Matth. xxv, 13 : Unicuique secundum propriam virtutem. « Cujusque operis, » ad negotiationem multiplicandorum talentorum pertinentis. Sicut dicitur, Luc. xix, 13 : Et ait ad illos : Negotiamini dum venio.

« Et janitori, » custodi domus, « præcepit ut vigilet, » ne aliquis domum irrumpat vel suffodiat : ita, supple, se habet vestrum negotium. Luc. ii, 8 : Vigilantes et custodentes vigilias noctis super gregem suum. Proverb. vim, 17 : Qui mane vigilant ad me, invenient me.

<--- Page Split --->

35 « Vigilate ergo : nescitis enim quándo dominus domus veniat : sero, an media nocte, an galli cantu, an mane :

Et subjungit causam tantæ sollicitudinis in vigilando :

« Ne cum venerit repente, »

36 Ne cum venerit repente, inveniat vos dormientes.

37 Quod autem vobis dico, omnibus dico : Vigilate. »

Tangit vigiliarum finem. Tangit autem duos fines : unum citra alium, finis enim operis est quem dicit : « Nescitis enim quando dominus domus veniat, » hoc est facultatum dominus, qui venit rationem ponere cum servis suis. Matth. xviii, 23 : Assimilatum est regnum cælorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Psal. lxii, 2 : Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo.

Et tempora horarum determinat : « Sero, an media nocte, an galli cantu, an mane. » Quatuor horarum tenebras determinat. Et quia tota vita hominis in tenebris est, propterea hæ quatuor partes ætatis humanæ vitæ significant. Sero autem est juventus : media autem nox, virilis ætas : galli autem cantus, est senectus : mane autem, est putridum senium. Infantilis enim ætas potius est ingressus vitæ quam vita. Matth. xxv, 13 : Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. I ad Corinth. xv, 34 : Evigilate, justi, ignorantiam enim Dei quidam habent, scilicet usque adhuc.

Hoc est, ex improviso. I ad Thessal. v, 3 : Cum dixerint : Pax et securitas, tunc repentinus superveniet eis interitus, sicut dolor in utero habenti.

« Inveniat vos. » Proverb. vi, 9, 10 et 11 : Usquequo, piger, dormis ? paululum dormies, paululum dormitabis :... et veniet tibi quasi viator egestas, et pauperies quasi vir armatus. Matth. xxvi, 40 : Non potuistis una hora vigilare mecum ? Apocal. 11, 2 : Esto vigilans, et confirma cætera quæ moritura erant. Isa. xxvi, 9 : Spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te.

Quod autem vobis, »

Apostolis et Prælatis Ecclesiarum, « dico, » quibus præcipuevigilare incumbit, « omnibus dico, » per sollicitudinem quam sibi quilibet impedere debet. Ad Roman. x, 12 : Non est distinctio Judæi et Græci. Marc. xiv, 38 : Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. II ad Timoth. iv, 5 : Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac Evangelistæ, ministerium tuum imple, sobrius esto. De aliis dicitur, Proverb. xxiii, 35 : Eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo.

<--- Page Split --->

CAPUT XIV.

Consultant principes sacerdotum de occidendo Jesu : qui unguento pretiosu a muliere perfunditur murmurantibus discipulis : venditur a Juda : de cujus proditione discipulis loquitur in cena, in qua panem in corpus suum, et vinum in sanguinem consecrata tradit discipulis : praedicit omnes scandalizandos, et trinam Petri negationem : ac post trinam orationem capitur a Judæis, quorum uni Petrus abscidit auriculam : et discipulis fugientibus, coram Caipha a falsis testibus accusatus, mortisque reus judicatus, conspuitur ac cæditur, et ter a Petro negatur.

testis illis benefacere : me autem non semper habetis.

<--- Page Split --->

domino domus quia magister dicit : Ubi est refectio mea, ubi pascha cum discipulis meis manducem ?

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

exiit foras ante atrium, et gallus cantavit.

IN CAPUT XIV MARCI

ENARRATIO.

« Erat autem Pascha et azyma post biduum. »

Hic sexta Leonis de tribu Juda inducitur proprietas : quae est, quod hoc animal pugnax est ad vincendum, et vulnera corporis non reputat dummodo vincat : quia non fugit, sed potius mori eligit quam fugere. Et hoc fecit Christus, mundum, et mortem, et infernum debellando : non timens se morti exponere ut suos exinde redimeret. Isa. lxiii, 2 : Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum.

: Dividitur autem pars ista in partes duas : in quarum prima pertractat de

Christi captivitate : in secunda autem, de sua agitur Passione : quae incipit in cap. xv, 1, ibi, « Et confestim mane facto, etc. »

Prima autem harum in tres dividitur partes : in quarum prima ponuntur ea quae circumstant Judæ proditionem : in secunda, tanguntur ea quae circumstant jam proditi Domini captivitatem, ibi, 7. 46 : « At illi manus injecerunt in eum, etc. » In tertia, ponuntur ea quae circumstant jam captivi Domini examinationem, ibi, 7. 53 : « Et adduxerunt

Jesum ad summum Sacerdotem, etc. »

1 Matth. xxvi, 69 ; Luc. xxii, 86 ; Joan. xvii, 17.

2 Matth. xxvi, 71.

8 Luc. xxii, 59 ; Joan. xvii, 25.

4 Matth. xxvi, 75 ; Joan. xii, 38.

<--- Page Split --->

Adhuc autem prior harum in tres dividitur : in quarum prima ex tempore et ex malitia Judaeorum, proditionis ponitur opportunitas : in secunda, ex causa proditionis proditoris describitur malignitas, ibi, §. 3 : « Et cum esset Bethaniae, etc. » In tertia, promissae proditionis a Juda ponitur iniquitas, ibi, §. 10 : « Et Judas Iscariotes, etc. »

In primo horum duo paragraphi sunt, scilicet, opportunitas traditionis ex impletione temporis, et opportunitas ex pertinacia malignitatis Judaicae.

1

Dicitur igitur : « Erat autem, » omnibus his completis quae de historia evangelica dicta sunt, « Pascha, » sicut dicit Ambrosius : « Phase hebraicum est, « et transitus interpretatur. Pascha au- « tem graecum est, et interpretatur « passio. » Exod. xii, 11: Est enim Phase (id est transitus) Domini. Pascha autem ab Agni passione sic vocatur secundum Ambrosium. Luc. xxii, 7 : Venit autem dies azymorum, in qua necesse erat occidi pascha, hoc est, agnum patientem. Augustinus autem dicit quod tam phase quam pascha hebraeum est, et utrumque transitus interpretatur. Dictum autem Ambrosii probabilius est dicto Augustini. Tamen Pascha dicitur quinque modis : primo enim vespera quartadecimae lunae in mense lunari (qui Aprilis dicitur) Pascha vocatur. Matth. xxvi, 2 : Scitis quia post biduum Pascha fiet. Secundo, dicitur Pascha agnus immolatus. Matth. xxvi, 17 : Ubi vis paremus tibi comedere Pascha ? Tertio, dicitur Pascha primus dies azymorum qui fuit mane quintedecimae lunae Aprilis. Joan. xiii, 1 : Ante diem festum Pascha, sciens Jesus quia venit hora ejus. Quarto, dicitur Pascha azyma quod in Pascha comedebatur. Joan. xviii, 28 : Ipsi non introierunt in praetorium ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha. Quinto, dicitur Pascha Christus immolatus. I ad Corinth. v, 7 et

8 : Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus : itaque epulemur, etc. Hic autem et in Matthaeo dicitur Pascha primo modo cum dicitur : « Erat autem Pascha, » hoc est, initium festi Pascha, quia in vespera quartedecimae lunae incipit.

« Et azyma, »

Hoc est, tempus in quo azyma primo erat paratum, et hoc est vespera quartaedecimae lunae. Exod. xii, 18 : Primo mense, quartadecima die mensis, ad vesperam, comedetis azyma. Et tunc azyma comedebatur, et fermentatum de domibus expurgabatur. I ad Corinth. v, 7 : Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Tunc enim ratione figurae congruo tempore, et Christus prodebatur ut agnus innocens, et vetera sacramenta expurgabantur, et nova per sanguinem Christi incipiebant. Levit. xxvi, 10 : Vetera novis provenientibus projicietis.

« Post biduum. »

Hoc ergo fuit in quarta feria : quia tunc post quartam et quintam in nocte (quod est inter quartam et quintam feriam) proditio ista fiebat : et ex hoc obtinuit consuetudo quod in afflictionibus Ecclesiae secundum locum obtinuit quarta feria apud multas nationes, quae quartas et sextas ferias jejunare consueverunt, sicut beatus Nicolaus : et tunc legitur Prophetia Isaie, xl, 9 et 10 : Dicite filie Sion: Ecce Deus vester:... ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram illo. Quia tunc de mercede qua venditus fuit est tractatum, et conventio facta est inter Judam et Sacerdotes. Matth. xxvi, 2 : Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum.

<--- Page Split --->

« Et quærebant summi sacerdotes et Scribæ quomodo eum dolo tenerent, et occiderent.

culorum erant tunc in civitate. Luc. xxii, 6 : Quærebat, scilicet Judas, opportunitatem ut traderet illum sine turbis.

2 Dicebant autem : Non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. »

« Et cum esset Bethanie in domo Simonis leprosi, et recumberet, venit mulier habens alabastrum unguenti nardi spicati pretiosi, et fracto alabastro, effudit super caput ejus. »

Tangitur opportunitas ex parte consummate malitiae Sacerdotum.

Et tanguntur duo, scilicet, consummata malitia, et opportunitas malitiam perficiendi.

Hic concepte proditionis tangitur turpis causa.

Et dicuntur tria : in quorum primo dicitur unguenti pretiosi in corpus Domini effusio : in secundo, orta contra hoc Judæ proditoris et furis murmuratio : in tertio, benigna a Domino murmurantium repressio.

a Prophetis, et praefiguratum fuit in sacramento agni typici. Unde ante illud tempus dixit, Joan. vii, 6 : Tempus meum nondum advenit.

« Summi sacerdotes, » Pontifices in quibus erat plenitudo potestatis, « et Scribæ, » in quibus erat consilium litteraturae. Hi ergo quærebant inter se consilium, sicut dicitur, Joan. xi, 47 : Collegerunt pontifices et Pharisæi concilium, et dicebant : Quid facimus, quia hic homo multa signa facit.

In primo horum quatuor dicuntur, scilicet, loci in quo factum est dispositio, effundentis unguentum commendatio, vasis ut totum in Christum expenderetur fractio, et ipsa unguenti effusio.

« Quomodo dolo, » vel ne de manibus eorum liberaretur, « eum, » Jesum, « tenerent » captivum, « et occiderent, » per judicium publicum sicut malefactorem condemnatum : et sic cogitaverunt et occidere et infamare, ut nomen ejus ut profanum haberetur : et illi qui ad Christum conversi fuerant, a fide nominis ejus averterentur.

Dicit igitur : « Et cum esset. » Hoc dicitur per recapitulationem, quia istud in die sabbati ante palmas est factum. Verba autem quæ præcesserunt die Martis post palmas habita fuerunt, ut dicit Augustinus.

« Cum igitur esset Bethanie, » ut ex ipso loco doceret quia ex obedientia Patris venit ad patiendum : Bethania enim domus obedientiæ interpretatur. Ad Philip. ii, 8 : Obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis.

« Dicébant enim, »

In concilio ad invicem loquentes : « Non in die festo. » Festum totam solennitatem septem dierum Paschæ vocantes. Hoc autem non dicebant propter festi solennitatem honorandam, sed « ne forte tumultus, », Christum liberare volentium, « fieret in populo, » qui multus valde fuit in Jerusalem in festi celebratione : quia multi credentes in Christum et diligentes eum propter famam mira-

Et hoc etiam demonstratur per domus in qua fuit possessorem, dicitur : « In domo Simonis, » qui obediens interpretatur. Leprosus autem dicitur non quod tunc leprosus esset, sed quia leprosus fuerit, et a Christo beneficium sanitatis consecutus. Ad hos enim declinavit Dominus ut ostenderet quod dixit, Matth. ix, 12 : Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. Unde Glossa : « Nomen pristinum habet ut virtus cu-

<--- Page Split --->

« rantis appareat : leprosus erat, sed a « Domino curatus fuerat. »

« Et recumberet, » jam in humanæ salutis refectione. Cantic. I, 11 : Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum.

« Venit mulier. »

Tangitur descriptio mulieris. Dicit ergo : « Venit, » non vocata, sed propria denotione attracta, « mulier : » bene mulier, quae tantum virum emollivit, « habens, » magnis sumptibus comparatum, « alabastrum. » Pyxis fuit facta de marmore, quod alabastrum vocatur : et genus marmoris unguenta et aromata in vigore suo conservans, et ideo dicitur : « Alabastrum unguenti. » Beda : « Alabastrum est marmor candidum variis guttis distinctum, quod unguenta incorrupta conservat. »

Et commendat unguenti pretiositatem, dicens : « Nardi, » quia de nardo facti, « spicati, » quia spica in nardo odorifera est plus reliquis partibus, « pretiosi, » quia caro pretio fuit emptum. Cantic. iv, 10 : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Unde, Joan. xii, 3, dicitur : Nardi pistici, hoc est, fidelis pretio dicitur. Proverb. xxvii, 9 : Unguento variis odoribus delectatur cor. Unguentum enim illud significat orationis devotionem : et illud ex pretiosissimis odoribus virtutum componitur, et maxime de spica nardi qua significat humilitatem. Cantic. iv, 13 et 14 : Cypri cum nardo : nardus et crocus, cum universis lignis Libani, hoc est, ex calore charitatis qua significatur per cyprum : et ex humilitate nardi, et ex nardi iterata humilitate : quoniam nos humiliamur ex consideratione infirmitatis nostrae, et altitudinis Dei : crocus autem significat mortificationem carnis : ligna autem Libani diversarum virtutum significant odorem : ideo dicitur unguentum pretiosum.

« Et fracto, » ut totum effunderetur,

et nihil de unguento remaneret quod non in Dei laudem expenderetur, « alabastro, » pixyde marmorea. Luc. vii, 37 : Mulier attulit alabastrum unguenti.

« Effudit, » ut totum manaret in obsequium Domini: Matth. xxvi, 7 : Effudit super caput ipsius recumbentis : caput autem Christi Deus est, sicut dicitur, I ad Corinth. xi, 3. Et effundere super caput est devotionem odoriferam expendere in excellentiam sua deitatis. Psal. cxxxii, 2 : Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron. Abunde enim effudit ut in totum corpus distillaret, etc.

« Erant autem quidam indigne ferentes intra semetipsos, et dicentes : Ut quid perditio ista unguenti facta est?

Poterat enim unguentum istud venumdari plus quam trecentis denariis, et dari pauperibus. Et fremebant in eam. »

Tangitur hic pro unguenti effusione murmuratio.

Tanguntur autem hic tria, quorum primum est discipulorum in mulierem exorta indignatio : secundum autem est ex indignatione causata murmuratio : tertium autem in mulierem ex murmuraratione fremitus exacerbatio.

Dicit igitur : « Erant autem quidam, » discipulorum, « indigne ferentes, » quod tantum unguentum in corpus Domini esset expensum. Et quidem Judas primo movit istam indignationem, cui quidam (Judam ad hoc bonum opinantes) consenserunt Apostolorum vel discipulorum.

Et hoc est quod dicit : « Quidam indigne ferentes. » Fuit autem indignatio bonorum ex hoc quod tantum unguentum debuit expendi in mortale corpus. Sapient. ix, 15 : Corpus quod corrum-

<--- Page Split --->

pitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Et ideo non putabant esse dignum ut tantum pretium expenderetur in dominico corpore.

« Intra semetipsos, » quia coram Domino saepius in talibus deprehensi non audebant extra aperte de hoc facere mentionem. Dicitur enim, Joan. xii, 3, quod tanto fuit efficaciae, quod domus impleta est cx odore unguenti.

« Et dicentes, »

Murmurando : « Ut quid perditio hæc, » per effusionem tanti « unguenti, » tam pretiosi, « facta est? » Reputabant enim perditionem quod non erat compositum ad lucrum. Sapient. xv, 12 : Existimaverunt conversationem vitæ compositam esse ad lucrum, et oportere undecumque etiam ex malo acquirere. Et hoc totum Judas qui loculos portabat inter Apostolos procurabat, et semper allegabat perditum esse quod ad utilitatem loculorum non vendebatur.

« Poterat enim, etc. »

Causam murmurationis assignant, dicentes : « Poterat enim, » de suo valore, « unguentum istud, » tam pretiosum, « venumdari, » tanto pretio, « plus quam trecentis denariis, » quorum quilibet decem valuit usuales : et ideo denarius vocabatur.

Notandum\ autem quod triplex erat numisma Caesaris : usuales enim nummi, qui in tres parvos commutari poterant et erant quasi in toto cupei. Secundum autem numisma fuit denarius qui decem valuit usuales, et erant etiam mixti cum cupro. Tertium fuit numisma argenteum totum : et ideo argentei dicebantur. Et (sicut dicunt historiae) unus argenteus decem valuit denarios et centum usuales. De medio ergo numismate loquens praetextu avaritiae dicit Judas : « Poterat enim unguentum istud venum-

dari plus quam trecentis denariis. » Jam enim et cupiditate detentus erat animus ejus, qui hoc pretium furari desiderabat. Eccli. x, 9 et 10 : Avaro nihil est scelestius... : hic enim et animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua. I ad Timoth. vi, 10 : Radix omnium malorum est cupiditas. Unde ex ista cupiditate perditi sibi pretii, sanguinis Domini sui concepit venditionem : et ejus quod ex unguento habere non valuit quaesivit restaurationem. Tactus etiam fuit simonia : quia ea quae ad usum Domini expendebantur, pretio suae cupiditatis volebat commutare. Act. vnì, 20 : Pecunia tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei existimasti pecunia possideri. Et, parum infra, y. 23 : In felle enim amaritudinis, et in obligatione iniquitatis video te esse : quoniam jam Domini sanguinis concepisti traditionem.

« Et dari pauperibus. » Hic etiam notatur de hypocrisi : quia sub specie pietatis tegit avaritiam, et concipit proditionem. Non enim curavit de pauperibus ut pauperibus subveniretur, sed potius ut avaritia sua tegeretur, et indignatio discipulorum contra Christum et mulierem piam suscitaretur. Joan. xii, 6 : Dixit autem hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat, et loculos habens, ea quae mittebantur portabat, hoc est, asportabat et furabatur. Job, xxvii, 8 : Quæ est enim spes hypocritæ si avare rapiat, et non liberet Deus animam ejus ?

Et sic discipuli simplices ab astutia proditoris concitati,

« Fremebant in eam, »

Verbis et dentibus eam subsannantes. Psal. ii, 1 : Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Item, Psal. cxxxix, 4 : Acuerunt linguas suas sicut serpentes : venenum aspidum sub labiis eorum. Hieronymus autem in Glossa, mystice hoc exponens dicit sic :

<--- Page Split --->

« Sub prætextu avaritiae Judas proditor mysterium loquitur fidei. Etenim nostra fides trecentis emitur denariis, id est, decem sensibus per corpus et animam et spiritum triplicatis. Ut et nos sicut Gedeon trecentorum virorum numerum assumentes, Allophylorum castra, pauperes spiritu fractis lagunculis nostris, cum tubis et lucernis destruamus 1. Et sicut Abraham, cum trecentis viris spolia dividamus ad vesperam 2. » Corpus hic accipitur pro corporea parte animæ, quæ sensibus intendit : anima autem vocatur animæ pars inferior : et spiritus vocatur animæ pars superior, in qua est imago Dei. Sensus autem exteriores noti sunt, visus, auditus, odoratus, gustus, et tactus. Interiores autem sensus secundum Philosophos sunt interiores vires animæ sensibilis apprehensivæ, scilicet sensus communis, imaginatio, phantasia, æstimativa, et memorialis. Sed de his non loquitur Hieronymus, sed nominat sensus interiores : intellectum, rationem, liberum arbitrium, memoriam, et voluntatem : et intendit quod decem opera decalogi primo spiritualiter intentione ad Deum, secundo animaliter per comparationem ad seipsum, et tertio corporaliter in exterioribus per istos decem sensus impleantur : ut ex intellectu accipiant luminis veritatem, ex ratione discretionem, ex libero arbitrio libertatem sine coactione, ex memoria retentionem in mente sine oblivione, ex voluntate delectionem in corde : sicut dicit Psalmus xxxvi, 4 : Delectare in Domino, et dabit tibi petitionem cordis tui. Ex visu autem exteriori palpebræ præcedant gressus, ex auditu, verbo Dei consona faciamus, ex olfactu, bonum odorem spirantes famam custodiamus, ex gustu dulcedinem virtutis, et ex tactu certitudinem habeamus divinitatis per gratiam inhabitantem. Et hæc trecenta dicit alia allegoria significari in trecentis viris qui cum Gedeone castra subverterunt Allophylorum.

« Jesus autem dixit : Sinite eam : quid illi molesti estis? Bonum opus operata est in me.

Semper enim pauperes habetis vobiscum, et cum volueritis potestis illis benefacere : me autem non semper habetis.

Quod habuit hæc, fecit : prævenit ungere corpus meum in sepulturam. »

« Jesus autem dixit, » benigne simplicitatem discipulorum erudiendo, et reprehendendo nequitiam proditoris.

Dicuntur autem hic quinque : in quorum primo præcipitur ut sinatur, et non prohibeatur pia devotio mulieris, dicens : « Sinite eam, » supple, facere quod facit. Proverb. in, 27 : Noli prohibere benefacere eum qui potest, si vales, et ipse benefac. Sic dixit ad Joannem, Matth. in, 15 : Sine modo : sic enim decet nos implere omnem justitiam.

Secundo, ponit reprehendentium reprehensionem, dicens : « Quid illi molesti estis ? » Matth. xxvi, 10 : Quid molesti estis huic mulieri ? Maria enim semper voluit esse circa Dominum, nec multum curavit si de hoc aliquando querelas ab aliis sustineret. Luc. x, 40 et 42 : Non est tibi curae quod soror mea reliquit me solam ministrare ? Quam etiam Dominus ibi excusavit, dicens : Maria optimam partem elegit, qua non auferetur ab ea.

Tertio, mulieris ponit in opere illo commendationem, cum dicit : « Bonum opus operata est in me. » Hoc enim opus bonum et optimum est quod in meipsum dirigitur, nec de exterioribus operibus aliquid bonum est nisi ad me dirigatur. I ad Timothy. iv, 8 : Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ quæ nunc est, et futuræ. Et præmisit, y. 7 et 8 : Exerce teipsum ad pietae-

<--- Page Split --->

tem : nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est, pietas autem ad omnia utilis est. « Pietas autem, ut dicit Au- « gustinus, cultus est divinus Deo debitus, « et Deo impensus : quem cultum mu- « lier hæc exhibuit, caput Domini ungen- « do. » Quia sicut dicitur, I ad Corinth. xi, 4 : Caput Christi Deus est, cujus divinitas ungitur, ut dicit Beda quando deitas ejus pie a fidelibus veneratur. Unxit autem Maria Magdalena etiam pedes, quibus Dominus terram nostram tetigit, hoc est, humanitatem in qua terrenæ naturæ communicavit'. Psal. cxxxii, 7 : Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus. Quia etiam humanitati Domini pium obsequium exhibuit.

Quarto etiam, beneficium in pauperes exhibendum pro loco et tempore commemorando injungit, dicens :

« Semper enim pauperes habetis vobiscum. »

Deuter. xv, 11 : Non deerunt pauperes in terra habitationis tuæ. Tob. iv, 7 : Noli avertere faciem tuam ab ullo paupere. Pauperes enim semper Dominus in omni terra divitibus inmiscet, ut divites habeant in quibus per temporalia mereantur æterna. Luc. xvi, 9 : Facite vobis amicos æe mammona iniquitatis, ut cum defeceritis recipiant vos in æterna tabernacula.

Unde subdit : « Et cum volueritis, » hoc est, quando promptum animum habueritis, qui pro facto computatur, « potestis illis benefacere, » vel de parvo vel de magno : vel si nihil habetis, de verbo et compassione cordis. Tob. iv, 9 : Si multum tibi fuerit, abundanter tribue : si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude. De voluntate autem dicitur, II ad Corinth. viii, 12 : Si voluntas prompta est, secundum id quod habet, accepta est, non secundum id quod non habet.

« Me autem, » sive partem corporalem istius infirmæ carnis, qui beneficis vestris indigeat, « non semper habetis. » Joan. xvi, 19 : Modicum, et non videbitis me. Cantic. v, 6 : Ille declinaverat, atque transierat... : quæsivi, et non inveni illum : vocavi, et non respondit mihi.

« Quod habuit hæc, etc. »

Quinto, dicit quod debitum fuit sibi hoc pietatis opus impendi. Et hoc dicit primo in communi, secundo in speciali, tertio præmium adjungit.

De communi dicit : « Quod habuit » facere ex officio pietatis, et debuit, « hæc fecit » in opere pietatis, et debuit mihi impenso. Hoc enim et plures observaverunt : unde, Genes. i, 2, Jacob mortuo, præcepit Joseph servis suis medicis, ut aromatibus condirent patrem. Eccli. vii, 38 : Non desis plorantibus in consolationem, et cum lugentibus ambula.

« Prævenit, etc. » In speciali tangit officium funeris dicens, quia tempore crucifixionis accedere ad me non audebit, et ideo modo « prævenit, » officio pietatis, « ungere corpus meum, » quod unctione deitatis est delibutum, et in proximo oleo plenæ gloriæ injunctum resurrecturum, « in sepulturam, » in qua corpora Sanctorum ungi consueverunt in testimonium et figuram, quia resurgent oleo exsultationis delibuta. Psal. xliv, 8 : Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem : propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis. Cantic. i, 2 : Fragrantia unguentis optimis. Cantic. iv, 10 : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Genes. xxvii, 27 : Statim ut sensit vestimentorum illius fragrantiam, benedicens benedixit ei. Vestimenta autem, corpora beatorum resurgentium significant : unde Glossa : « Quod habuit hæc fecit, » quod putatis perditionem esse unguenti, officium sepulturæ

<--- Page Split --->

est. Nec mirum si mihi dedit odorem fidei bonum, cum ego pro ea fusurus sim sanguinem meum. »

« Amen dico vobis, ubicumque praedicatum fuerit Evangelium istud in universo mundo, et quod fecit haec narrabitur in memoriam ejus. »

Hic tertio adjungit præmium devotionis, dicens : « Amen, » hoc est, vere « dico vobis. » Apoc. iii, 14 : Hæc dicit Amen, testis fidelis, etc.

« Ubicumque, » in toto mundo, « prædicatum fuerit, » ab Apostolis et sucessoribus, « Evangelium istud, » de pietatis unctione et mea passione, « in universo mundo, » quia in omnem terram exivit sonus Prædicatorum 1, etiam, « et, » hoc est, « quod fecit hæc, » in pietatis opere, « narrabitur, » evangelizando, « in » piam et dulcem « memoriam ejus » mulieris, vel facti quod fecit. Eccli. xlix, 1 et 2 : Memoria Josia in compositionem odoris facta opus pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria. Proverb. x, 7 : Memoria justi cum laudibus. Psal. cxi, 7 ; In memoria æterna erit justus. Unde, Joan. xii, 7 : Sinite illam, ut in diem sepulturæ meæ servet illud. Sic enim ad æternam facti memoriam servatum est et non perditum.

Et dicuntur tria, scilicet, prodendi ex parte proditoris inquisitio, proditionis exhibita ex parte Pontificum turpis exsultatio, et ad complendam proditionem promissam pertinax observatio.

Dicit igitur : « Et Judas. » Pulchritudinem nominis tangit, ut sciatur quod nec ex significatione nominis sui a malitia retrahebatur. Judas enim confitens et glorificans interpretatur : sed significatio nominis sui cecidit ab effectu, quia et ignominiam opposuit glorificationi, et negationem confessioni. Et ideo sicut de Juda bono dicitur, Genes. xlix, 8 : Juda, te laudabunt fratres tui : ita de malo Juda dici potest : Juda, te horrebunt fratres tui. Joan. xii, 2 : Cum diabolus jam misisset in cor ut traderet eum Judas Simonis Iscariotæ. Joan. vi, 71 : Ex vobis unus diabolus est.

« Iscariotes, » memoria mortis : et sic vicus vocabatur Scarioth unde natus fuit, quia semper memoriter tenuit qualiter Christum interficeret. Isa. x, 7 : Ad conterendum erit cor ejus, et ad internecionem gentium non paucarum. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo : adstitit omni viae non bona, malitiam autem non odivit.

« Unus » singularis malitia. Eccle. iv, 8 : Unus est, et secundum non habet.

« De duodecim. » Hoc dicit ut ostendat inconveniens : quia nec honor electionis ipsum revocavit a scelere, quia ipsum Christus ad tantum apostolatus apicem vocare dignatus fuit. Joan. vi, 71 : Nonne ego vos duodecim elegì, et ex vobis unus diabolus est.

« Et Judas Iscariotes, unus de duodecim, abiit ad summos sacerdotes, ut proderet eum illis.

Qui audientes gavisi sunt, et promiserunt ei pecuniam se daturos. Et quaerebat quomodo illum opportune traderet. »

Hic ultimo tangitur proditoris ad prodendum obligatio.

« Abiit. » Bene abiit, quia viam dese - ruit veritatis. In epistola Judæ, y. 11 : Væ illis, quia in viam Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt.

« Ad summos sacerdotes, » apud quos summa rerum agebatur tunc temporis. I Esdræ, ix, 2 : Manus Magistratuum fuit in transgressione hac prima.

<--- Page Split --->

« Ut proderet eum, » hoc est, proditiose traderet eum « illis. » Psal. xl, 10 : Homo pacis meæ, in quo speravi, magnificavit super me supplantationem.

« Qui audientes, »

Sacerdotes, « gavisì sunt. » Psal. 12, 3 : Quid gloriaris in malitia ? Proverb. 11, 14 : Lætantur cum malefæcerint, et exsultant in rebus pessimis. Sapient. xiv, 28 : Dum lætantur, insanìunt.

« Et promiserunt pecuniam, » pro venditione sanguinis innocentis. Zachar. xi, 13 : Pretium quo appetitatus sum a filiis Israel. Sic venditus est Joseph a fratribus suis 1.

Promiserunt autem pecuniam « se daturos. » Luc. xxi, 6 : Et spopondit, et ad tradendum se Christum Sacerdotibus obligavit, et sic principes socii furis traditoris sunt effecti. Psal. xlix, 18 : Si videbas furem currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas. Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, socii furum. Judas enim fur erat, et habebat loculos, et pro furti recompensatione vendere qnaerebat sanguinem Christi.

« Et quærebat »

Judas causam, « quomodo » caute « illum, » Christum, « opportune, » sine turbis, « traderet. » Luc. xxii, 6 : Quærebat opportunitatem ut traderet illum sine turbis.

« Et primo die azymorum, quando Pascha immolabant, dicunt ei discipuli : Quo vis eamus et paremus tibi utmanduces pascha ? »

Hic incipit revocare a malitia proditorem.

Habet autem tres partes : in quarum

prima continetur cœnæ præparatio, cujus communione proditor revocari debuerat : in secunda, revocat per admonitionis verbum, ibi, y. 17 : « Vespere autem facto, etc. » In tertia autem, revocat per communionem sacramenti, ibi, y. 22 : « Et manducantibus illis, etc. »

In prima harum adhuc tria dicuntur : in quorum primo, ubi cœna paranda sit discipulorum fit inquisitio : in secundo, de cœna paranda Christi ponitur instruc tio : in tertio, per obedientiam discipulorum cœnae fit præparatio.

In prima harum tria dicit : temporis congruitatem, legis necessitatem, et de præparanda cœna discipulorum quaestionem.

Dicit igitur : « Et primo die azymorum. » Hoc dupliciter exponitur. Dicitur enim prima dies azymorum quando azyma parabantur, et sic quartadecima luna dicitur prima dies azymorum : quæ dies numerabatur a tertia decima die ad vesperam usque ad vesperam quartædecimæ diei. Et sic hic dicitur prima dies azymorum quando primum azyma offerebatur et comedebatur. Et hæc dies incepit a vespera quartædecimæ lunæ, et usque ad vesperam quintædecimæ lunæ protendebatur ; et sic adhuc quartadecima luna in vespera facta est hæc quæstio. Exod. xu, passim, Quartadecima luna ad vesperam conspersa est farina in azymos, et tunc fermentum de domibus Judæorum ejiciebatur. Exod. xu, 34 : Tulit igitur populus conspersam farinam antequam fermentaretur. Levit. xxii, 5 et 6 : Mense primo, quartadecima die mensis ad vesperum, Phase Domini est : et quintadecima die mensis hujus, solemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis.

« Quando Pascha immolabant. » Necessitas est ex legis præcepto. Lex enim, Exod. xii, passim, et Levit. xiii, 5 et seq., præcipit tunc cœnam agni paschalis im-

<--- Page Split --->

molari, et quartadecima luna immolabatur. Luc. xxii, 7: Venit autem dies azymorum, in quo necesse erat occidi Pascha. Exod. xii, passim, universa multitudo filiorum Israel immolabit agnum quartadecima die mensis hujus ad vesperum.

« Dicunt ei discipuli, »

A tempore et lege sumentes quaestionis occasionem :

« Quo vis eamus ? » Non quaerunt de civitate : quia sciverunt quod non nisi in Jerusalem Pascha erat celebrandum, sed quaerunt de vico vel domo. Deuter. xvi, 5 et 6 : Non poteris immolare Phase in qualibet urbium tuarum..., sed in loco quem elegerit Dominus. Sicut etiam quaerit spiritualiter sponsa in Canticis, 1, 6 : Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie, ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum. Multi enim sunt alias cœnas parantes quae non sunt cœnae dominicae. I ad Corinth. xi, 18 et seq. : Primum quidem convenientibus vobis in Ecclesiam,... jam non est dominicam cœnam manducare : unusquisque enim cœnam suam præsumit ad manducandum.

« Et paremus tibi, » juxta legem, « ut manduces, » hoc est, ad manducandum, « Pascha, » hoc est, agnum paschalem. Glossa : « Hanc quaestionem faciunt discipuli, ut cum voluntate Dei gressus nostros dirigamus. »

Et ipse vobis demonstrabit cœna- 15 culum grande, stratum : et illic parate nobis. »

« Et mittit duos ex discipulis suis. » Aliis enim parare non licuit nisi discipulis, qui ex hoc specialiter erant instruendi. Duos autem mittit : quia charitatis sacramentum est, et inter pauciores quam inter duos charitas haberi non poterit. Eccle. iv, 11 : Si duo fovebuntur mutuo, unus quomodo calefiet ?

« Et dicit eis. » Quatuor autem dicit : legis præceptum, loci signum, injungit quid dicendum, et præcipit Pascha esse parandum.

Dicit igitur : « Ite in civitatem, » juxta legis præceptum '. Notatur autem quod in civitatem vitæ pergere debeat qui Pascha parat, hoc est, in civium coelestium unitatem. Eccle. x, 13 : Labor stultorum affliget eos, qui nesciunt in urbem, hoc est, civitatem, pergere. Act. ix, 6 : Ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere. Psal. cxxi, 3 et 4 : Jerusalem, quæ aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium Israel, ad confitendum nomini Domini. Quia ad litteram omnes tribus ascenderunt in civitatem ad cœnam in idipsum, hoc est, in commune celebrandam.

« Et occurret vobis homo, etc. »

« Et mittit duos ex discipulis suis, et dicit eis : Ite in civitatem, et occurret vobis homo lagenam aquæ bajulans : sequimini eum,

Et quocumque introierit, dicite domino domus quia Magister dicit : Ubi est refectio mea, ubi Pascha cum discipulis meis manducem ?

Signum est loci in quo Pascha est parandum. Dicit igitur : « Occurret, » in via, « vobis homo, » non nisi ratione utens, nihil brutale agens in seipso. Eccli. xvii, 1 et 2 : Secundum imaginem suam fecit hominem... : secundum se vestivit illum virtute. Et hoc est primo considerandum in eo in quo Dei cœna paratur, quod occurrat per devotionem, et sit homo per rationabilem vitam. Amos, iv,

<--- Page Split --->

12 : Præparare in occursum Dei tui Israel.

« Lagenam aquæ bajulans : » quam ad litteram tulit, ut in tanto festo haberet apud sé aquam expiationis quæ se mundaret : et signat quod ubi Christus cœnaturus est, lagena aquæ lacrymarum in expiationem debet præcedere. Psal. 1, 9 : Lavabis me, et super nivem dealbabor. Psal. vi, 7 : Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Ezechiel. xxxvi, 25 : Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris.

« Sequimini eum, »

Passibus pedum, et passibus devotionis : quia ipse non præcedet nisi ad locum mundum. Isa. 11, 11 : Mundaemini, qui fertis vasa Domini. Glossa : « Sequimini eum qui ducit in altum ubi est refectio Christi. »

« Et quocumque introierit, »

In domum civitatis quæ unitatem Ecclesiae et habitaculum conscientiae significat. Genes. xxiv, 31 : Ingredere, benedicte Domini : cur foris stas ?

« Dicite, » ex parte ministerii vestri, et ex parte mei imperii, « domino domus, » patrifamilias. Scivit enim illum esse dignum. Apocal. 11, 20: Si quis aperuerit mihi januum, intrabo ad illum, et cœnabo cum illo, et ipse mecum. Glossa : « Consulte et aquæ bajuli, et domini domus tacita sunt vocabula : ut omnibus verum Pascha celebrantibus vel celebrare volentibus, id est, sacramentis Christi imbui, eumque suæ mentis hospitio quærentibus facultas danda signetur. » Sapient. vi, 8: Non subtrahet personam cujusquam Deus..., quoniam pusillum et magnum ipse fecit, et equaliter est illi cura de omnibus.

« Quia Magister dicit, » cujus ad sacramentum celebrandum est dare illu-

minationes. Psal. cxviii, 68 : Bonus es tu, et in bonitate tua doce me justificationes tuas ?

« Ubi est refectio mea ? » per metonymiam, contentum pro continente. Hoc est, ubi est refectorium meum ad usum meum deputatum, « ubi, » hoc est, in quo, « Pascha, » vetus et novum, « cum discipulis meis, » mihi communicantibus, quia aliis non sunt sacramenta danda, « manducem. » Matth. vii, 6 : Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos. Psal. c, 5 et 6 : Superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc non edebam. Oculi mei ad fideles terræ, ut sedeant mecum : ambulans in via immaculata hic mihi ministrabat.

« Et ipse, »

Ferens lagenam aquæ, vel dominus domus, « demonstrabit, » indicio quo prædixi, « vobis cœnaculum grande, » quod pro me et familia discipulorum sufficiet, « stratum, » hoc est, lapide plano pavimentatum. Ezechiel. xl, 17 : Ecce pavimentum stratum lapide. Eratque ad litteram domus bicamerata, inferius habens ad dormiendum et coquinandum, in superioribus autem habens aulam ad cœnandum : hoc cœnaculum, Luc. xxii, 11, vocatur diversorium. Unde dicit : Ubi est diversorium, ubi Pascha cum discipulis meis manducem ? Cœnaculum autem istud signat conscientiae et cordis receptaculum, quod stratum est picto pavimento varietate virtutum : grande autem est, charitatis amplitudine : et cœnaculum est dulcecedine virtutum refectione. De primo horum dicitur, Genes. xliv, 16 : Introduc viros domum, quoniam mecum sunt comesturi meridie. Non enim comedebant nisi in cœnaculo. De secundo dicitur, Psal. xliv, 15 : Circumamicta varietatibus. De tertio, Isa. iv, 1 : Panem nostruin comedemus, et vestimentis nostris operiemur. Luc. xiv, 16 : Homo qui-

<--- Page Split --->

dam fecit cœnam magnam, et vocavit multos. Apocal. xix, 9: Beati qui ad cœnam nuptiarum Agni vocati sunt.

« Et illic parate nobis. »

Ecce præparationis imperium. Tob. v, 22, Annae uxori suaè dixit ut instrueret convivium et præpararet omnia quaè in cibos iter agentibus sunt necessaria. Anna enim gratia, cui præcipitur ut hoc gratiaè instruat convivium, et præparet in gratiaè sacramento et cœna Eucharistiaè omnia (quia omnis gratiaè est contentivum) quaè in cibos spirituales sunt necessaria iter agentibus : propter quod etiam viaticum appellatur. Manibus discipulorum præparatur, quorum in loco successerunt sacerdotes, quorum officii et ordinis est dominicam cœnam præparare : Deo tamen operante in ipsis, sicut in manibus sacerdotum operatur Deus in omnibus sacramentis. Psal. lxvii, 11 : Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus. Sapient. xvi, 20 : Paratum panem de caelo præstitisti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem.

Dicit autem : « Parate nobis, » ex discipulis connumerans, quia hoc sacramentum paratur Christo ad exhibendum, et quo discipulis influat : et paratur discipulis ad communicandum, quo Christo incorporentur. Joan. vi, 37 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo.

secundum obedientiæ sanctæ mandata. Baruch, iii, 33 : Emittit lumen, et vadit : et vocavit illud, et obedit illi in tremore.

« Discipuli ejus, » in vera obedientia discipulos se esse probantes. Ad Hebr. xiii, 17 : Obedite præpositis vestris, et subjacete eis.

« Et venerunt in civitatem » sanctam, quam ad sacramentorum institutionem Deus elegerat. Isa. lxvi, 13 et 14 : In Jerusalem consolabimini : videbitis, et gaudebit cor vestrum. Unde de monte in quo sita est civitas, dicit Isaias, xxv, 6 : Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemiae, pinguium medullatorum, vindemiae defecatae.

« Et invenerunt » signa, « sicut dixerat illis » Jesus. Proverb. viii, 8 : Justi sunt omnes sermones mei, et non est in eis pravum quid, neque perversum. I Reg. x, 7 : Quando evenerint omnia signa haec tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Dominus tecum est.

« Et paraverunt Pascha, » hoc est, cœnam agni paschalis sicut præceperat Dominus. Luc. xiv, 17 : Jam parata sunt omnia. Proverb. ix, 2 : Immolavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam.

« Vespere autem facto, venit cum duodecim.

Et discumbentibus eis et manducantibus, ait Jesus : Amen dico vobis quia unus ex vobis tradet me, qui manducat mecum.

« Et abierunt discipuli ejus, et venerunt in civitatem : et invenerunt sicut dixerat illis, et paraverunt pascha. »

Hic ponitur obedientia discipulorum, et verificatio signorum a Domino prædictorum.

Et hoc est : « Abierunt, » a Domino

At illi coeperunt contristari, et dicere ei singulatim : Numquid ego ?

Qui ait illis : Unus ex duodecim, qui intingit manum mecum in catino.

Et Filius quidem hominis vadit sicut scriptum est de eo : vae autem homini illi per quem Filius hominis tra-

<--- Page Split --->

detur! Bonum erat ei si non esset natus homo ille. »

« Et discumbentibus eis et manducantibus. »

Hic incipit tangere revocationem proditoris factam per verbum, per hoc quod ccenam pro eo, et pro aliis fieri fecit : non excludens eum, satis revocavit eum, et admonuit de prophetia quae dicit : Homo pacis meae, in quo speravi, qui edebat panes meos magnificavi super me supplantationem 1. Hic autem ut amplius erubescat revocat per verbum.

Dividitur autem haec pars in tres partes secundum triplicem modum revocationis. Primo, enim revocat admonitione generali ; secundo, revocat admonitione speciali : tertio, revocat sub interminatione comminationis. Et haec per ordinem patent in littera.

. In prima harum partium dicit quatuor : temporis secretum, honoris exhibitionem, commodi praeparationem, et verbi admonitionem.

Temporis secretum tangit per hoc quod dicit : « Vespere autem facto, » cum declinasset a turbis, et tempus esset ad immolandum agnum : ut Judas de admonitione coram turbis non verecundaretur, et hora religiosae immolationis facinus faceret detestari. De primo, Matth. xvii, 13 : Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum. De secundo, Exod, xii, 6 : Immolabit agnum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam. Illa enim vespera sua sanctitate Judam revocare debuerat.

« Venit cum duodecim, » aliis sequestratis in aliam mensam, et illum honorem ut secum in eadem mensa sederet, Christus Judae exhibuit : qui honor dignitatis etiam debuit eum a concepto scelere revocare. Esther, ix, 9 : Sic honorabitur quemcumque voluerit rex honorare. Psal. xx, 6 : Gloriam et magnum decorem impones super eum.

Ecce, scilicet, commodi praeparatio tam in discubitu quam in comedendo, quod etiam revocare debuerat. Sed dicitur, Jerem. xi, 19 : Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius. Joan. xii, 18 : Qui manducat meum panem, levabit contra me calcaneum suum.

« Ait Jesus, »

Facto revocare intendens ; « Amen dico vobis. » Et per ipsum dictum quod scivit traditionem quam agebat, Deum se esse ostendens. Joan. xiv, 29 : Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis.

« Quia unus ex vobis » duodecim, « me tradet. » Joan. xiii, 11 : Sciebat enim ab initio quinsam esset qui eum traderet.

Et magis determinat traditorem, dicens ; « Qui manducat mecum, » nec tamen per hoc suam potest celare traditionem. Psal. liv, 13 et seq.: Si inimí- cus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique : et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero, homo unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos. Eccli. xiii, 8 : Confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis et ter, et in novissimo deridebit te : postea videns derelinqnet te, et caput suum movebit ad te.

« At illi, »

Scilicet Apostoli duodecim, « cæperunt contristari, » quia plus de se crediderunt Christo quam sibi : et ideo quamvis essent innocentes, tamen tristaban-

<--- Page Split --->

tur ex verbo Christi de se dubitantes. Joan. ii, 25 : Opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine : ipse enim sciebat quid esset in homine.

« Et dicere singulatim, » unusquisque pro se : « Numquid ego, » supple, sum qui te tradet? Matth. xxvi, 25 : Numquid ego sum, Rabbi ? Et sicut dicunt alii Evangeliste, Matth. xxvi, 25, Luc. xxii, 21, Joan. xviii, 26 et 27, cum Judas diceret ei : Numquid ego sum, Rabbi ? dixit ei Dominus : Tu dixisti. Et ibi in singulari nominavit, sed per nomen non expressit ut locum daret pœenitentiae, qui forte per nomen nominatus confusus induratus fuisset.

« Væ autem homini illi. »

Revocatio est per comminationem aeternæ damnationis, « per quem Filius hominis tradetur, » quia secundum naturam qua est Filius Dei, tradi non potuit. Psal. LIV, 16 : Veniat mors super tillos, et descendant in infernum viventes. Unde, Psal. CVII, 2 : Deus, laudem meam ne tacueris : secundum Apostoli Petri expositionem, Act. 1, 16 et seq., est de Judæ maledictione et condemnatione. Et ibidem : dicitur : Induit maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus, et sicut oleum in ossibus ejus.

« Qui ait illis, »

Secundam in speciali adhibens revocationis admonitionem : « Unus ex duodecim, » quem ego ad apostolatus apicem exaltavi, « qui, » sicut intimus, » intingit mecum manum in catino. » Catinus est magnum vas rotundum in quo cibaria simul pro multis reponi possunt : et est magna scutella rotunda, quia mensa ad quam Christus sedebat erat rotunda, et Apostoli cum Christo sedebant in circuitu : et omnes simul intingebant manus in hoc catino cum Christo in eodem vase cibum agni accipientes. Matth. xxvi, 23 : Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. Luc. xxi, 21 : Ecce manus tradentis me, mecum est in mensa.

« Et Filius quidem hominis vadit, »

Ad passionem voluntarie, « sicut scriptum est de eo. » Isa. LII, 7 : Oblatus est quia ipse voluit. Psal. XXXIX, 8 et 9 : In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam. Deus meus, volui, etc.

« Bonum erat ei. » Matth. xxvi, 24 : Bonum erat ei si natus non fuisset homo ille. Hieronymus : « Melius est non esse « quam ad tormenta esse. »

De hoc tamen disputat Augustinus in libro II de Libero arbitrio : « Quia non « esse nihil est, et in electione non cadit : « et ita non esse non est eligibile, vel « voluntabile : ergo impossibile est ali- « quem eligere, vel velle 'non esse. » Adhuc autem, « Esse est quod omnia « appetunt, et propter quod agunt quid- « quid agunt, et non esse fugiunt. Quod « autem omnia appetunt, et cujus oppo- « situm omnia fugiunt, non potest esse « ab aliquibus volitum, vel alicui esse « bonum. Quia si detur quod non esse « alicui sit bonum, et ab aliquo volitum : « tunc sequitur quod non omnia fugiunt « non esse, quod est contradictorium hy- « pothesis. Ergo non est melius non esse « quam esse, nec alicui est bonum non « esse. » Adhuc autem, « Non esse nihil « est, et esse est aliquid : quantum- « cumque ergo sit debile esse, prafe- « rendum est ei quod est simpliciter non « esse. » Tales et similes sunt rationes Augustini. Ad has autem et hujusmodi rationes concedit Augustinus, et dicit non eligi non esse, nisi a turbato animo qui non considerat rationes electionis in eligendo.

<--- Page Split --->

Sed, salva pace Augustini, etiam turbatus animus si eligat, non eliget nisi per considerationem vel boni simpliciter, vel sibi boni : vel apparentis boni simpliciter, vel apparentis sibi boni : et sic redeunt 'inconvenientia Augustini super eum. Et ideo sine praejudicio loquendo, videtur mihi sentiendum cum beato Hieronymo et beato Gregorio, quod melius eligendum esset damnato non esse, quam sic esse, sicut dicit sanctum Evangelium. Et ad id quod objicit Augustinus, Dicendum, quod non esse consideratur dupliciter, scilicet, simpliciter, et prout est terminus afflictionis ejus qui male est. Primo modo verum est quod non esse omnia fugiunt : secundo modo, nihil prohibet quod non esse desideretur ab aliquo. Apocal. ix, 6 : Desiderabunt homines mori, et mors fugiet ab eis. Ad aliud dicendum quod quamvis non esse nihil sit, tamen est oppositum ejus quod est esse : et sic multa accidunt ei. Et hoc modo prout terminat esse sub afflictione, potest cadere voluntas et electio super ipsum, etiam animi turbati, et sic loquitur hic Dominus. Augustinus tamen verum dicit prout non esse consideratur absolute. Hoc est quod dicit Job, iii, 11 : Quare non in vulva mortuus sum, egressus ex utero non statim perii? Adhuc autem, Job, iii, 3 : Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est : Conceptus est homo !

Hoc Judæ peccatum etiam ad eos transit qui Dominicum corpus indigne sumunt. Unde Glossa : « In sempiternum væ homini illi qui ad mensam Domini indigne accedit. Ille enim indigne exemplo Judæ Filium hominis tradit, non Judæis peccatoribus, sed membris suis peccato subditis qui accipere Dominici corporis sacramentum temerarie præsumit. Ille Dominum vendit, qui ejus timore et amore neglecto, terrena pro eo et caduca imo et criminosa diligere et curare non metuit. » I ad Corinth. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans

corpus Domini. Et iterum, 7. 27 : Qui sumit indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini.

« Et manducantibus illis, accepit Jesus panem, et benedicens fregit, et dedit eis, et ait : Sumite, hoc est corpus meum. »

Tangit hic proditoris revocationem per hoc quod ei inter alios corpus et sanguinem suum porrexit : et tamen per hoc totum revocari non potuit, et ideo juste damnatus fuit.

Dividitur autem hæc pars in tres partes : in quarum prima tangit corporis communionem : in secunda autem, dicit de communione sanguinis : et in tertia, dicit veteris sacramenti cessationem, et novi institutionem et observationem.

In primo horum quinque dicit, scilicet, quando dedit, quam acceptum sibi sacramentum hoc fuit, quod benedicendo dedit, quod frangendo ad plures utilitates determinavit, quod observandum in Ecclesia dedit : et illis quinque post omnia formam sacramenti promulgavit.

Dicit igitur : « Et manducantibus illis, » hoc est, manducationem agni typici perficientibus et consummantibus, quia post cenam agni typici, tunc primo dedit ultimo corpus suum, ut ultimo datum a memoria eorum numquam recederet. Luc. xxi, 19 : Hoc facile in meam commemorationem. I ad Corinth. xi, 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. Thren. iii, 19 et 20 : Recordare paupertatis, et transgressionis meæ, absinthii et fellis. Et respondet Propheta : Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. Dedit etiam post aliam cenam corpus suum ut veritatem, ut figuram umbræ continuaret. Joan. 1, 17 : Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est.

<--- Page Split --->

« Accepti panem. »

Non tam manibus accepit quam corde acceptavit, et acceptandum esse significavit. Et hoc secundum Matth. xv, 36 : Accipiens Jesus septem panes, Glossa, hoc est, dona Dei acceptavit. Psal. l., 21 : Tunc acceptabis sacrificium justitiae. Hoc enim maxime est in hoc sacramento. Panem autem accepit qui simpliciter et absolute est panis et cibus hominis : et hic est panis de frumento, quia hordeum est cibus jumentorum : siligo autem terrestris et infalativa ægritudinem et fœculentiam habet, quæ eam non permittit esse cibum. Joan. xii, 24 et 25 : Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet. Psal. cxlivii, 14 : Adipe frumenti satiat te. Genes. xxvii, 37 : Frumento et vino stabilivi eum. Hoc enim perfectum significat cibum sacramenti : quia perfecte nutrit, et fortius adhaeret membris, et dulcius est inter grana. Sapient. xvi, 21 : Substantia tua dulcedinem tuam quam in filios habes ostendebat, et deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat, convertebatur. Et hoc dicit de pane cœlesti quem suis præstitit Deus sine labore, habente in se omne delectamentum, et omnem saporis suavitatem. Deuter. xxxiii, 28 : Oculus Jacob in terra frumenti et vini 1 . Quia etiam manna saporem panis habuit oleati, quia in isto pane oleum deitatis et gratiae est infusum. Psal. xliv, 8 : Unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiae.

Tertium est quod dicit :

« Et benedicens. »

aliter Ecclesia celebraret sacramentum quam Christus formam dederit. I ad Corinth. xi, 23 : Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis. Unde probabilius dicitur quod benedixit signo vel verbo non transsubstantiante, sicut et sacerdotes in Missis multas signo et verbo faciunt benedictiones. Matth. xxvi, 26 : Accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit. Eccli. xxxix, 27 : Benedictio ilius quasi fluvius inundavit.

Quartum est quod dicit :

« Fregit. »

In quo diversis gratiis aptandum esse significavit. Sicut et nos frangendo in tria, significamus quod est in genere ad tria, scilicet, laudes pro triumphantibus, supplicatio pro laborantibus, et suffragium pro his qui purgantur in poenis. Fractura tamen hæc non nisi in formis est panis, et non in corpore Christi : quia totus Christus indivisus sumitur sub qualibet parte : sicut in integro speculo tota et unica forma relucet in toto. Et fracto speculo reflexio fit unius et ejusdem numero et totius integre forme ad quamlibet speculi fracturam. Isa. lviii, 7 : Frange esurienti panem tuum. Hæc fractura est in qua sine fallacia cognoscitur Deus. Luc. xxiv, 33 : Cognoverunt Dominum in fractione panis. Hæc est fractura in qua perseverat Ecclesia. Act. ii, 42 : Erant perseverantes in doctrina Apostolorum et communicatione fractionis panis, et orationibus. Hæc sunt fragmenta quae colligunt fideles in cœlo, et in mundo, et in Purgatorio. Joan. vi, 12 : Colligite fragmenta ne pereant.

Quintum est quod

Dicunt quidam quod quadam occultam benedictione panem in corpus suum transsubstantiavit : et illi dicunt quod benedicendo confecit : et postea dicendo, Hoc est corpus meum, usum sacramenti instituit. Et hoc non est probabile, quia sic

« Dedit eis, »

Gratis, quia necemeritis nec pretio comparari debuit vel potuit. Matth. x, 8 : Gratis accepistis, gratis date. Jacob. i, 5 :

<--- Page Split --->

Dat omnibus affluenter, et non improperat.

Et ut formam et usum simul instituens : usum cum dicit :

« Sumite. »

Unde, Luc. xxii, 19, dicit : Hoc facite, hoc est, hoc faciendum in Ecclesia et observandum.

« Sumite, » hoc est, hoc observandum vobis assumite. Exod. x n , 2 4 : Custodi verbum istud legitimum tibi et filiis tuis usque in aeternum.

« Hoc est corpus meum. »

Hæc est forma sacramenti, qua Christus corpus suum simul et confecit et exhibuit, sicut adhuc observat Ecclesia. Et hæc oratio, sicut alibi diximus 1, referenda est ad intellectum sub voce declaratum : et hoc modo indivisibili virtute ad effectum sacramenti refertur. Ideo nulla est quaestio, quid, vel quantum quælibet dictio sigillatim adconfectionem operetur. In hac oratione verbum increatum operatur in verbo creato. Et hoc, sicut dicit Ambrosius, mutat creaturas ea virtute qua condidit mundum. Psal. xxxii, 6 : Verbo Domini cæli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum.

« Et accepto calice, gratias agens dedit eis, et biberunt ex illo omnes.

Et ait illis: Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur. »

Tangit hic confessionem sacramenti sanguinis.

Dicuntur autem sex : in quorum primo sacramenti significatur acceptatio, cum dicit : « Et accepto. » Hoc enim

omnium sacramentorum acceptissimum est in quo offertur ipse Deus. Isa. lvi, 7 : Holocausta eorum et victimæ eorum placebunt mihi super alteri meo. Psal. lxviii, 32 : Placebit Deo super vitulum novellum, hoc est, super omnia sacrificia antiquorum. Malach. in, 4 : Placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem sicut dies sæculi, et sicut anni antiqui : quia numquam finem habebit.

« Calice. »

Hic tangitur sacramenti materia, quia calix est calida potio per naturam : et hæc potio inter simplices potiones solum est vinum. Aqua enim non est calida potio, et merum, et claretum, et morelum, et cervisia, non sunt simplices per naturam potiones : et ideo de illis confici sacramentum non potest. I ad Corinth. x, 16 : Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est ?

« Gratias agens, »

De redemptione fienda per sanguinem, et significata per calicem : et de dignitatem et effectu tanti sacramenti. II ad Corinth. ix, 13 : Gratias Deo super inenarrabili dono ejus. Merito enim gratias agit de hoc quod tantum est gratia et totum, et nihil in se habet quod non sit gratia. Unde et Eucharistia, hoc est, bona gratia vocatur. Joan. i, 16 : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. In hoc enim sacramento vere gratia et veritas per Jesum Christum facta est : ut gratia contra vacuitatem, et veritas contra umbram antiquorum sacramentorum ordinetur.

« Dedit eis, »

Tamquam dignum communicationis sacramentum et redemptionis. Zachar.

<--- Page Split --->

ix, 11: Tu in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua. Ad Hebr. ix, 22: Sine sanguinis effusione non fit remissio.

guis testamenti quod mandavit ad vos Deus.

« Qui pro multis effundetur, »

« Et biberunt ex illo »

Sanguine, « omnes, » tam proditor quam alii : et nec tali beneficio potuit a proposito scelere revocari. Joan. vi, 56 : Sanguis meus vere est potus. Hic est calix inebrians per calorem charitatis, Psal. x x i i , 5 : Calix meus inebrians quam præclarus est ! Sitim concupiscentia refrigerans per humorem pietatis, Joan. iv, 13 : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum. Hic est calix saliens in vitam, Joan. iv, 14 : Fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Aqua autem vocatur materia sacramenti : non propter substantiam aquæ, quod sit materia, sed quia habet actum aquæ in restringendo sitim, et sordes expiando.

Pro omnibus quidem sufficienter, pro multis efficienter. Luc. x x n , 20 : Qui pro vobis effundetur. Matth. x x v i , 28 : Qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum.

« Amen dico vobis quia jam non bi- 25 bam de hoc genimine vitis, usque in diem illum cum illud bibam novum in regno Dei. »

Tangit hic veteris testamenti cessationem, et novi institutionem.

Et hoc est quod dicit : Amen dico vobis. » Confirmatione utitur propter Judaizantes hæreticos quod scivit in Ecclesia futuros, sicut Hebion et Aquila.

« Et ait illis, »

Formam sacramenti promulgans et institucns :

« Hic est sanguis meus. »

Hæc est forma sacramenti intelligenda sicut illa quæ de corpore Domini dicta est. Luc. x x n , 20 : Hic est calix novum testamentum in sanguine meo. Genes. x l i x , 11 : Lavait in sanguine uvapallium suum.

« Novi testamenti, »

Quod gratiam in præsenti, et gloriam testatur in futuro. Ad Hebr. x n , 24 : Accessistis ad sanguinis aspersionem melius loquentem quam Abel. Quia loquitur iste sanguis propitiationem et remissionem, sanguis autem Abel loquitur vindictam et accusationem. Ad Hebr. ix, 20 : Hic san-

« Quod jam, » hoc est, amodo, « non bibam, » ad mei incorporationem, « de hoc genimine, » quod in veteri sacramento bibebatur, « vitis. » Isa. v, 7 : Vinea Domini exercituum germen Israel est : et vir Juda germen ejus delectabile.

« Usque.» Exclusivum est, quia necesse est ut nec tunc de hoc genimine vitis bibat. « In diem illum, » novæ gratiae claritatem, « cum illud » vinum sacramenti, « bibam, » mihi incorporando, « novum, » novo testamento et nova gratia institutum, « in regno Dei » quod est status ecclesiasticae potestatis confirmatus. Proverb. ix, 3 : Bibite vinum quod miscui vobis. Hoc est vinum de quo dicit Psalmus ciii, 15, quod latificat cor hominis. Judicum, ix, 13 : Numquid possum deserere vinum meum, quod latificat Deum et homines ? De hoc vino sponsa gloriatur, Cantic. v, 1 : Bibi vinum meum cum lacte meo : quia gaudium deitatis, eum gratia dulcissimæ humanitatis ejus, nobis incorporamus. Hoc charissimis datur,

<--- Page Split --->

Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi.

26 « Et hymno dicto, exierunt in montem Olivarum.

27 Et ait eis Jesus : Omnes scandalizabimini in me in nocte ista, quia scriptum est : Percutiam pastorem, et dispergentur oves. »

Tangit hic discipulorum confortationem contra malum proditoris. Confortat autem eos dupliciter : scilicet, monendo, et orando.

hoc est, occasionem offensionis patiemini in me : sed non a me, sed a mundo, « in nocte ista » meae traditionis. Matth. xi, 6 : Beatus est quin non fuerit scandalizatus in me. » Et quamvis cadatis a me debilitate fidei, tamen resurgetis et convalescentis ad fidem. Glossa : « Numquid qui cadet non adjiciet ut resurgat ? Carnale est cadere, sed diabolicum est numquam resurgere. » Matth. xvii, 7 : Ve mundo a scandalis ! Necesse est enim ut veniant scandala. Verumtamen ve homini illi per quem scandalum venit !

« Scriptum est enim. »

Et secundum hoc in duas dividitur partes : in quarum prima suae praedictionis ponit admonitionem : in secunda autem, triplicem ponit orationem, ibi, y. 32 : « Et veniunt in prædium, etc. »

Adhuc autem prior in duas dividitur partes : in quarum prima ponit cautelam suæ admonitionis : in secunda, ponit repressionem præsumptionis, ibi, y. 29 : « Petrus autem ait illi, etc. »

In prima duo dicit : admonitionem, et admonitionis per auctoritatem confirmationem.

Dicit igitur : « Et hymno dicto, » post cœnam : in qua gratias egit, et totum sermonem qui scribitur a decimosexto Joannis usque ad decimumoctavum cap. complevit. Psal. xxi, 27 : Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum. « Hymnus enim, ut dicit Cassiodorus, est laus Dei cum cantico. »

« Exierunt, » Jesus et discipuli ejus, « in montem Olivarum, » ut cx vertice misericordiae funderet opus redemptionis. Cantic. 1, 2 : Oleum effusum nomen tuum.

Zachar. xm, 7 : « Percutiam pastorem, » secundum litteram Septuaginta. Nostra habet : Percute pastorem.

Duo autem dicit : quod ad tristitiam pertinet, et quod ad gaudium.

Dicit igitur : « Percutiam, » hoc est, percuti permittam. Et hoc pertinet ad tristitiam. Hieronymus : « Per Prophetam postulat populus Passionem Domini quando dicit, percute pastorem. Et Dominus respondet : Percutiam pastorem. Et hoc hic ponitur. Septuaginta enim sic transtulerunt : « Percute pastorem, et eripe oves. »

Pastore autem percusso, « dispergentur oves gregis, » quia tunc unusquisque in viam suam declinavit, et unus cum alio non remansit. III Reg. xxii, 17 : Vidi cunctum Israel dispersum in montibus, quasi oves non habentes pastorem. I Petr. ii, 23 : Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. Isa liii, 6 : Omnes nos quasi oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit.

« Et ait eis Jesus, »

Generali admonitione omnes præmonens : « Omnes vos, » quia adhuc in fide pussili estis, « scandalizabimini in me, »

« Sed postquam resurrexero, præcedam vos in Galilæam. »

Hoc quod est gaudii tristibus intermiscet.

<--- Page Split --->

Dicit igitur : « Postquam autem resurrexero, » tertio die, « praecedam vos, » iterum sicut pastor, « in Galilæam, » et ibi vos iterum ad regnum meum congregabo. Psal. cv, 4 et 47 : Visita nos, Domine, in salutari tuo... : et congrega nos de nationibus. Isa. xl, 11 : Sicut pastor gregem suum pascet : in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, fœtas ipse portabit. In Galilæam autem praecedit lumine resurrectionis, quia ibi incepit lumen suæ prædicationis. Isa. ix, 1 et 2 : Populus, scilicet Gentium, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnan : habitantibus in regione umbræ mortis, lux orta est eis. Hoc enim fuit in Galilæa ad litteram.

2 9

« Petrus autem ait illi : Et si omnes scandalizati fuerint in te, sed non ego.»

Tangit hic repressionem præsumptionis Petri et omnium aliorum Apostolorum et discipulorum.

Et dicuntur hic duo, quorum unum est præsumptio, et alterum repressio.

Dicit igitur : « Petrus autem, « vertex Apostolorum pro se et pro aliis, « ait illi, » præsumens de fervore charitatis, quem tunc habebat : ignarus propriæ infirmitatis. Eccli. xxxiv, 11 : Qui tentatus non est, qualia scit ?

« Et si omnes, » discipuli et Apostoli, « scandalizati fuerint in te, » hoc est, in te offendiculum acceperint, « sed non ego » scandalizabor. Matth. xxvi, 33 : Ego numquam in te scandalizabor. Et hoc dixit, quia probatus per angustias mortis non fuit. Eccli. xxvii, 6 : Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis.

At -ille amplius loquebatur : Et si oportuerit me simul commori tibi, non te negabo. Similiter autem et omnes dicebant. »

« Et ait illi Jesus, » reprimens præsumptionem. Et dicuntur hic duo : in quorum primo Petri prædicitur scandalum : in secundo, propter inexperientiam confirmatur a Petro primo præsumptum.

Dicit igitur : « Amen dico tibi. » Confirmatione utitur, quia est de futuro et contingens, « quia tu hodie, » in hac die non artificiali, sed naturali, « in nocte hac, » quia pars est diei naturalis, « priusquam gallus vocem bis dederit, » hoc est, cantaverit, « ter me es, » ex infirmitate tua, « negaturus. » Omnes autem alii Evangeliste dicunt, Matth. xxvi, 33, Luc. xxii, 34, et Joannis, xiii, 38 : Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Intelligitur priusquam gallus gallicinium medie noctis compleverit, quod in pluribus galliciniiis completur, et tunc concordat cum isto. Et in negatione hac Petrus ex infirmitate remansisset, si oratio Christi eum non reduxisset. Luc. xxii, 31 et 32 : Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos ut cribraret sicut triticum : ego autem rogavi pro te ut non defeciat fides tua : et tu aliquando conversus confirm a fratres tuos.

« At ille amplius loquebatur, »

Confirmans præsumptionem, quia non expertus fuit se ipsum.

« Et si oportuerit me simul commori tibi, » hoc est, periculum mortis subire, « non te negabo.» Luc. xxii, 33 : Domine, tecum paratus sum et in carcerem, et in mortem ire.

« Et ait illi Jesus : Amen dico tibi quia tu hodie, in nocte hac, priusquam gallus vocem bis dederit, ter me es negaturus.

« Similiter autem et omnes » discipuli cum Petro, simili præsumptione, « dicebant. » Matth. xxvi, 33 : Etiam si oportuerit me mori tecum, non te negabo. Similiter et omnes discipuli dixerunt.

<--- Page Split --->

« Et veniunt in prædium, cui nomen Gethsemani. »

« Et assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem secum. »

Hic tángitur de confortatione orationis.

Ecce intimorum et præ cæteris instruendorum assumptio.

Secundum autem triplicem orationem Christi, pars hæc dividitur in tres partes: in quarum prima septem continentur. In primo dicit ubi facta est hæc oratio : in secundo, a discipulis sequestratio : in tertio, secretissimorum assumptio : in quarto, orantis in oratione dispositio : in quinto, vigiliarum discipulis indictio: in sexto, orationis ad Patrem directio : in septimo, discipulorum dormitantium increpatio et instructio. Et hæc per ordinem in littera continentur.

Dicit igitur : « Et veniunt, » simul Jesus et discipuli, « in prædium » cujusdam, quod casale ibi fuit ad prædium cujusdam pertinens, « cui nomen Gethsemani, » quae vallis pinguium (ut dicit Glossa) interpretatur : quia ibi tauri pingues obsederunt illum, et vituli multi circumdederunt eum. Psal. xxi, 13 : Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Et hoc est primum ubi facta est oratio, quia ibi necessaria fuit, ubi circumdatus est ab inimicis. II Paralip. xx, 12 : Cum ignoramus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. Psal. xxxiv, 13 : Ego autem, cum mihi molesti essent, induebar cilicio : humiliabam in fejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertertur.

« Et assumit Petrum, » verlicem Apostolorum, qui propter apicem apostolatus instruendus erat in regimine, « et Jacobum, » qui primus inter Apostolos passionem sustinuit, ad virtutem passionis erat confortandus et instruendus, « et Joannem, » qui quia veritatem deitatis altius scripsit, ad familiaria orationis erat admittendus, « secum. » Psal. xlvi, 10 : Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Sic, Exod. xvn, 10, Moyses in montem accepit secum Aaron et Hur. Sed Christus uno plus, quia dignior Moysc fuit. Aaron enim montanus, significat corroborationem in virtute: Hur autem ignis, excelsum significat in charitate: quod Petrus et Jacobus designat. Quia autem non veritas, sed veritatis umbra fuit in Moysc, ideo nullum loco Joannis assumit. Michææ, vi, 4 : Misi ante faciem tuam Moysen, et Aaron, et Mariam. Moyses, Petrum propter apicem dignitatis: Aaron, Jacobum propter virtutis excellentiam: Maria autem, quæ interpretatur illuminatrix, Joannem significat propter veritatis contemplationem.

« Et cccpit pavere et tædere.

Et ait illis : Tristis est anima mea 34 usque ad mortem. »

« Et ait discipulis suis : Sedete hic donec orem. »

Hic tangitur discipulorum a communitate segregatio.

« Sedete, » hoc est, quiescite, « hic. » Joan. xvi, 33 : In mundo pressuram habebitis : sed confidite, ego vici mundum.

« Donec orem. » Genes. xiii, 5 : Exspectate hic cum asino : ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos.

Ecce dispositio orantis. Pavor autem refertur ad cor, et tædium ad mortis exspectationem : et in hoc humanitatis veritas designatur. Job, iv, 14 et 15: Pavor tenuit me, et tremor...: et cum spiritus me præsente transiret, inhorruerunt omnes pili carnis meæ. Psal. liv, 6: Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebræ.

<--- Page Split --->

« Et ait illis, »

Veritatem suae humanitatis secundum sensualitatem designando : « Tristis est anima mea, » non tristitia passionis, sed proposationis, « usque ad mortem, » exclusive, quia post mortem nec de me nec de meis umquam tristabor. Apocal. XXI, 4 : Mors ultra non erit, neque luetus, neque clamor, neque dolor erit ultra, quia prima abierunt.

humanum erat mortem horrere. Et hanc quidem orationem fecit formando ratio : sed fecit eam pro naturali affectu sensulatiatis, ut verus homo demonstraretur. I ad Corinth. xiv, 13 : Orabo spiritu, orabo et mente : psallam spiritu, psallam et mente : hoc est, sensualitate et ratione : quia spiritus ibi, ut dicit Augustinus, ponitur pro parte sensualitatis, in qua imagines rerum imprimuntur.

« Sustinete hic et vigilate. »

Ecce indictio vigiliarum. Matth. xxiv, 42 : Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit. I Petr. v, 8 et 9 : Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret : cui resistite fortes in fide.

35

« Et cum processisset paululum, procidit super terram. »

« Et cum processisset paululum, » a discipulis.

Tangit hic orationem, et praemittit reverentiam orantis.

De reverentia quidem dicit : « Et cum processisset paululum, » etiam a tribus intimis recedendo. Cantic. ii, 4 : Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea.

« Procidit super terram, » quia tres viderunt discipuli. Matth. xxvi, 39 : Et progressus pusillum, procidit in faciem suam, orans et dicens, etc.

« Et orabat ut si fieri posset, transiret ab eo hora. »

Ecce oratio : et duo dicit, sensum orationis, et formam.

Sensum dicit : « Si fieri posset, » salva congruentia redemptionis humanæ, « transiret ab eo, » et non fundaretur in ipso, « hora, » scilicet passionis, quia

« Et dixit : Abba, Pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me : sed non quod ego volo, sed quod tu. »

« Et dixit, » formam orationis exprimendo : « Abba, Pater. » Forma autem istius orationis continet tria : pietatem, petitionem, et rationis discretionem.

Pietatem cum dicit : « Abba, Pater. » Abba in Hebraeo, idem est quod pater : et ideo pater quod sequitur, dictum est Evangelistæ. Patrem autem nominat, quia pietatis nomen est : et in nomine patris et dulcescit oratio, et fiducia datur impetrandi. Joan. xi, 41 et 42 : Pater, gratias ago tibi quoniam audisti me. Ego autem sciebam quiasemper me audis. Ad Galat. iv, 6 : Misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem : Abba, Pater.

« Omnia tibi possibilia sunt, » cum sis omnipotens. Luc. 1, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum. Genes. xviii, 14 : Numquid Deo quidquam est difficile ?

Et quia omnia tibi sunt possibilia, et potes alium modum liberationis humanæ sicut scis et vis ordinare : « Transfer calicem hunc a me. » Et illud est quod petitur in hac oratione : non ut obtineatur, sed ut veritas humanæ infirmitatis demonstretur. Tamen quidam sic exponunt. « Transfer, » non ut non veniat, sed ut non fundetur in me, vel in meis permaneat. Sed hoc parum est, quoniam

<--- Page Split --->

bene scivit quod non fundaretur vel staret in se et suis passio. Vel, « Transfer calicem hunc a me, » hoc est, a meis a quibus descendi secundum carnem, hoc est, a Judæis quod eis non imputetur. Simile dicit Apostolus, ad Romanos, x, 1 et 2: Voluntas quidem cordis mei, et obsecratio ad Deum fit pro illis in salutem. Testimonium enim perhibeo illis quod æmulationem Dei habent, sed non secundum scientiam.

« Sed non quod ego volo. » Hoc est discretionis secundum rationem. Matth. xxvi, 39: Verumtamen non sicut ego volo.

« Sed quod tu, supple, vis. » Esther, xiii, 9: In ditione tua cuncta sunt posita, et non est qui possit tuæ resistere voluntati. II Reg. x, 12: Dominus faciet quod bonum est in conspectu suo.

tiae est quod inducit somnum per recursum caloris ad intra: statim enim retracto calore et spiritu ab exterioribus organis sensuum, obrepit eisdem organis sensuum frigiditas, inducens somnum per hoc quod ligat organa sensuum: quia somnus nihil aliud est quam sensuum ex frigiditate oborta ligamentum.

« Et ait Petro, » qui prae caeteris de se praesumpserat : « Simon. » Jam enim infirmitate depressus, non Petrus vel Cephas, sed antiquo nomine Simon vocaris.

« Dormis ? » id est, quid tu sopore deprimeris ? surge, invoca Deum tuum. « Non potuisti una hora vigilare, » angustiae et tadii in exspectatione passionis, « mecum : » quid ergo facturus es in ipsa passione ? Et admonet Petrum ad recognitionem suae infirmitatis.

« Et venit, et invenit eos dormientes. Et ait Petro : Simon, dormis ? non potuisti una hora vigilare ?

Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. Spiritus quidem promptus est, caro vero infirma.

Et iterum abiens oravit, eumdem sermonem dicens.

Et reversus, denuo invenit eos dormientes : erant enim oculi eorum gravati, et ignorabant quid responderent ei.

Et venit tertio, et ait illis : Dormite jam, et requiescite. Sufficit : venit hora : ecce filius hominis tradetur in manus peccatorum.

Surgite, eamus. Ecce qui me tradet prope est. »

« Et venit » ad discipulos, « et invenit eos [dormientes. » Matth. xxvi, 43 : Erant enim oculi eorum gravati. Natura tristi-

« Vigilate ergo. »

Vel adhuc, etsi non pro me vigilatis, « vigilate » pro vobis. I ad Corinth. xv, 34: Evigilate, justi, et nolite peccare : ignorantiam enim Dei quidam habent, scilicet usque adhuc.

« Et orate, » Patrem cœlestem invocando, « ut non intretis, » per gradus peccati, « in tentationem, » quae est impulsio ad illicitum : sed statim in proforio a peccati introitu vos subtrahatis. Sic enim conteritur caput serpentis1. Job, xli, 5 : Per gyrum dentium ejus formido. Dentes enim Diaboli sunt gradus tentationum. Primus motus cogitatio, delectatio, mora in corde, consensus, voluntas plena, impetus, operatio, iteratio, consuetudo, defensio peccati, gloriatio in peccato, inverecundia, impenitentia, desperatio. Matth. vi, 13 : Et ne nos inducas in tentationem.

Et subjungit causam :

<--- Page Split --->

« Spiritus quidem, »

Qui est superior pars animæ, quæ contemplandis æternis inhærescit, « promptus est » de se, et natura sua. Ad Roman. vn, 22: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Isa, xxvi, 9: Spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te.

« Caro autem infirma, »

Quæ corrupta deprimit semper, et aliquando vincit spiritum. Ad Roman. vn, 23: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meæ, et captivantem me in lege peccati, quæ est in membris meis. Sapient. ix, 15: Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem.

Et ideo dicit: « Caro autem infirma. » Et ideo ex parte illa fit tentatio, in quam orandum est ut non intretur. Glossa: « Non ait ut non tentemini, sed ut non intretis in tentationem: id est, ut tentatio vos non superet, non teneat intra suos casses. »

« Et iterum abiens, »

A discipulis se sequestrans : et hæc est oratio secunda. Matth. vi, 6 : Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio, ora Patrem tuum.

« Eumdem sermonem » orationis, ut scilicet transiret ab eo calix passionis, « oravit, dicens » in oratione quod prius dixerat : docens nos hoc quod dixit, Luc. xviii, 1, quoniam oportet non semel tantum orare, sed instanter orare et non deficere 1. Ad Coloss. iv, 2 : Orationi instate, vigilantes in ea. Act. 1, 14 : Omnes erant perseverantes in oratione. Luc. xi, 8 : Si perseveraverit pul-

sans, dico vobis, etsi non dabit illi surgens eo quod amicus ejus sit, propter improbitatem tamen ejus surget, et dabit illi quotquot habet necessarios.

« Et reversus denuo, »

Ab oratione ad discipulos, « impedit eos dormientes, » pondere tristitiae depressos. Matth. xxy, 5 : Dormitaverunt omnes et dormierunt. Proverb. vi, 9 et seq.: Usquequo, piger, dormis ? Paululum dormies, paululum dormitabis... : et veniet tibi quasi viator egestas, et pauperies quasi vir armatus.

« Erant enim oculi eorum gravati. » Glossa : « Languescunt oculi Apostolorum negatione vicina. »

« Et ignorabant, » jam suam sentientes infirmitatem, « quid responderent ei, » convenienter. Job, ix, 3 : Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille. Ad Roman. ix, 20 : O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ?

Iterum : « Et reversus denuo, » ab oratione ad discipulos : quia etiam, Daniel. vi, 10, ter oravit Daniel contra templum. II ad Corinth. xii, 8 : Propter quod ter Dominum rogavi. Et ideo in antiquis legibus præceptum fuit ter orare.

« Invenit eos, » discipulos, tertio « dormientes. » Matth. xxvi, 44 : Et relictis illis, iterum abiit, et oravit tertio, eumdem sermonem dicens.

« Et venit tertio, et ait illis : Dormite jam, et requiescite. »

Glossa : « Nota quod hoc dicto aliquantulum siluit, et omnes dormierunt et requieverunt. » Hoc autem ideo fecit, ut somno recreati fugere possent de manibus eorum, qui statim Christum erant capturi. Job, iii, 17 : Requieve-

<--- Page Split --->

runt fessi robore. Eccle. v, 11 : Dulcis est somnus laboranti, sive parum sive multum comedat.

Et postquam quieverant, tunc dixit eis : « Sufficit » tantum quievisse, « venit hora » meae traditionis et vestrae dispersionis.

Et hoc est quod sequitur : « Ecce Filius hominis, » in natura quam communem habet cum homine, « tradetur, » per Judam non dormientem, sed scelus traditionis instanter agentem, « in manus, » hoc est, in potestatem « peccatorum, » qui prævalebunt in ipsum. Habaecu, 1, 4 : Quia impius prævalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum. Job, 1x, 24 : Terra data est in manus impii, vultum judicum ejus operit.

« Surgite »

A somno : « eamus » obviam proditori, ut omnes sciant quod voluntarie me offero passioni. Joan. xiv, 31 : Ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio. Surgite, eamus hinc.

« Ecce qui me tradet » in manus Judæorum, « prope est, » quem nolo declinare quamvis possem. Matth. xxvi, 46 ; Surgite, eamus : ecce appropinquavit qui me tradet.

«. Et adhuc eo loquente, venit Judas Iscariotes, unus de duodecim. »

Hic incipit pars quæ est de traditionis perfectione ex parte traditoris.

Dicuntur autem hic duo : scilicet, qualiter ad tradendum fuit armatus, et quo signo ab ipso Christus est proditus.

In primo dicuntur tria : scilicet, quod ad prodendum fuit avidus et festinus, quod ad prodendum fuit Christo valde ingratus, et quod in proditione adjutoribus iniquis fuit armatus.

Dicit igitur : « Et adhuc eo loquen-

te. Ac si dicat quod etiam sermonem perficere me non permittit. Isa. v, 26 : Ecce festinus velociter veniet. Proverb. 1, 16 : Pedes illorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem.

« Venit Judas, » nomini suo et beneficiis sibi exhibitis ingratus. Judas enim confitens et glorificans interpretatur : hic autem abnegavit Deum, et ignominiam fecit Creatori. Apocal. ii, 9 : Se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt sgnagoga Satanae.

« Iscariotes. » Detegit vitium in corde latens, quia semper memoria mortis Domini remansit in corde suo. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo, adstitit omni vix non bonæ, malitiam autem non odivit.

« Unus ex duodecim, » tanto honore apostolatus dignificatus a Christo. I Reg. xv, 17 : Cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es.

« Et cum eo turba multa cum gladiis et lignis, a summis sacerdotibus, et Scribis, et senioribus. »

Ecce quibus armis fuit ad proditionem armatus. Quatuor autem inducit : multitudinem, arma impugnationis, auctoritatem, et consilium sapientiæ mundanæ.

« Et cum eo turba multa. » Armatus fuit multitudine. Psal. iii, 2 : Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me ? multi insurgunt adversum me.

« Cum gladiiis, » qui incutiunt vulnera, « et lignis, » quæ incutiunt livores. Matth. xxvi, 53 : Tamquam ad latronem existis cum gladiiis et fustibus comprehendere me.

« A summis sacerdotibus, » scilicet missi, a quibus habebatur auctoritas. Joan. xvii, 3 : Judas ergo cum accepisset cohortem, et a Pontificibus et Pharisais ministros, venit illuc cum laternis, et facibus, et armis. Armis autem defensionis non indiguit, sicut lorica et clypeo, quia nemo reductabatur.

<--- Page Split --->

« Et Scribis, » qui consilium dabant ex scientia litteraturae, « et senioribus, » qui loco senatorum consilium dabant de Domino interficiendo. Daniel. xm, 5 : Egressa est iniquitas a senioribus judicibus qui videbantur regere populum. I Esdræ, ix, 2 : Manus principum et magistratuum fuit in transgressione hac prima.

« Dederat autem traditor ejus signum eis, dicens : Quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum et ducite caute.

« Et cum venisset, statim accedens ad eum, ait : Ave, Rabbi : et osculatus est eum. »

Secundum est in quo tangitur traditionis signum. Causa autem quare signum dedit haec fuit, quia timuit quod vel percuteret eos acrisia, et sic exiret de manibus eorum, sicut fecit, Luc. iv, 30 : Jesus autem transiens per medium illorum, ibat. Vel, quod vultum transfiguraret, ut non nosceretur, et sic iterum elaberetur de manibus eorum.

« Quemcumque osculatus fuero ipse est. »

Luc. xi, 15 : In Beelzebub principe dæmoniorum ejicit daemonia.

« Et cum venisset, »

Scilicet ad eum prope, « statim, » impetu furoris exagitatus, « accedens ad eum, » sicut lupus ad agnum, « ait, » signum inconveniens hostibus demonstrans : « Ave, Rabbi. » Irridendo vocat eum magistrum, cujus abnegaverat disciplinam. Matth. xxvi, 49 : Ave, Rabbi. Luc. xm, 47 : Appropinquavit Jesu ut oscularetur eum. Chrysostomus. « Pa- « pæ ! quantam malitiam deliberat anima « proditoris ? Qualis est ista salutatio ini- « qua, dolosa ? » II Reg. xx, 9 et 10, dixit Joab ad Amasam : Salve, mi frater. Et tenuit manu dextera mentum ejus, quasi osculans eum, et sinistra apprehendens pugionem, transfixit eum in latere, et mortuus est. Proverb. xxvii, 6 : Meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulenta oscula odientis.

Et hoc est : « Osculatus est eum. » Per pacis verbum faciens bellum, et per signum amicitiæ proditionem perficiens. Et ideo Dominus dixit ei, Luc. xm, 48 : Juda, osculo Filium hominis tradis. Ac si dicat : Inconveniens signum proditionis est osculum.

Quia scivit quod osculum pacis ille qui venerat pacem facere, nulli negaret.

« At illi manus injecerunt in eum 40 et tenuerunt eum. »

« Tenete eum, » sub signo pacis proditionem perficiens. Matth. vii, 15 : Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces.

« Et ducite caute, » ne de manibus vestris arte næromantica elabatur. Putabat eum missum quod in principe dæmonum arte næromantica signa faceret, et sic aliquando hominibus illuderet : et hic miser cautela calliditatis adversum simplicem abutebatur veritatem.

Hic incipit pars illa quæ est de captivitate Domini.

Hic autem duo dicuntur : scilicet, violentia captivantium, et destitutio adjuvantium.

Dicit igitur : « At illi, » ministri sacerdotum missi cum Juda, « injecerunt manus » sacrilegas, « in eum, » omnium salvatorem et liberatorem. Isa. 1, 15 : Manus vestræ sanguine plenæ sunt.

« Ac tenuerunt eum » captivum. Hie-

<--- Page Split --->

ronymus : « Ecce Joseph tenlus et vin- « ctus venditur a fratribus suis 1. »

Tunc discipuli ejus relinquentes eum, omnes fugerunt.

Adolescens autem quidam sequebatur eum, amictus sindone super nudo : et tenuerunt eum.

« Unus autem quidam de circumstantibus educens gladium, percussit servum summi sacerdotis, et amputavit illi auriculam. »

At ille, rejecta sindone, nudus profugit ab eis. »

Tangit hic consonantiam Prophetie ad auxilii destitutionem.

Tangitur hic destitutio auxilii, quae tangitur in tribus : in repulsa descensionis, in concordia Prophetice enuntiationis, in fuga amici recedentis.

Dicit igitur : « Videns autem quidam, » scilicet Petrus, qui semper voluit pugnare et ulcisci pro Domino, « de circumstantiibus, » ad defensionem, « educens gladium » materialem : quia duo gladii ibi fuerunt. Luc. xxi, 38 : Ecce duo gladii hic.

« Percussit servum summi sacerdó- tis, » qui forte aliis ministris captivitatis Domini præerat : et vocabatur Malchus, hoc est, rex eorum.

« Et amputavit illi auriculam. » Quod dispensative factum est, ut dicit Hieronymus, quia prædicatione Petri auditum regni Dei abscidit a Judæis : qui auditus per auriculam designatur. Isa. vi, 10 : Aures ejus aggrava, et oculos ejus claude : ne forte videat oculis suis, et auribus suis audiat, et corde suo intelligat. Auricula autem dicebatur, quæ non nisi carnalia in lege audiebat. Psal. lvii, 5 : Sicut apsidis surdæ et obturantis aures suas.

Et dicit duo : insultationem captivantium, et prophetie consonantiam, ut sciatur quod non ex impotentia, sed ex dispensatione Dei fuit quod non se defendit.

Dicit igitur insultans eis : « Tamquam ad latronem, » armatum ad contrapugnandum, « existis, » missi a Pontificibus, « cum gladiis et lignis, » quæ sunt arma impugnationis, « comprehendere me, » qui me non defendi. I Petr. II, 23 : Cum malediceretur, non maledicebat : cum pateretur, non comminabatur : tradebat autem judicanti se injuste. Isa. LIV, 7 : Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescat.

« Quotidie eram apud vos, »

Scilicet in exterioribus actibus, « In templo docens. » Joan. xviii, 20 : Ego semper docui in synogoga, et in templo quo omnes Judæi conveniunt, et in occulto locutus sum nihil.

« Et non me tenuistis, » quia non venerat hora passionis : et in hoc videre potestis, quia nec nunc facere potestis nisi quod Deus decrevit fieri. Act. iv, 27 et 28 : Convenerunt vere in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum,... facere quæ manus sua et consilium suum decreverunt fieri.

« Et respondens Jesus, ait illis : Tamquam ad latronem existis cum gladiis et lignis comprehendere me.

Quotidie eram apud vos in templo docens, et non me tenuistis. Sed ut impleantur Scripturæ.

Sed, supple, istud fit « ut impleantur Scripturæ. » Et quod dicitur, « ut, » quod videtur esse causale : quia cum causa

<--- Page Split --->

sit quam de necessitate sequitur aliud, conjunctio hic retinet consecutionem, et amittit causalitatem. Hoc enim prædictum est in Scripturis, et sic impletio consecuta. Luc. xxiv, 44 : Necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Unde, Joan. xviii, 11, dicit contrapugnanti Petro : Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum ? Matth. xxvi, 34 : Quomodo ergo implebuntur Scripturæ, quia sic oportet fieri ?

« Tunc discipuli ejus, »

Qui defensionis auxilium ferre debuerant, « relicto eo, » ex timore, « fugerunt : » et sic auxiliantibus est destitutus. Job, xix, 13 et 14 : Dereliquerunt me propinqui mei, et qui me noverant, quasi alieni recesserunt a me, Hoc enim et ipse voluit ut infirmi salverantur : quia dixit, Joan. xvii, 9 ; Si me quæritis, simile hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit Jesus : Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam.

mino retraxerunt, sed tamen Petrus, et Joannes, et Jacobus, qui præ cæteris erant familiariores, de longe sequebantur : et sic a posterius iste tentus fuit.

« At ille, »

« Ut infirmus, « relicta sindone » in manibus tenentis se, « nudus profugit » ab hostibus. Et hoc significatum est, Genes. xxxix, 12, ubi Joseph relicta lacinia in manu tenentis eum feminae, fugit ut salvaretur. Cantic. v, 7 : Percusserunt me et vulneraverunt me, tulerunt pallium meum mihi custodes murorum.

« Et adduxerunt Jesum ad sum- 53 mum sacerdotem : et convenerunt omnes sacerdotes, et scribæ, et seniores.

Hic incipit pars illa quæ est de examinatione captivi Domini.

« Adolescens autem quidam, »

Quia ferventius, « sequebatur eum. » Et hic fuit, ut quidam dicunt, Jacobus : quidam autem dicunt quod fuit Joannes.

« Amictus sindone, » linea veste, quæ innocentiam significat. I Reg. ii, 18, Samuel ministrabat in templo Domini amictus ephod lineo.

« Super nudo, » ita quod nihil super corpus sub sindone habuit, quia forte in horto ubi captus fuit Dominus, tunica spoliatus fuit.

« Et illum, » qui etiam Dominum sequebatur, « tenuerunt, » captivum, hos est, tenere coeperunt. Sed hoc videtur esse contrarium ei quod statim dictum fuit, quod discipuli omnes, relicto ea, fugerunt 1. Et ad hoc dicendum est quod omnes quidem se retrorsum a Do-

Habet autem quatuor particulas : in quarum prima continetur coram quibus, et a quibus examinatio facta est : in secunda, dicitur qualiter Petrus a longe ex dilectione tepida Dominum est consecutus, ibi, 34 : « Petrus autem a longe secutus est eum, etc. » In tertia autem, qualiter Dominus per inquisitionem Pontificum est examinatus, ibi, 35 : « Summi vero sacerdotes, etc. » In quarta vero, describitur qualiter Dominus a Petro est negatus, ibi, 36 : « Et cum esset Petrus in atrio, etc. »

In prima duo dicuntur : scilicet, coram quo, et quibus testibus audientibus examinatus est Dominus.

Dicit igitur : « Et, » ministri sacerdotum capientes Jesum, « adduxerunt Jesum » captivum, « ad summum sacerdotem, » scilicet Annam, qui fuit so-

<--- Page Split --->

cet Caiphæ (qui duo a Romanis emerant summum sacerdotium) quia domus Annæ primo occurrit in via eis qui duxerunt eum ad Annam primum.

comprehendam, in qua et comprehensus sum. In aliquo vel in modico voluit verificare quod dixerat : Tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire 1.

« Et convenerunt, »

Mala conyentione in consensu malitia, Psal. lxvni, 31 : Congregatio taurorum in vaccis populorum. Psal. ii, 2 : Convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus.

« Omnes sacerdotes, » qui principes aliorum esse videbantur, « et Scribæ, » in quibus erat scientia litteraluræ, « et seniores, » habentes astutiam longæ experientiæ, ut nullus deesset qui in Dominum non proferret malitiam. Isa. ii, 8 : Lingua eorum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus,

54

« Petrus autem a longe sæptus est cum usque intro in atrium summi sacerdotis : et sedehat cum ministris ad ignem, et calefaciebat se. »

« Usque in atrium summi sacerdotis. »

Terminus est insecutionis, quia jhi negavit Christum ; et sic Christus auxilio ipsius est destitutus. Atrium autem hoc per modum curiæ dispositum fuit, et domum summi sæcerdotis circumcinxit : in quo Petrus cum ministris remansit, qui Dominum captivum adduxerant. Sed ipse Dominus Jesus a ministris traditus manibus sacerdotum, ductus est in domum in superius cænaculum, in quo clausus examinatus fuit : et ideo dicit quod a longe Petrus secutus fuit, Psal. xxxvn, 12 et 13 : Qui juxta me erant, de longe steterunt : et vim faciebant qui quærebant animam meam. Job, xxxvi, 23 : Omnes homines vident eum, unusquisque intuetur procul.

« Et sedebat, »

Secundum est, in quo qualiter aliis diutius secutus est Petrus determinat-

Tanguntur autem tria : scilicet Petri insecutio, terminus insecutionis, et Petri figuralis et significativa dispositio.

Dicit igitur : « Petrus autem, » præ cæteris præsumens : nunc « a longe, » quia cordis timore jam incepit alienari, « secutus est eum. » Psal. xxxvii, 12 et 13 : Qui juxta me erant, de longe steterrunt : et vim faciebant qui quærebant animam meam.

« Secutus tamen est, » et hoc fuit amoris : quia quem dilexerat liberum, etiam captivum relinquere nolèbat. Ad Philip. ii, 12 : Sequor si quomodo

Lassus labore et vigiliis noctis, et ex tristitia cordis, « cum ministris » qui captivum adduxerant Dominum : ut societate illorum dissimularet quod discipulus Christi non putaretur. Jam enim de discipulatu Christi cœpit verecundari et timere : non attendens ad hoc quod Christus dixerat, Matth. x, 32 : Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est 2. Luc. xii, 4 : Ne terreamini ab his qui occidunt corpus et post hæc non habent amplius quid faciant.

« Et calefaciebat se, » destitutus fervore pristinæ devotionis. Matth. xxiv,

<--- Page Split --->

12 : Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum.

« Ad ignem, » in atrio, juxta quem ministri propter frigus noctis se calefaciebant : et sicut dicitur in aliis Evangelistis, Joan. xvii, 18 : Stabant servi et ministri ad prunas, etc. : pruna erant effusa et accensa in atrio. Qua dispositio Petri figuralis fuit, quia jam refriguit a devotionis et charitatis fervore, ut dicit beatus Bernardus, « magis algens mente quam corpore. » « Ignis au- « tem qui in domibus et atriis summorum « Pontificum numquam exstinguitur (ut « dicit Hieronymus) est ignis ira in « Christum et discipulos ejus, et ignis « cupiditatis in acceptione munerum ad « justitia subversionem, et ignis carna- « lis concupiscentia in consumptionem « castitatis. » De primo dicitur in Psalmo lvii, 9 : Supercecidit ignis, et non viderunt solem, hoc est, lucem rationis ad recta judicia. De secundo dicitur, Job, xv, 34 : Ignis devorabit tabernaculum eorum qui munera libenter accipiunt. Michae», vi, 10 : Adhuc ignis in domo impii thesauri impietatis. Quia cum etiam a Domino nihil aliud accipere possent, ne omnino vacuis manibus Dominum condemnarent, vestimenta sua sibi diviserunt. De tertio dicitur, Job, xxxi, 12 : Ignis est usque ad perditionem devorans, et omnia eradicans genimina. Hae est olla succensa a facie et a facie Aquilonis, qui malo igne numquam destituitur 1. Iste est ignis alienus, quem pessimi sacerdotes offerunt in conspectu Domini 2.

Secunda pars hic incipit de examinatione Domini.

Habet autem tres paragraphos : in quorum primo studium et diligentia malignitatis describitur accusatorum : in secundo, ostenditur inconvenientia testimoniorum : in tertio, instantia Pontificis ad confessionem Christi, in qua si praejudicaret condemneretur.

In primo importatur accusantium auctoritas, generalitas, studium, malignitas, et super omnia vincens veritas.

Dicit igitur : « Summi vero sacerdotes, » in quibus erat potestatis publica auctoritas : hi sunt sacerdotes de quibus dicitur, II Machab. iv, 14, quod sacerdotes-non erant occupati circa templum et altare, sed festinabant participes fieri palestra et praebitionis ejus injusta.

« Et omne concilium, » in quo notatur generalitas. Joan. xi, 47 : Collegerunt Pontifices et Pharisæi concilium. Genes. xlix, 6 : In consilium eorum non veniat anima mea, et in cætu illorum non sit gloria mea. Eccli. xxi, 10 : Stuppa collecta synagoga peccantium.

« Quærebanl. » Ecce studium. Jerem. ix, 5 : Ut inique agerent, laboraverunt.

« Adversus Jesum. » Ecce malignitas. Psal. ii, 2 : Adversus Dominum, et adversus Christum ejus.

« Testimonium, » quo convincerent ad mortis condemnationem coram prætorio Pilati. Exod. xx, 16 : Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonim.

« Summi vero sacerdotes et omne concilium quaerebant adversus Jesum testimonium, ut eum morti traderent, nec inveniebant. »

« Ut eum morti traderent, » qui nec verbera promeruit. Sicut Jezabel contra Naboth innocentem quaesivit falsum testimonium 3. Sicut iniqui senes contra Susannam tulerunt falsum testimonium 4. Sicut iniqua et lasciva mulier contra Joseph falsum dixit testimonium 5 Matth.

<--- Page Split --->

XXVI, 59 : Principes sacerdotum et omne concilium quaerebant falsum testimonium contra Jesum.

« Nec inveniebant. » Ecce super omnia vincens veritas : tam clara enim erat doctrina et vita, quod etiam a fingentibus nihil poterat contra eum inveniri. Job. VI, 30 : Non invenietis in lingua mea iniquitatem, nec in faucibus meis stultitia personabit. In apocrypho, scilicet in III Esdra 1v, 38 : Veritas manet et invalescit in æternum et vivit et obtinet in saecula saeculorum.

erant. » Hieronymus in glossa : « Quia « quod variatur, incertum est : et quod va- « rium est, verum esse non potest. » Psal. xi, 3 : In corde et corde locuti sunt.

« Et quidam surgentes, falsum testimonium ferebant adversus eum, dicentes :

Quoniam nos audivimus eum dicentem : Ego dissolvam templum hoc manu factum, et per triduum aliud non manu factum ædificabo.

« Multi enim testimonium falsum dicebant adversus eum, et convenientia testimonia non erant. »

Ostendit inconvenientiam testimoniorum.

Dicit autem duo : scilicet, generaliter. inconvenientia, et specialiter ea quae a quibusdam erant conficta.

Generaliter loquens dicit : « Multi enim. » Eccle. 1, 15 : Perversi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus.

« Testimonium falsum dicebant, » quod testificari non poterat nisi per falsos testes. Proverb. XIX, 9 : Falsus testis non erit impunitus, et qui loquitur mendacia peribit.

« Adversus eum, » scilicet Christum veritatem. Joan. XIV, 6 : Ego sum via, et veritas, et vita.

« Et convenientia testimonia, » contra ipsam veritatem dicta, « non erant. » Testes enim rogati, jurati, volentes, et scientes, deponere debent. Isti autem ingesserunt se nullo rogante, nec jurati fuerunt, nec volentes, sed coacti et inducti, nec sciverunt quod dixerunt, quia falsum nescitur. Isa. LVII, 4 : Super quem dilatastis os, et ejecistis linguam ? numquid non vos, filii scelesti, semen mendax.

« Et convenientia testimonia non

Et non erat conveniens testimonium illorum. »

« Et quidam surgentes. » Hi specialiter prae aliis fingere et mentiri consueverunt.

Dicuntur autem hic quatuor : excipiuntur enim isti in malitia, et de falsitate et mendacio commendantur inter suos, et modus assertionis eorum inducitur, et testimonium quod dixerunt inconveniens in medium producitur.

Dicit ergo : « Et quidam, » specialis malitia, « surgentes, » quos furor ad surgendum incitavit, ita quod sedendo dicere non poterant, « falsum testimonium ferebant, » quod judicio etiam inimicorum falsum fuit. Isa. XXVIII, 15 : Posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus.

« Adversus eum, » qui simplex veritas fuit. Ad Roman. III, 4 : Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax.

Dicentes :

« Quoniam nos audivimus, etc. »

Ecce modus assertionis.

« Quoniam nos audivimus eum dicentem. » In contrarium dicunt Samaritani, Joan. IV, 42 : Ipsi enim audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi.

<--- Page Split --->

« Ego dissolvam, » Joan. ii, 19 1, « templum hoc manu factum. »

Hoc addiderunt, et alia mutaverunt. Dixit enim Dominus : Solvite templum hoc, etc.

« Et per triduum ædificabo aliud, » licet mentiti sint, quia non dixit de alio, sed de eodem, « non manu factum. » Hoc addiderunt : « Ædificabo : » ad idem etiam intellectum non retulerunt, quia dicitur, Joan. ii, 21, quod dicebat de templo corporis sui : et ipsi intellexerunt quod de templo materiali loqueretur, de quo dixit, Matth. xxiv, 2 : Non relinquetur hic lapis super lapidem qui non destruatur.

Et ideo sequitur :

« Et non erat conveniens testimonium eorum. »

Jerem. v, 31 : Prophetae prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis, et populus meus dilexit talia. Sapient. x, 14 : Mendaces ostendit qui maculaverunt illum.

« Et exsurgens summus sacerdos in medium, interrogavit Jesum, dicens : Non respondes quidquam ad ea quae tibi objiciuntur ab his ?

Ille autem tacebat, et nihil respondit. »

Tangit hic qualiter summus sacerdos videns quod per testimonia coram judicio gentilium convinci non posset, institit ut eliceret ex propria confessione unde Dominus condemnaretur.

Tanguntur autem tria : scilicet, ad aliquid contra se dicendum provocatio, veritatis confessio, et indignationis contra veritatem concitatio.

In primo duo sunt provocantia, scili-

cet, multitudo objectorum, et interrogatio summi pontificis.

Dicit igitur :

« Et exsurgens, » impatientia exagitatus, « summus sacerdos, » cui prae caeteris cura erat ne amitteret locum et gentem, « in medium, » hoc est, in commune, ut omnibus manifestum fieret, « interrogavit Jesum, dicens, » ut ad aliquid dicendum quod capi posset provocaret. Isa. iii, 8 : Lingua eorum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus.

« Non, » hoc est, nonne « respondes quidquam ? » Videbatur enim illi, quod nihil responderet nisi contra se aliquid diceret.

« Nonne respondes quidquam ad ea quae tibi objiciuntur ab his ? » Dedit enim nobis formam : ut coram judice, coram quo prævalet iniquitas, nihil respondeamus. Psal. xxxvii, 15 : Factus sum stucut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones.

Et hoc est, quod sequitur : « Ille autem, » Dominus Jesus, « tacebat. » Ezechiel. ii, 26 : Eris mutus, nec quasi vir objurgans : quia domus exasperans est.

« Et nihil respondit. »

« Rursum summus sacerdos interrogabat eum, et dixit ei : Tu es Christus, Filius Dei benedicti ? »

Secunda provocatio est quae, sicut dicitur, Matth. xxvi, 63, cum adjuratione fuit.

« Summus sacerdos interrogabat eum. » Eccli. xiii, 14 : Ex multa loquela tentabit te, et subridens interrogabit te de absconditis tuis. Taciturnitas autem Christi non fuit ex hoc quod veritatem confiteri non auderet, sed ut ex humilitate locum iniquitatis iræ daret. Ad Roman. xiii, 19 : Non vosmetipsos defendentes, charissimi, sed date locum iræ.

<--- Page Split --->

Tacuit etiam ne ad deteriora provocaret : quia sicut canis provocatur verbo, ita illi faciebant, Isai lvi, 11 : Canes impudentissimi nescierunt saturitatem. Tacuit quia tales indignos sua res ponsione judicabat, Proverb. xxvi, 4 : Ne respondeas stulto juxta stultitiam suam, ne efficiaris ei similis.

« Et dixit ei, » Domino summus sacerdos : « Tu es, » hoc est, Tu ne es « Christus » Messias, « Filius, » naturalis et non adoptionis, « Dei benedicti ? » a quo descendit omnis benedictio spiritualis et temporalis. Matth. xxvi, 63 : Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei. Luc. xxi, 66 : Si tu es Christus, dic nobis. Joan. x, 24 : Si tu es Christus, dic nobis palam. Et praemiserunt : Quousque animam nostram tollis ?

trem. Apocal. i, 7 : Videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Joan. xix, 37 : Videbunt in quem transfixerunt.

« Et venientem, » ad judicium, « cum nubibus cæli. » Nubes autem illa densatum et conculcatum lumen est, resplendens a corpore Christi et corporibus Sanctorum. Daniel. vii, 13 et 14 : Cum nubibus cæli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad antiquum dierum pervenit : et in conspectu ejus obtulerunt eum : et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum. Apocal. i, 7 : Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Act. i, 11 : Sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cælum.

« Summus autem sacerdos scindens vestimenta sua, ait : Quid adhuc desideramus testes ?

Audistis blasphemiam : quid vobis videtur? Qui omnes condemnarunt eum esse reum mortis. »

« Jesus autem dixit illi : Ego sum : et videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem cum nubibus cæli. »

Hic ponitur confessio veritatis.

Et tanguntur duo : scilicet, veritatis confessio, et majestatis professio et comminatio.

Dicit igitur : « Ego sum. » Matth. xxvi, 64 : Tu dixisti. Quod, sicut dicit Hieronymus idem est : et est sensus, Ego sum Filius Dei benedicti, sicut tu dixisti. Joan. xvii, 37 : Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati.

« Et videbitis. » Professio est majestatis. « Videbitis, » oculis corporeis, « Filium hominis, » in forma humanitatis in judicio, « a dextris, » hoc est, in æqualitate Patris sedentem ut judicem, « virtutis, » hoc est, majestatis « Dei » Patris. Joan. v, 22 et 23 : Omne judicium dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Pa-

Hic tangitur indignatio contra veritatis confessionem. Amos, v, 10 : Odio habuerunt corripientem in porta, et loquentem perfecte abominati sunt.

Dicuntur autem hic duo : scilicet, condemnatio ad mortem, et illusio propter hoc quod dixit veritatem.

In priori horum quatuor dicuntur : signum indignationis, conclamatio convictionis, inquisitio consensus, et condemnatio communis ad mortis reatum.

Dicit igitur : « Summus autem sacerdos, » qui præ cæteris instabat ad Christi mortem, « scindens vestimenta, » quasi ex indignatione auditus blasphemiæ. Act. vii, 57 : Exclamantes voce magna, continuerunt aures suas, et impetum fecerunt unanimiter in eum. Mos enim fuit antiquorum scindere vestem, quando aliquid molestum, maxime

<--- Page Split --->

contra Deum audiebatur. Unde Paulus et Barnabas cum Lycaoniae pro diis venerarentur, sciderunt vestimenta sua 1. Haec autem vestis scissura, divisionem potestatis sacerdotii Judaici significabat : sicut, I Reg. xv, 28, cum scinderetur vestis Samuelis, dixit Samuel : Scidit Dominus regnum Israel a te. Milites autem gentiles non sciderunt tunicam Domini 2, quia potestas ecclesiastica in aeternum integra remanebit.

« Ait : Quid, » hoc est, ad quid, « adhuc desideramus testes, » qui deponant contra Christum ?

« Audistis blasphemiam, »

Quam ipse contra se sibi præjudicans in judicio protulit. Matth. xxvi, 65 : Blasphemavit, quid adhuc egemus testibus ? eccenunc audistis blasphemiam.

« Quid vobis » nunc secundum legem de hoc « videtur? » Quærit sententiam ab his qui se ultro obtulerunt ad falsum testimonium dicendo contra veritatis confessorem.

« Qui omnes, » sitientes sanguinem ipsius, « condemnaverunt eum, » per legem male intellectam, « esse reum mortis. » Levit. xxiv, 16 : Qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur. Sed hæc sententia contra eos est, quoniam ipsi blasphemantes hoc quod erat virtutis Dei, Beelzebub attribuerunt : et ideo in Spiritum sanctum blasphemaverunt : et ideo irremissibile est peccatum eorum. Matth. xii, 31 : Spiritus blasphemia non remittetur. Ibidem, §. 32 : Qui dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro 3.

pheltiza : et ministri alapis eum cædebant. »

Secundum est de illusione Christi quam sibi intulerunt propter auditam blasphemiam.

Dicuntur autem hic quinque quæ patent in littera.

« Et cæperunt quidam, » exceptæ malitiæ, « conspuere eum, » tamquam immundum. Isa. l., 6 : Faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me. Job, xxx, 10 : Faciem meam conspuere non verentur. Hieronymus : « Conspui voluit Dominus ut nos « lavaret. »

« Et velare faciem ejus. » Hieronymus : « Velari voluit ut nos ab operi- « mento culpæ revelaret. » Non autem erat velanda facies speciosi præ filiis hominum, in quem desiderant Angeli prospicere : quia adspectu erat desiderabilis. Significaverunt autem in hoc quod velamen erat positum super cor eorum : per quod in faciem Christi nudam videre non potuerunt. II ad Corinth. in, 15 : Usque in hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum. Et hoc est secundum.

« Et colaphis eum cædere. » Et hoc est tertium. Isa. l., 6 : Corpus. meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus. Hieronymus : « Colaphis cæ- « ditur, ut caput nostrum, hoc est, Adam « sanaret. »

« Et dicere ei : Prophetiza. » Hoc est quartum, improperium verborum. Matth. xxvi, 68 : Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit? Et hoc irridendo fecerunt. Hieronymus : « Quia « a populis ut Propheta venerabatur. »

« Et cæperunt quidam conspuere eum, et velare faciem ejus, et colaphis eum cædere, et dicere ei : Pro-

« Et ministri. » Quintum est, ministri autem famuli fuerunt Pontificum : et illi alapis eum cædebant. Job, xvi, 11 : Exprobrantes percusserunt maxillam meam. Isa. l., 6, secundum. Septuagin-

<--- Page Split --->

ta: « Dorsum meum dedi ad verbera, et maxillas meas ad alapas1. Mich. v, 1: Percutient maxillam judicis Israel. Thren. iii, 30: Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis.

tres negationes factae sint in atrio Annae, et nulla in atrio Caiphae. Et hoc dicunt omnes Sancti praeter Augustinum, qui dicit unam factam in domo Annae, et duas in domo Caiphae.

Dicit igitur : « Et cum esset Petrus in atrio deorsum, » quia (sicut ante diximus) Christus erat in domo superius, ubi examinabatur : ad quem locum Petrus non intrabat.

« Venit una, » excepte industrie, « ex ancillis summi sacerdotis, » quae villa officia habebat in curia, et fuit ostiaria.

« Et cum vidisset Petrum, »

Diligenter intuita, « calefacientem se, » cum ministris, « adspiciens illum, » discrete, et considerans, « ait, » dignoscens eum : « Et tu cum Jesu Nazareno eras. » Proverb. xxx, 23 : Per odiosam mulierem movetur terra. Proverb. vii, 10 et 11 : Mulier... vaga et garrula, quietis impatiens. Tamen Chrysostomus videtur velle, quod compatiens dixit.

« At ille, »

Petrus territus ad vocem mulieris, « negavit » Christum, dicens : « Neque scio, » scilicet hominem quem dicis, « neque novi quid dicas, » hoc est, neque conversationem ejus scio, neque personam novi. Matth. xxvi, 70 : Negavit coram omnibus, dicens : Nescio quid dicis.

« Et exivit foras, » timore perterritus, « ante atrium. » Isa. vii, 2 : Commotum est cor ejus, et cor populi ejus, sicut moventur ligna silvarum a facie venti.

« Et » statim « gallus cantavit, » hoc est, primam vocem gallicinio dedit : et hoc solus dicit Marcus. Job, xxxviii,

« Et cum esset Petrus in atrio deorsum, venit una ex ancillis summi sacerdotis :

Et cum vidisset Petrum calefacientem se, adspiciens illum, ait : Et tu cum Jesu Nazareno eras.

At ille negavit, dicens : Neque scio neque novi quid dicas. Et exiit foras ante atrium, et gallus cantavit.

Rursus autem cum vidisset illum ancilla, coepit dicere circumstantibus : Quia hic ex illis est.

At ille iterum negavit. Et post pusillum rursus qui adstabant dicebant Petro : Vere ex illis es, nam et Galileus es.

Ille autem coepit anathematizare et jurare : Quia nescio hominem istum quem dicitis.

Et statim iterum gallus cantavit. Et recordatus est Petrus verbi quod dixerat ei Jesus : Priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. Et coepit flere. »

Hic tanguntur tria : Petri negatio, per quam Christus omnium amicorum auxilio destituitur. Eccli. u, 10 : Respiciens eram ad adjutorium hominum, et non erat.

Tangitur autem hic trina Petri negatio : et ideo habet prima pars partes tres, post quas sequitur reversio Petri ad cor ex misericordia Domini.

Attendendum autem hic videtur quod

meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me.

<--- Page Split --->

36 : Quis dedit gallo intelligenfiam? qui sic monuit Petrum.

« Et statim iterum, »

« Rursus autem. »

Secunda negatio est. « Cum vidisset eum, » diligenti intuitu, alia « ancilla, » quia plures erant in atrio et in obsequio sacerdotis, « cæpit dicere circumstantibus » ministris : « Quia hic ex illis est, » qui cum Jesu Nazareno fuerunt. Luc. xxii, 36 : Quem cum vidisset ancilla quadam sedentem ad lumen, et eum fuisset intuita dicit : Et hic cum illo erat.

« At ille, »

Petrus, « iterum negavit. » Luc. xxii, 37 : At ille negavit eum, dicens : Mulier, non novi illum.

« Et post pusillum, »

Scilicet post spatium unius horæ, « rursus, » in tertia negatione, « qui adstabant, » concitati ab ancillis, « dicebant Petro. » Luc. xxii, 39 : Et intervallo facto quasi horæ unius, alius quidam affirmabat, dicens : Vere et hic cum illo erat, nam et Galilæus est.

Et hoc est : « Vere ex illis es, nam et Galilæus es : » quia multi Galilæorum tunc credebant in Christum.

« Ille autem, »

Petrus tunc tertio « cæpit anathematizare, » per juramenta execrationis, « et jurare, » per Deum : « Quia nescio hominem » istum. Non nominat eum, ut magis sibi videatur ignotus.

« Quem dicitis. » Sic in malum paulatim profecit. Primo enim dixit se Christum non noscere, secundo, negavit eum, et tertio, abjurat. II ad Timoth. iii, 13 : Mali homines proficient in pejus. Gregorius : « Quod per penitentiam citius « non deletur, suo pondere ad aliud tra- « hit. »

Post tertiam negationem, « gallus cantavit, » ad verificationem verborum Christi. Duplex autem galli cantus ab aliis Evangelistis non scribitur : et ideo Marcus in hoc loco perfecte scribit rei gestæ veritatem.

Hæc autem Petri negatio docet nos quod dicit Apostolus, II ad Corinth. i, 9 : Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos. Ad Roman. xi, 20 : Noli altum sapere, sed time. Si enim ipse quem Deus principem constituit et Ecclesiae fundamentum, sic ad vocem ancillæ negavit, quid tu facturus eris si te similis inveniat tentatio? Luc. xxii, 31 : Si in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid fiet?

Negatio autem trina Petri est quod negat notitiam, abnegat Christum et discipulatum, et æternam per juramentum abnegat veritatem. Minus enim nosse est, quam discipulum esse : et minus est esse discipulum, quam æternæ veritati immobiliter esse conjunctum : et ideo privatio notitiæ facit ignorantiam. I ad Corinth. xv, 34 : Evigilate, justi, ignorantiam enim quidam Dei habent, scilicet usque adhuc.

Abnegatio autem Christi est abnegatio discipulatus, et hoc facit erroneum. Joan. ix, 28 et 29 : Tu discipulus illius sis : nos a utem Moysi discipuli sumus. Nos scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc autem nescimus unde sit.

Abnegatio autem æterna veritatis facit esse filium diaboli. Joan. viii, 44 : Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere. Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia non est veritas in eo : ... mendax est, et pater ejus. Et sic Petrus paulatim proficit ad impietatem. II ad Timoth. ii, 16 et 17 : Multum proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit.

<--- Page Split --->

« Et recordatus est Petrus. »

Quia tunc tempus fuit de misericordia Petrum respicere, et ideo, Luc. xxii, 61, dicitur quod conversus Dominus respexit Petrum respectu suae misericordiae. Eccli. xxxvi, 1: Miserere nostri, Deus omnium, et respice nos, et ostende nobis lucem miserationum tuarum. Et ad respectum divinae misericordiae, « recordatus est Petrus. » Haec enim recordatio veritatis significatur, Job, 1, 13, 16 et 17: Evasi ego solus ut nuntiarum tibi.

« Verbi quod dixerat ei Jesus, » futurorum præscius. Deus qui in malis sic præsciit et prædicit, ut non causet malum quod scit, sed admonitio est ad cavendum. Sapient. xii, 2 : Admones, ut relicta malitia, credant in te, Domine.

« Prius quam gallus cantet bis, » hoc enim verbum fuit ad refrenandam præ-

sumptionem Petri, « ter me negabis. » Daniel. ix, 29 : Et non erit ejus populus qui eum negaturus est.

« Et cecpit flere, »

Ut flendo dilueret maculas quas negando contraxit. Psal. vi, 7 : Lacrymis neis stratum meum rigabo. Luc. xxii,62 : Egressus foras flevit amare. Ut amaritudo referatur ad cordis compunctionem : fletus autem ad commissi delicti verecundam recognitionem, et egressus ad operis mali et pravæ societatis derelictionem. Jerem. vi, 26, 2 : Luctum unigeniti fac tibi planctum amarum. Hæc autem omnia moraliter exponi possunt : sed mihi videtur quod animum a pietate fidei abstrahere non sit utile : et ideo tales præterimus expositiones.

CAPUT XV.

Jesus coram Pilato accusatus, nihil respondet : præeligitur Barabbas, et Jesus traditur crucifixus : qui multis modis illusus a militibus, ducitur ad crucifigendum : et divisis ipsius vestimentis, inter latrones crucifixus, audit variorum jaclatas in se blasphemias : suboriuntur tenebræ : et clamans Jesus Eli, acetoque potatus, cum clamore valido exspirat : cujus corpus a Joseph sepelitur.

<--- Page Split --->

vinctus, qui in seditione fecerat homicidium.

næum, venientem de villa, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem ejus.

<--- Page Split --->

est interpretatum : Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me 1 ?

et aliae multae, quae simul eum eo ascenderant Jerosolymam.

IN CAPUT XV MARCI

ENARRATIO.

« Et confestim mane consilium facientes summi sacerdotes, cum senioribus et scribis,et universo concilio, vincientes Jesum, duxerunt et tradiderunt Pilato. »

Hic incipit agere Marcus de passione

Domini quae vere passio vocatur, quae consistit in vulneribus et doloribus mortis.

Dividitur autem in tres partes : in quarum prima ponuntur ea quae faciunt ad condemnationem ipsius : in secunda, describuntur ea quae circumstant crucifixionem, ibi, y. 20 : « Et postquam illuserunt ei, exuerunt eum purpura, etc. » In tertia autem, ponuntur ea quae circumstant officium sepulturæ, ibi, y. 40 : « Erant autem mulieres de longe adspicientes, etc. »

In prima tria dicuntur : scilicet, Christi ad judicium Pilati a Judæis præsentatio : secundo, causæ pro qua præsentabatur discussio, ibi, y. 2 : « Et interro-

<--- Page Split --->

gavit eum Pilatus, etc. » Tertio, Domini ad crucifigendum condemnatio, ibi, 3. 15 : « Pilatus autem volens satisfacere populo, etc. »

In primo horum quinque dicuntur : scilicet, Judaeorum ad crucifigendum Christum aviditas, concordantium in condemnationem suam generalitas, crudelitatis eorum malignitas in modo contrahendi Christum, pœenarum ipsius societas, et ad condemnandum eum a gentibus Judaeorum obstinata impietas.

Jerem. iv, 22 : Sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt. Isa. v, 21 : Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismeteipsis prudentes!

« Et universo concilio, » ut omnes involverentur. Jerem. xxiii, 10 : Factus est cursus eorum malus, et fortitudo eorum dissimilis.

« Vincientes Jesum. »

Dicit ergo : « Et confestim. » Omnis enim mora prolixa eis videbatur. Proverb. 1, 16 : Pedes illorum, hoc est, affectus, ad malum currunt : et festinant ut effundant sanguinem. Psal. xiii, 3 : Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt : non est timor Dei ante oculos eorum.

« Mane facto. » Job, xxiv, 14 : Mane primo consurgit homicida, et interficit egenum et pauperem. Vide quam sunt solliciti in malo, tota nocte vigilaverunt ut facerent homicidium.

« Consilium facientes, »

Ut nullus a reatu sanguinis esset alienus. Genes. xlix, 5 et 6 : Vasa iniquitatis bellantia. In consilium eorum non veniat anima mea, et in cætu illorum non sit gloria mea. Isa. 1, 13 : Iniqui sunt cætus vestri.

« Summi Sacerdotes, » tamquam illius mali auctores. Jerem. xxiii, 15 : A Prophetis Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram.

« Cum senioribus, » aetate et malitia pariter provectis. Daniel. xiii, 5 : Egressa est iniquitas a senioribus judicibus, qui videbantur regere populum. Isa. lxv, 20 : Peccator centum annorum maledictus erit.

« Et Scribis, » ne litteratura tanto facinori deesse per consilium videretur,

Ecce crudelitatis eorum malignitas. Vinciunt enim eum qui omnes a vinculis peccatorum absolvit. Psal. cxliv, 7 et seq : Dominus solvit competidos : Dominus, etc. Psal. cxv, 16 et 17 : Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. Hunc crudeliter vinciunt, quia consuetudo eorum fuit nullum ad condemnandum praesentare potestati publicæ, nisi vinctum. Eccli. vi, 30 et 31 : Erunt tibi compedes ejus in protectionem fortitudinis et bases virtutis, et torques illius in stolam gloriæ : decor enim vitæ est in. illa, et vincula illius alligatura salutaris. Et ideo etiam vinciri voluit. Unde in Prosa dicitur : « Teque vinciri voluisti, et nos inferni mortis vinculis eripuisti. »

« Duzerunt, » hoc est, vinctum traxerunt : et in hoc tractu notatur qualiter poenis ejus sunt saturati. Job, xvi, 11 : Satiati sunt poenis meis. Thren. v, 5 : Cervicibus nostris minabamur, lassis non dabatur requies.

« Et tradiderunt Pilato, » in quo notatur obstinata Judaeorum impietas. Sapient. xn, 11 : Semen erat maledictum ab initio : Et, paulo supra, 3. 10 : Nequam est natio eorum, et naturalis malitia ipsorum, et quoniam non poterat mutari cogitatio illorum in perpetuum.

« Et interrogavit eum Pilatus : Tu es rex Judaeorum ? At ille respondens, ait illi : Tu dicis.

<--- Page Split --->

8 Et accusabant cum summi sacerdottes in multis.

4 Pilatus autem rursum interrogavit eum, dicens : Non respondes quidquam ? vide in quantis te accusent.

5 Jesus autem amplius nihil respondit, ita ut miraretur Pilatus. »

Hic ponitur causa pro qua præsentabatur captivus Dominus discussio.

Dicuntur autem hic quatuor : in quorum primo accusationis quae principalior, inquisitio : in secundo, ad multitudinem frivolarum accusationum, Domini patiens et taciturna dissimulatio : in tertio, a Pilato quaesita Domini liberatio : in quarto, innocentiae Domini ostensio.

Dicit igitur : « Et interrogavit eum Pilatus, » quia a Judæis non probabatur, propter hoc a Domino quærebatur : « Tu es, » hoc est, si tu es « Rex Judæorum. » Accusaverunt enim Sacerdotes Jesum in tribus principaliter : scilicet, quod gentem subverteret, quod tributa dari prohiberet, et quod se regem faceret. Luc. XXIII, 2 : Hunc invenimus subvertentem gentem nostram, et prohibentem tributa dare Cæsari, et dicentem se Christum regem esse. Sed de primo tamquam superstitioso Pilatus non curavit : de secundo, audiverat quod dixerat : Reddite quæ sunt Cæsaris Cæsari 1. Et ideo quærit de tertio, quia tunc non licuit alicui se regem facere nisi per Romanorum auctoritatem. Joan. XIX, 12 : Si hunc dimittis, non es amicus Cæsaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Cæsari.

« At ille, »

Ut confessor veritatis, « ait illi, » Pilato : « Tu dicis, » supple, id quod sum. Tamen sicut additur, Joan. XVII, 36 : Regnum meum non est de hoc

mundo : si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judæis. Et ideo etiam huic accusationi Pilatus non multum insistebat : quia nec exercitum videbat, nec pecunias, nec tumultum concitavit contra potestatem Romanorum. Et ideo cito destitit etiam ab hac accusatione, præcipue quia audierat id quod dicitur, Joan. VI, 15, quod cum cognovisset Jesus quia venturi essent ut raperent eum, et facerent regem, fugit in montem ipse solus.

« Et accusabant eum summi sacerdotes, »

Qui præ cæteris instabant ad mortem ejus. Luc. XXIII, 10 : Stabant autem principes sacerdotum, et Scribæ, constanter accusantes eum.

« In multis : » quæ tamen rationem non habebant, quia nulla fuerunt. Psal. CVIII, 2 et 3 : Os peccatoris et dolosi super me apertum est. Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis.

« Pilatus autem, »

Volens investigare causam, « interrogavit eum, » Jesum, « dicens. » Job, XXIX, 16 : Causam quam nesciebam, diligentissime investigabam.

« Non respondes quidquam. » Ac si dicat : Respondendo te statim defenderes : quia licet multa sint, tamen frivola sunt quæ tibi objiciuntur. Matth. XXVII, 62 : Nihil respondes ad ea quæ isti adversum te testificantur ?

Et hoc est quod sequitur : « Vides in quantis te accusant. » Ac si dicat : Nulla sunt quæ dicunt, simplici responsione excludes eos. Unde, Glossa : « Et invitus condemnat Jesum, causam referens in populum Judæorum. »

<--- Page Split --->

« Jesus autem nihil amplius respondit. »

Glossa : « Ne crimen diluens, a Præside dimitteretur, et sic crucis utilitas differretur. » Isa. lxii, 7 : Quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum.

« Ita ut miraretur Pilatus. » Causa admirationis fuit innocentia Domini : qui uno verbo poterat omnes exsufflare accusationes, et non fecit : quam tamen innocentiam Judæi non consideraverunt. Isa. lxvi, 11 : Non cogitasti in corde tuo ? quia ego tacens, et quasi non videns. Psal. xxxvii, 2 et 3 : Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me : obmutui.., et silui a bonis. Dedit enim nobis exemplum : ut coram judice, coram quo praevalet iniquitas, nihil respondeamus.

« Per diem autem festum solebat dimittere illis unum ex vinctis, quemcumque petissent. »

Hic incipit Pilatus quaerere occasionem liberationis, quia vidit esse innocentem.

Dicuntur autem hic quinque : scilicet, bonae consuetudinis observatio, dimissionis innocentis Domini ad dimissionem seditiosi collatio, populorum a Pontificibus ad dimittendum latronem concitatio, Pilati de causa condemnationis Domini inquisitio, et populi ad crucifigendum Dominum conclamatio. Et haec plana sunt in littera.

Dicit igitur : « Per diem autem festum » Paschæ, quod præcipuum erat apud Judæos, « solebat dimittere, » Pilatus, « unum ex vinctis, » sine discretione meritorum, « quemcumque petissent, » in memoriam ejus quod tunc omnes ab Ægyptiaca servitute fuerunt liberati. Isa. lxiii, 6 : Dissolve colligationes

impietatis, dimitte eos qui confracti sunt liberos, et omne onus dirumpe. Psal. cvi, 16 et 17 : Contrivit portas æreas et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum. Isa. xlv, 2 : Portas æreas conteram, et vectes ferreos confringam. In memoriam ergo hujus consuetudo hæc invaluit.

« Erat autem qui dicebatur Barabbas, qui cum seditiosis erat vinctus, qui in seditione fecerat homicidium.

Et cum ascendisset turba, cepit rogare sicut semper faciebat illis. »

Hic ponitur Domini ad latronem collatio.

Dicuntur autem hic tria : malitiae latronis exaggeratio, populi secundum consuetam observationem instans petitio, liberationis Domini ad liberationem latronis collatio.

Dicit igitur : « Per diem autem festum » vel « solemnem, » quia duplex est ibi littera : propter facti æternam memoriam. Numer. x, 8 : Erit hoc legitimum sempiternum in generationibus vestris.

« Dimittere, » Pilatus, « solebat unum ex vinctis » publicis, « quemcumque petissent, » sine discretione meritorum 1 : quod tamen malum fuit quia innocens magis debuit quam nocens liberari. Daniel. xiii, 53 : Innocentem et justum non interficies.

« Erat autem. »

Ecce sceleris in latrone vincto exaggeratio, et hoc est : « Erat autem qui dicebatur Barabbas. » Binomius erat propter scelera. Dicebatur enim Barabbas per duo R, id est, filius magistri, eo quod erat imitator magistri omnium latronum : . dicebatur et Barabbas per

<--- Page Split --->

unum r, quia filius patris latronum erat t. Et hoc nomen antonomastice sortitus fuerat. Luc. xxii, 19 : Qui erat propter seditionem quamdam factam in civitate, et homicidium, missus in carcerem.

Et hoc est : « Qui cum seditiosis, » quia inter cives discordias suscitabat, « vinctus erat, » ne pacis semper unitatem violaret, « qui in seditione fecerat homicidium, » et sic civem civitatis occiderat : unde merito tota debuit commoveri civitas. Hos enim et tales etiam gentilis rex Assuerus sine misericordia præcepit trucidari, Esther, xiii, 7 : Ut nefarii homines uno die ad inferos descendentes, reddant imperio nostro pacem quam turbaverant. Iste ergo secundum leges gentium nullo modo putabatur esse liberandus, maxime cum dicatur, Exod. xxi, 18 : Maleficos non patieris vivere.

« Et cum ascendisset turba, »

Ad diem festum. Et est petitio quod teneatur ab antiquo observata consuetudo. « Cæpit rogare » Pilatum quod faceret « sicut semper faciebat, » hoc est, sicut semper consuetus fuerat facere, « illis, » in dimittendo unum vinctum. Consuetudo enim honesta vim tenet juris et legum, quæ est ex præscriptione tem-

poris observata. Jerem. vi, 16 : Interrogate de semitis antiquis quæ sit via bona, et ambulate in ea.

« Pilatus autem respondit eis, et dixit : Vullis dimiltam vobis regem Judæorum ?

Sciebat enim quod per invidiam trodidissent eum summi sacerdotes.

Pontifices autem concitaverunt turbam, ut magis Barabbam dimitteret eis. »

Hic fit a Pilato dimissionis Domini ad dimissionem seditiosi latronis collatio. « Vultis dimittam vobis, » hoc est, ad honorem festi, « regem Judæorum, » hoc est, quem in nullo accusatis nisi quod sit rex Judæorum : quod tamen fatuum est, quia nullus apparatus regius apparet in ipso. Et sic dicitur, Joan. xix, 15 : Responderunt pontifices : Non habemus regem nisi Cæsarem.

« Sciebat enim Pilatus quod per invidiam, »

Quia in potestate docebat et faciebat miracula, et evacuabat traditiones eorum, « tradidissent eum. » Hæc est fera pessima quæ filium magni Patriarchæ

1 Hoc nomen, Barabbas invenitur in quatuor Evangelistis. « Les hébraisants modernes ne sont pas d'accord sur l'étymologie de cette dénomination commune alors chez les Juifs (Cf. Hightfoot, Hor. Hebr. p. 439), mais qui est écrite de quatre manières dans les manuscrits grecs : βαρραθάς, βαρραδάς, βαρράδας, et βαρ- βαράδας. Les uns l'expliquent par μετ-ρ, Barrabba, fils du doateur (Langen, etc) ; d'autres par μετ-ρ, Bar-rabbán, fils de notre maître (Ewald, etc) ; d'autres enfin par μετ-ρ, BarAbba, fils du père. S. Jérôme admettait déjà et très justement, croyons-nous, cette dernière interprétation, in Psal. cviii, Cf. Theophyl. in h. 1. Il est impossible pourtant que μετ, Abba, ait été un nom propre. Barabbas serait alors une de ces appellations patronymiques si fré-

quenteschez les Sémites, et signifierait fils d'Abba. Cf. Simonis, Onamasticon N. T., p. 38. Un grand nombre de manuscrits grecs, peu anciens à la vérité, mais corroborés par la ver sion arménienne, appellent (Matth. xxvii, 16 et 47) 'Ιησούς βαρραδάς, le malfaiteur que Pilate opposa au Sauveur. Cette leçon, qu'Origène affirme avoir parfois rencontrée, a été adoptée par plusieurs critiques distingués, tels que Lachmann, Fritzsche et Tischendorf. Mais la plupart des commentateurs la rejettent à bon droit : si elle eut été authentique, comment pourrait-on expliquer son omission dans les manuscrits anciens et dans versions les plus importantes ? (L. Cl. Fillion, in Matth. xxvii, 16, Paris, 1878.)

<--- Page Split --->

devoravit, Genes. xxxvii, 33: Fera pessima comedit eum, bestia devoravit Joseph. Sapient. ii, 24 et 25: Invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum : imitantur autem illum qui sunt ex parte illius.

« Summi sacerdotes, » qui circa sacrificia templi officia habebant.

cifige eum, » ut morte mulctaretur, et cruce turparetur, ne aliqua de cætero fama esset de eo. Sapient. ii, 20 : . Morte turpissima condemnemus eum. Jerem. xi, 19: Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius.

« Pontifices autem, »

Annas et Caiphas apud quos summa negotiorum agebatur, « concitaverunt turbam, » persuasionibus et minis et promissis, « ut magis Barabbam, » homicidam seditiosum et latronem, « dimitteret eis, » ad solemnitatis honorem. Jerem. ii, 13: Duo mala fecit populus meus : Me dereliquerunt fontem aquæ vivæ, et fecerunt sibi cisternas, cisternas dissipatas, quæ continere non valent aquas. Nullum enim refrigerium fuit in dimissione latronum, sed potius multum damnum. Daniel. xii, 52 et 53: Nunc venerunt peccata tua quæ operabaris prius, judicans judicia injusta, innocentes opprimens, et dimittens noxios.

« Pilatus vero dicebat illis : Quid enim mali fecit ? At illi magis clamabant : Crucifige eum. »

Et hæc est innocentiae Domini declaratio.

Et hoc est : « Quid enim mali fecit ? » Glossa : « Quod dicendo, Jesum tamquam innocentem absolvit. » Unde, Joan. xvni,

« At illi magis, » hoc est, invalescendo, « clamabant, » clamore et non veritate confidentes : « Crucifige eum. » Jerem. xii, 8 : Hacta est mihi hæreditas mea quasi leo in silva : dedit contra me vocem. Isa. v, 7 : Exspectavi ut faceret justitiam, et ecce clamor. Glossa : « Insaniae suæ satisfacientes, non interrogationi satisfacientes Præsidis. » Luc. xxiii, 23 : At illi instabant vocibus magnis, postulantes ut crucifigeretur, et invalescebant voces eorum.

« Pilatus autem iterum respondens, ait illis: Quid ergo vultis faciam regi Judæorum ?

At illi iterum clamaverunt : Crucifige eum. »

Hic fit de causa condemnationis a Pilato inquisitio. « Quid ergo vultis faciam regi Judæorum, » in quo nihil causæ invenio ? Joan. xvii, 38 : Ego nullam invenio in eo causam. 1 Petr. ii, 22 : Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus.

« At illi, »

Persuasi a malignis, « iterum clamaverunt, » ut clamore vincerent, qui de veritate nihil objicere habebant : « Cru-

« Pilatus autem volens populo satisfacere, dimisit illis Barabbam, et tradidit Jesum flagellis cæsum, ut crucifigeretur. »

Hic incipit pars illa quæ est de sententia condemnationis.

Dicuntur autem hic tria : scilicet, malum ad sententiam (alias, factum) inductivum : pejus, ex electione duorum præoptatum : et pessimum, innocentis et puniti homicidium.

Et hæc dicuntur primo : secundo autem describitur Christi illusio.

Dicit igitur : « Pilatus autem, »

<--- Page Split --->

ambitiosus nolens amittere principatum, « volens, » voluntate placendi, « satisfacere populo » insano. Psal. LII, 6 : Confusi sunt qui hominibus placent, quoniam Deus sprevit eos. Ad Galat. 1, 10 : Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem.

« Dimisit illis, » sicut pejus elegerunt, « Barabdam » flagitiosum. Proverb. 1, 23 et 26 : Despexistis omne consilium meum, ... ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo cum vobis id quod timebatis advenerit.

« Et tradidit eis Jesum, »

quod a talibus cessent violentiis, Luc. III, 14, dixit militibus : Neminem concutiatis, neque calumniam faciatis, et contenti estote stipendiis vestris.

Hi ergo milites, satellites Satanæ, condemnatum « duxerunt eum, » Jesum, « in atrium, » tamquam in aulam regiam, « prætorii, » ubi sedebat Præses et Senatus, ut omnes tali interessent spectaculo. I ad Corinth. iv, 9 : Spectaculum facti sumus mundo, et Angelis, et hominibus.

« Et convocant totam cohortem, » ut sicut mortis, ita omnes participes sint illusionis. Psal. xxx, 12 : Qui videbant me foras fugerunt a me.

Innocentem, « flagellis cæsum, » ut vel sic pænis ejus saciati non peterent eum crucißigi, « ut crucifigeretur, » post tot opprobria et flagella. Isa. lvni, 1 : Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo : et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat, a facie enim malitiæ collectus est justus.

« Et induunt eum purpura, »

In illusionem : quia objectum fuit ei quod fecerat se regem. Isa. lxiii, 2 : Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium in torculari ? Hoc enim mirantes patientiam Domini clamabant Angeli. Et tamen quamvis ignorantes et inimici fuerint, tamen induunt eum purpura : mysterium regni cœlestis significantes, quod incepit per Christum : cujus vestis purpurea fuit vestis humana, sanguine redemptionis perfusa. Isa. lxiii, 1 : Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua. Cantic. vii, 5 : Comæ capitis tui sicut purpura regis vincta canalibus. Hoc dicitur de Ecclesia, cujus mens caput est : comæ dependentes sunt cogitationes et affectus, e quibus comis numquam separatur hæc purpura sic rubricata. Eccli. xlv, 12 : Circumcinxit eum purpura, opus textile viri sapientis. Contexta est hæc rubea purpura de multis guttis sanguineis a purpure nostro elicitis : purpur enim nostrum Christus est, sine virili semine in claustris uteri virginalis conceptus de sanguine purificato a sancto Spiritu, qui coloravit purpuram istam.

Et hanc regalem dignitatem etiam inviti

« Milites autem duxerunt eum in atrium prætorii, et convocant totam cohortem.

Et induunt eum purpura, et imponunt ei plectentes spineam coronam-

Et coeperunt salutare eum : Ave, rex Judæorum.

Et percutiebant caput ejus arundine, et conspuebant eum, et ponentes genua adorabant eum. »

Hic incipit pars illa in qua Christi continetur illusio.

His autem quinque illuditur : scilicet purpura, corona, arundine, sputo, et adoratione : quæ per ordinem in littera continentur.

Dicit igitur : Milites autem, » qui semper ad omne facinus proni fuerunt pro pecunia : hi enim ad hoc conducti fuerunt. Unde etiam et Joannes Baptista

<--- Page Split --->

« Imponunt ei, »

In capite, « plectentes, » ut aculeorum acumen caput undique pungeret, « spineam coronam, » de juncis spinosis valde acutos angulos habentibus : ostendentes se esse spinetum, qui sic Dominum majestatis pupugerunt. Isa. vii, 23 : In spinas et in vepres erunt. II Reg. xxiii, 6 et 7 : Prævaricatores quasi spinæ evellentur universi, quæ non tolluntur manibus : et si quis tangere voluerit eas, armabitur ferro et ligno lanceato, igneque succensæ comburentur usque ad nihilum. Christus enim rex noster quamvis manu se tunc non defenderit, tamen adhuc armabitur ferro judiciariæ potestatis : et longe distans ab eis spatio immortalitatis et impassibilitatis accut diram iram in lanceam, et evellet eos, et dabit in ignem æternum. Sic ergo spinatum est caput regis nostri docens eum spinis nostris esse compunctum. Malach. iii, 8 : Si affiget homo Deum, quia vos configitis me? Cantic. iii, 11 : Egredimini et videte affiget filiæ Sion, regem Salomonem in diademate quo coronavit illum mater sua, hoc est, Judæorum synagoga, spinis peccatorum compungens caput ipsius. Inter has spinas florent omnes qui in Christi innocentia, et humilitate, et patientia refloruerunt. Cantic. ii, 2 : Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias.

« Et coeperunt salutare eum, »

Per irrisionem regia salutatione, dicentes probrose : « Ave, rex Judæorum, » quia (sicut dixerunt) regnum voluit usurpare Judæorum. Salutatio hæc non est salutis imprecatio, sed potius pœnarum et exprobrationis inflictiu. Isa. xxix, 13 : Appropinquat populus iste ore suo..., cor autem ejus longe est a me, id est, sine causa colunt me. Jerem. xii, 2 : Prope es tu ori eorum, et longe a renibus eorum. Tales autem sunt qui Christum voce prædicant, et factis irrident. Ad Tit.

1, 16 : Conftentur se nosse Deum, factis autem negant.

« Et percutiebant. »

Tertium irrisorium est quod hic semiplene tangitur, quia perfectius, Matth. xxvii, 29 et 30, continetur, ubi sic dicitur : Posuerunt arundinem in dextera ejus. Et genuflexo ante eum, illudebant ei, dicentes : Ave, rex Judæorum. Et exspuentes in eum, acceperunt arundinem, et percutiebant caput ejus. Arundinem autem dabant pro sceptro, significantes vacuum a decore et fragile esse regnum regis, qui seipsum non defenderet. Hæc autem arundo regnum est Judæorum (in quo rex fuit Dominus) jam vacuum et fragile, et transferendum ad alios significabat. Matth. xxi, 43 : Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Et ideo, Isa. xxxvi, 6, dicitur de rege Judæorum, quod innititur super baculum arundineum, qui cum fractus fuerit, intrabit et perforabit manum innitentis super eum. In regno autem Christi nihil significat nisi arundinis rectitudo : unde, Apocal. xxi, 15, arundineu mensura erat in manu mensurantis civitatem : quod novæ gratiae et novorum sacramentorum significat institutionem.

« Et percutiebant caput ejus arundine. » Arundo hæc sambucus fuit, quæ est arundo magna in exterioribus dura, et ictibus suis livores inducit plus quam moderatus baculus. Sicut Philosophus dicit de percussuris ferulae in quibus etiam ideo livet, quia dura valde est, et non cedit in se quando percutit. Præterea spinae erant in capite, quas ictibus arundidinis necesse fuit profunde pungere caput Domini. Psal. ci, 5 : Percussus sum ut fænum, et aruit cor meum.

« Et conspuebant eum. »

Irrisio quarta est. Job, xxx, 10 : Fa-

<--- Page Split --->

ciem meam conspuere non verentur. Sic conspuunt eum qui blasphemant eum.

« Et ponentes genua. »

Quinta irrisio est. « Adorabant eum, » falsa et irrisiora adoratione. Luc. XXII, 63 : Alia multa blasphemantes dicebant in eum. Joan. XIX, 2 et 3 : Et milites, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum, et dicebant : Ave, rex Judæorum : et dabant ei alapas.

« Et postquam illuserunt ei, exuerunt illum purpura, et induerunt eum vestimentis suis : et educunt illum ut crucifigerent eum.

Et angariaverunt praetereuntem quempiam, Simonem Cyrenæum, venientem de villa, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem ejus.

Et perducunt illum in Golgotha locum, quod est interpretatum Calvarie locus.

Et dabant ei bibere myrrhatum vinum : et non accepit. »

Hic agitur de Domini crucifixione.

Dividitur autem hæc pars in tres partes : in quarum prima continetur de modo crucifixionis : in secunda, de modo irrisionis crucifixi, ibi, §. 29 : « Et praetereuntes blasphemabant eum, etc. » In tertia autem, describitur de modo mortis, ibi, §. 33 : « Et facta hora sexta, etc. »

In prima harum continentur septem paragraphi : in quorum primo describit Christi ad crucifigendum eductionem : in secundo, loci in quo crucifixus est horrorem : in tertio, interiorem ejus affictionem : in quarto, spoliationem : in

quinto, temporis congruitatem : in sexto, tituli inscripti dignitatem : in septimo, per latronum societatem Scripturae impletionem : quae per ordinem plane continentur in littera.

In primo horum duo dicuntur ; scilicet, Christi reductio, et per angariatum Simonem crucis Christi portatio.

Quatuor in primo horum continentur : scilicet, purpurea exuitio, vestium suarum resumptio, reductio, et crucifixionis proposita a Judæis intentio.

Dicit igitur : « Et postquam illuserunt ei. » Isa. XXVIII, 14 : Viri illusores, qui dominamini super populum meum qui est in Jerusalem.

« Exuerunt eum purpura, » ne regalem vestem crucifixione fœdarent. Vestis autem hujus depositio significat Judæorum depositionem, ne amplius decore Judæorum regnum vel domus induatur. Cantic. v, 3 : Exspoliavi me tunica mea, quomodo induar illa ?

« Et induerunt eum vestimentis suis » pauperculis, quibus ante utebatur. Zachar. ni, 3 : Jesus erat indutus vestibus sordidis. In suis ergo eduxerunt eum.

Et hoc est quod dicit :

« Et educunt eum, »

Sicut vitula rufa (cujus sanguis inferebatur intra Sancta sanctorum) extra castra educebatur cum immolabatur 1. Ad Hebr. xui, 11 et seq.: Quorum animalium infertur sanguis in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. Propter quod et Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Ezeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus portantes.

« Ut crucifigerent. » Hæc enim erat intentio eorum, ut eum et morte mulcterent, et cruce turparent. Sapient. II, 20 : Morte turpissima condemnemus eum.

<--- Page Split --->

« Et angariaverunt. »

Secundum est prime partis. Est autem sensus, quod primo exivit Jesus in eum locum, qui dicitur Calvarie locus, hajulans sibi crucem : sicut dicitur, Joan. xix, 17. Sed cum lassus esset sub pondere crucis, tunc quemdam casu sibi obvium Simonem Cyrenensem angariaverunt, ut crucem portaret per vie residuum usque ad crucifixionis locum.

Et hoc est quod dicit : « Et angariaverunt, » violenta coactione, « quempiam » casu sibi obvium, « venientem de villa, » ad civitatem causa mercationis, vel operis alterius, « praetereuntem, » scilicet in via qua educebant Jesum.

Et describit illum nomine, et patria, et cognatione, quia omnia haec nota fuerunt : « Simonem » nomine, « Cyrenæum » patria, quia gentilis fuit, « venientem, » casu tunc temporis, « de villa, » habitationis suæ ad civitatem sanctam Jerusalem, « patrem » carnalem « Alexandri et Rufi, » quia illi noti erant apud eos, ne res veniat in negationem : « ut tolleret, » portandam, « crucem ejus, » jam lassi Jesu Christi. Quod significabat quod gentilitas ab ipsis humeris immediate crucem susceptura erat ad redemptionem : quæ et tenebras ignorantiæ exstirparet, quod Alexander interpretatur : et totam Ecclesiam de gentibus sanguine suo decoraret, quod significat Rufus : et per omnia mærorem gentium per obedientiam deponeret, quod interpretatur Simon : et hæredes regni sui faceret, quod interpretatur Cyrenæus : et crucem Christi in altum per pœnitentiam extolleret, quod sustollere crucem Christi significat : et ad hoc compellerent Judæi per hoc quod verbum crucis rejecerunt, quod significat angaria. Act. xiii, 46 et 47 : Vobis oportebat primum loqui verbum Dei : sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicialis æternæ vitæ, ecce convertimur ad gentes : sic enim præcepit nobis Dominus. Isa. xlix, 6 : Dedi te in lucem

gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ.

« Et perducunt illum in Golgotha. »

Secundus paragraphus, in quo tangitur horror loci in quo crucifixus est Dominus. Quid autem sit Golgotha, interpretatur Evangelista, subdens : « Quod est interpretatum, » in latino, « Calvariæ locus, » ubi multæ calvariæ damnatorum hominum jacebant. Est enim calvaria, testa denudata pilis et pelle : quia ibi per publicam justitiam suspendio, et decollatione jacebant calvariæ eorum plurimæ, inter quos mori voluit Dominus : ut ostenderet quod pro peccatoribus moriebatur, quia ipsi in omnibus vilificare eum intenderunt. Deuter. xxxii, 10 : Inventi eum in terra deserta, in loco horroris et vastæ solitudinis. Psal. lxxxvii, 7 : Posuerunt me in lacu inferiori, in tenebrosis, et in umbra mortis. Non autem ideo dicitur Calvariæ locus, quod ibi sit sepulta calvaria Adam : quia illa in Hebron sepulta est, ut dicitur, Josue, xiv, 15.

« Et dabant ei bibere. »

Tertius est paragraphus, in quo ostenditur quod etiam interiora dulcissimi Domini amaricaverunt.

« Et dabant ei bibere, » ex mala intentione, amaritudinem suam declarantes, « myrrhatum vinum, » acidum, quod amaritudine myrrhæ amarius fecerunt : spongiam implentes, et spongiam sambuco arundineo circumponentes, quo ad os in alto crucifixi Domini porrigerent : et ipsum felle miscuerunt, et hyssopo herba anarissima circumposuerunt, sicut dicunt Matthæus, et Lucas, et Joannes. Et hoc fecerunt quando dixit : Sitio. Jerem. ii, 21 : Quomodo conversa es mihi in pravum, vinea aliena ? Deut. xxxii, 32 et 33 : Uva eorum uva fellis, et botri amarissimi. Fel draco-

<--- Page Split --->

num vinum eorum, et venenum aspidum insanabile.

Et ideo sequitur : « Et non accepit, » quia felleam amaritudinem in hominibus dulcis et rectus Dominus numquam acceptavit : de quibus, Act. vn, 23 : In amaritudinis felle et obligatione iniquitatis video te esse.

24

« Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret.

Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. »

Quartus est paragraphus de Domini spoliatione, in quo tangitur et truculentia in Domini spoliatione, et avaritia in spolio, et sors illicita in divisione spoliorum.

Dicit igitur: « Et crucifigentes eum, » truculenter et atroci ter : non sunt contenti mulcta mortis, imo « diviserunt » sibi inter se « vestimenta ejus, » quae tamen paupercula fuerunt : et in hoc notatur avaritia eorum qui tam modica et parum valentia concupierunt. Hieronymus : « Credenti totus mundus di- « vitiarum est, infidelis etiam obolo in- « diget. » Ezechiel. xm, 19 : Violabant me ad populum meum propter pugillum hordei et fragmen panis. Job, xxiv, 7 : Nudos dimittunt homines, indumenta tollentes, quibus non est operimentum. Quia (sicut tradunt Patres) totum denudaverunt coram hominibus : et pannum, qui in picturis ejus circa lumbos ejus repræsentatur, dicitur quod Virgo mater de velo sui capitis sibi circumligavit.

« Mittentes sortem. »

Plenius hoc narratur, Joan. xix, 23 et 24, ubi dicitur, quod quatuor milites acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam. Erat autem tunica

inconsultilis, desuper contexta per totum. Dizerunt ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Psal. xxi, 19 : Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Est autem miranda patientia et dispensatio misericordiæ Salvatoris, qui sicut agnus tondentem et occidentem se suo vellere vestit, ita se tondentes et spoliantes, et occidentes se, suo vestitu vestivit : ostendens quod nisi suis exemplis vestirentur, ignominiosa nuditas eorum esset coram oculis Dei et Angelorum apparens Ezechiel. xvi, 7 et 8 : Eras nuda, et confusione plena... : et expandi amictum meum super te.

Hoc est ergo quod dicit : « Super eis, » vestimentis, « sortem mittentes, » fortuitam, « quid » de vestitu, « quis » militum « tolleret, » in usus suos redigendo.

« Erat autem hora tertia. »

Quintus est paragraphus, in quo tangitur hora crucifixioni congrua.

Et hoc est quod dicit : « Erat autem » tunc « hora tertia, » ab ortu solis quæ medium ascensum solis ostendit « ad meridiem. Videtur autem contrarium id quod dicitur, Joan. xix, 14, ubi dicitur quod erat hora quasi sexta, quando soj est in puncto meridiei. Sed ad hoc dixit Beda et quidam alii, quod hora tertia crucifixus est coram Pilato linguis Judæorum : hora autem sexta suspensus in ligno crucifixus est manibus gentilium : et sic verificat utrumque dictum, et solvit contrarietatem. Alii probabilius dicunt quod in veritate in hora tertia Dominus jam condemnatus, eductus erat : et in hora tertia incepta est crucifixio ejus : et occupatis eis in crucifixione, fluxit tempus in crucis erectione, et deinde ad crucem aptatione, et conclavatione usque ad sextam : et in hora sexta crucifixio fuit consummata : et ideo quod hic dicitur verum est de cru-

<--- Page Split --->

cifixionis principio, et quod dicit Joannes verum est de crucifixionis consummatione.

Et est sensus: « Erat autem, » hoc est, esse incipiebat, « hora tertia. »

« Et crucifixerunt, » hoc est, crucifigere inceperunt eum. Hæc autem hora conveniens erat: quia ex quo post meridiem Adam jam peccaverat et abscondit se, turpitudinem suam considerans, a luce præsentiae Domini: oportuit quod ante meridiem tentatio ejus ageretur, et mulier ad consensum 'induceretur, quæ viro gustum necis obtulit: et ad hoc probabiliter tres horæ exiguntur: et sic tempus redemptionis conveniebat tempori proditionis, sicut lignum redemptionis congruebat ligno proditionis. Eccle. iii, 1: Omnia tempus habent, et suis spatiiis transeunt universa. Hoc tempus est quod cum desiderio Patres exspectaverunt. Eccli. xxxvi, 10: Festina tempus, et memento finis, ut enarrent mirabilia tua.

ut signaculum super brachium tuum : quia fortis est ut mors dilectio. Cantic. 1, 12: Fasciculus myrrhæ dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur.

Præconialis est, ut omni laude extollatur. Eccli. xliii, 32: Glorificantes Dominum quantumcumque poteritis, supervalebit enim adhuc. Psal. cxliv, 21 : Laudationem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomini sancto ejus. Eccli. xliii, 33: Benedicentes Dominum, exaltate eum quantum potestis : major est enim omni laude. Quis enim digne laudare valeat opus redemptionis : in quo Pater ut servum redimeret, Filium tradidit : in quo Filius pro suis seipsum in oblationem obtulit : in quo Spiritus sanctus sanctitate omnia complevit?

Hic titulus etiam triumphalis est, in quo Christus de morte et mortis auctore triumphavit, et mortis carcerem confregit, et suos liberatos eduxit. Isa. lxiii, 1: Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum. Osee, xiii, 14: Ero mors tua, o mors! morsus tuus ero, inferne!

« Et erat titulus causæ ejus inscriptus: Rex Judæorum. »

Hic est sextus paragraphus, in quo honestas causæ et innocentia Domini describitur.

Dicuntur autem hic tria: modus, et materia, et virtus.

Modum notat cum dicit: « Titulus, » quod derivatur a Græco τττάν, quod est radius, quia totum mundum suo lumine titulus iste irradiavit: erat enim simul et memorialis, et præconialis, et triumphalis. Memorialis, qui numquam oblivione deleatur. Thren. iii, 20: Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. Propter hunc enim titulum ponimus Dominum super cor nostrum, ut numquam operis redemptionis obliviscamur ad gratiarum actiones. Cantic. viii, 6: Pone me ut signaculum super cor tuum,

Materia tangitur, cum dicit: « Causæ ejus, » hoc est, causa pro qua crucifigebatur. Non enim ut homicida et seditiosus, sed potius ut suo cruore etiam homicidas et seditiosos liberans: quod Barabbæ significat dimissio, et latronis in paradisum introductio 4. Hæc igitur est sibi causa passionis: et ideo significatur per agnum paschalem, qui sua morte captivos liberavit, et suo cruore liberatos assecuravit ab Angelo percussore 5.

« Inscriptus » autem est, ut nulla eum deleret oblivio. Habacuc, ii, 2 : Scribe visum, et explana eum super tabulas : ut percurrat qui legerit eum. Erat autem, ut Joannes, xix, 20, dicit, scriptus hebraice propter patrum religionem et virtutem : græce propter Græcorum sapientiam, ut sciamus quod dicitur, I ad Corinth. 1, 23 et 24 : Nos

<--- Page Split --->

prædicamus Christum crucifixum, Judæis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem vocatis Judæis, atque Græcis, Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Latinis autem litteris scriptus fuit, propter Latinorum potestatem et monarchiam, ut sciamus quod dicitur, Matth. xxvii, 18: Data est mihi omnis potestas in cælo et in terra. Sic ergo in titulo est perfectio virtutis, et sapientiae, et potestatis : virtutis ad bene vivendum, sapientiae ad bene intelligendum, potestatis ad a contrarietatibus se defendendum : et ideo hic titulus corrumpi Judæis petentibus non potuit, quia Spiritus sanctus non permisit.

veritatem verbi, operis, et judicii, et fidei habent in confessione (in quibus gloria Dei semper est in conversatione) regnat Christus rex noster. Luc. 1, 32 et 33 : Dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus : et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus nomen erit finis. Huic titulo additur, Joan. xix, 19 : Jesus Nazarenus. Sed quia hoc in causam crucifixionis sibi non objiciebatur, ideo hic non ponitur : non enim negari poterat quin Jesus, hoc est, Salvator esset, qui tot in anima et corpore salvavetat. Nec objiciebatur quod Jesus Nazarenus esset, qui inter eos germinaverat cum flore conversationis. Eccli. xxiv, 23 : Flores mei fructus honoris et honestatis.

« Rex Judæorum. »

Hic igitur est titulus.

Hoc enim et non aliud objiciebant, et quia in hoc Romano contradixisset Cæsari: sed Spiritus sanctus hoc voluit ut honestas passionis omnibus legentibus ostenderetur. Est enim Rex (secundum diffinitiones eorum qui de urbanitatibus tractaverunt) rector regni (quod est boni, hoc est, honesti, et delectabilis, et utilis non sibi sed patriæ) et legum æquissimarum, et ordinis officiorum, et finium quibus beatitudo vitæ attingitur, perfecta potestate distributio. Unde Dionysius in libro de Divinis nominibus: « Regnum est omnis finis, et legis, et « ordinis distributio. » Distribuitur autem a rege omnia continente : quando uniuscujusque sua, et ea propria dignitate quilibet ad sibi aptatur conveniens : et hæc nullus umquam perfecit distribuens in mundo nisi Christus: et ideo dicitur, Isa. xxxiii, 22 : Dominus legifer noster, Dominus rex noster. Jerem. xxxiii, 16: Hoc est nomen quod vocabunt eum, Dominus justus noster.

« Judæorum » autem dicitur, quia Judæus confitens et glorificans interpretatur : quia confessio et pulchritudo est in conspectu ejus 1. Quia in talibus qui

« Et cum eo crucifigunt duos latrones, unum a dextris, et alium a sinistris ejus.

Et impleta est Scriptura quae dicit : Et cum iniquis reputatus est. »

Septimus est iste paragraphus, in quo quidem turpare intenderunt, sed non poterant ad Scripturæ et veritatis impletionem.

Et ideo duo ista simul hic dicuntur : et hoc est : « Et cum eo, » non simili causa, « crucifigunt duos latrones, » propter scelera damnatos. Matth. ix, 13 : Non veni vocare justos, sed peccatores, scilicet ad pœnitentiam. Et ideo quos causam habuit incarnationis, hos socios voluit habere passionis.

« Unum a dextris, » qui in fine pœnituisse dicitur, et Dismas vocari perhibetur. Matth. xxv, 33 : Statuet oves quidem a dextris suis, hædos autem a sinistris.

« Et unum a sinistris, » qui in pertinacia remansit, et Gesmas vocatus esse dicitur. Proverb. iv, 27 : Vias quae a

<--- Page Split --->

dextris sunt novit Dominus : perversæ vero sunt quæ a sinistris sunt. Unde Glossa : Matth. xxiv, 40 : Unus assumetur, et unus relinquetur. Ad Roman. ix, 13 : Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Lactatorem enim in passionibus diligit, et reprobat eum qui propter carnis mollitiem conjungitur blasphemantibus.

Hoc igitur fecerunt ut in famem facerent ex societate crucifixorum.

« Et » tamen, sine voluntate ipsorum ad sua facta,

« Impleta est Scriptura. »

Isa. Lii, 12, « quæ dicit, » prævidens ista in Spiritu sancto : « Et cum impiis reputatus est. » Littera Isaiae sic dicit : Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus rogavit.

29 « Et prætereuntes blasphemabant eum, moventes capita sua et dicentes : Vah, qui destruis templum Dei, et in tribus diebus reædificas,

30 Salvum fac temetipsum, descendens de cruce. »

Tangitur hic de irrisione crucifixi. Irrisio autem hæc facta est a tribus generibus hominum : scilicet prætereuntibus, sacerdotibus, et latronibus : et secundum hæc tria recipit divisionem.

Irrisio prætereuntium habet tria : blasphemiam, motus capitis, et improperium in verbis.

Dicit igitur : « Et prætereuntes. « Qui vagos in mundi vanitatibus significant, stabiliter in veritate non manentes. Jerem. xiv, 10 : Populus hic dilexit movere pedes suos, et Domino non placuit. Job, xi, 12 : Vir vanus in superbiam

erigitur, et tamquam pullum onagri se liberum natum putat.

« Blasphemabant eum, » dicentes eum virtutes quas fecerat in principe dæmoniorum perfecisse. Supra, iii, 29 : Qui blasphenaverit in Spiritum sanctum, non habebit remissionem in æternum. Isa. i, 4 : Dereliquerunt Dominum, blasphenaverunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum.

« Moventes capita sua, » in signum comminationis et irrisionis : unde de Sennacherib dicitur, Isa. xxxvii, 22 : Post te caput movit filia Jerusalem. Et hæc irrisio per comminationem propheticam est causa captivitatis ipsorum. Psal. cxxxix, 10 : Caput circuitus eorum, labor labiorum ipsorum operiet eos : quia movendo capita circumdabant ipsum.

« Et dicentes, » improperando : « Vah! » Interjectio est indignantis. Job, xxxix, 25 : Ubi audierit buccinam, dicit : Vah.

« Qui destruis templum Dei, » sicut dixisti, Joan. ii, 19, « et in tribus diebus reædificas » tua virtute, quæ nunc tam infirma apparet. Habacuc, iii, 4 : Ibi abscondita est fortitudo ejus.

« Salvum fac temetipsum, »

Virtute quam de te in potestate reædificandi templum prædicasti, « descendens de cruce. » Sed isti non cognoverunt quod non venerat ut seipsum temporaliter salvaret, sed omnes : et ideo non descendet de cruce, sed potius ascendet. Joan. xii, 32 : Et ego si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum. Si serpens de palo deponitur, nullus a morsu serpentis liberatur 1. Joan. iii, 14 et 15 : Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam æternam.

<--- Page Split --->

« Similiter et summi sacerdotes illudentes, ad alterutrum cum Scribis dicebant : Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere.

Christus rex Israel, descendat nunc de cruce, ut videamus, et credamus. Et qui cum eo crucifixi erant convitiabantur ei. »

Deo per stultitiam prædicationis salvos facere credentes. Ad Galat. vi, 14 : Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Unde Ecclesia cantat : « Nos autem gloriari « oportet in cruce Domini nostri Jesu « Christi, in quo est salus, vita et resur- « rectio nostra, per quem salvati, et libe- « rati sumus. »

« Similiter et summi sacerdotes. » Secunda irrisio est. « Illudentes ei, » sicut et primo fecerant in domo summi Pontificis, « ad alterutrum, » in exsultatione, « cum Scribis, » qui nequam dederant consilium, « dicebant. » Proverb. ii, 14 : Lazantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis.

« Alios salvos fecit. » Hoc enim innegabile fuit. Act. x, 38 : Pertransivit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo.

« Seipsum non potest salvum facere, » quia alios non salvaret, nisi seipsum non salvando : sicut pelicanus qui non salvat pullos, nisi seipsum non salvando. Psal. ci, 7 : Similis factus sum pelicano solitudinis.

« Et qui cum eo crucifixi erant, »

Latrones, « convitiabantur ei. » Et Glossa dicit quod plurale ponitur pro singulari : quia unus latronum convitiabatur ei, sicut dicitur, Luc. xxiii, 40 et 41 : Alter autem increpabat eum dicens : Neque tu times Deum, qui in eadem damnatione es ? Et nos quidem juste, nam digna factis recipimus : hic vero nihil mali facit. Tamen veritas historiae fuit quod primo ambo Christo convitiabantur, et postea visis signis quae fiebant, alter conversus est : et tunc veniam impetravit. Habacuc, iii, 2, secundum Septuaginta : « In medio duum animalium cognosceris, » hoc est, brutaliter et animaliter viventium.

Hoc est igitur quod dicit.

« Christus rex Israel, »

Supple, sicut ipse de se dicebat : qui Christus omnia reformabit, et salvabit. Sed isti Scripturam dissimilant, quae dicit quod et Christus salvabit per mortem. Thren. iv, 20 : Spiritus oris nostri, Christus Dominus, captus est in peccatis nostris, cui diximus : In umbra tua vivemus in gentibus.

« Descendat nunc de cruce : » imo secundum intentionem nostrae salutis exaltet se in cruce, « ut videamus, et credamus, » hoc est, ut videamus virtutem ipsius, et sic credamus ei. Luc. iv, 23 : Utique dicetis mihi hanc similitudinem : Medice, cura teipsum. Nos audivimus quia videmus effectum crucis, et ideo credimus ei. I ad Corinth. i, 21 : Placuit

« Et facta hora sexta, tenebræ factæ sunt per totam terram usque in horam nonam. »

Tangitur hic de modo mortis Domini. Dicuntur autem tria : scilicet, elementorum sive mundi in morte Christi dispositio, morientis in clamore ostensio, et eorum quæ mortem Christi testabantur se sustinere non posse aperta confessio.

In primo dicit : « Et facta hora sexta, » quando lux clarissimæ animæ Christi est mundo subtracta, « tenebræ factæ sunt, » visibiles exterius per totam terram Judæorum et etiam amplius : unde Origenes in Glossæ super Exodum,

<--- Page Split --->

ubi adaptat plagas Ægypti operibus recreationis, dicit quod sicut per totam terram Ægypti tenebræ factæ sunt per triduum excepta terra Gessen, in qua habitabant Judæi ' , sic in Passione Domini per tres horas factæ sunt tenebræ per solam terram Judæorum, et non alibi. Sed hoc stare non videtur, quia dicit Dionysius in epistola ad Apollophanem, quod tenebræ illæ extendebantur usque ad regiones Iliacas, hoc est, usque ad Phrygiam ubi fuit Troja : et hoc longe est ultra terram Judæorum. Adhuc autem has tenebras apud Heliopolim civitatem Ægypti Dionysius cum Apollophane conspexit. In hora autem tenebrarum Dionysius concordat cum his quæ hic dicuntur.

Tenebrarum autem modus (ut dicit Dionysius) iste fuit, quod luna cum esset quintadecima tam in circulo deferenti, quam in circulo æquinoctiali, a sole multum destitit. Cum enim esset quintadecima secundum gradus æquinoctialis, numerando a sole in lunam, destitit per centum et tres gradus de gradibus æquinoctialis : quia tredecim gradibus plus destitit a sole quam per medium cæli. In gradibus autem deferentis circuli a deferente sole destitit per medium deferentis, et per spatium motus unius diei : et hæc duo spatia infra momentum redivit, et se soli supposuit majori oppositione quam facere potuit : quia Dionysius dicit, quod æthiopicis velis totum solem obtenebravit : et ante tempus vespertinum totum illud spatium redivit in locum quem naturaliter tenuit : et sic in circulo æquinoctiali dies motus reflexivos fecit, in quo necesse fuit duas quietes intercidere, quod secundum omnem naturam est impossibile. Præterea, infra nonam et duodecimam horam, eundo ad solem et redeundo, spatium centum et trium graduum bis peregit, quod est ducentorum et sex

graduum, quod est aliud impossibile, cum in spatio trium horarum non peragat luna naturali cursu parum plus quam duos gradus. Adhuc autem, in una parte circuli, et redivit ad solem et recessit ab ipso ad locum suum, ,quod erat omnibus aliis majus inconveniens : propter quod quærens Dionysius ab Apollophane dixit : « O speculum doctrinæ « Apollophanes, quid his secretis adscri- « bis?» Et respondens Apollophanes Dyonysio, dixit : « O bone Dionysi, hic inju- « riæ sunt divinarum rerum 2. » Hæc au tem omnia si quis subtiliter inspiciat dicta Dionysii ad Apollophanem continentur, Amos, vni, 9 : Occidet sol in meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis. Joel, ii, 10 : Sol et luna obtenebrati sunt, et stellæ retraxerunt lumen suum. Quia si luna se soli supposuit, sicut dicit Dionysius, lunc oportuit lunam esse tenebrosam, et sic oportuit quod in tribus horis nulla, et novacularis sive monoides, et panselenos sive plena, et amphitrios, hoc est, plus quam plena appareret. Job, v, 14 : Per diem incurrent tenebras, et quasi in nocte sic palpabunt in meridie. Glossa : « Sol refugit, quia non poterat videre mortem Christi, et collaborabat laboranti : vel ne impii blasphemantes sua luce fruerentur. »

« Usque in horam nonam. »

Quod quidam dicunt hoc esse miraculum, quod per tres horas eclipsis duraverit, non est satis perspecte dictum, quia eclipsis per tres horas durare poterat : sed illa quæ ante diximus exaltant istud miraculum super omnia miracula quæ facta sunt de cœlo.

« Et hora nona, exclamavit Jesus voce magna, dicens : Eloi, Eloi, lam-

2 Cf. in editione nostra B. Alberti hanc totam epistolam XI B. Dionysii Areopagitæ ad

<--- Page Split --->

ma subacthani? quod est interpretatum : Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?

Et quidam de circumstantibus audientes, dicebant : Ecce Eliam vocat.

Currens autem unus, et implens spongiam aceto circumponensque calamo, potum dabat ei, dicens : Sinite, videamus si veniat Elias ad deponendum eum.

Jesus autem, emissa voce magna, exspiravit. »

ctorum eorum qui sunt mei, quos ego redemi : et pro delictis eorum et facta sunt et dicta. Et attende quod in isto clamore non adhuc erant tenebrae : et ideo quod dictum est, accipiendum est per anticipationem.

« Et quidam de circumstantibus, »

Romanis militibus, qui Hebraeam linguam non intelligebant, « dicebant : Ecce Eliam vocat, » putantes quod eloi sonaret idem quod Elias, propter quamdam affinitatem soni.

« Et hora nona. » Eodem tempore quo in peccatis absconsum inclamavit Adam.

Hic autem duo dicuntur : scilicet, clamor Christi, et perversus intellectus clamoris.

Dicit igitur : « Et hora nona » quando a principio clamaverat Deus Adam : Ubi es 1 ?

« Clamavit voce magna, » peccatum inclamando, quod tanta mortis et miseriae causa fuerat, « dicens » in clamore : « Eloi, Eloi, lamma subacthani. » Et hoc Evangelista latinis interpretatur verbis, dicens : « Quod est interpretatum, » scilicet, latine : « Deus meus, Deus meus. » Bis dicit, Deus meus, quia Deus est Pater secundum deitatem per generationem aeternam : et Deus est Pater Filii, hoc est, secundum humanitatem quia fecit eum secundum generationem humanam.

« Currens autem unus, »

Qui prae caeteris curiosior erat, « implens spongiam » potu confortante, « aceto, » quod penetrativum erat, ut interiorem sitim exstingueret, « circumponensque » spongiam « calamo » sambuci, quousque ad os Christi pertingere posset, « potum, » quo confortaretur, « dabat ei, » non pietatis, sed curiositatis causa, « dicens » ad consocios : « Sinite, » a tormentis cessate paulisper, « videamus, » per experimentum, « si veniat Elias, » qui in antecessorem Christi venturus esse praedicabatur Propheta 2, « ad dependendum eum » de cruce. Psal. LXVIII, 22: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potavevunt me aceto.

« Jesus autem, »

« Ut quid, » hoc est, quare? Ac si dicat : Quam nefaria et tibi molesta res erat, pro qua « me » unigenitum tuum, sic « dereliquisti, » ut me tam turpi et acerba morti exponeres ? Littera nostra habet, Psal. XXI, 2 : Deus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti ? Et addidit Esdras, quod David subticuerat : Longe a salute mea verba delictorum meorum, hoc est, haec sunt verba deli-

Intendens operi nostrae redemptionis, non in clamationem insultantium, « emissa voce magna, » quae magna virtutis adhuc erat indicium, « exspiravit, » hoc est, in manus Patris spiritum tradidit. Luc. XXII, 46: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum. Joan. XIX, 30: Cum accepisset acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite tradidit spiritum.

<--- Page Split --->

Et tunc tenebrae factae sunt per totam terram, de quibus dicit Hieronymus in Glossa: « Hic adest Noe inebriatus ac « nudatus: coelo ac terra tenebroso pallio « tectus, et ab homine irrisus. Hic stillavit « de ligno sanguis. » Noe enim Christum significavit: ebrietas ejus ebrietatem amoris in passione, ut quasi sui oblitus videretur. Nudatus autem est spoliatione militum, tectus autem tamquam duobus filiis, coelo lumen retrahente, et terra umbras expandente, ne nudatus oculis irrisorum appareret. Hic est irrisus a Cham imitatoribus. Hic de ligno crucis stillavit sanguis redemptionis de ligno vitae quod est Christus. Proverb. III, 18: Lignum vitae est his qui apprehenderint eam: et qui tenuerit eam, beatus.

« Et velum templi scissum est in duo, a summo usque deorsum. »

Tangit Christi mortem consequentia. Et sunt duo: apertio secretorum, et conversio infidelium.

De primo dicit: « Et velum, » quod a velando dicitur, « templi, » quod distinguebat sancta a Sanctis sanctorum. Et de velo isto dicitur, ad Hebr. IX, 8: Hoc significante Spiritu sancto nondum propalatam esse Sanctorum viam, adhucpriore tabernaculo habente statum: sed modo, scisso velo, significatur quod in morte Christi via ad Sancta sanctorum est propalata. Apocal. xi, 19: Apertum est templum Dei in cælo, et visa est arca testamenti ejus in templo ejus: quae omnia continent sacramenta nostrae redemptionis, hic enim est arca novi testamenti.

« In duas partes, » credentium Judæorum, et fidelium Gentium. Ad Roman. III, 29 et 30: An Judæorum Deus tantum? nonne et gentium? Immo et gentium: quoniam quidem unus est Deus, qui justificat circumscisionem ex fide, et præputium per fidem.

« A summo usque deorsum, » hoc est, a maximo usque ad minimum: vel a

littera usque ad spiritum. II ad Corinth. III, 18: Nos omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur.

« Videns autem centurio qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait : Vere hic homo Filius Dei erat. »

Ecce conversio infidelium qui ante velum habebant supra cor eorum. Centurio autem fuit qui centum sub se habebat milites, et erat gentilis. « Videns autem centurio qui ex adverso stabat, » ordinans eos qui occidebant damnatos : et videns ea quæ fiebant, ut dicitur, Luc. XXII, 48. Quia sic clamans in tenebris, et scissura petrarum, et monumentorum apertione, divisione vel item pli, et maxime in clamore valido vocis, quæ in morientibus acui solet. Ad Hebr. V, 7: Cum clamore valido, et lacrymis offerens preces supplicationesque ad Deum. Et pro crucifixoribus, Luc. XXII, 34: Pater, dimitte illis: non enim sciunt quid faciunt.

Et « quia sic clamans exspirasse t, » quod mirandæ pietatis esse videbatur, « ait : Vere, » sicut probant ista prodigia, « hic homo, » qui in humanitate apparuit extra, intus « Filius Dei erat : » aliter enim tanta gloria Dei in morte ejus non appareret. Joan. I, 14: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre. Et ideo dicitur, Luc. XXII, 48, quod alii etiam videntes percutientes pectora sua reversi sunt in civitatem.

« Erant autem et mulieres de longe adspicientes, inter quas erat Maria Magdalene, et Maria Jacobi minoris, et Joseph mater, et Salome :

Et cum esset in Galilæa, sequebantur cum et ministrabant ei: et aliae

<--- Page Split --->

multæ, quæ simul cum eo ascenderant Jerosolymam. »

Hic igitur de Domini sepultura.

Et habet tres partes : in quarum prima descriptio ponitur eorum qui officium funeri Domini impenderunt pietatis : in secunda, qualiter impetratum fuit corpus a Pilato, sive modus describitur impetra- tionis, ibi, in medio §. 43 : « Et audacter introivit, etc. » In tertia, ponitur modus sepulturae, ibi, §. 46 : « Joseph autem mercatus, etc. »

Adhuc autem in prima harum duo di- cuntur: scilicet, descriptio sanctorum fominarum, et descriptio Joseph qui Christum sepelivit.

Mulieres autem describuntur in spe- ciali, et in generali.

In speciali a tribus : a diligentia obser- vationis, a nominibus, et obsequio pie- tatis.

Dicit igitur : « Erant autem mulieres, » affectu pietatis flentes, « de longe, » extra turbam stantes primo : postea autem aliis revertentibus in civitatem compun- ctis, audaciam accipientes et ad crucem accedentes. Unde, Joan. xix, 23 : Sta- bant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus, Maria Cleo- phe, et Maria Magdalene.

« Advpicientes » quæ fiebant et circa Dominum et in passionibus, et prodigia quæ ostendit Deus.

Et tangit descriptionem earum in spe- ciali : « Inter quas erat Maria Magda- lene : » quia multæ fuerunt, sed istæ erant inter eas principales. Maria Mag- dalene Domini Jesu dilectrix præcipua. Luc. vii, 47 : Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Luc. vii, 2 : De qua septem dæmonia exie- rant.

« Et Maria mater Jacobi minoris, » Apostoli, « et » hæc eadem erat, « ma- ter Joseph, » qui cognominabatur Barsa-

bas, sive justus : qui fuit unus de disci- pulis positus ad sortes cum Matthia 1. « Et » Maria, « Salome » filia : quæ erant sorores beatae Virginis et materte- ra Domini.

« Et cum esset »

Dominus « in Galilæa, » per omne tempus suæ prædicationis, « sequebantur eum, » propter doctrinam, « et mini- strabant ei, » de facultatibus suis 2. Et hæc est descriptio ab obsequio pietatis. Unde de bona vidua dicitur, I ad Timoth. v, 10 : Si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit, si omne opus bonum sub- secuta est.

« Et aliæ multæ. »

Descriptio est in generali sive com- muni : « quæ simul cum Domino as- cenderant, » ad diem festum, ad quem tota terra ascendere tenebatur ex lege 3.

Et hoc est : « Cum eo, » Jesu, « Jeru- salem, » sicut Joanna et Susanna uxor Chusi procuratoris Herodis, et quibus dixit Dominus, Luc. xxii, 28 et 31 : Filiæ Jerusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas flete...: quia si in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid fiet ?

« Et cum jam sero esset factum, quia erat parascere, quod est ante sabbatum.

Venit Joseph ab Arimathæa, nobilis decurio, qui et ipse erat exspectans regnum Dei. »

Hic describitur pietas Joseph ab Ari- mathæa, qui in nullo a virtutibus præ- decessorum nominis sui minor apparuit. Sicut enim Joseph Patriarcha captivita-

1 Cf. Act. 1, 23.

2 Cf. Luc. viii, 3.

3 Exod. xxiii, 15.

<--- Page Split --->

tem et venditionem Christi, et salutem gentium per Christum factam, virtutibus suis præfiguravit : et sicut Joseph nutritius Domini diligenter obsecutus fuit : ita iste nunc paribus virtutibus mortuo Domino officium funeris impendit.

Describit autem in hoc illustri viro temporis ad obsequendum congruitatem, fidelitatem, nominis non vacuam proprietatem, gentem, generis nobilitatem, dignitatem, et religionem : quibus dignus habitus est ad obsequendum tanto funeri.

Dicit igitur de tempore tria : diei passionis complementum, temporis negotium, et futuri temporis perfectum sabbatum.

Dicit ergo : « Et cum sero factum esset. » Toto die perfecto in opere nostrae redemptionis, quod ad illud sero perfectum erat. Deuter. xxxii, 3 et 4 : Date magnificentiam Deo nostro. Dei perfecta sunt opera. Haec est oratio vespertina quam pro nobis Christus obtulit, quae ad Patrem ascendit. Psal. cxl., 2 : Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Hic est pinguis agnus, qui quartadecima die ad vesperam est oblatus 1. Sero enim hoc factum est complementum nostrae redemptionis : in vigilia enim matutina captus est, et illusus fuit coram Pontificibus : in prima, productus est in Pilati pretorio, et accusatus : in tertia, condemnatus : in sexta, mortuus : in nona, adhuc remansit in cruce distensus : in vespera, deponitur : ideo completo opere nostrae redemptionis, in completorio sepultus. In sero ergo vesperarum istud fuit. Ruth, ii, 7 : De mane usque ad nunc stat in agro, et ne ad momentum quidem domum reversa est. Ad litteram : Sapientia Dei sic in agro ante portam civitatis suspensa stetit, nec ad momentum se passionibus subtrahens, donec perfecit redemptionem.

« Quia parasc eve erat. »

Describit tempus a negotio temporis. Parasc eve enim Graece, latine sonat praeparatio : quia tunc necessaria ad sabbatum sequens praeparabantur. Sicut etiam, Exod. xvi, 22, Dominus praecepit, quod sexta feria duplum mannatis colligeretur propter sabbatum futurum : tunc etiam Joseph iste praeparabat quieti Domini in sepulcro necessaria, praeparando sepulcrum, et mercando sindonem, et cum Nicodemo parando mixturam myrrha, et aloes quasi libras centum : sicut dicitur, Joan. xix, 39. I Paralip. xxix, 16 et 17 : Omnis haec copia quam paravimus ut aedificaretur domus (hoc est, sepulcrum) nomini sancto tuo, de manu tua est, et tua sunt omnia. Scio, Deus, quod probas corda, et simplicitatem diligas, unde et ego in simplicitate cordis mei latus obtuli universa haec.

« Quod est ante sabbatum »

Futurum, in quo non erat congruum operari omnibus jam perfectis. Ad Hebr. iv, 3 et 4 : Operibus ab institutione mundi perfectis, dixit de die septima sic : Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus. Sic etiam completo opere redemptionis cum abundantia gratiae sepulcrum intravit. Job, v, 26 : Ingredieris in abundantia sepulcrum, sicut infertur acervus tritici in tempore suo. Et ideo dicitur, Isa. xi, 10, secundum translationem Septuaginta : Erit sepulcrum ejus gloriosum 2.

Haec igitur est congruitas temporis.

« Venit. »

Fidelitatem quam habuit ad vivum, voluit etiam exhibere mortuo. Haec enim est vera fidelitas. Ruth, ii, 20 : Benedictus sit a Domino, quia eamdem gratiam quam praebuerat vivis servavit et mor-

<--- Page Split --->

tuis ! Et ideo notatur fidelitas ejusqui ad mortuum venit, et damnatum non erubuit. Sic laudat Apostolus Onesiphorum, II ad Timoth. 1, 16 et 17, quia eum captivum, et fere damnatum sollicite quæsivit, et invenit, et catenam suam non erubuit.

« Joseph. »

Ecce laus nominis, quod a significatione sua non cecidit, quia accrescens cum virtute fuit : accrescens Christo, cum etiam Apostoli relicto Christo fugerunt. Genes. xlix, 22 : Filius accrescens Joseph, filius accrescens, et decorus adspectu.

« Ab Arimathæa »

Natus : et est'luas a patria et gente. Hæc enim*erat civitas Samuelis, cui iste in nullo fuit inferior : sed probans se tanti concivis consortem, et tanti judicis in omni dignitatis honore hæredem (unde Arimathæa suscitans donum Domino, vel vigilia donationis Domini interpretatur) quia et iste dona Samuelis suscitavit in omni honestate : et ad hoc vigilavit, ut dona a Domino per spoliantes eum abstracta suis resuscitaret impensis. I Paral. xxix, 17 : Populum tuum qui hic repertus est, vidi cum ingenti gaudio tibi offerre donaria, Domine Deus Israel. Populus autem qui post fugam omnium repertus est, fuit turba sanctarum mulierum, et Nicodemi, et præcipui inter omnes Joseph ab Arimathæa.

« Nobilis. »

Laus est a natalibus : talibus enim natalibus dignus fuit, qui summo majestatis Domino in obsequio electus sit. Hic est qui laudatur in Ecclesiis, Proverb. xxxi, 23 : Nobilis in portis vir

ejus, quando sederit cum senatoribus terræ, inter quos tenet principatum : quia aliis fugientibus Christo accrevit.

« Decurio. »

Ecce laudatur a dignitatis suae potestate. Decurio enim vocatur, qui officium publicae dignitatis in curia Imperatoris administravit electus. De his dedit consilium Jethro, Exod. xvn, 21 et 22 : Provide de omni plebe viros potentes et timentes Deum, in quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam: et constitue ex eis tribunos, et centuriones, et quinquagenarios, et decanos, qui judicent populum omni tempore. Ex talibus igitur electus factus est decurio. Unde, Luc. xxm, 50 et 51 : Et ecce vir nomine Joseph, qui erat decurio, vir bonus et justus, hic non consenserat consilio et actibus eorum, ab Arimathæa, civitate Judææ.

« Qui et ipse erat exspectans regnum Dei. »

Laus est a religione. Fide enim et spe « regnum Dei » suscitandum in Christo, et firmandum « exspectabat : » religione et pietate suspensus ad illud. Luc. xxui, 51 : Qui expectabat et ipse regnum Dei. Sicut et sanctus Simeon et felix Anna regnum Dei in Christo exspectabant 1. Unde dicitur, Sapient. x, 10 : Justum deduxit Dominus per vias rectas, et ostendit illi regnum Dei. Quod jam in sacramentis perfectum, et per Christum confirmatum est. Luc. xvii, 21 : Regnum Dei intra vos est.

« Et audacter introivit ad Pilatum, et petiit corpus Jesu. »

Tangit impetrationem corporis Domini.

Et dicuntur tria : corporis petitio,

<--- Page Split --->

de morte certificatio, et corporis concessio.

Petitio tangitur quando dicit : « Et audacter, » omni timore deposito, sicut homo potestatem habens plus ex virtute quam ex adjutoribus. Eccli. vn, 6 : Noli quaerere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates.

mortuus esset, » ut certissime sciret id de quo mirabatur. Job, xxix, 16 : Causam quam nesciebam diligentissime investigabam.

« Et cum cognovisset a centurione, »

« Introivit » in palatium, « ad Pilatum » praesidem. Eccli. xlviii, 13 : In diebus suis non pertimuit principem, et potentia nemo vicit illum.

« Et petitit corpus Jesu » sibi concedi a publica potestate, hoc praeferens omni thesauro. Sapient. vn, 8 : Præposui illam regnis et sedibus, et divitias nihil esse duxi in comparatione illius.

Qui crucifixoribus praeerat, quod mortuus esset, quia ipse viderat eum clamantem exspirare, « donavit corpus » Jesu « Joseph » sepelieendum : et tanto facilius donavit, quanto plura viderat miracula. Psal. xcvni, 1 : Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Psal. lxvii, 3 : Psalmum dicite nomini ejus : iter facite ei qui ascendit super occasum, hoc est, per miracula sua mortis elevatur : et ideo tam facilis fuit Pilatus ad donandum corpus.

« Pilatus autem mirabatur si jam obiisset. Et accersito centurione, interrogavit eum si jam mortuus esset. Et cum cognovisset a centurione, donavit corpus Joseph. »

« Joseph autem mercatus sindonem, et deponens eum, involvit sindone. »

Hic tangit mortis Christi certificationem.

Dicit autem tria : admirationem, inquisitionem, et certificationem.

Dicit igitur : « Pilatus autem mirabatur si » tanta virtutis homo et potentia, qui cœelum mutavit, qui saxa scidit, qui tumulos aperuit, qui velum per scissuram divisit, « jam, » quasi talibus penis mortis superatus, « obiisset. » Potius etiam sibi mors cedere quam ipse morti cedebat, ut Pilato videbatur, debebat. Hac igitur de causa mirabatur : unde etiam ministri sceleris non fregerunt ejus crura, quia jam ante tempus aestimatum invenerunt eum mortuum, sicut dicitur Joan. xix, 33.

« Et accersito centurione, »

Qui crucifixoribus praeerat, et Deum glorificaverat dicens : Vere Filius Dei erat iste : « interrogavit eum si jam

Hic tangitur dominica sepultura.

Quinque autem dicit : scilicet, expensas involutionis, depositionem corporis, solemnitatem sepelitionis, clausuram munitionis, observationem sacrarum mulierum tantam custodiam adhibentium ut observarent locum sepelitionis.

Dicit igitur de primo : « Joseph autem mercatus sindonem, » pannum candentis linei, qui innocentiam Domini et liliosam significabat castitatem : ut qui rubricatus fuerat sanguine Passionis, candidaretur sindone innocentissime castitatis. Cantic. vii, 10 : Dilectus meus candidus et rubricundus. Et ideo etiam Ecclesia corpus ejus non nisi in panno lineo involvit. Proverb. xxxi, 24 : Sindonem fecit, et vendidit. Quia Ecclesia fecit hanc sindonem de candore innocentiae Christi : et vendidit Joseph pro commutatione æterni regni, ut in perpetuum Christi corpus involveretur.

« Et deponens eum, » Christum de cruce cum Nicodemo et aliis sanctis, « involvit

<--- Page Split --->

sindone : » ut significaretur quod in perpetuo in corde mundo esset involvendus. Psal. l., 12 : Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in viseribus meis. Luc. xxiii, 53 : Depositum involvit sindone. Joan. xix, 40 : Acceperunt corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus. Matth. xxvii, 59 : Accepto corpore Jesu, Joseph involvit illud in sindone munda.

dinis : quæ versus meridiem tota patebat, et erat aperta tribus palmis. In hac spelunca positum fuit corpus.

Et hoc est quod dicit : « Quod erat excisum in petra : » quæ petra soliditatem fidei significat, in qua apud Ecclesiam sepultus est Christus. 1 ad Corinth. x, 4 : Petra autem erat Christus, hoc est, fides Christi. Matth. xvi, 18 : Super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam.

« Et advolvit. »

« Et posuit eum in monumento quod erat excisum de petra, et advolvit lapidem ad ostium monumenti.

47

Maria autem Magdalene et Maria Joseph adspiciebant ubi poneretur. »

Hic tangitur solemnitas sepelitionis.

Tanguntur autem hic duo : scilicet, quod posuit in monumento, quod quasi munimentum dicitur, quia firmissimum erat, ne dici posset quod esset ablatus: quia per Spiritum scivit, quod hoc dicere debebant Pharisæi, et idcirco Dominus voluit ad sepulcrum adhiberi custodiam, ut innegabilis esset Resurrectio. Matth. xxxvii, 64 : Jube custodiri sepulcrum, ne forte veniant discipuli ejus, et furentur eum, et dicant plebi : Surrexit a mortuis, et erit novissimus error pejor priore. Idcirco ergo posuit in loco munito, Dicitur autem etiam monumentum a monitione, quia in memoria erat sanctorum. Proverb. x, 7 : Memoria justi cum laudibus. Psal. cxi, 7 : In memoria æterna erit justus.

« Quod excisum erat in petra. » Ad litteram enim sepulcrum fuit domus camerata, excisa in petra ad tantam altitudinem, quantam homo vix attingit extensione manus a fundamento usque ad superius : habens introitum ab Oriente, in cujus aquilonari parte erat in petra spelunca septem pedum longitudinis in pariete aquilonari, et trium pedum latitu-

Ecce sepulcri sigillatio.

« Et advolvit lapidem » mire magnitudinis, qui humana fortitudine esset immobilis, nisi multi et cum instrumentis convenirent, « ad ostium monumenti : » ut omnis suspicio in Resurrectione ejus tolleretur, quia firmam spem Resurrectionis habebat. Ostium autem monumenti dicitur apertura spelunca conversa ad meridiem, quæ erat intra concavitatem cryptæ : in qua spelunca, Matth. xxvii, 60 : Advolvit saxum magnum ad ostium monumenti, et abiit. Thren. iii, 53 : Lapsa est in lacum vita mea, et posuerunt lapidem super me.

« Maria autem Magdalene, »

Præ cæteris ardens in amore Domini, « et Maria Joseph, » supple, mater : et cætere mulieres quæ inseparabiliter Domino in morte adhæserunt. Luce ænim, xxiii, 49, dicitur, quod stabant omnes noti ejus a longe, et mulieres quæ secutæ eum erant a Galilæa, hæc videntes.

Et hoc est : « Adspiciebant » diligenter « ubi poneretur, » ut mortuum visitarent, et officium funeri impenderent. Visus enim ab amico mortuo non retrahitur. Matth. xxvii, 61 : Erat autem ibi Maria Magdalene, et altera Maria, sedentes contra sepulcrum, ut viderent quid ageretur.

<--- Page Split --->

CAPUT XVI.

Mulieribus ad Christi monumentum obstupescentibus, Angelus resurrectionem ipsius annuntiat; qui primum Maria Magdalene apparet, deinde duobus discipulis in alia effigie : demum undecim recumbentibus apparens, exprobrata incredulitate, mittit eos ut in universo mundo prædicent ac baptizent, subjunctis signis quæ sequantur credentes, ac ita in cælum ascendit.

quidquam dixerunt, timebant enim.

<--- Page Split --->

IN CAPUT XVI MARCI

ENARRATIO.

gelos : in secunda autem, describitur de apparitione, ibi, y. 9 : « Surgens autem mane, prima sabbati, etc. »

Adhuc in prima parte tria dicuntur : in quorum primo personæ quibus facta est denuntiatio describuntur : in secundo, describitur persona denuntians, ibi, y. 4 : « Et introeuntes, etc. » In tertio autem, denuntiatio facta describitur, ibi, y. 6 : « Qui dicit illis : Nolite expavescere, etc. »

« Et cum transisset sabbatum, Maria Magdalene, et Maria Jacobi et Sa- lome emerunt aromata, ut venientes ungerent Jesum.

Et valde mane una sabbatorum veniunt ad monumentum, orto jam sole.

Et dicebant ad invicem : Quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti ?

In prima harum partium quatuor dicuntur : in quorum primo describitur tempus visitationis : in secundo, personæ visitantes : in tertio, tempus àdventus ad sepulcrum : in quarto, angustiosa inquisitio de possibilitate intrandi in sepulcrum. Et hæc patent in littera.

Et respicientes viderunt revolutum lapidem. Erat quippe magnus valde. »

Hic de ultima Leonis proprietate agitur, quæ est quod animal suorum esse dicitur vivificativum. Osee, vi, 3 : Vivificabit nos post duos dies : in die tertia suscitabit nos. Et hoc ostenditur in Resurrectione, quæ sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. xv, passim, causa est nostræ resurrectionis.

Dividitur autem hæc pars in duas partes : in quarum prima continetur de nuntiatione Resurrectionis facta per An-

Dicit igitur : « Et cum transisset sabbatum, » in quo nulli operari aliquid licebat : quia erat magnus dies ille Sabbati, sicut dicitur, Joan. xix, 31. Quia et sabbatum erat et festum Paschæ. Et ideo, sicut dicitur, Luc. xxiii, 36 : Siluerunt : aromatibus in Parascæve emptis et præparatis. Cum autem sabbatum hoc magnum transisset, Isa. lviii, 13 : Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo : et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum : Dominus enim tunc quievit ab omni opere suo. Et ideo dignum fuit ut sui ab omni opere quiescen-

<--- Page Split --->

do quietem illam significarent. Ad Hebr. iv, 10 : Qui ingressus est in requiem ejus, etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut a suis Deus.

« Maria Magdalene, »

Quæ terrifica interpretatur, quæ cæteris audacior fuit, et hæc audacia ex amore provenit. Unde de amore ejus dicit Chrysostomus : « Magnus amor et « igne vehementior, et non est aliquid « quod ejus proprium impetum sustinere « possit. »

« Et Maria Jocobi, » hoc est mater Jacobi, « et Salome, » hoc est, filia Salome ; quarum due erant sorores, et tertia specialissima fuit Domino : cum quibus non erat beata Virgo, quia fides ejus non nutavit a spe Resurrectionis. Probabile autem erat quod cum eis erant aliae mulieres, quae non commemorantur : quia iste erant potissime, et aliae erant quasi pedisseque istarum in religione Christiana.

Iste ergo « emerunt » magnis pretiis « aromata, » quasi aeromata dicta, quia diffundunt longe lateque bonum odorem in aerem : significantia famam Crucifixi longe lateque diffundendam. II ad Corinth. ii, 14 et 15 : Deo gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco : quia Christi bonus odor sumus Deo. Cantic. iv, 10 : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata.

« Ut venientes, » ex devotione ad visitandum sepulcrum, « ungerent Jesum : » quia tunc moris erat ungere corpora mortuorum, ut praefiguraretur quod resurrectura erant unguento plene gloriae delibuta. In figura hujus Joseph, Genes. i, 2 : Præcepti servis suis medicis, ut aromatibus condireut patrem. Aromata sunt virtutum, quas in conversatione habebant, significationes. Unguenta autem præsignant gloriam resurrectionis, in qua surgent delibuta.

« Et valde mane , »

Invigilia matutina, ut congrueret facto Veteris Testamenti, Exod. xiv, 24 et 25 : Jamque advenerat vigilia matutina, et ecce respiciens Dominus super castra Ægyptiorum, per columnam ignis et nubis, inter fecit exercitum eorum : et subvertit rotas curruum, ferebanturque in profundum. Hoc enim factum est tempore Resurrectionis, cum victor ab inferis Christus resurrexit.

« Una sabbatorum, » hoc est, prima sabbatorum, quia unum et primum apud Judæos est idem : et apud omnes qui numero litterarum significant nomina ordinalia numerorum, sicut primum et secundum et tertium, etc.

Una ergo sabbatorum, quae est dies dominica. Sabbatum enim hic septimana dicitur, propter hoc quod dies septimane a sabbato numerantur sic, prima sabbati, hoc est, prima a sabbato, et secunda sabbati, et tertia, et sic de aliis : unde, Luc. xvii, 12 : Jejuno bis in sabbato, hoc est, in septimana numerata a sabbato.

« Veniunt, » ex devotione et fide quam habebant ad Dominum, « ad monumentum. » Inde enim dicitur monumentum, quia admonitio est mortuorum, ut sint in recordatione vivorum. Psal. cx1, 7 : In memoria æterna erit justus, ab auditione mala non timebit. Et ideo tituli scribuntur in tumulis mortuorum, qui epitaphia dicuntur, ut memoria eorum apud vivos remaneat. Proverb. x, 7 : Memoria justi cum laudibus.

« Orto jam sole, » videtur autem contrarium quod dicitur, Joan. xx, 1, ubi dicitur : Cum adhuc tenebræ essent. Ad hoc hoc autem dicit Augustinus, quod cum venerunt, tenebræ erant : sed tamen aurora apparuit, quando radii solis tenebris se immiscuerunt, nec adhuc solis corpus apparuit : et ideo cum dicit, « Orto jam sole, » intelligendum est, quod solis ortus fuit per radiorum appa-

<--- Page Split --->

ritionem, et non per corporis sui ortum de sub terra.

Quod autem dicit : « Orto jam sole, » significat quod tunc primo radii solis in nubibus inceperunt apparere. Quod significabat jam surrexisse solem justitiæ, de quo dicitur, Malach. iv, 2 : Orietur vobis timentibus nomen meum Sol justitia, scilicet Christus Deus noster, et sanitas in pennis ejus, quam oriri dicit Job 1, sed non malis, ad salutem. Job, in, 9 et 4 : Non videat ortum surgentis aurora, et non illustretur lumine.

« Et dicebant ad invicem, »

Sollicita de lapidis revolutione, ut possent ingredi in sepulcrum : et hoc est quartum divisionis praecedentis. « Quis » virilis fortitudinis, « revolvet nobis, » qua feminae imbecilles sumus, « lapidem » gravissimum. Infra, y. 4 : Erat quippe magnus valde.

« Ab ostio, » hoc est, ab apertura spelunca, « monumenti : » hoc enim feminea imbecillitati erat impossibile.

« Et respicientes, »

Quia ex desiderio iterum et iterum adspiciebant : et quia semper suis adest Deus, « viderunt revolutum lapidem. » Quod qualiter factum sit, Matth. xxvii, 2 et 4, dicit quod Angelus Domini accedens revolvit lapidem... Prae timore autem exterriti sunt custodes, et facti sunt velut mortui, qui custodes erant infra cryptam spelunca, in qua erat monumentum.

Et reddit causam sollicitudinis mulierum, dicens : « Erat quippe magnus valde, » et mulierum superans imbecillitatem. Hoc enim voluit Dominus, ut esset insuspicabilis Resurreccio : sed illi possibile fuit, qui etiam totam terram sua Resurrectione tremere fecit. Psal. lxxv,

9 et 10 : Terra tremuit et quievit, cum exsurgeret in judicium Deus.

« Et introeuntes in monumentum, viderunt juvenem sedentem in dextris, coopertum stola candida, et obstupuerunt. »

Describit hic personam ejus qui Resurrectionem nuntiavit.

Dicuntur autem hic tria : ubi scilicet nuntium Ressurectionis invenerunt : et qualiter invenerunt : et quod ad magnifcientiam ejus obstupuerunt.

Dicit igitur : « Et introeuntes in monumentum, » hoc est, in cryptam exteriorem monumenti, -cujus ostium introitus fuit ad Orientem, « viderunt, » statim revelatis oculis, « juvenem, » ipso habitu corporis juvenilis prætendentem immortalitatem gloriosa Ressurectionis : quia, sicut dicitur, ad Hebr. viii, 13 : Quod antiquatur et senescit, prope interitum est. Et Philosophus : « Omnis secundum naturam corruptio in hac vita, est sicut senectus et vetustas. » In Resurrectione autem nemo senescit, quia sicut dicitur, Matth. xxii, 30 : Erunt sicut Angeli Dei in caelo.

« Sedentem, » quiescentem, quia in æternis nemo laborat. Apocal. xiv, 13 : Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis.

« In dextris, » quia sinistra temporalium jam transiit. Ad Coloss. ii, 1 et 2 : Quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens : quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram. Dextera enim significat æterna, in quibus jam et corporaliter quievit Dominus.

« Coopertum stola candida. »

Candor enim vestis, ut dicit Gregorius, significat amictum luminis, quo Chri-

<--- Page Split --->

stus corporaliter jam indutus significatur. Psal. ciii, 2 : Amictus lumine sicut vestimento. Sapient. vii, 26 : Candor enim est lucis æternæ, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Significat etiam ad amicos Christi blandimentum lenitatis : quia candor blandus est color. Candor dicitur albedo candens, quæ lumine sibi incorporato candet, sicut color argenti. Marc. ix, 2 : Vestimenta ejus facta sunt splendentia et candida nimis velut nix, qualia fullo non potest super terram candida facere. Et voluit Angelus sic blandiens venire, ne mulieres territe de sepulcro fugerent. Matthæus autem, xxviii, 3, dicit, quod erat adspectus ejus sicut fulgur, quod terribile erat : et hanc formam assumpsit Angelus, ut terreret custodes. Unde, ibidem, 4, dicitur : Præ timore autem ejus exterriti sunt custodes, et facti sunt velut mortui.

« Et obstupuerunt »

Mulieres, præ gaudio et admiratione tantæ visionis.

Multæ autem contrarietates hic esse videntur inter Evangelistas. Matthæus, xxvii, 1, dicit, quod mulieres ad monumentum venerunt vespere sabbati, quæ lucescit in prima sabbati. Luceæ autem, xxiv, 1, dicitur : Una sabbati valde diluculo, venerunt ad monumentum. Et, Joan. xx, 1 : Cum adhuc tenebræ essent. Hic autem quod venerunt orto jam sole. Hic ergo multiplex apparet contrarietas : prima inter Matthæum et Marcum : quia Matthæus dicit quod venerunt vespere, Marcus autem dicit quod mane, orto jam sole. Secunda inter Marcum et Joannem : quia Joannes dicit quod venerunt, cum adhuc tenebræ essent, Marcus autem quod orto jam sole. Tertia inter Joannem et alios : quia, Joan. xx, 1, dicitur sola Maria Magdalena venisse : alii autem dicunt plures mulieres venisse. Has autem et similes contrarietates determinat Augustinus in libro de

Concordia Evangelistarum, dicens, quod « vespera a qua nox incipit cum nocte et die sequenti ad unam refertur diem. » Et quia in vespera unguenta paraverunt ad veniendum, ideo Matthæus dicit, quod tunc venire coeperunt : et cum adhuc tenebræ essent erant in via veniendi, sicut dicit Joannes : sed orto jam sole non per corpus solis, sed per radios diluculi pervenerunt. Quod autem Joannes dicit Magdalenam venisse, per hoc non negat etiam alias venisse, quamvis de sola Magdalena faciat mentionem : quia principalis fuit inter eas, et aliae quasi obsequentes illi.

« Qui dicit illis : Nolite expave- 5 scere. »

Tangitur de Resurrectionis Christi nuntiatione.

Tria autem hic dicuntur : confortatio mulierum, et nuntiatio Resurrectionis, et mulierum taciturnitas ex timore.

Dicit igitur : « Nolite expavescere. » Pavor enim est in cordis fuga secundum systolen : sed expavescere est quando pavor etiam in tremore corporis manifestatur. Job, iv, 14 : Pavor tenuit me, et tremor. Psal. liv, 6 : Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebræ. Contra tales ergo motus confortat Angelus, et est sigum boni Angeli, sicut, Luc. i, 13 : Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. Et postea, y. 30 : Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum. Gregorius : « Ti- « meant qui ad societatem Angelorum « se non pertinere considerant : vos au- « tem cur timetis, quæ vestros concives « videtis ? »

Attendendum autem est quod Matthæus dicit Angelum revolvisse lapidem et sedisse super eum, et hæc mulieribus dixisse. Marcus autem, quod sededat in monumento. Ad hoc autem dicit Augustinus, quod « duo fuerunt : unus in-

<--- Page Split --->

tus, de quo loquitur Marcus : alter extra, de quo loquitur Matthæus. » Hæc autem solutio non est necessaria : quia lapis qui super os speluncæ jacuit, etiam revolutus intra cryptam exteriorem sepulcri jacebat : et ideo quamvis super lapidem sederit, tamen intra cryptam sedebat supra lapidem et sic uterque verum dicit.

« Jesum quæritis Nazarenum, crucifixum : surrexit, non est hic : ecce locus ubi posuerunt eum. »

Hic tangitur nuntium, quod continet tria : scilicet obsequii commemorationem, resurrectionis nuntiationem, et nuntiationis ad discipulos injunctionem. Dicit igitur : « Jesum quæritis, » Salvatorem, « Nazarenum, » per conversationem florentem in gratia, et per resurrectionem florentem in gloria. II Reg. XXII, 5 : Cuncta salus mea : nec est quidquam ex ea quod non germinet. Cantic. n, 12.: Flores apparuerunt in terra nostra.

« Crucifixum, » morte pro nobis mulctatum, et cruce turpatum ex obedientia Patris pro omnibus nobis. Ad Philip. ii, 8 : Factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis. Hæc autem omnia Angelus dicit, scilicet, secretum commemorat, dispositionem quæsiti annuntiat, ut sciatur ex Deo esse nuntius, qui talia scire potuit, ut ita sermo ejus apud sanctas fæminans fiat credibilis. Psal. xcii, 5 : Testimonia tua credibilia facta sunt nimis.

rum numquam computandus, Gregorius : « Ut quid quæritis viventem cum mor- « tuis ? » Matth. XXII, 32 : Non est Deus mortuorum, sed viventium. Actuum, II, 24 : Quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni : juxta quod impossibile erit teneri illum ab eo. David enim, Psal. xv, 10, dixerat in eum : Non dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ, adimplebis me lætitia cum vultu tuo.

Ponit autem Resurrectionis signa, dicens : « Ecce locus, » sudarium et linteamina quibus involutus fuit continens, ut sciatis quod mortis fasciis non est de cætero circumligandus. Psal. xix, 12 : Conscidisti saccum meum, et circumdedisti me lætitia.

« Ubi posuerunt eum » manus sanctorum Nicodemi et Joseph ab Arimathæa. Locus autem intacto signaculo fuit clausus : ut sicut de Virginis utero exivit intacto pudoris signaculo, sic de tumulo exivit non apertis sigillis quæ posuerunt Judæi, custodes sepulcro adhibentes. Matth. xxvi, 66 : Signantes lapidem cum custodibus. Hoc autem ideo factum est, ut esset insuspicabilis Resurrectio : quia si signa fracta fuissent, dicere poterant quod aperto sepulcro discipuli fuissent eum furati, nunc autem remanentibus signaculis nihil dicere poterant. Et ideo intelligitur quod Angelus dicens : « Ecce locus, » tunc primo lapidem removit, vel parum remotum longius a spelunca ejecti, ut mulieres in speluncam possent respicere.

« Surrexit. »

Ecce nuntium Resurrectionis, quod consolatorium fuit vespertini fletus, quando unguenta tamquam mortuo ungendo paraverunt. Psal. xxix, 6 : Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia.

« Non est hic, » cum mortuis, sed potius cum semper vivis, in congerie mortuo-

« Sed ite, dicite discipulis ejus, et Petro, quia præcedit vos in Galilæam : ibi eum videbitis, sicut dixit vobis. »

Injunctio est nuntiationis ad discipulos, in qua quatuor dicuntur : quod in communi dicatur discipulis, quod specialiter Petro, et dicitur locus ubi appareat, et verificatio verbi quod prædixit.

Dicit igitur : « Sed ite, » non tar-

<--- Page Split --->

dantes inter mortuos vitam quaerendo : sed ite, « nuntiate, » vitam nuntiando, « dicite discipulis ejus, » qui digni sunt vita. Eccli. iv, 12 : Sapientia filiis suis vitam inspirat. Osee, vi, 3 : Vivificabit nos post duos dies : in die tertia suscitabit nos. Psal. lxxix, 19 : Non discedimus a te, vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus.

« Et Petro » specialiter, ne desperet de negatione. II ad Corinth. ii, 7, confortate in illum charitatem, ne forte abundantiori tristitia absorbelatur. Negatio enim sua dispensatoria fuit ad multorum peccatorum consolationem. Luc. xxii, 31 et 32 : Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos ut cribraret sicut triticum : ego autem rogavi pro te, ut non deficial fides tua : et tu aliquando conversus confirma fratres tuos.

« Quia præcedit vos, » sicut dux itineris. Mich. ii, 13 : Ascendet pandens iter ante eos.

« In Galilæam » autem præcessit, ut ubi fuit initium splendoris gratiae, ibi esset etiam initium splendoris gloriæ. Isa. ix, 1 et 2 : Aggravata est trans Jordanem Galilææ gentium. Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam : habitantibus in regione umbræ mortis, lux orta est eis.

« Ibi eum videbitis, » oculis corporeis. Joan. xvi, 22 : Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum : et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Isa. lxvi, 14 : Videbitis, et gaudebit cor vestrum.

« Sicut dixit vobis. » Ecce veritas sermonum Domini, qui omnia hæc prædixit. Matth. v, 18 : Iota unum, aut unus apex non præteribit a lege. Et, Matth. xxiv, 35 : Cælum et terra transibunt, verba autem mea non præteribunt.

numento, invaserat enim eas tremor et pavor ; et nemini quidquam dixerunt, timebant enim. »

Ecce taciturnitas mulierum ex solo timore proveniens.

Et hoc est quod dicit : « At illæ, » mulieres, « exeuntes de monumento, » hoc est, de crypta monumenti, « fugerunt, » timore perterritæ, « de monumento, » magnitudine visionis percussæ. Job, iv, 14 et 15 : Pavor teunit me, et tremor : et cum spiritus me præsente transiret, inhorruerunt pili carnis meæ.

Et hanc causam subjungit : « Invaserat enim eas pavor » cordis, « et tremor » corporis : .et ideo non plenam fidem habentes in verbis Angeli, « nemini quidquam dixerunt, » non plene de verbis Angeli fiduciam habentes.

« Timebant enim, » de his quæ videbant et audiebant. Ad Hebr. xn, 21 : Exterritus sum, et tremebundus. Territus autem non certe judicat de auditis et visis. Job, ix, 36 : Neque enim possum metuens respondere. Timor enim fuga cordis est : et ideo judicium verum de re aliqua habere non potest.

« Surgens autem mane, prima sabbati, apparuit primo Mariæ Magdalene, de qua ejeceral septem dæmonia.

Illa vadens nuntiavit his qui cum 10 eo fuerant, lugentibus et flentibus.

Et illi audientes quia viveret et vi- 11 sus esset ab ea, non crediderunt. »

Hic agitur de apparitione. Et dicuntur tria : in quorum primo de triplici continetur apparitione, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum 1 : in secundo, continetur de assumptione, ibi, y. 19 : « Et Dominus quidem Jesus, etc. » In tertio, continetur de discipulo-

<--- Page Split --->

rum missione, ibi, y. 20 : « Illi autem profecti, etc. »

Prima autem harum secundum triplicem apparitionem dividitur in tres partes, quae patent in littera.

Dicit igitur : « Surgens autem mane, prima sabbati, » quae erat prima post sabbatum : et haec est quam diem Dominicam appellamus. Surrexit autem ut ad alta nos surgere doceret. Ad Coloss. ii, 1 : Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Mane autem surrexit, ut tenebras omnis ignorantiae et infidelitatis se pellere doceret. Psal. cxxxvii, 12 et 11 : Nox sicut dies illuminabitur..., et nox illuminatione mea in delicis meis. Mich. vi, 8 : Cum sedero in tenebris, lux mea est. Prima sabbati autem surrexit, ut jam ad sabbatum suos transivisse significaret. Isa. lxvi, 23 : Erit mensis ex mense, et sabbatum ex sabbato.

bus, » in vöcibus querulosis, « et flentibus, » in lacrymis präe desiderio videndi eum. Joan. xvi, 20 : Quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit, vos autem contristabimini.

« Et illi, »

Discipuli, « audientes quia viveret, » post tormenta passionis et mortis, « et visus esset ab ea, » Magdalena, « non crediderunt » post tot pœenas mortis hominem posse vivere. Genes. xix, 14 : Visus est eis quasi ludens loqui : et ideo non crediderunt.

Tamen jam tres apparitiones factae sunt : primo enim apparuit Maria Magdalena, sicut hic dicitur : secundo autem mulieribus, quando tenuerunt pedes ejus 2. Tertio apparuit Petro, sicut dicitur, Luc. xxiv, 34 : Quod surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni.

« Apparuit primo Mariae Magdalene, »

Inter eos in quibus probavit Resurrectionem. Matri enim Mariae Virgini beate apparuit omnium primo : non ut probaret Resurrectionem, sed ut eam visu suo latificaret : sed in Maria Magdalena Resurrectionem probavit.

Et dicit quare huic primum apparuit, dicens : « De qua ejecerat septem demonia 1. Ad Roman. v, 20 : Ubi abundavit delictum, superabundavit gratia. Psal. lxxxvi, 5 : Memor ero Rahab et Babylonis scientium me. Gregorius : « Septem « daemonia Maria habuit, quae universis « vitiis plena fuit. »

« Post haec autem, duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie, euntibus in villam,

Et illi euntes nuntiaverunt caeteris : nec illis crediderunt. »

« Post haec autem. » Quae hic est apparitio secunda : tamen inter eas, quae in die Pascha e facta sunt, est quarta.

Et hoc est quod dicit : « Duobus ex eis » discipulis, sicut dicitur, Luc. xxiv, 13 et seq., quorum unus fuit Lucas, et alter Cleophas, ambulantibus in castellum, cui nomen Emmaus, in via dum ambularent.

« Illa v adens, »

Et videns Dominum, gaudium hoc sola tenere noluit : sed « nuntiavit his qui cum eo erant, » discipulis, « lugenti-

« Apparuit in alia effigie, » hoc est, in specie peregrini : quia peregrinus erat in mentibus eorum.

Et hoc est : « Euntibus in villam, » castellum scilicet Emmaus, quod erat castellum Cleopha».

<--- Page Split --->

« Et illi, »

Scilicet duo discipuli, cognoscentes eum in fractione panis, « euntes, » hoc est, in Jerusalem regredientes, « nuntiaverunt cæteris » discipulis : « nec illis crediderunt. » Quæ fuit quarta apparitio.

Et tunc juanis clausis ipso die, quando Thomas non erat cum eis, apparuit decem Apostolis et aliis discipulis, sicut dicitur, Joan. xx, 19 et seq.

Et hæ sunt quinque apparitiones in ipso die Paschæ perfectæ. Has quinque apparitiones repræsentat Ecclesia, quia quinquies in Missa se sacerdos convertit ad populum : et quasi vultum pro apparitione repræsentans eis, et toties dicit : « Dominus vobiscum. »

Postea etiam legitur in Evangelio quinquies apparuisse : quorum apparitionem prima fuit post octo dies, quando Thomas fuit cum eis, et dixit ei quod inferret digitum in loca clavorum 1. Septima fuit ad mare Tiberiadis septem facta discipulis, sicut dicitur, Joan. xxi, 1 et seq. Octava fuit facta undecim discipulis in Galilæa. Matth. xxvii, 16 : Undecim discipuli abierunt in Galilæam, in montem ubi constituerat illis Jesus. Nona autem facta est in cænaculo Jerusalem, undecim discipulis facta : et de illa hic loquitur. Decima facta est in ipso die Ascensionis in monte Oliveti, sicut dicitur, Luc. xxiv, 50 et 51.

Dicit autem hic duo : scilicet, de ipsa apparitione, et de ascensione.

De apparitione quidem dicit tria : modum apparitionis, modum exprobrationis, et modum missionis.

De modo apparitionis dicit tria : scilicet, ordinem temporis quo facta est apparitio, modum devotionis quo tenebantur hi quibus apparuit, et modum ipsius apparitionis.

Dicit igitur : « Novissime autem, » non quoad numerum apparitionis, sed quoad ordinem dierum : quia quadragesimo die a Resurrectione facta est hæc apparitio in mane in Jerusalem in cænaculo, post quam diem in nullo alio die apparuit.

« Recumbentibus, » in cœna et devotione fractionis panis : quando et ipse Dominus apparens comedit cum eis, Act. i, 1 : Et conversens, præcepit eis ab Jerosolvmis ne discederent, sed exspectarent promissionem Patris, quam audistis (inquit) per os meum.

« Illis undecim discipulis. » Glossa : « Ut omnes testes sint et omnibus narrent, quod communiter viderunt et audierunt. » Act. 1, 8 : Vos eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judæa et Samaria, et usque ad ultimum terræ.

« Apparuit, » scilicet illis undecim Jesus Salvator, qui semper salvat sperantes in se. Est autem apparitio, manifestatio perfecta occulti, et præter spem et providentiam ejus cui manifestatus ostenditur.

De nona ergo hic loquitur : de qua etiam loquitur Lucas, Act. i, 9.

« Et exprobravit. »

« Novissime, recumbentibus illis undecim apparuit : et exprobravit incredulitatem eorum et duritiam cordis, quia iis qui viderant eum resurrexisse non crediderunt. »

Exprobratio est objectio ex probro : quod probrum fuit, quod tantis visis argumentis Resurrectionis, tantis auditis signis per testes idoneos propositis, non crediderunt. Joan. vii, 46 : Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi ? Ad Hebr. ii, 3 et 4 : Ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, contestante Deo signis et portentis, et variis virtutibus, et

<--- Page Split --->

Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem.

Ideo ergo exprobravit « incredulitatem eorum. » Luc. xxiv, 23 : O stulti et tardicorde ad credendum!Matth. xv, 16: Adhuc et vos sine intellectu estis.

Sapient. i, 7 : Spiritus Domini replevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia. Psal. xxiii, 1 : Domini est terra, et plenitudo ejus : orbis terrarum, et universi qui habitant in eo.

« Et duritiam cordis, » quod tot signa ad fidem emollire non poterant. Ezechiel. xxxvi, 26 : Auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum.

« Quia iis qui viderant eum resurrexisse, » sicut Maria Magdalene, Petro, et aliis, « non crediderunt. » Tot enim et tam magna signa mortis apparuerunt, quod nihil poterant aestimare de vita ipsius : unde et Thomas dixit : Nisi videro in manibus ejus fixuram clavorum, et imitam digitum meum in locum clavorum, et mittam manum meam in latus ejus, non credam 1.

15

« Et dixit eis : Euntes in mundum universum, prædicate Evangelium omni creaturæ. »

Tertium est de missione ipsorum ad convertendum mundum.

Tria autem dicit, scilicet, quod mittit ad prædicandum, et quibus, et qua utilitate.

« Prædicate Evangelium. »

Nihil aliud. Job, xxix, 22: Verbis meis nihil addere audebant, et stillabat super eos eloquium meum. Ezechiel. ii, 7 : Loqueris verba mea ad eos. Hoc enim est bonum salutis nuntium. Isa. xli, 27 : Jerusalem evangelistam dabo.

« Omni creaturæ, » hoc est, homini qui secundum corpus et animam convenit omni creaturæ : secundum corpus quidem habet in se substantiam elementorum, coagulationem cum mineralibus, complexionem cum vegetabilibus, compositionem cum animalium corporibus, æqualitatem complexionis et compositionis cum cælestibus : secundum animam autem, quia est cum non vivis, vivit cum vegetabilibus, sentit cum animalibus, intelligit cum Angelis. Et ideo homo dicitur omnis creatura. Joan. xii, 32: Omnia traham ad meipsum. Sapient. xi, 25 : Diligis enim omnia quæ sunt, et nihil odisti eorum quæ fecisti.

Dicit autem in primo tria : profectum prædicantium, universitatem eorum quibus prædicandum est, et quid prædicamdum.

Dicit igitur : « Euntes, » hoc est, continuis profectibus in prædicando proficientes. Psal. lxxxiii, 8 : Ibunt de virtute in virtutem. Psal. cxxv, 6 : Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. Ezechiel. 1, 14 : Animalia ibant in similitudinem fulguris coruscantis.

« In mundum universum, » non in Judæam tantum. Isa. xlix, 5 : Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad ultimum terræ. Psal. xviii, 5 : In omnem terram exivit sonus eorum, etc.

« Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit : qui vero non crediderit, condemnabitur. »

Hic tangit utilitatem. Et duas tangit utilitates : unam ex parte audientium, et unam ex parte prædicantium.

Ex parte audientium duo sunt, scilicet, meritum devotionis audientium, et meritum justitiae ex parte contemnentium.

De primo dicit : « Qui crediderit, » fide formata. Joan. iii, 16 : Ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam æternam.

<--- Page Split --->

« Et baptizatus fuerit, » vel baptismo aquae : vel si ille haberi non potest, bathismo flaminis, vel sanguinis 1. I ad Corinth. x, 1 et 2 : Patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt, in nube et in mari. Baptizati sunt, dicit propter baptismum aquae : in nube autem dicit fuisse, propter baptismum flaminis, sive spiritus : et in Mari rubro dicit, propter baptismum sanguinis. Matth. xxvni, 19 : Euntes ergo docete omnes gentes : baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti.

« Salvus erit, » salute æterna, liberante a peccatis et pecnis : quia baptismus exterius non requirit neque gemitum, neque planctum. Psal. xlui, 8 : Salvasti enim nos de affligentibus nos, et odientes nos confudisti. Matth. i, 21 : Vocabis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Hoc significatum est, Exod. xv, 3, ubi dicitur : Descenderunt in profundum quasi lapis, quia omnes Ægyptii, hoc est, peccata merguntur in baptismo.

« Qui vero non crediderit, »

Per meritum justitiae infidelitatis suae, « condemnabitur, » æterna condemnatione. Luc. xix, 37 : Inimicos meos illos qui noluerunt me regnare super se, adducite huc, et interficite ante me. Isa. lxii, 3: Calcavi eos in furore meo, et conculcavi eos in ira mea.

« Signa autem eos qui crediderint, hæc sequentur : in nomine meo dæmonia ejicient, linguis loquentur novis,

Serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint non eis nocebit, super ægros manus imponent et bene habebunt. »

Fructus est ex parte prædicantium, fideliter et credentium.

Et dicit quinque, quæ per ordinem patent in littera.

Et hæc quidem præmittit in communi, dicens : « Signa autem eos qui crediderint, » propter meritum fidei. Joan. xii, 12 : Qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado.

« Hæc sequentur » sermonem eorum. Ad Hebr. ii, 4 : Contestante Deo signis, et portentis, et variis virtutibus.

« In nomine meo »

Invocato et honorato. Joan. xvi, 23 : Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis.

« Dæmonia ejicient. » Hoc est primum : quia vis expellitur dæmonis, ne possit impedire a fide percipienda, et sacramento fidei : quod Ecclesia observat in suis exorcistis. Luc. iv, 11 : Exibant autem dæmonia a multis clamantia, et dicentia : Quia tu es Filius Dei. Præsentiam enim Christi in corde per fidem vis dæmonis sustinere non potest.

« Linguis loquentur novis. »

Hæ linguæ sunt locutio divina et Angelorum de cœlestibus et gaudiis æternorum. I ad Corinth. xiv, 26 : Unusquisque vestrum psalmum habet, doctrinam habet, apocalypsim, hoc est, revelationem, habet, linguam habet, etc. Isa. 1, 4 : Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo.

« Serpentes tollent, »

Ad litteram. Sicut Paulus, cujus manui adhæsit vipera, et excussit eam in

<--- Page Split --->

ignem 1. Et Jacobus duos ingentes dracones emisit in desertum, quos Hermogenes et Philetus concitaverant contra eum. Tamen spiritualiter hoc impletur in sacerdotibus Ecclesiae, qui absolvunt serpentes de cordibus fidelium per compunctionem, et confessionem, et satisfactionem. Job, xxvi, 13: Spiritus Domini ornavit caelos, et obstetricante manu ejus eductus est coluber tortuosus.

« Et si mortiferum quid biberint, etc. »

Hoc ad litteram impletum fuit in Joanne ante portam Latinam, qui venenum bibit, quod ei non nocuit. Spiritualiter impletur in ministris Ecclesiae : qui cum sint medici spirituales, venenum bibunt, quando peccata aliorum per auditum et compassionem in se suscipiunt: quod illis non nocet, et sanant peccatores. Sicut medici qui exsugunt morsus venenatorum ab his quos venenata percusserunt. Job, xxiv, 7 et 8: Quis est vir ut est Job, qui bibit subsamationem quasi aquam? Qui graditur cum viris operantibus iniquitatem, et ambulat cum viris impiis ? Isa. xi, 8 et 9: Delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis: et in caverna reguli, qui ablactatus fuerit manum suam mittet. Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo, quia repleta est terra scientia Domini, sicut aquae maris operientes. Sicut enim ipsa venenata serpentem aeneum non sustinuerunt 2, ita venenum non potest nocere habenti ad serpentis intuitum formatam fidem. Unde, Act. x, 13, de talibus dictum est Petro: Occide, et manduca. Et quod timeret, subjunxit, 3. 13: Quod Deus purificavit, tu ne commune dixeris. Psal. xc, 13: Snper aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem.

Sic ergo: « Simortiferum quid biberint,

non eis nocebit :» et tamen aliis valebit ad curam perfectae sanitatis percipiendam.

« Super aegros, »

Quarumcumque aegritudinum, « manus imponent, » ad litteram, vel ad operationis exemplum. Et ad tactum eorum, « bene habebunt, » perfectae sanitatis beneficium et corporaliter et spiritualiter consequentes. Act. ix, 40 et 41, ubi Petrus dedit manum Tabitha : et erexit eam, et sanctis ac viduis assignavit vivam. Matth. ix, 18: Veni, impone manum super eam, et vivet. Et de sacramentali manus impositione, Act. viii, 17: Tunc imponebant manus super illos, et accipiebant Spiritum sanctum. Et qui accipit Spiritum sanctum, non potest nisi bene habere.

« Et Dominus quidem Jesus, postquam locutus est eis, assumptus est, in coelum, et sedit a dextris Dei. »

Tangitur decima apparitio, quae facta est in die Ascensionis in monte Oliveti.

Et tanguntur hic duo, scilicet ascensio, et ex parte discipulorum ministerii et legationis sibi injunctae perfectio.

In Ascensione tria tanguntur, scilicet eruditio consolationis, ascensio exaltationis, et corregratio ascendentis in æqualitate Patris.

De primo dicit : « Et Dominus. » Vere Dominus, qui se probavit et vitæ et mortis habens potestatem. Esther, xiii, 11 : Dominus omnium es.

« Quidem Jesus, » qui salvat omnes sperantes in se. Psal. xlii, 8 : Salvasti enim nos de affligentibus nos. Eccli. xlvi, 1 et 2 : Fortis in bello Jesus Nave,... secundum nomen suum, maximus in salutem electorum Dei.

« Postquam locutus est eis, » quæ ad eruditionem suæ consolationis pertine-

<--- Page Split --->

bant : quae, Act. 1, 4 et 8, describuntur. Ibi certificavit eos de promisso Patris, et splendore scientiae in spiritu veritatis, et ardore affectionis in spiritu charitatis. Isa. 1, 4 : Erigit mihi aurem, ut audiari quasi magistrum. Isa. vnt, 11 : Sicut in forti manu erudivit me, ne irem in via populi hujus.

« Assumptus est in cœlum. »

Tangitur ascensio, exaltationis. Non autem virtute aliena. est assumptus, sed propria virtute ascendens per congratulationem totius militiae cœelestis et occursum, in gloriam paternam est assumptus. Psal. lxxxviii, 19 : Domini est assumptio nostra, et sancti Israel regis nostri. Mich. ii, 13 : Ascendet pandens iter ante eos. Hic adest noster luctator, Genes. xxxv, 1, cui dicitur : Surge, Jacob, et ascende Bethel, hoc est, domum Dei, et habita ibi, facque altare Deo. Ad Hebr. ix, 24 : Non in manufacta sancta Jesus introivit, exemplaria verorum, sed in ipsum cœlum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis.

« Et sedet a dextris Dei, »

Corregnans Patri in omni aequalitate secundum deitatem, et fruens potissimis honis Patris secundum humanitatem. Ad Roman. viii, 34 : Qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis. Ad Coloss. iii, 1 et 2 : Ubi Christus est in dextera Dei sedens : quae sursum sunt sapite, non quae super terram. Sedet autem in dextris cœli paterni, sicut totius cœli illuminator, etiam secundum humanitatem. Apocal. xxii, 5 : Et nox ultra non erit, et non egebunt lumine lucernae neque lumine solis, quoniam Dominus Deus illuminabit illos. Apocal. xxi, 23 : Claritas Dei illuminavit eam, scilicet civitatem Jerusalem, et lucerna ejus est Agnus. Unde sicut in terris illuminavit ad gratiam, ita in cœlis illuminat ad gloriam. Isa. ix, 1 : Surge, illuminare, Je-

rusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est.

« Illi autem profecti praedicaverunt 20 ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis.»

Tangitur impletio ministerii et legationis apostolicae.

Et tanguntur tria : profectus praedicantium, praedicationis exercitium, et divinum quod numquam defuit eis adjutorium.

De primo dicit : « Illi autem, » scilicet Apostoli, « profecti, » non tam passibus pedum quam passibus virtutum. Isa. xxvii, 6 : Qui ingrediuntur impetu a Jacob, florebit et germinabit Israel, et implebunt faciem orbis semine. Ezechiel. 1, 14 : Animalia ibant in similitudinem fulguris coruscantis.

« Predicaverunt »

Intelligenda, credenda, agenda, et appetenda. Intelligenda, quae subnixa sunt necessaria veritati : credenda, quae innituntur divinae auctoritati : agenda, quae vel timore fugienda sunt, vel ut honesta cum virtute complenda sunt : appetenda quae beatos faciunt.

De primis dicitur in Psalmo cx, 10 : Intellectus bonus omnibus facientibus eum. Daniel. x, 1 : Intelligentia opus est in visione. II ad Timoth. ii, 7 : Intellige quae dico : dabit enim tibi Dominas in omnibus intellectum.

De credendis dicitur, Joan. xiv, 1 : Creditis in Deum, et in me credite. Matth. xvii, 19 : Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic : Transi hinc illuc, et transibit, et nihil impossibile erit vobis.

De agendis autem dicitur, Sapient. viii, 7 : Sobrietatem et prudentiam docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus.

De appetendis dicitur, Matth. vi, 33 :

<--- Page Split --->

Quærite primum regnum Dei et justitiam ejus,et hæc omnia adjicientur vobis.

De his omnibus dicitur, II ad Timoth. iv, 1 et 2 : Testificor coram Deo et Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum ejus, prædica verbum : insta opportune, importune.

« Ubiq ue. »

Prædicationis in hoc notatur generalitas. Totum enim mundum sua compleverunt prædicatione. Isa. xlix, 6 : Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad ultimum terræ. Psal. xviii, 3 : In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum.

« Domino cooperante. »

Ecce Dei quod numquam defuit adjutorium.

Dicit autem duo : cooperationis divinae adjutorium, et sermonis per signorum efficientiam confirmationem.

Dicit igitur : « Domino cooperante, » hoc est, virtutem operis ministrante. Joan. xv, 5 : Sine me nihil potestis facere. Isa. xxvi, 12 : Omnia opera nostra operatus es nobis, Domine.

« Et sermonem confirmante. »

Sermo autem confirmatus est per exempla ostensionis, et signa probationis. De primo dicitur, Matth. v, 16 : Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in caelis est. Ad Roman. xv, 18 : Non audeo aliquid loqui eorum, quæ per me non efficit Christus.

De virtute autem signorum dicitur, ad Hebr. ii, 3 et 4 : Quomodo nos effugiemus si tantam neglexerimus salutem ? quæ cum initium accepisset enarrari per Dominum ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, contestante Deo signis, et portentis,et variis virtutibus. Sermo enim qui super naturam et rationem est, non nisi signis potest confirmari. Joan. x, 38 : Si mihi non vultis credere, operibus credite.

Et hoc est quod dicit :

« Sequentibus signis. »

Joan. xiv, 12 : Qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado. Psal. cxxxviii, 14 : Mirabilia opera tua, et anima mea cognoscit nimis. Eccli. xxxvi, 6 : Innova signa, et immuta mirabilia. Unde etiam comminatur his qui nec propter signa crediderunt, Joan. xv, 24 et 22 : Si opera non fecissem in eis quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent : nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Numer. xiv, 11 et 12 : Quousque non credent mihi in omnibus signis quæ feci coram eis ? Feriam igitur eos pestilentia, atque consumam. Sed eos qui credunt ex omnibus signis quæ nobis narrantur ex Scripturis, beatificabit Dominus. Daniel. iii, 99 et 100 : Signa et mirabilia fecit apud me Deus excelsus. Placuit ergo mihi prædicare signa ejus, quia magna sunt : et mirabilia ejus, quia fortia : et regnum ejus regnum sempiternum, et potestas ejus in generationem et generationem : cui est honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen.