TRACTATUS I

DE LONGITUDINE ET LATITUDINE LOCI PER DISTANTIAM AB ORBE.

CAPUT I.

Quod naturam loci scire oportet in scientia naturali, et quod peccant qui de hoc non quaerunt.

De natura locorum tractaturi quae

provenit ex habitudine loci ad cœlum, primo faciemus mentionem de his quae in Physicis determinata sunt 1. In his enim probatum est, quod locus est generationis principium activum, ut quidam putant. Cujus causa est, quia omne locatum se habet ad locum suum sicut materia ad formam : et quia superiora ad inferiora se habent sicut formae ad materias suas, sicut in libro de Cœlo et Mundo diximus 2, oportet quod superiora semper sint loca inferiorum : et ideo principium formationis inferiorum ex superioribus influitur eis sicut ex principiis activis.

Haec autem et alia ratio est : quia transmutatio omnis contenti est per continens : locus autem continens est : et ideo

1 IV Physic. tract. 1, cap. 1.

2 IV de Cœlo et Mundo, tract. II, cap. 7.

<--- Page Split --->

principium ex ipso est transmutationis ejus quod continet : putrescunt namque ea quae putrescunt et conservantur conservata per virtutem continentium corporum, sicut probari habet in IV Meteororum 1 : et ideo locum habere virtutem activam in locato non est ambiguum.

Amplius autem omnia corpora rectarum dimensionum moventur ad loca sua sicut ad generationis ipsorum principium aliquod, et sicut ad principium conservationis ipsorum aliquod. Ideo oportet scire naturam locorum et causam diversitatis ipsorum. Hanc enim naturam videmus in parvo mundo qui est quodlibet animatum. Cibum enim in animato moveri videmus ad quodlibet membrum sicut ad locum proprium in quo formam et esse accipit membri a virtute quae est in membro ad quod movetur : nec umquam ante valet cibus operationem suam perficere proprie, nisi sit perfecte virtutem membri ad quod movetur, adeptus, cujus perfectionis principium est membrum. Et similiter est absque dubio in quolibet corpore quod movetur ad locum secundum naturam.

Propter quod etiam a Peripateticis probatoriibus locus inter principia naturæ enumeratur. Dixerunt etiam propter eamdem causam loci naturam esse mirabilem. Et præcipue propter hoc : quia cum motor primus nobilitatem suam largiatur omni ei quod formatur ad esse, absque dubio non largitur distanti esse vel formam, nisi per quod sibi est propinquius : est autem propinquius continens quam contentum : et sic per locum continentem largitur locato et esse et formam. Est autem etiam hujusmodi simile in dialecticis et probabilibus, in quibus illatio et confirmatio conclusionis est ex loco propter similitudinem quæ sumitur ex loco naturali, et habitudinem ipsius

ad locatum, sicut diximus. Cum autem nullus omnino locus (proprie sumptus ut locus) sit mobilis, oportet ipsum esse omnino absque indigentia naturali : eo quod omnis motus physicus rectus est per indigentiam, cum omnino sit sequestratus ab omni indigentia privationis et materiæ, oportet ipsum esse in ratione alicujus divini et optimi, ad quod et propter quod est motus, et in quo accipitur esse rei et salus ejusdem.

Testificatur etiam ad hoc, quod videQuinta ratio, mus omnia corpora quæ diu sunt extra locum suæ generationis, eo quod elongata sunt a principio suæ conservationis et sui esse (et hoc non tantum modo videmus in hominibus et aliis animalibus, sed etiam in plantis quæ multum in diversa loca transferuntur) est similiter lapides propriis virtutibus destruuntur, quando diu sunt extra locum suæ generationis : et quamvis forte teneant colorem et figuram per tempus longum propter similitudinem corporum suorum, tamen, ut diximus, virtutem paulatim amittunt : et cum virtus ipsorum sit a tota specie ipsorum, et sit sequela complexionis ipsorum, constat quod etiam nomen speciei non retinet nisi æquivoce : et sunt sicut mortui qui propter desiccationem corporum longo tempore figuram retinuerunt.

Indicant autem hæc omnia quæ extra Sexta ratio. loca sua non natura, sed vi retinentur. In omnibus enim his inclinatio naturalis invenitur ad locum, qua in loca propria ferantur non prohibita : quod probatur etiam, quia, sicut in Physicis dictum est, non indigent motore ad ipsum locum nisi accidentali, quod scilicet removet obstaculum quod retinet locatum infra terminos alienos, et suæ naturæ non congruos.

Ex omnibus his igitur satis liquet, Quod oporlet scire na-

<--- Page Split --->

quod oportet scire naturam loci, nec sufficit tractatus qui in Physicis 1 habitus est de ipso, eo quod ille non nisi universaliter certificat de ipso : sed oportet nos scire diversitates locorum in particulari, et causas diversitatis ipsorum, et accidentia diversorum locorum : tunc enim perfecte sciemus ea quae generantur et corrumpuntur in locis. Et sicut non sufficit determinare naturam animalis in communi, et secundum genus, nisi sciantur etiam animalium diversitates in generatione, cibo, et moribus : ita non sufficit universaliter tradere de loco nisi tradatur diversitas locorum, et innotescant accidentia diversorum locorum, et causa accidentium. Propter quod tradentes scientiam naturalem, et non inducentes aliquid de diversitate locorum, peccant : et solatium quaerunt suae imperitiae, si dicunt non oportere de ipso quaerere. Non enim sufficit quod in mathematicis traditum est de hujusmodi diversitate, ubi traditur quae stellae, super quae loca, hoc vel illo modo oriantur, vec occidant, utrum scilicet oblique vel recte, et quae stellarum nec oriantur nec occidant, sed semper appareant, vel quae numquam, et quae oriantur et occidant aliquando : quia licet ex his sciatur situs climatum, non tamen per eadem sufficienter scitur natura locorum et diversitas complexionis eorum. Et ideo sicut in aliis naturis oportet scientiam naturalem usque ad specialia deducere, ita et in locis. Si enim nos considerationem ponimus in mixtis tantum non complexionatis, non sciemus perfecte naturam ipsorum, nisi sciamus omnes istorum differentias in metallis et lapidibus. Simile est de consideratione complexionatorum

et animatorum. Oportet igitur, quod etiam sic sit de scientia locorum. Et ideo præcipuos viros in philosophia, sicut fuit

Aristoteles et Plato, tractasse videmus de hujusmodi : licet libri eorum non integri, sed per partes ad nos venerint.

Sunt autem quidam dicentes locum non conferre nisi ad figuram, et non ad esse locati : eo quod est extrinsecum ambiens undique terminans, et tangens figuram locati : et ideo non oportere tradere dicunt scientiam diversitatis locorum in speciali scientiae naturalis : eo quod non operatur nisi ad accidens rei naturalis, et non per modum naturae quae est intrinsecum principium, sed, sicut dicunt, extrinsecus et per accidens continendo. Et horum errorem facile est refellere per ea quae dicta sunt.

Cum enim a cœelo sit omnis virtus factiva et operativa, nec derivetur haec virtus in extremum nisi per medium : medium autem est corpus locans, sicut ostendimus supra : oportet quod virtus rei faciens et terminans sit in loco : locus igitur ad esse operatur.

Amplius autem figura continens est esse et speciem in omnibus generans : qualiter igitur intelligi potest, quod locus operetur ad id quod est consequens, et nihil conferat ad antecedens? licet enim in libro de Cælo et Mundo dictum sit, « simplicia corpora habentia motum rectum esse rotunda per accidens, eo scilicet quod locantur in rotundo : » tamen hoc non est verum in compositis quae secundum naturam differunt propriis figuris, sicut differunt propriis speciebus : et ideo quod est in talibus causa figurae, est per prius causa speciei sic vel aliter figurate. Et etiam ipsa elementa per alium modum dicta natura sunt naturaliter rotunda, sicut nos in scientia Cæli et Mundi ostendimus.

His igitur de causis, postquam nos de mobilibus ad locum determinavimus, oportuit nos tangere de diversitate natu-

<--- Page Split --->

ræ locorum, et de causa diversitatis et de accidentibus, ut perfecta sit doctrina de mobilibus ad locum, quando in speciali scitur locorum diversitas. Et hunc librum per tres distinctiones dividimus. In prima enim ostendemus omnes diversitates ex orbe procedere in omnem loci differentiam. Et in secunda accidentia locorum diversorum. Et in tertia determinabimus particularia loca fluminum et civitatum et montium : hoc enim modo in hac scientia processerunt Aristoteles et Plato.

CAPUT II.

De distinctione locorum, ut sciatur cujus loci hic investigetur diversitas.

talibus non proprie, nec secundum naturam debetur locus : materia enim talium corporum prius habet formam substantialem quæ est indivisibilis et impartibilis, quam habeat quantitatem : et ideo perpetuitatem habent hujusmodi corpora secundum naturam : et forma in ipsis Formæ corporum cornon movetur, nec par se, nec per accilestium non movetur, ne per se, ne per se, habitis Cæli et Mundi, et Physicorum, nec per accidens.

aliquis secundum naturam suæ essentie, sicut debetur formis aliorum corporum. Sed quod sint in loco sic ordinata, deBetu eis ex ordine dignitatum suarum, rum cælesSeundum quem ordinem sunt causæ eorum, quæ fiunt in natura : in quo ordine universalius causans est ultimum ambiens alia. Et ideo oportet quod sit altius in loco secundum distantiam a centro, et claudens in se undique per circuitum alia : quia aliter non ubique per circuitum æqualiter efflueret virtutem ad esse eorum quæ naturaliter sunt. Talia igitur corpora proprie loquendo non locum habent, sed locus sunt corporum aliorum.

Corpora vero simplicia quæ rectum simplicia potius sunt loca aliorum quam quod habeant locum. Simplicium corporum est simplex locus, compositorum vero compositus.

Primum autem quod scire convenit, est quod locus dupliciter sumitur. Uno enim modo dicitur locus communiter omne corpus ambiens extrinsecus alterum corpus ratione superficiei continentis et tangentis ipsum. Alio autem modo locus dicitur concavum superficiei ad quod est motus alterius corporis. Primo autem modo nec generabilia nec corruptibilia sunt in loco : omnia autem corpora præter primum corpus habent extra se aliquod ambiens corpus, circa quod circumscribitur quantitas ipsorum. Cum autem hæc corpora quæ nec generantur nec corrumpuntur, tangunt se, non contingunt se nisi per modum mathematicum, quo nec immutat unum eorum alterum, nec immutatur ab ipso : et ideo

<--- Page Split --->

cus ignis, et attingit ipsum undique, sicut Peripatetici tradiderunt.

Est autem ratio ad hoc ex motu et subtilitate et caliditate ignis, et levitate et perspicuitate et aliis proprietatibus ignis. Ex motu quidem : quoniam sicut in Cælo et Mundo dictum est, ignis mo-

Locus autem qui simpliciter est super omnia tria elementa, concavum est orbis luna. Ex subtilitate autem : quoniam licet omne corpus secundum rationem divisibile sit in infinitum, tamen materia quatuor elementorum non potest subtiliari amplius quam subtilita sit sub forma ignis 1. Est autem locus connaturalis locato, sicut ante diximus. Non potest igitur locari ignis in corpore grossioris superficiei quam sit ipsum, cum locus formalior sit in omnibus quam locatum. Oportet igitur quod in ultima orbis superficie locetur, eo quod haec sola formalior est ipso. Ex ratione vero caliditatis hoc idem probatur : quia caliditas in summo clarificat et subtiliat. Caliditas autem in summo est propinquissima causae caliditatis, quae est motus materia superiorum, et vicinitas lucis eorum. Materia igitur vicinissima orbi, calida est in summo : et ideo concavum orbis ultimi proprius locus est eisdem.

Amplius autem hoc ostenditur ex levitatis et simplicitatis diffinitione, quam in Cælo et Mundo determinavimus : si enim levitatis comparatae est moveri super corpora quaedam, levitatis simplicis erit moveri super omnia generabilia corpora. Est autem motus ad locum connaturalem et proprium. Locus igitur ignis erit in concavo luna super omnia corpora habentia motum rectum. Perspicuus etiam est ignis sicut apparet ex eo quod non tegit nobis corpora quae sunt super ipsum : et est inter caetera elementa magis perspicuus, eo quod est oinnibus subti-

lior et rarior : perspicuum autem in omni corpore est ex convenientia cum perpetuo superius corpori cœlesti, sicut dicit Aristoteles in secundo libro de Anima. Cum igitur convenientia et generalitas sit inter locum et locatum, et ignis inter elementa magis convenit cum cœlo, oportet quod inter elementa ignis in concavo ultimo orbis locetur.

Propter hoc autem et his similia multa videtur et est irrationalis opinio quorumdam dicentium nullum superius esse ignem, sed aerem usque ad sidera extendi : et est inconveniens ratio quam ad hoc inducunt dicentes esse inutilem, cum ad mixtionem aliorum faciendam corporum et generationem perficiendam non possit descendere : eo quod secundum naturam semper sit superius : nec videmus animal quod ipsum per violentiam possit inclinare deorsum. Inducunt etiam, quod cum ignis in se lux sit, ut videntur quidam Philosophi dicere, quod deberet videri et apparere, præcipue nocte quando non tegitur radio solis.

Sed ad hoc facile est respondere, quod ignis ad vicariam facit elementorum generationem in contactu aeris ad ipsum, sicut ostendi habet in libro Peri geneses. Ad aliorum autem generationem virtus ejus adducit per radios solis, et quarumdam aliarum stellarum, sicut ostendemus in libro Meteororum : et quia nos hunc errorem in aliis locis destruximus et in aliis libris adhuc destruemus, convertamus nos nunc ad alia quae de distinctione locorum dicere intendimus.

Ostendemus autem quod centrum est locus terrae : et centrum illud quod est locus terrae, est mundi centrum, ad quod secundum naturam movetur terra. Hoc enim monstratur multis rationibus : est enim hoc simplex deorsum : et sic grave simpliciter habet moveri ad ipsum sicut ad locum proprium : est enim terra

<--- Page Split --->

spissius et inferius secundum naturam : et ratione istius proprietatis debetur ei locus remotior a loco ignis : et sic debetur ei centrum. Licet enim idem subjecto sit medium terræ et medium mundi, non tamen in quantum est medium terræ, est medium mundi, sicut in Cælo et Mundo ostendimus. Cum autem determinamus centrum mundi esse locum terræ, non excludimus per hoc quin etiam ultimum concavæ superficiei aquæ sit locus terræ 1. Et licet aqua descendant ad locum terræ, si terra detrahi intelligatur : tamen hoc non facit in ea motum generationis et formæ, sed potius corruptionis et transmutationis ejus in formam terræ sicut et transfertur ad locum ejus.

Loca vero media sunt duorum elementorum mediorum, quæ sunt per comparationem levia, et per comparationem gravia. Et locus quidem in concavo ignis est aeris, et locus in concavo aeris est aquæ. Sed in his locis elementorum magna est differentia : quia cum locus ignis sit concavum superficiei orbis lunæ usque ad convexum aeris, non est hoc spatium totum æqualiter locus ignis, sed quasi principaliter et per posterius. Cum enim ignis sit ascendere sursum, verissime et principalissime attingit illa pars materiae formam ignis, quæ usque ad altissimum loci elevatur. Est autem altissimum loci ignis in concavo orbis ultimi. Ergo ibi locatur quod verissime est ignis : quod autem in medio et infimo est ejusdem spatii, non adeo attingit ignis naturam, sed secundum minus. Hoc autem declaratur per hoc quod ignis est clarissimum et subtilissimum corpus specie. Ex utroque enim locorum probatur, quod vera natura ignis est, quæ concavum orbis ubique tangit. Per oppositum autem se habet in terra : quoniam ideo quod terra est simpliciter gravis, et se-

cundum hoc sub omnibus descendit, erit verissime natura terræ locata in centro : et secundum quod partes terræ plus vel minus elongantur a centro, sic plus vel minus attingunt veram naturam terræ. Accidit autem eidem, quod remotissime sub alia descendit in medio terræ : quia secundum quod locus ignis et terræ contrarii accipiuntur, sunt extrema in quæ sunt motus contrarii, et alteri horum extremorum accidit quod sit medium, per hoc quod ipsum est medium mundi et non medium motus.

In locis autem mediorum elementorum omnino dissimile est : verior enim aer non est qui tangit ignem in sui loci summo, neque qui tangit aquam in infimo sui loci, sed potius qui locatur in medio spatio sui loci. Ignis enim tangens aerem facit ipsum æstuosum siccum, cum de natura sua aer sit calidus et humidus. Similiter et aqua tangens ipsum in infimo facit ipsum nebulosum et incorporatum et grossum, et alienam humiditatem habentem, cum aer de natura sua sit humidii spiritualis. Eodem autem modo nec aqua verissima est quæ tangit aerem, nec illa quæ tangit terram, sed media inter hæc. Tangens enim aerem in summo loci sui dulcis et subtilis est propter aeris admixtionem, et tangens terram in infimo loco sui turbulenta est valde et forte pontica vel salsa propter terrestre quod commixtum est ei, sed media insipida est veram habens aquæ naturam. Hoc autem rationabiliter accidit aquæ et aeri propter hoc quod non simpliciter gravia sunt elementa, neque simpliciter levia : horum enim est moveri ad medium sui loci, et declinare ab extremis secundum naturæ convenientiam. Hæc igitur sub orbe sunt loca simplicium.

1 Ex quibus patet, quod locus terræ non est locus aquæ, licet aqua descendant ad locum

terra, si terra detrahatur.

<--- Page Split --->

Propter quod etiam quidam Antiquorum dixerunt solum ignem esse primum elementum, et alia per compositionem ipsius et coacervationem partium ignis.

Hic autem error est sicut in libro de Cælo et Mundo diximus. Et ideo cum Avicenna et quibusdam aliis Philosophis dici oportet, quod locus naturalis qui virtutem habet inducendi formas in materia corporum simplicium, est superficies corporis continentis cum distantia sui ab orbe : hæc enim distantia causat calidum et frigidum, humidum et siccum, quæ sunt virtutes naturales elementorum : hæc enim si nulla sit, ex motu et lumine inducit calidum in sumno et subtile et siccum, quæ omnino non sunt nisi formæ ignis. Si autem sit distantia prima, in qua remissa est virtus motus, disgregabitur virtus elementalis contra statum formæ ignis, et inducitur calidum non omnino extrahens, sed spirituale humidum permittens, et causas in materia : et distantia ulterior causabit ampliorum partium materiae grossitiem, in qua humidum tantum partes materiae faciet fluere ad invicem : et distantia prima causabit formam aeris : distantia autem secunda formam aquæ : perfecta autem distantia quæ est omnino cum defectu caloris, sed potius habet frigus partes materiae constringens, causat siccum per omnimodam humidi expressionem, et inducit formas terræ : et hoc ulteriori manifestatione in secundo Peri geneseos, et in libro Meteororum manifestabitur.

Hæc enim quæ hic inducta sunt de generatione elementorum, non ob aliud inducta sunt, nisi ut sciatur distantia loci ab orbe secundum suas differentias, cum locus causet formas elementorum, et ad locum sub tali vel tali distantia motus est ipsorum. Duo tamen istorum locorum sunt extremi, et duo sunt medii : medium tamen propter facilem elementorum admixtionem a physicis intertitia dicti sunt. Aer quidem superius est æstuosus calidus, et inferius est va-

De causa virtutis loci qua datur forma elementi.

Admirabitur autem forte aliquis unde veniet tanta loco virtus, quod in loco quaedam pars universalis materiae simplicium corporum accipit formam ignis, pars autem aeris, et pars formatur in aquam, et pars in terram : materia enim de se nullum omnino habet locum. Similiter autem materia quæ est sub forma corporum, licet loco circumscribatur, non tamen exigit locum sub determinata loci differentia ad quam est motus secundum locum : sed ratione formæ substantialis determinatæ, quæ in quantum forma substantialis est generabilis corporis, exigitur determinata loci differentia ad quam est motus secundum locum. Videbitur enim alicui fortasse, quod superficies cujus concavum est locans in se locatum, dicitur et aliquid esse corporis locantis et non locati, et ideo habere virtutes corporis locantis : et propter illud debere agere ad formam corporis locantis et non ejus quod locatur in ipso : propter quod videtur concavum ignis in modo elementali non aerem debere producere, sed ignem : et sic nullum elementorum deberet esse nisi ignis solus, qui ex motu et lumine superiorum corporum generatur, et totam materiam elementalem videtur debere convertere in se.

<--- Page Split --->

terminatum in his quae moventur, in quibus motum tantum invenitur sine movente, oportet quod et movens tantum inveniatur sine moto. Invenimus enim aliquod compositum quod est locans et locatum simul, et invenimus aliquod locatum tantum, oportet igitur esse aliquid locans tantum: et sicut in illis id quod est tantum movens, est causa motus in omnibus aliis, ita necesse est quod id quod est locus tantum, sit causa localitatis in omnibus aliis: nullum autem corpus locus est tantum nisi cœlum, sicut patet ex dictis: igitur oportet quod ratio locationis sit in omnibus aliis a cœlo.

Amplius quæcumque natura invenitur in pluribus participata secundum rationem unam, oportet quod illa sit in aliquo uno primo quod est causa illius naturae in omnibus aliis, sicut probat Aristoteles in secundo Metaphysicae, et est suum exemplum de omnibus calidis quae causantur ab uno calido per se quod est ante ea, et est ignis.

Cum igitur natura loci inveniatur in pluribus simul locantibus et locatis, oportet quod sit unum aliud ante ea quod sit locus primus, quod virtutem loci causet in omnibus aliis: et hoc quidem est necessarium de virtute loci secundum quam et motus est ad locum sicut ad formam, et conservans in esse forma data. Haec igitur ad praesens de loco simplicium dicta sint.

CAPUT V.

De communibus proprietatibus locorum in quibus sunt commixta ex quatuor elementis.

De natura autem locorum in quibus generantur et conservantur composita, multifaria est valde Auctorum traditio. Sed ut a communioribus sit narratio, scire oportet quod (sicut supra diximus) locus omnium compositorum commixtus et compositus est, neque est aliquid compositorum quod habitet id omnino simplici. Et ideo in loco generationis eorum In loco generationis tria se contingunt elementa, aer scilicet, compositorum tria se constituunt elementa, et coniungut aqua, et terra. Ignis autem locus ibi esse elementa, et non poterat: eo quod est simpliciter lequare locus ignis ibi vis, et ideo quia non est causans cum sit essenon potuit? vehementer activus : dissolveret enim omne compositum : propter quod etiam nihil habitat et movetur in igne, sicut in libro de Causis proprietatum elementorum ostendimus. Licet autem quaedam Urum locus avium compositorum eleventur in aerem sicut sit aer vel eves, tamen ipsorum generatio et habiterra? tatio in terra est: et ideo proprie terra est locus ipsorum. Sed aer et aqua sunt loca per qua est motus ipsorum ad cibum. Cujus causa est perfectio, quia aves leves sunt et carnes earum leviores sunt in genere aliis carnibus : propter quod etiam saniores a peritis medicorum judicantur: et leves autem sunt ex multo aere et spirituali quod est in eis: et ideo locus earum est aeris ut frequenter PisLocus piscium.

<--- Page Split --->

ces autem qui frigidi sunt, materiam habent aquam spissam et pinguescentem et viscosam in genere, et ex tali connaturalitate aquam pro habitatione ab ordinante natura acceperunt. Gressibilia autem gravia sunt et terrestria : propter quod in terra morantur sicut in loco habitationis suae congruo.

Si quis autem particulariter velit cognoscere omnes naturas et proprietates particularium locorum in aqua, aere, et terra, sciet quod non est punctum in eis quod non habeat specialem proprietatem a virtute stellarum mediam habitationem commixtorum respicientium 1. Ad quodlibet enim punctum habitationis animalium et plantarum et lapidum variatur circulus horizontis,2et ad variationem circuli horizontis totus cœeli respectus ad medium habitationis variatur. Qua de causa variantur naturae et proprietates et mores et actus et species eorum qui in eodem loco sensibili videntur generari. Demum quod ex geminis seminibus et animalibus et brutis et hominibus ex hoc diverso respectu proprietates et mores diversi attribuantur. Et hoc est rationabile : quia compertum est cœelum diffundere virtutes formativas in omne quod est : maxime autem diffundit eas per radios emissos a luminibus stellarum : et ideo consequens est, ut quaelibet figura radiorum et angulus diversas in inferioribus causet virtutes.

Cum igitur ex motione horizontis necesse sit mutari totum circulum, et ex mutatione circuli mutetur tota figura radiorum, et etiam quodlibet punctum habitabilis unum speciale centrum constituat horizontis, necessario consequitur quodlibet punctum habitationis habere virtutes speciales quibus informatur id quod locatur in ipso. Et haec est causa quare nulla rerum generatarum invenitur

omnino per omnia similis alteri in proomnia similis alteri in prietatibus. Et hic locus est proprie, de proprietatipropietatiquo dicit Porphyrius, quod est unum de individuantibus : quia, sicut tradit Boetius, impossibile est imaginari vel intelligi ut duorum aliquorum omnino idem sit locus. Et sicut hoc est in totis et persicut locus unius totius fectis rebus, ita est in partibus rerum non est locus alterius, cus alterius, etiam : quia sicut locus unius non est alita nec locus unius terius in toto, ita nec locus unius partis partis est locus alteest locus alterius partis. Convenientia tarius. men est in locis quae vicina sunt in proprietatibus communibus : et ideo ea quae vicine habitant, similes habent complexiones et similia conservantia et similia corrumpentia in contrarium. Similitudo et dissimilitudo locorum et virtutum formativarum, quae sunt in loco, ex materia per signum maxime deprehendi potgnes in uno medium habitationis variatur. Qua de est in quodam magnetis genere, qui uno angulo fugit ferrum, et in alio attrahit iprum, et in alio fugit sum. Cum enim unus angulus non differat ab alio per magnum loci spatium, oportet quod vicina valde loca sint aliquando diversarum et contrariarum virtutum. Haec enim contrarietas non est ex materia, quia materia non est causa virtutis et forma : oportet igitur quod sit ex loco informato a figuratione radiorum stellarum. Et hoc est quod egregie dicit Hermes in libro de virtutibus universalibus, quod « constellationi est causans virtutem qualitatum eorum quae infunduntur in inferioribus, et est formativa Qualitates elementorum sunt ipsum per qualitates elementorum quae sicut instrumenta virsunt sicut instrumenta virtutum cœelotutum cœeltium cœelstium. » Non tantum autem quilibet locus particularis, alterius est proprietatis quam alius, sed etiam quilibet per se successive diversarum efficitur proprietatum : eo quod per ortum et occasum super ipsum, et diversam habitudinem earum ad locum quemlibet necesse est Quare res variari proprietates ipsius. Et haec est Generale

4 Ex his patet quare varientur naturae proprietates, mores, actus et species eorum quin

<--- Page Split --->

muntantur in causa quare mutantur res generatae ex suis continentibus quandoque in melius, quandoque in pejus : licet hoc juvari et ad melius, et quandoimpediri possit aliquando per hoc quod quæ ad pejus?

Quare elementa facilius recipiunt impressiones stellarum et omnium agentium quam elementata ?

Immutationes autem tales in elementis statim apparent ex modica etiam variatione vel mutatione stellarum, sed in elementatis non adeo cito perpenduntur : et hoc contingit ideo quod elementa parum distant a materia : et ideo facillime recipiunt impressiones omnium agentium in ea : sed elementata quasi victas et terminatas habent suas materias per suas formas, et ideo magis resistunt alterantibus agentibus in ea : tandem tamen necesse est, quod ipsa alterentur et corrumpantur finita periodio sui esse quod habent ex virtutibus circuli cœelestis, sicut melius explanabitur in fine secundi Peri geneseos 1.

Hæc enim et his similia sunt quæ notantur circa locum illum in communi : quæ tamen per accidens ex vicinitate montium, vel situ eorum, vel ex vicinitate marium, frequenter impediuntur, et aliquando recipiunt impedimentum per artificium peritorum virorum qui noverunt situs et virtutes stellarum, et impediunt effectus : quia, sicut dicit Ptolemæus in Quadripartito, « effectus stellarum impediri possunt per sapientiam peritorum virorum in astris. »

De distinctione terrae per loca habitabilia et non habitabilia.

Est autem duplex habitabilis terrae diversitas ex habitudine comparationis terrea ad cœlum. Una quidem quæ distinguit terram totam in quinque plagas sive zonas, quas ponit Plato et Pythagoras et Homerus et plures alii auctores. Alia autem penes quam climatum secundum latitudinem ab æquinotciali est distinctio.

Et de prima quidem loquemur prius, ostendentes quidquid de hoc tradiderunt Antiqui, et rationabiliter dicta accipiamus in his. Est autem tractatio Pythagore et Homeri et præter eos omnium qui in Ægypto philosophati sunt, sed et apud Latinos Ovidii et multorum aliorum, terram totam dividi in quinque zonas cœli, quarum tres ponunt inhabitabiles, et duas tantum habitabiles esse voluerunt, quarum mediam vocant perustam sive torridam : et hanc dicunt esse partem terrae quæ supponitur spatio quadraginta octo graduum fere quod est inter duos tropicos, inter quos est via solis : declinat enim sol versus Aquilonem versus tropicum æstivalem fere per viginti quatuor gradus, et per tantumdem declinat ad Meridiem versus tropicum

<--- Page Split --->

hyemalem. Et quia via solis directe est super spatium illud bis in anno, dicunt quod ibi reflectitur radius ejus in seipsum, propter quod combustivus est, et facit partem illam inhabitabilem ex nimio calore. Dicunt etiam quod mare salsissimum spatio illi supponitur, et facit locum magis inhabitabilem, et salsissimum esse dicunt propter multum terrestre combustum immixtum eidem. Locum autem ex mari inhabitabilem dicunt : quia reflexio radii in se refracti et clarissimi fit ad littora per circuitum talis maris, quae reflexio multiplicat calorem in littore, et incendit littus, et facit ipsum habitationi non congruum. Duas autem suppositas regiones inhabitabiles esse dicunt propter frigus : eo quod nimis elongate sunt a via solis ad quas radii solis non veniunt nisi oblique valde, et non faciunt angulum in ipsa nisi hebetem et obtusum valde : vel forte contingunt loca illa tantum : et ideo nullius effectus vel parvi valde effectus sunt in locis illis : et ideo mortificans frigus est in locis illis, et humorum locorum illorum congelationes commisceri non possunt ad complexionem vivi alicujus constituendam. Propter quod venti venientes a nostro polo frigidi sunt valde et sicci : eo quod humidum congelatum ejus commisceri non potest.

Quantitates autem illorum duorum locorum esse dicunt diversimode : quidam enim tradiderunt spatium hoc frigidum a septimo climate totum spatium versus Aquilonem : et tunc oporteret, quod esset spatium illud ab utroque polo versus tropicum utrumque quadraginta duorum graduum : quia latitudo septimi climatis est quadraginta et octo graduum, et tota latitudo quae est ab aequinoctiali ad alterum polorum, est nonaginta graduum : et ideo de ipsis quadraginta et octo gradibus septimi climatis remanerent quadraginta duo de latitudine regionis inhabitabilis. Cum autem viginta quatuor fere gradus sint inter aequinoctialem et tropicum alterum : remaneret ergo habitabi-

lis circa tropicum versus polum viginti quatuor graduum : et haec esset latitudo habitabilis inter torridam et frigidam versus quemcumque polorum. Haec igitur est divisio terrae habitabilis et non habitabilis secundum dicta Antiquorum.

Est autem hujusmodi dubitatio magna utrum tor- rid a plaga de torrida, utrum ipsa sit secundum to- sit tota in- habitabilis ? tum inhabitabilis, sicut Antiqui videntur tradidisse. Videtur autem Pythagoræ, Platoni, et Democrito, et sociis eorum, quod totum hoc spatium sit inhabitabile propter quinque rationes, quarum prima sumitur ex dispersione radii solis super illa loca incidentis. Cum enim omnis ra- dius incidens reflectatur ad parem sive æqualem angulum, oportet necessario, quod radius incidens alicui terrae perpen- diculariter in seipsum reflectatur : in seip- sum autem reflexus radius causat adustio- nem, sicut probatur in Prospectivis. Cum igitur radius solis cuilibet loco terrae qui est inter duos tropicos bis in anno per- pendiculariter incidat, oportet quod adu- stionem bis in anno perficiat per quam torridam reddit, et non congruam com- plexionatis et commixtis habitationem

Secunda ratio quae fortior est inter omnes, est quod circulus signorum arcus est, et chordæ ejus parvæ juxta puncta quæ attingunt duos tropicos. Viginti enim gradibus ultimi Geminorum parum distant a viginti gradibus Cancri : et si ducerentur chordæ a gradibus Geminorum ultimis ad gradus Cancri primos sibi mutuo per comparitatem respondentes, essent chordæ breves, quæ subtenduntur arcubus sphæricis : eo quod circulus signorum ibi ascendit ab punctum tropici, et descendit ab eodem. Sol ergo quando vadit in gradibus quadraginta dictis, quasi stare videtur in eodem loco, et statu suo continuo exurere terræ habitationem : eo quod sicut una columna radiorum suorum perpendicularitate incidit terræ et exurit eam : reddit igitur eam inhabitabilem. Omni autem eodem modo facit in ultimis viginti gradibus Sagittarii, et viginti primis gradibus Capricorni, quibus accedit et re-

<--- Page Split --->

cedit ad tropici punctum hvemalis. Incendit igitur etiam ibi habitationem et reddit inhabitablem. Duo ergo calidissima loca sunt quae sunt sub tropicis duobus : sed inter duo calidissima non est temperatum medium. Temperatum enim medium est inter calidissimum et frigidissimum. Sic igitur nec locus qui est sub equinoctiali, est temperatus : et sic totum spatium quod est inter duos tropicos, est combustum et intemperatum, et habitationi contrarium sive incongruum : quia sicut dicit Aristoteles in libro de

Antiquorum torridam esse supponentium. Adhuc autem inducunt et tertiam, ibi mare dicentes, cui cum radii solis incidunt et stellarum, divaricantur et ex politione et tersione aquæ et a frigiditate aquæ calor excitatus a radiis solis expellitur ad littora, et comburit, et reddit locum inhabitabilem. Hoc autem mare salsissimum esse dicunt propter multum terrestre combustum ei admixtum. Dicunt etiam constare per speculum concavum, cui si radius incidat perpendiculariter, elicitur ignis : quia reflexio radiorum super aquam maris perpendiculariter facta habitationem reddit ignitam et combustam.

Adducunt etiam quartam ex probabilibus conjecturis objicientes, et dicunt quod nos invenimus loca illa, quorum declinatio est parva a tropico aestivo valde calida in aestate, et quasi intolerabilis caloris : et hyems illorum locorum est tem perata non habens gelu, sicut sunt loca tertii climatis, cujus latitudo est graduum triginta. Si igitur illa loca sunt tam vehementer calida propter unam aestatem quam habent ex sole appropinquante et incedente super Zenith capitum eorum, probabile esset intolerabilis esse caloris terram cui incidit perpendiculariter bis in anno : et ideo esse inhabitablem.

Quintam autem asserunt rationem ex

conjecturis dicentes, quod omnis complexionari oportet temperatam esse habitationem : et non esse temperatum, nisi inter duo contraria intemperata : et ideo non esse habitationem aliquam nisi inter inhabitablem propter frigus in parte una, et inhabitablem propter calorem in parte alia. Sub utroque autem polorum necesse est esse inhabitablem propter frigus. Necesse est igitur in medio terræ æquinoticalem esse inhabitablem propter calorem.

Sunt autem Ptolemaei et Avicennae rationes in contrarium. Dicunt enim isti, quod nos videmus multos homines oculis nostris qui habitaverunt inter tropicum aestivum et æquinoticalem : et libri Philosophorum de astris ibi degentium venerunt ad nos. India enim et Æthiopia in parte est in illis locis. Et ex hoc constat oportere ibi esse habitationem : multas enim civitates gentis Achim et Indorum et Æthiopum in parte constat nobis in climate illo esse. Secundi autem climatis similiter tota latitudo fere inter æquinoticalem et tropicum aestivum existit: cujus latitudo est viginti quatuor graduum, quanta est declinatio solis ab æquinoticiali circulo secundum Ptolemæum : et sunt in eo multæ civitates nominatæ, quarum habitatores plures venerunt ad nos.

Est etiam rationabile ibi esse habitationem : cum enim juxta physicorum traditionem sol in obliquo circulo sit causa generationis per excessum, et causa corruptionis per recessum, oportebit ibi potissime esse generationem ubi æqualiter accedit et recedit : est autem hoc sub æquinoctiali : erit igitur ibi potissime generatio et habitatio generatorum.

Amplius accessus solis proximus facit calorem, et recessus facit frigus : est autem medium inter calidum et frigidum temperatum : ergo in medio accessu et recessu loca illa erunt temperata, et sic habitationi congrua.

Amplius stellarum effectus fortissimus est in loco in quo multiplicantur maxime

<--- Page Split --->

radii eorum. Hoc autem est in viis planetarum. Cum igitur viae planetarum sint inter duos tropicos, erit ibi fortior vis stellarum : vis autem stellarum est in generatione : ergo erit in locis illis potissime generatio : non potest autem esse generatio nisi in loco habitationis generatorum : oportet igitur ibi esse habitationem congruam generatis.

Hic autem inducunt etiam ea quae de imaginibus dicta inveniuntur : haec enim maxime perfecta sunt in viis planetarum, in locis scilicet quae directe et perpendiculariter respiciunt. Ex omnibus igitur his rationibus, multis magnis viris qui ante hoc nostrum opus fuerunt videtur, quod locus ubi torrida esse videbatur, sit habitabilis.

Omnibus autem his rationibus et considerationibus habitis, consentiendum videtur Ptolemaeo et Avicennae, ut dicamus nostrae torridam non omnino esse torridam, sed esse habitatam tam in littoribus maris quod ibi est (et mare Indicum vocatur, quod multos habet adamantes in fundo) quam etiam in insulis maris multis quae ibidem a Philosophis esse describuntur.

Sed distinguendum est, quoniam sub tropico aestivo propter rationes superius inductas non oportet esse continuam et delectabilem habitationem, sed est aliquando delectabilis, et aliquando laboriosa. Sed sub aequinoctiali qui est sub medio regionis illius, quae torrida vocatur, et continua et delectabilis est habitatio : quia licet radius solis bis in anno ibi reflectatur in seipsum, eo quod illi loco perpendiculariter incidit, non tamen diu figitur in eodem loco : quare circulus solis ibi est extensus, et quasi recte recedit ab aequinoctiali, nec rursum accedit ad ipsum nisi interpositis quatuor signis ad minus : et ideo calor accessus ejus non figitur circa locum unum, et ideo nullum locum incendit : et intervenit magnum tempus inter calorem solis quem facit accedendo, et eum quem facit in secundo accessu : propter quod unus calor alium in loco non invenit : et ideo calor ibi non multiplicatur. Nec est verum quod inter

duo calidissima nullum sit temperatum : quia recessus solis causat frigus ex victoria inferiorum elementorum causatum : et ideo licet frigus non sit ibi in summo, est tamen ibi ut temperans extreme calidum.

Et ideo dixerunt quidam Philosophi lolocus temperatissicum illum temperatissimum omnium lomus non est locus sub equinoctiacorum, cui tamen dicto eorum non puto adam credidiam crediesse consentiendum. Sed dicendum, quod derunt. temperatissimum necesse est esse eorum locorum, qui sunt inter duos tropicos, et congruum plus complexionibus eorum qui in regione duorum primorum climatum nascuntur, nisi forte per accidens aliquis ibi locus ex motibus temperetur : sed de hoc accidente dicemus inferius. Sicut autem diximus non esse continue delectabilem habitationem sub tropico aestivo, ita consentimus et non esse continue delectabilem habitationem locis illis in insulis illius maris et in littoribus, sed tempore quo sol perpendiculariter incidit locis illis, aut in subterraneis erit habitatio, vel recedendum ad tempus usquequo sol loca illa respiciat oblique.

Et haec est de locis illis traditio Avicennae et Ptolemaei in libro de Divisione locorum habitabilium. Ad ea autem quainducta sunt, facilis est determinatio per ante dicta.

<--- Page Split --->

ter æstum : et concordant cum hoc fere omnium sententiae, qui dicunt circulum solis concentricum non esse.

Secunda autem ratio sumetur ab hoc, quod necesse est distribuere sic, quod in aliquo loco congruit habitationi. Scimus enim in polo Septentrionali esse frigus dominans quod superiora elementa conducat in inferiora : et immediate probatum est esse temperamentum per latitudinem septem climatum : igitur necessarius erit locus in quo calor dominetur ex victoria superiorum elementorum in inferiora : et hunc dicunt esse quartam terræ partem, quæ in superiori nostri hemisphærii ab æquinoctiali circulo extenditur usque in polum Australem. Cujus signum dicunt esse, quod amphitrites inveniuntur influere continue ab 'Aquilone in Meridie : cujus causa alia fingi non potest, nisi quia continua conversione elementorum superiorum in inferiora exaltatur continue in Aquilonem : et per oppositam causam conversionis inferiorum elementorum in superiora deprimitur et minuitur in Meridie versus polum Austri : et ideo ab alto fluit per devexum in depressum.

Tertiam autem suæ sententiæ assertionem adducunt a Regum experimentis : nullus enim umquam Regum describentium orbem, neque aliquis historiographorum, sive Astronomorum, vel aliorum Philosophorum, umquam aliquid scripsit de locis illis, nec umquam aliqui pervenire potuerunt, licet multi in hoc laboraverint : et hoc signum esse dicunt, quod nullus habitet omnino in locis illis : et si nullus habitat, tunc frustra esset habitabilis.

Sed his contrarii sunt plures Philosophilosophorum contraria. Averoes enim in commento super librum quartum Cæli et Mundi, dict et Aristotelis et suam fuisse opinionem, quod loca illa sunt habitabilia, et rationem adducit id necessario probantem, ut mihi videtur : dicit enim inter calidissimum et frigidissimum esse temperamentum : necessario etiam est locus

Quod quarta terrae quae est ab equinoctiali usque ad polum Australem, non sit habitabilis.

1

Quod quarta terrae quae est ab equinoctiali usque ad polum Australem, non sit habitabilis.

CAPUT VII.

Utrum habitabilis sit quarta terrae quae est ab æquinoctiali usque in polum Australem ?

Occurrit autem hic quaestio gravis, in qua etiam Reges potentissimi et Philosophi peritissimi ab antiquo laboraverunt : reges quidem experiendo, et Philosophi per investigationem rationis, utrum scilicet aliquid de terra quæ ab æquinoctiali usque ad polum Australem extenditur, habitetur vel possit habitari. Si enim habitari possit, tunc frustra esset nisi habitaretur a plantis, animalibus, et hominibus. Sunt autem multorum magnorum rationes, quod non habitari possit : et inducunt præcipue tres rationes, quarum una est Ptolemaei, quod ad illam partem minor per diametrum solis conversa sit, et non propter vicinitatem corporis solis et ultra tropicum hyemalem effectus sit locus inhabitabilis. In tropico enim hyemali qui in Meridie est, tres (ut inquit) occurrunt causæ caloris intolerabilis. Una quarum est rectitudo circuli solis circa tropicum per accessum ejus in Sagittario. Et altera est perpendicularis casus radii ejus super loca illa. Quas duas causas supra explanavimus. Tertia vero causa est vicinitas corporis solis : eo quod minor pars diametri ejus est versus finem Sagittarii : et hæc potissima et causa occurrentis caloris : et ideo locum illum et vicina loca dicunt effici inhabitabilia prop-

<--- Page Split --->

calidissimus sub tropico hyemali : frigidissimum autem esse necesse est sub polo, eo quod obliquissime locum illum radii solis respiciunt : igitur in medio per æquidistantiam ab utroque locus erit temperatus et congruus habitationi. Negat enim Averroes solem eccentricum circulum in quo moveatur, habere : et ideo tertiam causam caloris sub tropico hyemali dicit esse talsam et nullam : sed potius dicit quartam quæ est ab æquinoctiali circulo usque in polum Australem, esse divisibilem per climata habitabilia, sicut et quarta terræ dividitur Septentrionalis, in qua nos habitamus.

Quidam autem Antiquissimorum propter hoc terram non esse rotundam asserebant, sed potius factam semisphæralem, et nullam omnino terram : sed esse aquas dicebant versus polum Australem, et ideo ad nos nullum pervenisse de habitatione quartæ quæ est ultra æquinocialem. Dicunt enim illi medium semisphærale Aquilonaris infusum aquis, et ab æquinoctiali in polum non esse nisi aquam, et aerem, et ignem, et non apparere de terra nisi dimidium semisphæralis figuræ ejus, et in illa nos habitare contendunt. Quod quidem dictum quia contra rationem est et improbatum in libro Cæli et Mundi, hic transimus, et præcipue quia rationem nullam isti pro se inducunt, nisi quia rumores de habitatione illa quæ est ultra æquinoctialem, certos numquam perceperunt. Hæc autem est sententia in fabula Hesiodi antiquitus lecta.

Alii autem his non consentientes dixerunt quidem, quod terra est rotunda, et dixerunt quod quarta terræ quæ est Aquilonaris, est elevata extra locum centricum mundi, et ideo porrigitur super aquas, ut sit congrua habitationi : et tres aliae quartæ sunt sub aquis, et ideo non est in eis habitatio nisi natantibus tantum : dixerunt autem, quod extra hanc quartam Aquilonarem sunt stelle Aquilonares quædam. Et in hac sententia dicitur fuisse Socrates. Quia vero de

hac opinione mentio erit in secundo libro de Causis proprietatum elementorum, ideo illic differemus disputationem contra ipsam, præcipue quia nos in tertio Cæli et Mundi probavimus terram esse directe locatam sub aliis omnibus elementis in medio mundi in quantum est medium mundi : hoc enim satis refellit errorem qui dictus est hic.

Ptolemæus autem in libro de Dispositione sphæræ qui est introductorius Almagesti, dicit sub utroque tropico, æstivo scilicet et hyemali, habitare Æthiopes : et confirmat hoc per quemdam poetam, qui nomine dicitur Krices, qui Krices inducit Homerum dicentem : et sunt hæc verba Ptolemæi: « Natura quidem exigit duo genera Æthiopum, quorum unum est sub tropico æstivo, et sunt Æthiopes, qui sequuntur nos: et alterum genus Æthiopum est, qui sunt sub tropico hyemali, qui est tropicus æstivus illis, quorum pedes sunt in directo pedum nostrorum. » Et Krices quidem retulit de Homero versificatore, quod ipse dixit hos Æthiopes in versibus suis, cum dicit : « Et virtus in duobus finibus duas habet divisiones, quarum una est in occasibus horizontis, et altera est apud elevationem. »

Sunt quidam dicentes deserta arenosa longi spatii jacere inter media, quorum sterilitas transitum prohibet: et ideo dicunt nullum ibi habitare: quia cum genus hominum ab uno disseminatum esse constet, aut ille, ut inquiunt, fuit in quarta Aquilonari, aut in quarta Meridionali. Et si quidem dicatur fuisse in quarta Aquilonari, sicut verum est, tunc ad quartam illam transire non potuit propter deserta adusta longi spatii. Si autem fuit in quarta Meridionali, tunc ad istam quartam transire non potuit. Et nos hoc falsum esse videmus, cum oculis videamus in hac quarta homines habitare.

Nos autem salvo meliori judicio, dicimus aliquam quartam partem quæ est ultra æquinoctialem ad Meridiem, esse habitabilem secundum naturam et habi-

Ptolemæus in libro de disposizione sphære ponit dari Æthiopes, qui sunt sub tropico hyemali, quorum pedes sunt in directo pedum nostrorum.

Ponentes quartam terrae ab æquinoctiali ad polum Australem inhabitabilem.

Opinio propria consentiens Homero et Krices poetæ quantum ad aliquid.

<--- Page Split --->

tatam, ut putamus. Videtur enim consentiendum Krices et Homero in hoc quod dicunt naturam exigere duo ge-

bant ire sinistras : et ideo dicit loquens de eis :

Ignotum vobis Arabes venistis in orbem.

In quo diterat a Krices et Homero?

Hæc pro solutione ad rationes probantes esse habitam quartatam illam terra de qua supra.

se latae superficiei et non rotundae, non consentimus : quia eam rotundamesse satis probavimus in libro Cæli et Mundi. Sed videtur, quod multum sit laboriosa et non continua habitatio sub tropico Capricorni propter causas superinductas : sed spatium quod est post tropicum Capricorni usque ad latitudinem septim climatis in Meridie mensurando, hoc est, usque ad latitudinem quadraginta et octo vel quinquaginta graduum habitabile est secundum delectationem et continue, sicut et nostrum, et forte plus quam nostrum : propter hoc quod ibi est superius solis, et cæli vicinitas plus temperat frigus regionum quæ distant ab æquinoctiali per quinquaginta gradus a Meridie, quam faciat in Aquilone : eo quod aux ejus est in Aquilone, et oppositum augusti in Meridie.

Sed quod raro transeunt, causa est una latitudo deserti interjacenti, sicut scribunt historiographi : hoc enim desertum arenosum, et procellas facit in eo ventus, et est vastum et latum, ita quod spatio septimanarum multarum transiri non potest : et ideo propter ariditatem illius contingit, quod parum scimus de habitantibus ibi. Et quod nuntii Regum et exercitus illuc non transierunt. Sic etiam intelligitur quod dicunt Philosophi, quod nullus invenitur scripsisse aliquid de habitatione illa : tamen Philosophi diversa valde scribunt de hoc : et ideo dicimus sicut nobis videtur, non præjudicantes aliter dicentibus. In libro enim Meteororum aliquid iterum dicemus de hoc secundum sententias Philosophorum. Sed quidquid ibi dicturi sumus, hoc erit opinionis aliorum 1 : hic autem vere scripsimus opinionem nostram.

Quod autem dicitur, regionem illam quae est in meridie, inter Aquilonem et tropicum Capricorni, esse adustam, hoc manifestum est modo quo supra diximus: sed hoc non prohibet quin aliquando possit habitari, quando scilicet sol est in signis Aquilonaribus : tunc enim est eis hyems : et hoc modo etiam nihil prohibet quin homines quartæ Aquilonaris possint transire ad homines quartæ Meridionalis non impediente exustione solis. Sed quod rumores aliqui ex eis ad nos non pervenerunt, omnino non puto esse verum, cum Homerus jam locutus sit de ipsis, et etiam Lucanus de Arabibus qui in torrida habitant, scribat dicens, quod umbras quas habebant dextras in sua terra, quando se convertebant ad Orientem in Meridie suo venientes in quartam Aquilonarem vide-

Legi ego quamdam causam cujusdam Philosophi, quare non sit transitus a quarta Aquilonari per torridam ad quartam meridianam. Dicebat enim sub torrida ex parte meridiei esse montes de lapide qui dicitur magnes : et est illud genus magnetis talis naturae, quod carnes humanas sibi attrahit, sicut noster magnes ferrum : et propter illos non posse transire. Sed hoc impedimentum non utique esse credo, sed forte in aliquo loco. In descriptione autem facta sub Cæsare Augusto, legitur quod nuntios misit Augustus ad reges Ægypti et Æthiopiæ, qui naves et impensas pararent necessarias eis quos miserat ad transeundum : et venientes sub æquinoctiali loca paludosa invenerunt, in quibus nihil diffunditur : et lapidosa quæ nec navibus, nec

<--- Page Split --->

pedibus poterant transire: et ideo sunt reversi negotio non peracto. Quosdam vidi homines qui causam quare non transeatur, dicunt esse inaccessibiles montes præruptos et desertos. Sed mirum videtur, si undique sunt tam inaccessibiles, ut numquam possint transiri. Unde in omnibus credo his verius esse, quod difficilis sit transitus et non impossibilis: et hoc propter vastam et arenosam eremum, quæ adustione solis sterilis est: et ideo sine longitudinis viatione transiri non potest: et hanc esse causam existimo, quare parva est communicatio hominum ultra æquinotcialem existentium in climatibus Meridionalibus, cum his qui nobiscum habitant in quarta Aquilonari.

lo vitæ longe ab igne separari non possunt, et terra neque ibi parum germinat, et hoc quod germinat, non ad perfectam pervenit maturitatem : et ideo omnino inhabitabilis videtur esse locus majoris latitudinis existens. Sed tamen sicut diximus de locis qui sunt sub æquinoctiali et tropicis, scilicet quod quidam sunt non continuæ habitationis et indelectabilis, nec habitari possunt nisi in æstate: propter quod et pisces maris illius videmus tempore frigoris transferre se ad littora versus Meridiem, et in æstate redeunt, eo quod in hyeme intolerabile est eis frigus illorum locorum, quod aliquantulum temperatur in æstate.

Est enim sub polo perpetuum frigus et regio tenebrosa continue : nec umquam apparent ibi stelle vel sol, cum tamen per dimidium annum sit ibi dies, et per dimidium annum nox. Quod ideo contingit, quia frigus excedens illius regionis continue spissat aerem, et convertit in aquam in modum nebule spisse, continue expanditur ibi aer super aquam. Virtus etiam radiorum stellarum et solis quæ ibi est, parva est : et quamvis multiplicetur ex reverberatione quæ fit ad aquam, tum propter hoc quia aqua polita est, et reflectit id quod ad ipsam pervenire potest de virtute radiorum : tum etiam propter naturalem ipsius frigiditatem, et ex qua repercutiendo multiplicat calorem, tamen cum toto illo non efficitur radius fortis : et ideo elevat vapores aquæ, et nihil consumit de eis : propter quod continue nebulosus et caliginosus est aer illarum regionum : et propter hoc semper sunt ibi tenebræ. Et hoc etiam narrant experimentatores navigantes partes Oceani Aquilonaris partis inhabitabilis : et quando vident tenebras, fugiunt reputantes se ultra navigare non posse : eo quod propter caliginem nebule spisse quæ ibi est, se dirigere non valent : eo quod visus etiam ad proxima loca extra naviculam pererrare non potest : et ideo si intrarent caliginem, ad lumen

CAPUT VIII.

De inhabitabilibus regionibus et terris.

His autem habitis, de duabus regionibus inhabitabilibus propter frigus est tracandum. Has autem velambas regiones circa utrumque polum esse constat. Et quantæ sint latitudinis, non est certe probatum. Sed credo quod omnia loca per mensem vel amplius (quando sol est in tropico hyemali) sunt inhabitabilia propter frigus : et similiter loca quæ sunt majoris latitudinis. Et hoc quidem probatur experimentis eorum qui habitant ultra latitudinem quinquaginta et sex graduum, qui tantum frigus in terris eorum in hyeme habent, quod sine pericu-

<--- Page Split --->

redire nescient. Propter quod etiam natura illorum locorum non satis nota est, nec certa nobis satis esse potest : quia non venit ad experimentum nisi quod scimus, quod signum extremum dominetur ibidem. Et quia frigus excellens mortificativa est qualitas, ibi pauca vel nulla vivere animalia. Et si forte aliqua ibi appareant aliquando animalia, oportet quod sint magna corpore et multarum carnium, quæ frigus non cito penetret : et oportet, quod non continuam habeant habitationem ibi. Et forte frigus illorum locorum est causa quare ventus Aquilonaris est frigidus apud nos. Sed apud habitantes ultra æquinotcialem, ventus a polo veniens est Meridianus, et apud eos est frigidus et siccus, sicut apud nos ventus Aquilonaris : sed ventus Aquilonaris illis venit a torrida et maribus calidis et locis paludosis : et ideo eis est calidus et humidus, sicut apud nos ventus Meridianus. Propter frigus autem regionum illarum sunt animalia frigida in terris illis corpore multum diminuta, vel penitus nulla, sicut asini et hujusmodi. Aves autem rapaces propter corporum suorum constrictorum et spirituum caliditatem fortissimæ sunt in regionibus illis habitabilibus juxta polum : et animalia quæ ibi sunt, tendunt ad albedinem, sicut ursi, et leones, et hujusmodi. Vegetabilia quæ ibi sunt, aliquantulum convalescunt, ut avena, et hordeum : sed triticum nequaquam ibi convalescere potest : et si aliquando seminatur, degenerat in granum alterius naturae.

Est tamen in talibus locis distinctio : quia quanto sunt frigidiora in superficie, tanto magis recludunt in se vapores calidos diu in ventre terrae congregatos, et illi frequenter erumpunt in montes altos : propter quod tradunt Philosophi montes altos esse in partibus Aquilonaribus perpetuarum nivium et perpetuae frigiditatis. Est autem immensa illorum locorum frigiditas, etiam causa quare materia illarum regionum sunt raro navigabilia : quia tempore hyemis congelata sunt glacie so-

lidissima, et tempore æstatis fluit in eis glacies divisa, quæ vel in mari congelata fuit, vel per flumina influit in mare. Alio etiam tempore ventus tempestuosus facit in eis tempestates, in tantum quod propter tempestates navigari non possunt, sicut dicit Albumasar : sol enim non consumit vapores, sed elevando confortatur ventus continue, et procellosum facit mare et innavigabile. Est autem regio illa sub polo sit secundum rationis sententiam aquosa multum, eo quod ibi continue aer ad aquam resolvitur, sicut supra docuimus : et in libro Meteororum cum subtiliori consideratione dicturi sumus.

CAPUT IX.

De longitudine et latitudine locorum habitabilium.

Nunc videndum est de parte mundi quæ continue et delectabiliter habitatur. Sciendum autem, quod pars illa non est rotunda ut quidam eam figurant dividentes mundum in Asiam, Africam, et Europam : sed potius extenditur habilitabilis nostra a linea Meridionali versus Aquilonem, sicut diximus supra : et latitudo regionis illius est mensura distantiae ad Aquilonem : et quantitas latitudinis est pars circuli Meridionalis terrae illius, cujus latitudo est accipienda secundum quantitatem qua sol quando est in linea Meridionali, accedit ad Zenith capitum habitantium in terra aliqua : et sic dicitur latior et minus lata regio eorum. Mensura

<--- Page Split --->

autem ista dicitur regionum latitudo a Philosophis : propter hoc quod secundum quantitatem arcus, qui est Meridionalis circuli pars, sol et cæteri planctæ qui præcipue causant naturas et proprietates locorum, moventur in cœli latitudine super loca, aut directe perpendiculariter, aut accedendo versus ipsa. Longitudo autem cujuslibet loci dicitur esse per mensuram ab Oriente in Occidentem acceptam : et quantus est arcus a Zenith capitum versus Orientem totius habitabilis, tanta dicitur esse longitudo loci illius a Philosophis. Cujus causa est, quia sol et cæteri planetæ in hoc arcu moventur, aut super loca illa, aut versus ea, secundum cœli latitudinem quæ est secundum extensionem sex signorum semper apparentium super Orientem.

Et secundum quidem has mensuras longitudinis et latitudinis non est habitatio nostra quæ versus Aquilonem est, rotunda, sed potius conficitur ex quatuor partibus elementorum, quorum duæ sunt æquales et duæ inæquales. Ista autem pars est circuli qui intelligitur extendi a polo in polum per Orientem : et pars illius circuli ab ortu solis quando est in æquinotciali accepta versus polum Aquilonarem per quinquaginta gradus mensurat habitationem, quæ satis delectabiliter et continue habitatur : et remanent gradus quadraginta, quorum pars omnino inhabitabilis est, et pars habitatur cum labore et non continue. Similis autem pars circuli mensurat nostram habitationem Occidentis et æqualis prædictæ. Sed semicireulus æquinotcialis, qui in superiori hemisphærio est, mensurat eam per centrum et octoginta gradus ab Oriente in Occidentem : quia tanta pars circuli extenditur super medietatem superiorem terræ in qua nos habitamus. Arcus autem similis illi et non æqualis mensurat eam versus Aquilonem ab Oriente in Occiden-

tem. Dico autem illum arcum similem semicireulo æquinotciali : quia et ipse arcus semicireulus ejus circuli intellectualis qui parallelus est æquinotciali, distans ab ipso in sphærám versus Aquilonem per quinquaginta gradus inæqualis est : quia æquinotcialis circulus est magnus dividens totam sphæram cœli et terræ in duo æqualia : et parallelus, de quo dictum est, de parvis circulis, unus qui spheram cœli et terræ in duo æqualia dividit. Et secundum istas mensuras habitatio nostra, quæ versus Aquilonem est, longitudinem habet plus quam duplam ad ipsius latitudinem.

Movet autem fortasse aliquem id quod diximus de longitudine terrarum, quod scilicet distantia ab Oriente mundi ipsius est longitudo : omnis enim terra suum habet Orientem, cum terra sit rotunda : et omnis terra distat ab Oriente suo spatio æquali, hoc est, per nonaginta gradus : et sic una terra non est longior quam alia. Sed debet talis homo scire, quod rationibus astrorum, et præcipue per eclipses lunares compertum est nostram habitationem non extendi per totum terræ circulum, ita quod habitabilis sit habitatio nostra ab Oriente in Occidentem, et per Occidentem iterum in Orientem : eo quod amphitrites fluat ab Aquilone per Orientis punctum in parte una, et per Occidentis punctum in parte alia in Meridie : et vocatur Oriens et Occidens mundi, ortus et occasus continuari ad amphitritem : et distantia ab illo vocatur terræ longitudo. Et multum variatur natura locorum per distantiam parvam vel magnam longitudinis illius.

Videtur autem alicui inconvenienter esse dictum quod diximus de mensuris locorum : quia nos diximus in libro Cæli et Mundi 1, quod latitudo est a dextro ad sinistrum, et longitudo a superiori in inferius : et nos diximus, quod dextrum et

<--- Page Split --->

sinistrum cœli sunt Oriens et Occidens, et superius et inferius sunt poli, Meridianus, et Aquilonaris: et sic videbitur, quod longitudo locorum sit a Meridie in Aquilonem accipiendo, et latitudo sit ab Oriente in Occidentem per contrarium ejus quod diximus hic.

Sed advertendum aliter esse in cœlo et aliter in terra : minor enim dimensio variat naturam terrenæ habitationis ab Aquilone in Meridie acceptam, quam ab Oriente in Occidentem. Radius enim planetarum qui naturas dat locis, angulum et circulum mutat ad parvam quantitatem declinationis suæ ad Aquilonem, ita quod cum sit in æquinoctiali puncto, æquat dies et noctes : et declinans ab eo versus Aquilonem per triginta sex gradus, et facit longiorem diem quam sit dies æquinoctii per unam horam in terra quæ secundum latitudinem sedecim graduum distat ab æquinoctiali circulo, et in terra : cujus latitudo est viginti quatuor graduum et facit diem longiorem per horam et dimidiam : et hoc est clima secundum : et in terra quæ ab æquinoctiali distat per triginta gradus, erit dies longior per duas horas, et constituit tertium clima : et si distat per triginta sex gradus, erit dies longior per duas horas et dimidiam, et sic constituit quartum clima : et si distat per quadraginta et unum gradus, et tertiam partem gradus, vincet longior dies per tres horas integras, et vocatur quintum clima. Et si distat per quadraginta quinque gradus et tertiam gradus, vincet longior dies per tres horas integras et dimidiam, et vocatur sextum clima. Et si distat per quadraginta octo gradus, vincet longior dies diem æquinoctii per quatuor horas integras : et erit clima septimum. Et post istam latitudinem non est locus satis temperatus ad terræ nascentia in nostra habitabili. Secundum totum autem semicirculum qui est ab Oriente in Occidentem est una vis radiis corporum cœlestium in locis æqualiter ab æquinoctiali circulo distantibus, et una mensura dierum et noctium. Et cum major dimen

sio vocetur longitudo, et minor vocetur latitudo, erit latitudo locorum habitabililum secundum distantiam ab Aquilone in Meridiem acceptam : et longitudo secundum dimensionem accepta ab Oriente in Occidente. Et illius causa est, quia in cœlo est motus localis quem oportet esse secundum latitudinem in omnibus quæ ex se moventur. Iste autem motus non est in terra : et ideo minor in ea dimensio est dimensio quæ vocatur minor in aere : vocatur autem illa latitudo areæ, et major dimensio vocatur longitudo areæ : et sic congrua sunt nomina superius dimensionibus terræ imposita.

CAPUT X.

De diversitate habitationis in terra habitabili, et de diversitate naturae locorum.

Est autem sciendum, quod in illis terræ dimensionibus quidam a Philosophis vocantur simul habitantes, et quidam circulariter dicuntur habitantes, quidam autem coalternatione, et quidam vero opposite.

Dicuntur autem simul habitantes, quorum habitatio secundum sensum latitudinis et longitudinis una est, licet secundum rationem sit diversa. Ut autem hoc melius sciatur, sciendum quod horizon circulus est, cujus centrum habitationis cujuslibet et cujus circumferentia tangit undique concavum hemisphaerii a polo in polum per puncta duo Orientis et Occiden-

<--- Page Split --->

tis diffusa. Et hic quidem horizon duplex est : unus quidem secundum rationem acceptus, alter secundum sensum. Et secundum rationem quidem quodlibet terre punctum suum habet horizontem, cujus circumferentia cœelum in praedictis punctis attingit : et ideo cujuslibet puncti habitationis nostrae superius diximus naturam esse diversam. Et hic quidem cir-

turum esse diversam. Et hic quidem circulus, licet secundum esse mobilis sit, et moveatur secundum esse cujus est horizon, tamen secundum situm est immobilis, sicut et ipsa puncta Orientis et Occidentis quae situ manent et secundum esse variantur : et de hoc horizonte non intendimus hic plus dicere quam hoc quod dictum est : quia sufficientior consideratio ipsius pertinet ad astronomiam. Horizon autem sensibilis est, qui finit visum, hoc

est, postquam sensibiliter est alius punctum Orientis, et alius Occidentis, et alius Aquilonis, et alius Meridiei ; et illius quidem diameter ad plus est millium stadiorum secundum Ptolemaeum. Secundum autem verissimam ejus deprehensionem tunc communiter deprehenditur variari, quando semidiameter ejus est quadringentorum vel ad plus quingentorum stradiorum. Et ideo quæcumque civitas vel locus elongatur ab alio per quinquaginta stadia, sensibiliter habent alium ortum et alium occasum stellarum secundum tempus sensibile. Et quicumque locus ab alio removetur secundum latitudinem quingentorum stadiorum, sensibiliter calidior vel frigidior est quam alius : et sic sensibilis est distinctio proprietatum longitudinis et latitudinis locorum, nisi sit impedimentum per accidens aliquod loci ex maribus vel ex montibus : de quo accidente nos infra loquemur.

In omnibus autem his locis simul habitare secundum sensum dicuntur, quorum secundum sensum est una loci in calido et frigido et humido et sicco proprietas ex eadem latitudine loci sensibilis, et quibus sensibiliter est secundum tempus unus ortus solis et occasus.

Circulariter autem habitant, quorum

quidem latitudo cum sit una, longitudo non una et eadem est : isti enim sub uno parallelo circulo habitant, qui est æqualis in circuitu latitudinis ab æquinoctiali circulo : et ille quidem totus calidus et frigidus est, et humidus et siccus : et dies eorum æquales sunt et noctes : sed eorum ortus et occasus non sunt in uno tempore sensibili, nec eorum venti sunt æquales : quia quorum differunt Oriens et Occidens, horum necesse est esse ventos diversos ad minus Orientales et Occidentales.

Coalterne autem habitare dicuntur, Quidicantur quorum una quidem est longitudo, sed habitare ? non latitudo eorum est una et eadem : et illi sunt qui sub eadem linea habitant in Meridionali, quibus omnibus est in uno eodem quam tempore sensibili Meridies, quando sol accedit ad Zenith capitum ipsorum in motu diurno : sed tamen non habitant sub eodem parallelo circulo, qui distet æquali latitudine per circuitum habitationis ab æquinoctiali circulo. Et horum quidem est unus ortus et occasus solis in die : non tamen sol oritur et occidit in eodem gradu : sed non est eis æqualis dies : nec est eis æquale frigus et calidum et humidum et siccum, eo quod non æqualiter dilatantur ab æquinoctiali circulo.

Opposite autem habitant, quorum est Quidicantur quorum est Qui dicantur oppositae haunus parallelus secundum latitudinem bitare ? eandem, sed non est eis longitudo una, sed potius distant per maximam longitudinem quae potest esse per circulum : hoc autem est quando elongatur a se per totum semicirculum : tunc enim distant per longitudinem totam diametri, et convertunt contra se pedes invicem, ita quod diameter inferior circuli paralleli per Zenith capitum, et per pedes, et per centrum semicirculum transit : et isti vocantur antipodes, et sunt in nostra habiQuidicantur antipodes ? tabili, sicut habitantes omnes qui sunt in uno eodemque climate elongati a se per totam longitudinem Orientis ab Occidente nostrae habitabilis. Est autem habitatio talium æqualiter quidem calida et frigida, humida et sicca, propter unam

<--- Page Split --->

eamdemque latitudinem quam habent : non tamen in una hora habent Orientem et Occidentem, sed potius differt ad minus per sex horas ortus istorum ab ortu illorum, et similiter occasus. Cum enim nonaginta gradus sint a centro horizontis uniuscujusque usque ad ortum, oportet quod eorum quorum horizontis centrum est in Occidente, ortus sit ubi est Meridies eorum qui sunt in Oriente : quia medietas centum et octoginta graduum, qui sunt semicirculus, qui est ab Oriente in Occidentem, est nonaginta gradus, qui sunt a circulo Meridiei orientalium usque ad occasum mundi.

Est autem alia temperatura inter duo alià tempestà raturà. calidissima, sicut diximus supra, quorum calidissimorum unum est sub tropico æstivo, et alterum sub hyemali : et tunc temperatura erit sub æquinoctiali æqualiter ab utroque distante : et hanc quidem temperaturam Avicenna et quidam alii vocari simpliciter temperaturam dicunt, eo quod nullus in mundo locus adeo sit temperatus, sicut locus qui est sub æquinoctiali. Quod ita esse ego non consentio : quia temperatura illa non est inter contraria, sed potius inter duos excessus ejusdem qualitatis, et ideo locus medius, sicut et superius diximus, non esse temperamentum secundum caludum et frigidum, sed potius remissior in calido inter alia duo loca : locus autem medius inter calidissimum et frigidissimum est temperatum frigidum et caludum, et ideo est delectabilis.

Est autem dubitatio quaedam de his dubitatio. quae dicta sunt, utrum scilicet locus utrum locus quarti climatis sit temperatus inter habiquarti climatis sit temperatissimus? tabilia ? quoniam excedens in frigidissimo, non est clima septimum, sed potius locus inhabitabilis sub aquilonari. Similiter excedens in calidissimo non est locus sub æquinoctiali et citra parum in latitudine primi climatis, sed potius sub tropico, quæ latitudo est semicircularis. Medium igitur per æquidistantiam acceptum inter frigidissimum quod est latitudinis nonaginta graduum, vel parum minus, et inter calidissimum quod est latitudo viginti quatuor graduum, videtur quod est latitudinis amplius quam quadraginta graduum : et hoc est sextum et septimum clima : illa igitur videntur magis temperata quam quartum clima. Cujus etiam indicium videtur esse, quod homines illorum climatum pulcherrimi sunt corpore, et proceræ et pulchræ staturæ, et venusti coloris, cum homines quarti climatis parvi sint et fusci coloris : ubi enim complexio hominis maxime convalescit, illud videtur magis congruere homini ad habitandum. Convalescit autem magis ubi pulchriores

CAPUT XI.

De natura autem horum septem climatum intelligendum est, quod duplex est in eis temperamentum, et duplex excessus : est enim excessus in calidissimo et frigidissimo, et sic calidissimum est sub torrida, et frigidissima habitatio est post septimum clima. Et quantum ad hoc per æquidistantiam temperamentum est in climate quarto. Et hanc puto ego esse temperaturam simpliciter mundi, et non quoad complexionem alicujus animalis in singulo. Et ideo potest bene esse, quod clima quartum temperatum sit simpliciter, et non sit temperatum complexioni asini, vel bovis, vel alterius magis calidi vel frigidi quam sit calor vel frigus climatis quarti.

<--- Page Split --->

generali us et fortioris et procerioris stature sunt homines ; et hoc est in sexto et septimo climate, sicut apparet: locus enim qui magis congruit hominis complexioni, videtur esse temperaturi simpliciter, cum homo sit magis aequalis temperatae complexionis inter alia quae generantur ex contrariis : eo quod ejus complexio magis accedit ad medium, et recedit ab excellentiis contrariorum. Ad hoc videtur facere quarti climatis calor maximus in aetate, et diminutio pluviarum : si enim esset temperatum simpliciter, ut inquiunt Philosophi, tantus in eo esset excessus frigoris in hyeme, quantus est excessus caloris in aetate : et oppositum hujus experimur ad sensum : quia excedit in ipso calor aetatis, et non exceditin eo frigus : et secundum has rationes temperatum hyeme videtur esse temperatum clima sextum, in quo nec sentitur excessus caloris in aetate, nec frigoris in hyeme.

Ad haec autem omnia dici convenit, quod in veritate temperamentum simpliciter magis est in actu calidum quam frigidum, eo quod frigidum est qualitas mortificativa : et sic enim secundum excessum est destruens motum generationis et vitae : et ideo temperamentum non accipitur inter duo extrema, quorum unum sit frigiditatis mortificantis, et aliud caliditatis adurentis : sed potius frigus complexionale tarde movens est in parte una, et calidum minus exsiccans est in parte altera : et quoad hoc a Philosophis est determinatum, quod quartum clima est temperatissimum. Proceritas autem humanorum corporum et carnositas et pulchritudo sunt causata ab humore frigido non habente calidum quod sufficienter moveat, nec habente calidum quod sufficienter sit mobile : sed potius humores talium sunt spissi et quasi congesti : nec consumitur in eis ali-

quid : et ideo sunt magis ex aliqua malitia frigidae complexionis, sicut nos in sequenti distinctione ostendemus : bene enim consentimus, quod corpus hominis magis est inter corpora composita temperatum : sed haec temperatura si bene et subtiliter consideretur, est in quarto climate.

Nec impedit hoc quod objiciunt de calido excedente in aetate, cum frigus non excedit in hyeme : quia jam ostendimus actu calidi sensibilis esse actum vitae et motum sine quo nihil commisceri nec vivere potest : et ideo ubi est intemperamentum frigoris, non est clima temperatum : sicut nec id quod habet aequaliter frigoris, sed potius id quod habet plus caloris quam frigoris, et non excedit in calore.

His habitis, adhuc advertendum est differentem esse naturam istorum climatum in cujuslibet medio et extremis. Est autem haec differentia diversimode accipienda in diversis 1 : quoniam primi climatis extrema regio quae aequinoctiali subditur, est temperatior quam media regio ipsius : et media regio ipsius est temperatior quam extrema quae secundum clima attingit. Secundi autem climatis prima linea quae continua est primo climati, temperatior est quam media, et media temperatior est quam extrema quae tertio climati continuatur.

In omnibus autem his climatibus extremitates Meridionales calidiores sunt, et Aquilonares sunt frigidiores : medium autem in quolibet eorum habet secundum naturam quoddam illius loci temperamentum : est enim medium in ipsis acceptum sicut in virtute morali : quod enim in moribus uni est parum, alteri est multum : et quod uni est medium, alteri est extremum. Et similiter est in locis secundum climata distinctis : quod

In omnibus autem climatis meridianos sunt, et Aquilonares frigidiores : medium autem habet quoddam temperamentum.

4 Hic animadverte quare differens sit natura in medio et extremis cujuslibet climatis, licet

haec differentia diversimode accipienda sit in diversis.

<--- Page Split --->

enim uni est extreme frigidum, alteri est extreme calidum : vel forte plus quam extreme frigidum, secundum diversas operationes climatum ad invicem, et secundum quod generata secundum bonam habitudinem existentia in uno climate, corrumpuntur in alio.

Est autem et adhuc alia causa diversitatis naturae climatum : cum enim terra sit figurae rotundae, sicut in libro Celi et Mundi 1 habuimus, stelle quae radios suos projiciunt super terram, non projiciunt eos super alterum : quoniam stelle Aquilonares radiant super climata ultima, et non super prima. Stelle vero Meridionales radiant super prima, et non super ultima : et cum stellarum illarum lumina sint diversarum naturarum, sicut in libro Celi et Mundi diximus, oportet quod climata irradiata ab ipsis, efficiantur diversarum naturarum.

Est autem eodem modo dissimilis latitudo regionum Aquilonarium, praeter hoc solum quod clima primum et secundum illius regionis sunt calidiora quam nostra propter brevitatem diametri solis conversam ad signa Meridionalia, sicut diximus supra.

Et haec quidem de medietate distinctionis terrae in nostro hemisphaerio quantum ad praesentem spectat intentionem sufficienter dicta sunt. De diversitate enim temporum eorum in hyeme et in aetate, et de diversitate umbrarum quae projiciuntur ab horoscopis ipsarum, astronomiae proprium erit determinare.

CAPUT XII.

De natura et dispositione inferioris hemisphaerii.

Est autem nunc inquirendum de medietate terrae quae in inferiori hemisphaerio est, de qua diversa et pene contraria a diversis Philosophis scribuntur. Commonitier monitur memuniter enim scribunt et dicunt nullum dietatem terrae quae nostra habitationis ad illum locum perest in inferiori hemiversione : quia omnes illi qui scripserunt spherio, esse inhade observationibus locorum et astrorum, bitalbilem. invenimus in superiori hemisphaerio posuisse suas observationes, et praecipue cognoscitur in scriptura quam scribunt de eclipsibus lunaribus. Eclipsis terrae est in omni terra eodem modo, et in uno eodemque tempore : et cum habitantes per longitudinem climatum Philosophi tempus eclipsium notaverunt, non invenimus umquam distantiam unius Philosophi ab alio nisi per duodecim horas aequales : et cum in qualibet hora ascendant quindecim gradus aequinoctialis aequales, constat quod in duodecim horis centum et octogenta gradus ascendant: et haec est medietas circuli cui tantum medietas terrae subditur : et tunc unus Philosophorum observantium in una regione eclipsim aliquam lunae non distare ponit ab alio nisi per medietatem terrae :

<--- Page Split --->

sicut si esset eclipsis habitanti in Oriente in prima hora noctis, eadem esset habitanti in Occidente in duodecima hora ab illa: et in hac deprehenderunt Philosophi quidam in superiori hemisphaerio tantum habitare homines, quibus tota fere multitudo Mathematicorum consensit, dicens ibi nullum omnino habitare: quia constat quod major est sphaera aquae quam terrae: oportet igitur aquam in aliqua parte terram operire ponamus, sicut videmus quod aer operit aquam et terram: cum autem non operiat eam in nostro hemisphaerio, videtur eis concedendum esse quod operiat eam in inferiori.

Cujus tres videntur mihi rationes quae ab eisdem Philosophis colligi possunt, quarum una sumitur ab ortu orbis. Constat enim quod super inferius hemisphaerium stellae secundum diversum motum ab Occidente oriuntur: vadunt igitur super illos nocte a sinistro cœli, sicut patet ex his quæ in secundo libro Cœli et Mundi determinata sunt. Signa autem secundum quæ moventur planetæ, in eis supra ordinem naturalem disponuntur: quia in eis est Piscis post Arietem, et post Piscem Aquarius, et post Aquarium Capricornus, et sic de aliis: et cum naturalis motus planetarum sit secundum ordinem signorum ab Occidente in Oriens, videbitur non esse ordinatus motus cœli ad esse et generationem super illos. Propter quod dixit Pythagoras inferius hemisphaerium esse locum pœnarum et tartari, vocans dispositionem orbis super inferius hemisphaerium orbem sub quem deprimunt hominem peccata sua: et gemere eos qui ibi sunt sub aquis infinitis.

Aliam autem rationem inducunt quæ prius dicta est: quoniam dicunt aquam plus quam in quadrupla proportione esse majorem quam sit terra, et ideo non pos-

se contineri sub terrae extremis, sed oportere, quod terram plus medietate cooperiat: quae quidem totam operire deberet si motus solis et aliarum stellarum eam in parte non exsiccaret.

Tertiam autem inducunt rationem Hesiodi, quod locus ille esset inutilis, cum nullus umquam ibi habitaverit: ab uno enim, ut inquiunt, omnes multiplicati sunt: et hunc aut in illo, aut in isto hemisphaerio creatum fuisse. Quod quidem hic creatus sit, experimentum probat: ideo nullos ab ipso generatos dicunt illuc descendisse.

Hesiodus tamen dicit etiam terram inferiorem esse lata figurae, ut habilis sit ad natandum super aquas: quia latum non facile mergitur. Concordare autem Homericum cum ipso videtur Homerus, sicut Krices narrat in libro de Natura locorum habitalium.

Sunt autem alii Philosophi, sicut Albumasar et sui sequaces, dicentes illam quem terram habitabilem esse, sicut et istam in quæ nos habitamus. Cum enim solis radii et stellarum omnes angulos suos describant super eam, oportet quod exsiccent in ea humidum in locis super quæ sunt anguli acuti radiorum, et in loci super quæ radii perpendiculariter incidunt, et humidum generetur in locis aliis quæ longioris latitudinis sunt a via solis: ex talibus autem effectibus locus fit habitabilis. Apparet igitur, ut inquiunt, quod locus inferioris hemisphaerii habitabilis sit, sicut iste.

Nec obstat quod stellæ oriuntur eis a sinistro: quia sinistrum illud cœli non est acceptum secundum esse, sed secundum situm. Sinistrum enim cœli quod secundum esse accipitur, unum est, et aliquando est in Oriente nostro secundum situm, sicut in libro Cœli et Mundi 1 est determinatum. Sed sinistrum secundum situm, hoc est, quoad nos tantum, et hoc nihil

<--- Page Split --->

prohibet quoad nos esse dextrum : et ideo ratio Pythagoræ nulla est omnino. Et quod dicit de ordine signorum, satis eliditur per hoc quod in nostro hemisphærio secundum duos motus cœli duo sunt ordines signorum : ab Occidente enim in Oriens disponuntur ordine naturali secundum metum naturalem planetarum : sed ab Oriente in Occidens secundum motum primi mobilis dispositione præpostera disponuntur : et sic est in hemisphærio inferiorum, quod ab Oriente illius hemisphærii in Occidens illius præpostere disponuntur : sed ad Occidente suo in Oriens suum ordinem habent et dispositionem naturalem.

Et quod aqua dicitur occupare majus spatium quam terra (ut elementum quod minus habet de materia quam terra, et spissum minus est) dictum est, non quod ita sit in effectu, sed quod ita est proportione aquæ ad terram. Si enim tantum materiae aquæ quantum est in aliqua parte terræ, spatio comparatur : erit aqua in majori spatio quam sit terra. Quod autem aqua major sit terra in effectus, incertum est, quia multa sunt aquam diminuentia : et cum ipsa sit elementum facilis conversionis in aliud elementum, facile minuitur et facile augetur : et ideo multoties diluvium fit per aquam plus quam aliquod aliud elementum. Si igitur fiat proportio materiae aquæ ad terram, ex uno pugillo terræ fiuntforte mille pugilli aquæ : et ideo ad hanc proportionem dictum est esse aquam majori spatio quam terra. Si enim in effectu sic esset, aqua non posset limitari littoribus terræ : sed in uno erit supra terram totam. Sunt tamen aliqui qui contendunt aquam esse majorem multa proportione quam terra : sed illi fundant intentionem suam super proportione spissitudinis terræ ad spissitudinem aquæ : et ex tali proportione, cum nota sit eis proprietas terræ, æstimant de quantitate aquæ.

Quod autem ad nos non pervenit aliquis de habitatoribus inferioris hemisphærii, non est ex hoc ut inducunt, quia

nullus ibi habiter : sed potius quantitas Oceani interjacentis undique circa terram per circuitum, quod propter nimiam distantiam locorum suorum transnavigari non potest. Si autem in aliqua parte transnavigatum est, hoc est sub torrida : quia ibi secundum naturam littora ejus sunt magis stricta. Nec sunt audiendi qui fingunt ibi homines habitare non posse, eo quod caderent a terra si ibi habitarent: dicere enim eos cadere qui pedes habent ad nos, vulgaris imperitia est : cum inferius mundi non sit acceptum quoad nos, sed simpliciter, ita quod simpliciter inferius est, et ubique vocatur versus terræ centrum.

Si igitur dictis viris qui valde probati fuerunt in philosophia, consentiamus, tunc dicemus inferius hemisphærium omnino dividi, sicut superius divisum est, et habere regiones inhabitabiles propter frigus, et inhabitabiles propter calorem, et regionem habitabilem distingui per climata, sicut nostra distincta est : et hoc quidem est verum secundum continenti: m naturalis dispositionis. Hæc igitur de natura locorum per naturalem dispositionem dicta sunt.

<--- Page Split --->

possit : et ideo calor multiplicat ipsum et corrumpit : et ideo talia loca frequenter sunt vaporosa et pestiferosa habitantibus ea : et in locis illis sunt multa tonitrua et coruscationes : quare corrumpuntur multum et inficiuntur loca illa, ita quod inducunt gravem mortalitatem in homines et alia animalia : quia aer humidus corrumpitur et efficitur venenosus, et penetrat indigestus ad interiora vitalium, et perimit subito. Talia autem loca etiam paludosa sunt frequenter ex humore diffuso super terram et corrumpente habitationem. Quandocumque enim calidum non est nisi corrumpens humidum, et non vincens ipsum, inducit pestiferas corruptiones. Et ideo talia loca, etiam ea que cultura nascuntur in talibus locis, frequenter corrumpunt : quia, sicut diximus supra, locus et locatum connaturalitatem habent multam. In Septentrione autem sunt frigida et humida, et vapores resoluti sunt frigidi et grossi multum infrigidantes loca illa, et aer grossus est ex vapore grosso immixto sibi : et ideo loca illa frigida sunt per naturam : tamen aestates illorum locorum non multum calefiunt, et hyemes eorum non multum frigidantur. Et hoc ideo contingit, quia aer spissus non est multum susceptibilis caliditatis vel frigiditatis de facili : et talia loca, licet non sint pestifera, tamen non sunt sana.

Vicinitas autem multa montium, diversas dat proprietates locis ex situ et altitudine ipsorum. Si enim sint humiles montes, non multum variant naturam locorum : et si sunt alti valde, tunc sunt nivosi frequenter, et tunc aut sunt siti versus Aquilonem claudentes locum, aut versus Meridiem, aut versus Occidentem. Et si quidem sunt ante locum versus Aquilonem, tunc erit locus per naturam calidus : quia reflexio radii (quae ad montes est) calefacit locum vehementer. Et ideo in talibus montibus vina fortia generantur in latere Meridia-

De diversitate naturae locorum ex accidenti montium, marium, et silvarum.

Differunt autem locorum proprietates per accidens marium et stagnorum et aliarum aquarum, et per accidens silvarum et montium. Mare enim in genere suo calidum est propter terrestre combustum sibi immixtum, et propter multam radiorum divaricationem super ipsum : et ideo necesse est, quod loca vicina sibi aut sint calida et sicca, aut calida et humida superfluo humore, aut frigida et humida. Loca enim meridionalia sita super maria quasi aduruntur exreflexione radiorum solis ex multiplicatione luminis ad littus, et illa loca arenosa et calida et sicca sunt : et mare divisum super illa loca etiam ad torrorem solis convertitur in sales, et loca illa facit terrestria ex calido adurente et sicco adusto. Et si vina nascuntur in locis talibus, calidissima sunt et siccissima, ita quod intolerabilem aestum excitant bibentibus ea, sicut sunt vina quae nascuntur in insula quae vocatur Cyprus, et in aliis locis similibus.

Loca autem quae remota sunt a Meridie, et accedunt ad climata frigidiora et temperatura, sita super mare aliquod, efficiuntur calida et humida nimio humore corrumpente. Locus enim talis plus habet humidi quam calor consumere

<--- Page Split --->

no, nisi fuerint multum alti: quia tunc habebunt nives perpetuas, ex quibus aut temperantur, aut infrigidantur loca.

Si autem montes sunt ad Meridiem, et locus versus Aquilonem, et sunt alti montes et multi, locus erit frigidus vehementer, tam ex nivibus montium, quam etiam quia detectus est locus vento Aquilonari, et tectus et occultatus a vento Meridionali. Et quia ventus Aquilonaris dissipat nubes, erit locus ille frigidus et siccus et sanus ad habitandum, nisi ex alio accidente prohibeatur.

Si vero montes sunt ex parte Orientis, et locus versus Occidentem, erit locus quoad illud accidens frigidus et humidus habens grossam terrestreitatem impuram: frigidus quidem erit, quia tectus est ab Oriente: et ex vicinitate montium grossam habet humiditatem, quia patulus est vento Occidentali frigido et humido: et erit locus non bonus ad habitandum.

Si vero fuerint montes ad Occidentem, et locus habitationis ad Occidentem, tunc erit locus detectus vento Occidentali, et protectus ab Orientali, et quoad hoc erit frigidus et humidus, turbidum habens aerem, et ideo non multum sanus.

Locus autem qui est juxta montes nivosos et frigidos, congelatus est propter nimium frigus: quia ex nive est in eo frigus: et ideo ventus Aquilonaris gelatus est iterum et flat precipue ex resolutione nivium. Infrigidatur etiam locus post resolutionem nivium.

Locus autem profundus inter montes conclusus vel alia de causa profundus, sicut sunt foveae magnae et profunde, malus erit: quia semper erit vapore terrestri plenus per quem inficit et inflat corpora, et aer siccus, eo quod non est purus, sed turbidus et spissus, non de facili recipit immutationem frigoris et caloris, nec eventatur. Nec promoveri potest ex duabus causis, quarum una est: quia totus est quasi fovea, in cujus profundum ventus non potest intrare, sed flat in superioribus ejus. Alia causa est,

quia aer ejus est ita turbidus et spissus, quod a parvo moveri non possit, etsi attigerit eum.

E contrario autem est de loco alto non ex montibus, sed ex terrae elevatione, hic optimus est praecipue humanae vitae ad habitandum: eo quod est frigidus et siccus non excellenter, sed habet frigiditatem in actu magis quam caliditatem: et ideo aer hujus est purus frequenter: quia frigus reprimit vapores et caligines quae impurum faciunt aerem, et non habet impuritatem et nebulas nisi post nivium resolutionem: et tunc non multum, quia aerem habet purum valde: ideo in aestate cito calescit, habetque aestatem calidam, et in hyeme cito infrigidatur. Hic enim aer est optimus, qui cito recipit temporis qualitatem, et in tali loco plura elementa mutantur secundum tempora: et ideo est in eis sanitas et longa vita, licet forte vina regionis talis non sint multa nec multum fortia.

Locus autem planus et se habens descenter undique, non habet proprietatem naturae nisi eam quam diximus ex latitudine et longitudine ejus causari.

Locus autem habet accidentia multa vidit loco ex extagnis vicinis, et aliis aquis, et paludibus et lacubus, quae sunt in eo: ex vicinitate autem talium inficitur locus, et fit humidus grossa humiditate, et aliquando pestilentiosior in loco ex corruptione lacus et paludum: et fundus talis est frequenter corruptus, quando non est lapidosus, nec purgatur aquis influentibus in ipsum: et de hoc erit sermo in libro Meteororum.

Terrae autem sitae in medio magnarum silvarum vel juxta silvas, quantum ad hoc semper habent aerem suffocatum et spissum, et multas habent nebulas et turbines: quia fundus silvarum est vaporosus, et vapor ille sub tactu arborum est conclusus et inspissatus: et ideo sapientes antiqui curaverunt loca sua succisione arborum et nemorum. Nocent autem in

Locus altus ex terrae elevatione, habitationis.

Habitationes sitae juxta silvas, semper habent aerem suffocatum et spissum.

Antiqui curaverunt loca sua incisione

<--- Page Split --->

arhorum et arboribus præcipue nux et quercus et re norum, cæteræ arbores quæ vel amaritudine sua inficiunt aerem, vel proceritate sua concludunt cum, et eventari et purificari non permittunt.

Hæc igitur de distinctione naturarum loci sufficiant: quia de locis particularibus prolixior est sermo: et ex his versibus habent cognosci quæ dicta sunt.

<--- Page Split ---> TRACTATUS II

DE NATURA LOCATORUM CAUSATA A LOCIS.

CAPUT I.

Quod diversitates elementa faciunt in elementatis.

Superest autem ex his quae dicta sunt cognoscere et determinare naturam eorum quae in locis dictis habent generari : et de his nostra intentio est in hac secunda distinctione hujus libri facere tractatum.

Primùm autem loquamur de commixtione eorum, quorum natura diversificatur ex latitudine loci vel longitudine simplicibus. Dicamus igitur, quod elementa

quatuor ex locis superius dictis qualitatibus variata, diversas faciunt habere locata in ipsis generationes et naturas : terra enim commixtione sua cum elementis. aliis generatis dat retentionem et fixionis permanentiam, et signorum conservationem : et ideo qualitatibus diversificata diversitatem horum effectum facit in generatis.

Similiter et aqua quæ sui humiditate interminabilis est, in se continuat terræ siccum undique influens partibus ejus, et facit ipsam terram producibilem in lineas, et facit recipere figuras decenter et cohærere sibi partes angulorum qui sunt in generatis omnibus : et ideo consequens est, quod si ipsa aqua variatur in suis proprietatibus ex loco, quod generata ex ipsa ex loco multam recipiant diversitatem. Et hæc quidem duo elementa etiam ex loco diversitatem in suo pondere capiunt : propter quod licet in omnibus sint gravia, tamen in quibusdam generatis graviora efficiuntur quam in aliis.

Aer autem eodem modo qui sui commixtione cum aliis facit spiritualitatem in generatis, et materia est spiritus, et

Terra dat mixtis fixionem, permanentiam, et signorum conservationem.

Aqua et terra in quibusdam generatis efficiuntur graviora quam in aliis, et hoc quia ex loco capiunt diversitatem in suo pondere.

<--- Page Split --->

motu suo ducit sursum aquam et terram sibi commixtam, et vehit virtutes generatorum, necesse est quod operetur in generatis naturae diversitatem : quoniam ipsum constat ex loco innumerabiles recipere proprietates et naturas.

Ignis vero licet nullam ex loco sensibilem recipiat varietatem, tamen quando incorporatus secundum ea quibus incorporatur, diversimode operatur. Equidem in omnibus commixtis ignis facit calorem ad formam terminantem et penetrantem penetratione nutrimenti in eis quae nutriuntur : et in animalibus sua perfectione facit perforationem ad vias spirituum et virtutum, et motu suo extendit et protendit superius corpora, et multa hujusmodi operatur secundum quae necesse est variari ejus effectus in his quae differenter rara et spissa sunt, et differenter calida et frigida, et differenter humida et sicca.

Cum autem hujusmodi naturae rerum non ex componentibus primo, sed potius ex locis causantur, oportet hic fieri mentionem de ipsis : quia hic de naturis locorum et locatorum secundum quod locata sunt in ipsis, suscipimus facere tractatum. Cum autem omnia quaecumque mixta sunt, in se excellentiam contrariorum mixtorum statim habeant, et sint reducta ad unum actum et complementum medii, oportet intelligere, quod medium illud non est secundum numerum et quantitatem et pondus elementorum quae in ipso miscentur : quia si ita esset, non haberet mixtum illud ullum locum in tota longitudine et latitudine locorum : eo quod nullum elementorum vinceret in ipso : et oporteret ipsum simul esse et elevatum et oppressum, quod non potest esse secundum naturam. Oportet igitur mixturam fieri secundum proportionem et exigentiam speciei quae constituitur per mixturam, ita quod in omnibus mixtis abundet terra et aqua : quoniam si ignis et aer abundaret, ita quod tantum haberet locum ignis et aer, oporteret, ipsum esse adeo rarum, quod figuras

proprias non contineret, et quod ipsum esset penetrabile valde : et tunc terra et aqua exiret ab ipso, et dissolveretur mixtura. Et ideo nullum mixtorum locum habet in igne et aere, sed in terra et aqua : quoniam potius si aliquando generetur in loco aeris, sicut lapides et metalla quaedam aliquando generantur in nubibus, tamen recipiendo formam mixti statim tendit ad locum terrae, et ibi salvatur et manet. Eadem etiam causa est quare etiam aqua in mixtis dominari non potest : si enim dominaretur aqua in aliquo mixtorum, oporteret tunc esse humidum fluidum : et hoc licet figuras optime reciperet, tamen nullo modo con tineret.

Hac igitur necessitate omnia commixta corpora ad locum terrae moventur, et ibi quiescunt. Propter quod et maximam sua naturae recipiunt diversitatem ex terra longitudine et latitudine et aliis accidentibus ejus. Hujus autem signum est, quod semina non ad magnam distantiam terra seminata, statim germinant, et aliquando ad aliam speciem convertuntur. Triticum enim in terra majoris latitudine quam quadraginta graduum seminatum raro convalescit : et si exsurgat inter duas vel tres seminationes, degenerat in granum ignobile, quod a quibusdam vocatur siligo, quod tamen optime in septimo climate convalescere videmus. Econtra autem in terra minoris latitudinis seminata siligo, infra duas vel tres seminationes vel ultra quatuor nobilitatur in triticum. Et similiter est de multis aliis granis. Et licet non sit sic in quibusdam aliis plantis et animalibus, tamen multam et magnam suorum fructuum et seminum recipiunt alterationem ex locorum distantia. Grana enim predicta vicinarum sunt naturarum et specierum similium : quod ostendit figura herba et calami eorum : et ideo unum alteratur in alterum potentia quae educicitur in actu per nutrimenti et caloris loci similititudinem et congruentiam ad speciem quae illi loco est connaturalis.

Quare nullum mixtum habet locum in igne, aut aere ? Lapides et metalla quaedam aliquando genubibus.

Quare aqua non potest dominari in mixtis ?

Quare omnia mixta ad locum terrae moventur et ibi quiescunt ?

Nota diversitatem in tritico seminato in diversis locis.

Nota idem de siligine.

Dat causam illarum diversitatum, quare reperiantur in illis granis, et non in plantis aliis, et animalibus ?

<--- Page Split --->

Et ideo ex loco tales seminum fiunt de specie ad speciem transmutationes.

Amplius autem signum ejus est, quod locus cum virtutibus quae sunt in ipso, dat multam proprietatem locato. Accipimus in plantis quae eradicantur salvis radicibus et cum multa terra sibi adhaerente si ad vicina loca transplantentur, tamdiu languescunt antequam convalescere possint. Cujus causa non est nisi dissimilitudo loci unius ad alium locum, quamvis sit eidem vicinus: et ideo oportet plantam virtutibus illius loci in quem transplantatur, assimilari paulatim antequam convalescat. Et hoc significat etiam nullum punctum terrae habere easdem virtutes cum alio, et nihil omnino habere easdem virtutes omnes quas habet alterum. Et virtutes (quas habet quodlibet) continue mutantur sub circuli variatione qui primo facit et generat locata per virtutes quas influit unicuique loco.

Propter quod etiam sapientes Philosophi circulum uniuscujusque loci diligenter considerant primo: deinde praecipiunt considerare virtutes locorum quasi stellas secundas, et ex his duobus conjunctis prognosticant de natura rei generatae: stella enim per alium, et non immediate influunt virtutes: sed utuntur ad fluxum virtutum suarum duplici medio, quorum unum est radius, secundum locus continens: et per haec duo veniunt ad naturam rei generatae quam formant et terminant virtutes influxae. Variatio autem situs stellarum est variatio figurae quam describunt radii super circulum horizontis: et haec est causa variationis virtutum locorum et eorum quae generantur in locis: et ideo necesse est scire has variationes physicum naturalem.

CAPUT II.

De duodecim modis quibus perficitur commixtio elementorum in locis habitabilibus.

Cum autem sint duae causae et vitae Calidum et generatarum rerum in locis diversis, una humidum sunt duae causae vitae, scilicet terminans quae est calor, et altequibus ex loco variatis variantur et locata. rar quasi materiam dans quae est humitum seminale: sed quod haec duo ex locis variantur, sic necesse est esse variata locata ipsis. Frigidum quippe mortificalidum non rificium non facti ad viesse victum in omni re quae habet esse tam nisi prout vincittur, et quomodo ut. victum facti ad eam? nion deservit nisi continendo, et constare faciendo humidum per calorem terminatum. Siccum autem mixtura sua tenet humidum ne defluat. Sed hoc quod terminat ad formam humidum essentiale, hic solum dat rei proprium et naturale augmentum. Calor autem informatus Calor inforvirtutibus cœelestibus format et terminat mutus virtuitibus cœelestitus est ad esse et dat vivere. Propter quod si ille qui terminat humisciverimus ex loco varietatem calidi et dum essentiale ad forhumidi, sciemus universaliter (secundum maam et esse. quod competit huic scientiae) naturas corporum generatorum quas habent ex locis. Habitationis autem nostrae cum Quot modis sint climata septem, necesse est esse secorporum petem media secundum locum, et qualocis solum tuordecim excellentias, et sic viginti et latitudinem unio modis variari corporum natura ex locis habitabilibus quae per latitudinem solum distinguuntur.

<--- Page Split --->

Ut autem hoc melius intelligatur, dicimus duas esse cujuslibet rei compositae ex contrariis mixtiones : unam quidem quae est secundum proportionem speciei suae, et alteram quam habet ex loco in quo est perfecta ejus generatio. Illam vero quae est ad speciem, habet communem cum omnibus suae speciei individuis, sicut dicitur unam mixtionem esse contrariorum in homine, et aliam in asino, et aliam in leone, et sic de aliis. Et haec quidem in specie considerata una est. Sed si consideretur secundum esse individui designati in specie, tam multiplex est, sicut est numerus individuorum. Est autem in uno individuo multiplex variatio secundum quod proportionatur individuum ad individuum, quod est melioris compositionis in specie sua, et secundum quod comparatur individuum ad dispositiones in quibus debet esse secundum propriam compositionem, et secundum quod comparatur ad dispositiones in quibus est secundum tempus et locum et cetera accidentia quae impressiones suas relinquitur in ipso. De his autem compositionibus sigillatim tractare pertinet ad librum de Nucmeris, et ad scientiam libri de Vegetabilibus, et ad scientiam libri de Animalibus. Sed hic tantum considerabimus cau-

A quilonis, Austri, et secundum centrum. Oportet autem aliam locati proprietaetem esse in circumferentiae parte (quae majoris latitudinis est) quam sit in centro vel alia parte circumferentiae, quae minoris latitudinis est. Est enim quilibet circulorum sensibilium qui in communi est horizon climatis quodam suae regionis versum cujus absque dubio omnis alia figura radiorum est super circumferentiae

partes, et alia super centrum : propter quod locata circumferentiae in partibus et in centro, diversa erunt media compositarum, et diversae componentium qualitates. Et hoc licet secundum rei veritatem et secundum rationis convenientiam sit innumerabilibus modis in climate primo, tamen sensibilis variatio non causat nisi res diffusas tantum. Cum autem quilibet horizon sic tripliciter varietur per quadraginta vel quinquaginta stadia, sicut supra digessimus, fiunt intra unam habitabilem unus et viginti modi componentium, quibus elementa diversimode conveniunt in mixtis cujuslibet speciei quae est in climatibus.

Est autem extra hos modos compositio in his locis, quae propter frigus, aut non continue et non delectabiliter, aut etiam omnino sunt inhabitabilia. In his enim oportet esse humidum spissum, et quasi congelatum, et spiritus parum habens : et hoc habet duas secundum omnem modum quo sentiri potest notabiliter unum locum esse superiorem quam alium, quousque veniatur ad illam quae postrema est in latitudinem.

Sic autem est etiam in aliis regionibus Calidum minus repuintolerabiliter calidis, excepto hoc quod compositioni et ipsi calidum minus et compositioni et vivere vivere quam frigidum. et esse repugnat quam frigidum : calidum enim fortasse movens humidum, aqueum, terreum, siccum, non tantum dissolvit et consumit, sed etiam commisect faciendo unum elevari vaporabiliter in aliud : et cum commixta sunt humidum et terreum, viscositate sua retinent calidum in se, et spirituale aereum : et sic etiam in calidis regionibus perficitur commixtio. Quod non contingit in frigifrigiditas dissimis : quia frigus excellens sistit et commixtioimbecidit modum evaporationis et comprimit humidum aquae in se, et terreum comprimit, ita quod exprimit ex se humidum si quod in se habet, et sic remanet status simplicium, et impeditur commixtio. Et si est ibi conversio elementorum superiorum ad inferiora, hoc facit frigiditas vincens : et non est qualitas

<--- Page Split --->

quæ facit mixturam, cum unum non facit transire in aliud, sed potius impediendo mixturam (per hoc quod impedit subtilitatem et ingressat corpora) et convertit inferiora elementa : et cum illa sint corporum compositorum materia, potius ea quæ commixta sunt convertit ad materiam, quam perficiat aliquam in eis mixturam. Et ideo aliqua generari possunt in torrida. In terra autem inhabitabili nihil penitus generatur, nisi forte sit lapis aliquis qui dominio frigoris constringitur, sive sit terreus, sive aqueus, sicut crystallus. Dictæ autem commixtiones licet sint, ut dictum est, numeratæ in extremis et in medio, si tamen absolute medium dicatur, quod simpliciter ab extremis magis discedit, est in istis commixtionibus, sicut in præcedenti distinctione habitum est, simpliciter medio modo commixtum quod in medio quarti climatis, et post in primo climate (quod est in extrema linea) venimus, est in medio : et post hoc illud quod est in medio, et excedens in calido id quod est generatum sub linea tropici æstivi, qui est circulus finis Geminorum et principium Cancri, et in tertio climate erit magis temperatum, quod in quarto climate est vicinius : et talis consideratio est in aliis. Si autem natura utriusque climatis in se consideratur, absque dubio est in eo accipere extrema et medium secundum modum qui dictus est : et tunc medium verius habet naturam commixtionis illius climatis cujus est medium quam extrema.

Ex his autem colligitur, quod commixtio quæ est generans in septimo climate, est in medio excellenter frigida generatis in quarto climate, et his quæ sunt ante quartum clima, quæ sunt minoris latitudinis quam ipsum : et si transferantur illuc, corrumpuntur in ipso. E converso quæ sunt in medio climate quarto vel alio quod est ante ipsum in excessu frigoris, erunt in climate sexto vel septimo : et si illuc transferantur, locus inducit eis corruptionem. Sicut au-

tem dictum est de commixtis in una habitabili, sic intelligendum est de alia : quia de similibus idem est judicium : et eodem modo de inhabitabilibus tam propter frigus quam propter orbem est intelligendum.

CAPUT III.

De diversitate accidentium eorum quæ generantur secundum determinatas diversitates.

Ex superius autem habitis, facile cognoscitur de generatis in locis determinatis secundum dictos modos. Videmus enim ea quæ in locis calidissimis nascuntur, esse calidissima et nimia siccitate rugosa, sicut grana piperis, et nigra multum propter ipsorum caliditatem, sicut sunt Æthiopes, quorum primum semen generationis calidum est, et matrix Æthiopum. mulierum calida et sicca, et decoquit semen conceptum decoctione fortissima, et nigrescunt corpora eorum propter corporis adustionem : educit enim calidum ipsorum humidum subtile, et adurit terrestre grossum quod permanet, et generat nigredinem : et terrestria membra Quare haquæ sunt in eis, sicut ossa, fiunt albisbant dentes albos ? sima, sicut apparet in dentibus eorum. Et caro eorum sanguine infusa est, sicut sunt carbones accensi, sicut apparet in linguis et faucibus eorum quando ora aperiuntur. Et habent ora prominentia propter caliQuare hadent ora dum acuens os eorum, et oculos eorum prominentia ? ex calore ac venas et panniculos habent

<--- Page Split --->

quare eorubentes. Et quia corpora eorum sunt cacum corpolidissimo aere circumdata, necesse est, ra sunt agiliis et levia, et quare sunt timidi cordis ?

Quare naturaliter non riment febres ?

In trigesimo ante sunt senes deficientes.

Quare plus abundant cholera rubae et nigra, quam aliis humoribus ?

Quare facile parunt Æthiopes, leet non de facili concipiant ?

Præcipui Mathematicati et magici fuerunt in India.

Qui sunt in climate quod est sub Cancro, sunt leves corpore, et fatui mente, et nigrerni. sunt in et nigrerni.

et crispi ad modum granorum sinapis. Licet autem hujusmodi nigri aliquando nascantur in aliis climatibus, sicut in quarto et quinto, tamen nigredinem accipiunt a primis generantibus qui complexionati sunt in climatibus primo et secundo, et paulatim alterantur ad albedinem quando ad alia climata transferuntur.

E converso autem Gothi et Daci ex Quare Gotili, Daci et semesunt Salvi sunt alteri ? parte Occidentis, et Sclavi ex parte Orientis, nati in fine alicujus climatis et ultra sunt albi propter frigus complexionale ipsorum : et quia corpora eorum porosa non sunt, et locus eorum est frigidus et constringens corpora eorum, remanet humidum multum in eis. Et hoc auget corpora eorum et facit ea carnosa et phlegmatica : quia cum vapor in loco digestionis generatus, evaporare non possit propter corporis et pororum constrictionem, reflectitur ad stomachum, et facit in eo humorem aqueum, sicut in olla fervente reflectitur fumus ad operculum, et convertitur in aquam, et distillat in ollam ex qua fumus est elevatus : et efficiuntur corpora eorum spissa : et ideo ventres eorum cum salidi, et digestio bona calidi, digetio bona, et in eis, et corpora solida. Propter quod corpora solida ?

Sed hujus nos videmus instantiam in mulieribus Germanicis, quae multum concipiunt fere ultra omnes mulieres, et difficillime pariunt, et raro a menstruis emundantur plures earum. Quod absque dubio ideo contingit, quia frigus loci et constrictio corporum eorum impedit evaporationem spirituum et humoris : propter quod virtus earum fortis semper manet, et illa facit eas concipere mul-

<--- Page Split --->

tum : et quando non perfecte sunt emundate a menstruis. Et haec etiam causa est, quare corpora earum calida sunt vehementer : et ideo sunt audaces, quia calor semper abundat sanguine et spiritu. Propter quod (quasi natura sibi con-

scia) multum timent febres, quarum in eis magis in humoribus est abundantia : et non ita timent vulnera : eo quod natura prodiga est sanguinis in eis, cujus multam habent abundantiam. Et sunt pili eorum multi et plani et non crispi. Operationes autem eorum animales non vigent propter spissitudinem corporum eorum : est enim humor in eis piger, et spiritus non obedit motui et receptioni formarum animalium. Sunt igitur tales hebetes et stolidi : nec hoc fit ex studii exercitio, sed quando moventur, multum durant et efficiuntur multo meliores post exercitium. Hujus autem signum est, quod communitas populi Mediolanensis semper studet circa leges et studia liberalia et artes, de quibus non multum curat populus Dacus et Sclavorum.

Propter quod jam quartum clima et vicinum sibi quintum laudabilia sunt, quae media sunt inter istas excellentias, habentia laudabiles utriusque gentis proprietates medias, secundum quod unicuique facile est indagare qui scit me-

diurn constitui ab extremis. Est autem istorum longa aetas et operationes tam naturales quam animales laudabilissimae, et mores boni, et studia laudabilia, nisi ex consuetudine ducantur ad prava. Mores autem Aquilonarium lupini sunt propter cordium eorum calorem. Leves autem sunt nimis Meridionales. Medii autem inter hos facile colunt justitiam, et fidem servant, et pacem amplectuntur, et hominum diligunt societatem. Propter quod Vitruvius architectus dicit diutius permansisse regnum Romanorum quam alia regna : quia ut medium expositum fuit inter Meridionales qui acumine ingenii et rationis multa machinantur, et inter Aquilonares qui ferocitate attentant tenure, habentes contra Aquilonares au-

daciam, et contra Meridionales studium senatus et sapientiam : et sic per eadem obvians utrisque per quae tam isti quam illi regnum Romanum labefacere quærebant.

CAPUT IV.

De accidentibus generatorum ex diversitate accidentium locorum.

Sicut autem quidam locorum per accidens differant ex montibus, vel maribus, vel nemoribus, vel paludibus, vel aliis accidentibus, sicut supra digestum est : ita differunt etiam ea quae in eis nascuntur et corrumpuntur. Nati enim in locis lapidosis planis frigidis et siccis, fortissimi sunt et ossei in membris, juncturas habentes valde opertas, et sunt statura proceri, diligentes bellum, durantes in bello, et habentes membra nodosa, et sunt morum indomabilium, et sunt saxci homines, et proportionabiliter sunt alia quae nascuntur in terris eorum. Si autem sunt loca humida et frigida, sunt nati in loco illo pulchrarum facierum, planas lineas in faciebus habentes, et juncturas habent valde occultas, et sunt carnei multum et pingues, et non multum longi, et laxatur frequenter venter eorum, et sunt audaces propter fumum cordis multum : sed cito laxantur in labore, et ideo non sunt acres in bellis : albi sive flavi multum in colore existentes, et sunt in concupiscentiis fecminarum propter calorem ventris eorum et humorem :

<--- Page Split --->

quae duo faciunt ventositatem fœminalem, quae facit rigescere membra genitalia. In locis autem calidis et siccis habitantes sunt, sicut Meridionales, sibi proportionati in calore et siccitate. Et habitantes in locis calidis et humidis, sicut homines quarti climatis, in quantum sibi proportionantur. Sed habitantes in montibus frequenter nodosa et strumosa habent colla et guttura propter aquam talem in eis phlegmaticam, superfluitatem generantem.

Et habitantes in eo loco qui detectus est ad Oriens, et tectus est ad alias mundi partes, optime habitant quando non fuerint multum Aquilonares, vel multum Meridionales : quia super illos statim oritur sol, et ventum purum movet super eos, et radii solis temperant frigus ejus, et subtiliant aerem ejus : et ideo domus eorum fenestras magnas et amplas debent habere versus Orientem, quae statim mane diluculo sunt aperiendae.

Sed e contra habitantes in locis detectis ad Occidentem et clausis ad alias mundi partes male habitant : et fenestrae in domibus eorum non sunt faciende versus Occidentem, sed claudendae multum : quia sol occidens recedit ab eis subito, et non subtiliat aerem eorum : et ventus fortis praecipue de nocte venit super eos : eo quod sol occidens impuritatem aeris et nebularum propellit ad horizontem hemisphaerii quod relinquit : et illa sic expulsa facit aerem turbulentum et ventum malum et nocivum.

Hi vero qui detecti sunt ad Meridiem et non ad alias mundi plagas, sunt qui male habitant propter ventum turbulentum calidum humidum pestilentum : et quia pori illorum aperti sunt propter calorem Meridianum, talibus utendum est vestitu, ne ventus ad medullas eorum penetret : et obstruendae sunt eis domus à Meridie forti obstructione.

Qui autem deteguntur ad Aquilonem obstructis aliis mundi partibus, sunt homines dure carnis valde et glandulosae,

et spermata eorum sunt efficacia valde ad filiorum generationem, et corpora eorum non faciliter mutantur ab accidentibus extrinsecis, et sunt illi quos acumina medicinarum et præcipue scamonea minime laxant, eo quod in corpora eorum minime possunt penetrare. Econtra autem multum laxant eos qui sunt in Meridie tales medicinæ, eo quod laxas et molles habent carnes.

Quod autem diximus de hominibus, probabiliter est in aliis animalibus et plantis et lapidibus : eo quod omnia in loco generata, a locis (sicut sæpe diximus) contrahunt naturales proprietates. Cujus signum est, quod ursi in locis frigidis et humidis, et lepores in locis multum humidis et multum frigidis et siccis sunt albi coloris, cum in aliis climatibus tendant ad nigredinem, vel sunt flavi coloris.

Est autem in omnibus dictis generatis advertendum, quod ea quæ dicta sunt, virtutem habent secundum calorem vel frigus et siccitatem et humiditatem generaliter in loco diffusa. Si enim contingit in quocumque climate calido frigiditatem ad locum unum congregari et ibi aliquid generari, hoc erit frigidissimum, plus habens frigiditatis quam si generatum esset in loco frigido : quia, sicut diximus in libro Meteororum, frigiditas per expulsionem ad locum unum congregata, multiplex est ad frigiditatem in loco frigido generaliter expansam et diffusam. Similiter autem est de caliditate si ipsam expelli in loco frigido contingat : tunc enim generatum in illo loco in quem expellitur dicta caliditas, calidissimum erit et calidius, eo quod generatur in climate calido, sicut patet in cicut aequatica quæ calidior est quam alia : eo quod frigus expansam omnem in circuitu caliditatem in loco generationis ejus expellit.

Tales igitur locatum habet ex loco proprietates et naturas : similes autem his ex dictis cognosci poterunt.

Non solum homines, sed bruta, plantæ, et lapides contrahunt naturales proprietæsæ a locis.

In quibus locis ursi et lepores sunt albi coloris.

Quomodo contingat frigidius generrari in climate calido quam in frigido et econtra calidius in frigido quam in calido ?

Cicut aquatica : calidior est quam alia.

<--- Page Split ---> TRACTATUS III

IN QUO EST COSMOGRAPHIA.

CAPUT I.

De descriptione quartæ Orientalis nostrae habitabilis.

Aristoteles ubi tractat de natura longitudinis et latitudinis locorum et locatorum qui ad nos non pervenit integer, ponit orbis quamdam descriptionem, in qua nominat flumina et maria et regiones et quasdam (licet paucas) civitates : quod licet artificiosum non multum sit, tamen ne in aliquo deesse his qui nostra dicta legere cupiunt, videamur, nos brevem orbis mappam huic operi adjunge-

mus, in qua primo nostram describemus Intenio prohabitabilem, ostendentes maria ejus, et pria in hoc terio tracmontes nominatos, et flumina famosiotatu. ra, et distinctiones et limitationes nostrae habitabilis : deinde etiam tangemus terminos latitudinum septem lineis notabilibus, quae climata discernant, ut ex illis natura et proprietas loci cujuslibet ostendatur. Nec tangemus nomina civitaQuae ut in pluribus tum nisi paucarum : quia nomina illa omittit nomunda civitamutata sunt, et civitates antiquitus notum ? minatae sunt destructae in magna parte, et nova civitates in aliis partibus sunt aedificatae.

Volumus autem in hac descriptione Quam velit praecipue imitari descriptionem quae faorbis descriptionem cta est ab Augusto Caesare, qui primus imitari ? mandavit ut totus orbis describeretur, licet aliqui ante ipsum Imperatores hoc attentaverint, tamen ipse descriptionem perfici fecit per quatuor partes habitabiles mittens legatos, qui orbem metirentur et describerent, cujus Orientales partes descripsit Nerodosus quidam PhiloQui descrisophus, Septentrionales autem Theodopserint partes orbis mandato res aliis Philosophus, Policletus autem Augusti Caesaris. sapiens Meridionales descripti partes, Occidentales autem per itineraria sua

<--- Page Split --->

Romani sciverunt : eo quod in Occidente præcipue erant dominia et viæ eorum. Facta est autem totius orbis descriptio in annis triginta tribus : et omnis mundi continentia, quæ tunc erat, perlata est ad Senatum. Posterius autem aucta est multum et crevit habitatio : et ideo multæ sunt civitates magnæ, quæ tunc non erant.

Incipientes igitur breviter describere orbem, repetimus ea quæ dieta sunt, quod errant omnes illi qui habitationem orbis rotundam esse contendunt. Et licet Aristoteles formaverit eam in circulo, non fecit hoc ideo quod velit habitationem rotundam, sed ut in ea signet quatuor puncta Orientis, et Occidentis, et Aquilonis, et Meridiei. Et ideo quando nos describimus partem Meridianam, non intelligimus illam quæ continetur ad polum Meridianum, sed illam quæ incipit ab æquinoctiali contra circulum Meridianum, qui est medium nostræ habitationis, quasi dividat omnia clinata per medium inter Orientem et Occidentem. Per occidentem autem intelligimus continuatam ad mare Oceanum Occidentale. Per Orientem autem partem illi oppositam quæ in Orientalem Oceanum est porrecta. Per Aquilonem autem non intelligimus terram quæ ad polum arcticum continuatur, sed potius terram versus Aquilonem, quæ habitabilis est et tolerabilis frigoris : et hæc habitatio quadrangula est inter quatuor arcus, ut diximus supra, descripta et per medium divisa per arcum circuli Meridiani : et hujus quidem hæc est figura. Descriptionem autem quam inducimus, et figuram non ponemus, sed continue narrabimus situm orbis, ostendentes quidem in qua parte et quo ordine situm est : et tunc quilibet etiam per se figuram habitationis potest imaginari.

Dicamus igitur primam esse habitationis divisionem in tres partes, Asiam, Africam, et Europam, quamvis Africa hominibus malam præstet habitationem propter eremos et venenatas bestias et

accensa loca quæ sunt in ea, propter quod etiam eam quidam Europæ conjunxerunt, et in duas tantum partes mundum debere dividi contendunt. Hæ tamen tres partes simul junctæ in quatuor quartas nostram habitationem dividunt, scilicet in quartam Orientalem, et Occidentalem, et duas reliquas, quæ sunt Aquilonaris, et Meridionalis : et harum quartarum nos scribemus habitationem.

Tradunt autem prædicti viri, quod omnis orbis nostræ habitationis habet mediterranea maria triginta, et montana quinquaginta et flumina famosa septem. Provincias autem et gentes infra in loco suo nominabimus.

Ex maribus autem his Orientalis quarta ab Oceano usque ad medium nostræ habitationis habet maria octo, et montes septem, et flumina magna viginti duo. Mare autem primum ab Oriente, est quod dicitur Caspium, deinde Persicum. Tertio autem mare quod vocatur Tyberiadis vel Tybericum, quarto mare Aspulthenos, quinto mare Rubrum, sexto mare Arabicum quod dicunt sinum Arabicum, septimo mare Caphartium, et octavo Mare mortuum, quod est in Pentapoli regione.

Famosi autem montes regionis ejusdem sunt primus Caucasus, secundus Aquilonem, tertius Camestres, quartus Sina, quintus mons Hediam, sextus Libanus, qui est in Phcenice regione, septimus Caspius vocatur.

Flumina autem sua quæ fluunt in ipsa, licet non oriantur in ipsa, Thetidis, Exoas, Sigoco, Enges, Camestres, Sigodus, Itaspes, Euphrates, Armodius, Carmanta, Carchatiæ, Fura, Crisorchos, Tigris, Alibrata, Adropagiter, Alimalius, Pactolus, Crises, Eleucri, Adonis, Jordanis. Horum autem fluviorum ortus et fluxus, et ubi merguntur, infra descripserunt cosmographi supra memorari.

Fluvius igitur Thetides nascitur ex tribus fontibus in campis Sireicis : et cum illi tres omnes in unum conveniunt, unus efficitur fluvius Terriodus dictus, et fluit

Quidam conjunxerunt Africam Europæ.

Orbis divisio in quatuor quartas.

Quot maria montes et flumina habrast nostræ habitationis?

Quartæ Orientalis quot sint maria et quæ?

Montes famosi ejusdem quartæ quot sint

Flumina ejusdem quartæ.

<--- Page Split --->

per milliaria octingenta quadraginta duo, et tunc cadit in mare Caspium.

Fluvius autem Exos nascitur de monte Taroeste, et non longe ab ipso in quin- que alveos dividitur : et omnes trans- eunt per Caucasus montem, qui locus Solicantus vocatur : et postea fundunt se omnes isti alvei in flumen quod vo- catur Ganges : hic vero eos accipiens fluit in milliaria sexcenta viginti sex, et postea mergitur in Oceanum Orientalem in loco ubi est insula, quae vocatur insu- la solis.

Fluvius vero Sigocon nascitur de mon- te Caucaso, et geminatur, et facit coro- nam circa montem Neomatum, et occur- rit ei ex una parte ejusdem montis alius fluvius qui vocatur Neficasenes : et juxta quinque flumina quae dicta sunt, occurrit ei fluvius Sempates : et propter quinque flumina torret et rapide transit, ita ut nec illorum aqua, nec istius superve- nientis misceri videatur : et omnes iter suum urgentes ad dictam coronam rever- tuntur, unde sparsi videbantur : et tunc ad unum revertuntur : et ante eos non longe vadit Ganges, cui adjungitur ille qui quinque habet capita, et alius qui ea relinquit. Sigocon autem fluvius in alia parte Caucasi montis natus dividitur pri- mo in octo, et exinde unus collectus in octo divisionibus occurrit ei Ganges et suscipit ipsum : propter quod Ganges ex pluribus fluviis colligitur, qui in superio- ri parte Sigocon vocatur. Collecti autem omnes isti in Gangem fluvium, fluit Ganges longe in quartam Occidentalis habitationis per milliaria undecies qua- draginta tria, et ibi mergitur in Occiden- talem Oceanum juxta insulam Sylo- phantiam.

Fluvius vero Itaspes nascitur in cam- pis Indorum ex tribus fagibus parvis : et quando simul collectus est, inundat per totam Indorum regionem currens milliaria sexcenta et tredecim, et ibidem mergit se Oceano Orientali.

Fluvius Euphrates similiter in campis Indorum nascitur, et discurrens per om-

nem provinciam, currit etiam extra ver- sus Syriam milliaria sexcenta duodecim, et mergitur in Oceano Orientali sub In- sula quae Theron vocatur.

Fluvius Armodius in Æthiopia nasci- tur in campis Commagene : currit autem milliaria sexcenta quadraginta octo et recipitur in sinum Persicum.

Fluvius Susa in provincia media na- scitur, super quem erat Susis civitas : et primo dividitur in duo, et deinde colligi- tur in unum, et currit milliaria quingenta quatuor, et descendit idem in sinum Per- sicum.

Fluvius Crisortas nascitur in campis Assyriae de monte Caucaso, et vicinatur ei Tigris fluvius.

Tigris etiam ipse de monte Caucaso nascitur, et est quasi violenta ejus nati- vitas : natus enim æstivis temporibus sub humo de superioribus Æthiopiæ videtur currere : et hoc probat cespitis viriditas in loco cursus sui, cum alibi sint arida loca : et ideo latere videtur ibi, et subito oritur : propter quod ortus ejus non certe comprehenditur, eo quod de obscuritate terra proriat. Isti autem ambo fluvii in- cludunt oppidum quod Cordumena voca- tur : post ipsum in unum reducti faciunt coronam maximam, ita ut oppida plura intercludant, scilicet Ethiopian, et Seleu- ciam : evertunt autem simul millia octin- genta octoginta tria, et merguntur in sinum Persicum juxta oppidum quod vocatur Euge.

Fluvius Alibostra nascitur ex monte Lysto, currit autem milliaria septingenta viginti septem, et mergitur in Orientalem Oceanum.

Flumina tria quæ omnia dicuntur Hi- trophatae, ex campis Indiæ nascuntur, et currunt milliaria ducenta duo, et festi- nanter recipiuntur in Oceano Orientali.

Fluvius Angis nascitur de monte Ar- meno, transiensque per montem Cauca- sum ad Mesopotamiam pergit : et in illa provincia alius ei jungitur fluvius nomine Picrolus, qui dicitur ex ipso monte Cau- caso nasci : et unus fluvius Parthas trans-

<--- Page Split --->

cuntes eorum cursus multas congregat aquas: et ibi etiam hoc ipsum flumen Euphratis nomen accipit, et exinde se diffundens currit milliaria octingenta, et mergitur in sinum Persicum.

Fluvius Cases nascitur in campis Syriae, et peragrans omnes ejus civitates currit milliaria sexcenta et triginta, et recondit se in Egeo mari in insula Cypri.

Fluvius Adonis nascitur prope Tyberiadem, et currit milliaria octingenta octoginta tria et late diffusum ad mare Adapticum excipit contra insulam Cretam.

Fluvius Jordanis sub Libano nascitur monte, et circumpergit ad locum Tyberiadem, de quo exiens, suo cursu currit ad Sintopolim, quam secans mediam, et exiens diffunditur in Mare mortuum. Iste igitur est cursus fluminum Orientalium superius enumeratorum.

Habet autem haec quarta famosas insulas novem, quæ sunt istae, Hypopodes prima, Calbane secunda, Hylephane tertia, Theros quarta, Cypros quinta, Rhodes sexta (et in hac insula Ptolemaeus fecit observationes astrorum), Cytheas septima, Creta octava, Carpatus nona.

Hæc eadem quarta habet famosas provincias decem : quarum ista sunt nomina, Persis, India, Isauria, Adonis, quæ a fluvio sic vocatur, Phænice, Mesopotamia, Sina, Palestina, Media, Syria.

Civitates autem famosas habet sexaginta sex, quæ sic vocantur, Bizantium quæ est Constantinopolis, Babylonia Egypti, Jerusalem, Antiochia : et hæ quatuor sunt principales. Aliae autem Suthia, Seres magnum, Thesaboicha, Tiriddes Sagoton a fluvio sic vocata, Poliboca, Alexandripolis, Adlenice, Zolce, Place, Tarsis, Taloni, Cropites, Tarmeniae, Ofberachiae,

Ethergutae, Fasogadae, Ariduum tarti, Stinothei, Cumidease, Salphanie, Caldea, Erthiodomo, Ananathei, Sabei, Machæ, Persipolis, Anasauge, Susiani, Persis, Sirici, Aduopæ, Cacha, Nilibi, Arnei, Alexandria, Commagene, Palmita, Damason, Joramis, Cliopolis, Appamea, Dapon, Laodinae, Biblas, Binthos, Mopsi,

Napanion, Suvæ, Thea, Anamarithes, Sebastes, Amphipoli, Foreamum, Cosmum, Coptis, Mithylenæ, Lansachu, Lignido, Corinthus. Hæ autem civitates antiquitus sic vocabantur quando fuerunt Græcis primo, et post Romanis subjectæ. Postea autem quando a Sarracenis occupatæ sunt, plurimæ earum fractæ sunt, et aliæ ædificatæ aliorum nominum, et quibusdam etiam earum nomina sunt mutata.

Hæc autem quarta quinquaginta tres diversitates gentium dicitur habuisse antiquitus sic vocatas, Persas, Græcos, Scythos, Androphagorum, Isauros, Bessi, Sarraceni, Radii, Hisquicti, Cumi, Siciuschani, Dornicæ, Passitæ, Parosum, Anartacæ, Celemi, Carasini, Massagetæ, Paropaoson, Ani, Daciani, Thaumadæ, Spicentes, Vanea, Atogan, Atiani, Oretes, Androsi, Arabi, Sichei, Cæi, Armodiæ, Lichioparagi, Perci, Idumæi, Icomia, Cartiguici, Octissi, Usippi, Guadi, Accæi, Andæi, Pausiones, Anifates, Allabrages, Allaudes, Ruptenii, Tarchoni a quibus Teutonicos venisse putant, Cebii, Antequini, Cenomanni, Discensos, Nehorbi. Harum autem gentium nomina multa mutata sunt, aut ex bellis, aut depopulationibus terrarum, aut forte propter novas sectas, et religiones nomina mutaverunt.

Hæc igitur de descriptione quartæ Orientalis dicta sunt.

<--- Page Split --->

tes habitantur et nominantur quae vicinae sunt eis.

Hæc autem quarta habet provincias sic Prcvicnci hujus quæ dictas, Italiam quæ includit provincias te Occiden talis quæ Calabriam, Apuleiam, Romanam, Emiet quod sin liam sive Tusciam, Lombardiam. Habet etiam Hispaniam quæ habet plura regna et provincias : habet etiam Beticam, Lusitaniam, Galathiam, Aquitaniam, Germaniam, Britanniam, Galliam Belgicam, bracatam, Galliam togatam, Galliam cisalpinam ubi nunc Burgundia, Suevi, et Bavari : Galliam transalpinam, Pannonica cum Hungaria simul attinentibus Ciatros, Cerunam, Ombriam, Picenum, Liburniam, Dalmatiam, Illyricum, Noricum, Venetias ubi nunc civitas Venetiarum cum adjacente provincia est. Emilia autem quæ pars Italie est etiam ejus provincia quæ a Venetibus dicitur : habet etiam Sanagallias cum linonibus omnibus Sabinis, Campaniam, Bruchies, Lucaniam, Apuliam quæ non est pars Italie, Calabriam, et Adriam.

Quarta autem quæ continuatur Oceano ex parte Occidentali, continet maria undecim, insulas sedecim, provincias viginti duas, oppida centum et viginti octo, flumina quatuordecim, gentes quadraginta quatuor.

Maria autem sunt hæc, Tyrrhenum, Adriaticum, Orchadum, Gaditanum: item et huic pertinent maria Ionium et Egeum, mare Laddates, Tyles, Erani, mare ad columnas Herculis, et mare quod dicitur Fretum.

Nomina autem insularum sunt ista, Hyrceo, Menenia, Britannia minor, Ebisso in Balearis minor, Corsica, Orchades, Illyricum, Loxicum in geonici constricti, Aristonæ, Eoria, Marthianæ, Julia, Sinum gaulo. Forte autem istorum nomen mutatum est propter causas supra dictas.

Montes autem ejus famosi sic vocantur, Menus, Alpes quæ plurimæ sunt inter Lombardiam et Teutoniam, Apenninus, Balearis, Cirthimi montes, Albanus, Pyrenæus qui Italiam 4 ab Hispanis dividit, Marsos, Tiburnes, Cimmus, Soracte, Olympus, Octavus, 1 tantaus, Fida. Præter hos autem sunt alii multi qui apud gen-

Famosæ autem civitates in Augusti deFamosæ civitales hisscriptione habent Faventiam, Aquilegiam, jus quarre OccidentaArelatum, Mediolanum, Taurinum, Arlis. motum, Galpani, Calpis, Spalis sive Expalis, secunda Calpis, Cordubam, Berones, Toletum, Bracharum, Lucasam Augustam Hispaniæ civitatem vocatam Collibriam, Cæsaream Augustam, Terrachonam, Imbianis, Tutigiam, Octaviam quæ nunc deleta est et redacta ad parvam villam juxta quam est civitas quæ Leodiam vocatur, Agripiam quæ nunc Colonia volociæ comlaniæ compatatus fuit ab Alberto. tum est, Treverim, Smirnum, Sterones, Augustudunum, Augustanomectum, Augusta Taverinorum, Lugdunum, Mangetia, Viennai, Massiliam, Allenium, Veronam, Taurinum, Vincentiam, Doronam loco cujus Mondusium exstat, Enemomona modo videtur Feltrum et Beiboria, PataPatavii meltum tempovi quæ nunc Padua vocatur, in qua mulre viguit studium lit-

<--- Page Split --->

terarum. to tempore viguit studium litterarum, Vercellis, Laude, Mutina, Jador, Salona, Britansium, Hycaysas, Vicacomum forte Signidunum, Narsia, Sisia quae nunc Arsisia vocatur, Armetum, Bogutione, Argentoratum, Carmacum, Sabana, Patamonem, Bonantum, Argentinam, Saromacum, Nemausum, Corocordores, Amamberes, Santonas, Angonis, Menapum, Metas, Betos, Nepe, Sucricolleto, Florencassi, Foroscen, Sermi, Foro orbium populi, Foro Cornelii, Foro Flaminii, Foro novo, Foro subverte, Spoletinum, Narnia, Interaminia, Ruphinis, Aretium, Preneste, Cumulo, Canum, Corobellitas, Terracina, Anoum, Hostia, Fundis, Fornas, Veturnas, Capua, Neapolis, Ardea, Cumas, Acrepas, Nola Claudi, Beneventum, Etas, Erdonas, Ausidena, Salmona, Venast, Lucesia, Futona, Arphos, Cropinos, Lipros, Tarentum, Odusium, Canisium, Marcellianum.

Civitates que post descriptionem Augusti faciae sunt vel saltem mutarunt nomina ex earum immutatio ne. Sunt autem de his civitatibus multae deletae meo tempore : aut quia nobiliores in locum earum constructae sicut Brun- dusium et Salernum in Apulia, Bononia, Fagentia, Bergomum, Janua, Papia, Alexandria, Regium, Tridentum, Brixia in Lombardia, Pisa, Luca, Pistorium, Florentia, Sene, Perusium, Parisius, Tu- dertum in Tuscia, quae vel postea factae sunt, vel nomina earum sunt mutata. Parisius ci- altisiodorum, Parisius quae est civitas vitas Philo- philosophorum, Rotomagum, Senone, Taceremis, Turonis, et alia multa in Gal- lia, Constantia, Basilea, Argentina, Vor- matia, Moguntia, Herbipolis, Augusta, Radispona, Vienna, Salaunga, Patavia, Ephordia, Alvetast, Madebung, Berna- munda, Monasterium Assuenich, Padem- bruna, Lubeche, Tragetum, et multae aliae in Alamania et Germania, et aliae innu- mere civitates terrarum, quae non magna habent aedificia, et in descriptione Augu- sti ideo non ponuntur, quia tunc non fue- runt : et multae quas ponit, modo vel non exstant omnino, vel ad parvas villas reductae sunt : et ideo in diligenti civita-

tum positione et ordine non est magna vis facienda.

Flumina vero quartae istius sunt sic vocata, Bethis, Tagus super quod est Taletum et rota artificum Arsacellis Philosophi, ubi etiam idem Philosophus astrorum fecit observationes et tabulas in imo, Hyberas, Arar, Rhodanus, Garona, Piadmin, Danubius, Drans, Suavis, Thrimon, Tiberis. Haec sunt flumina, quae Antiqui reputabant in hac quarta famosiora : eo quod tunc forte melioribus aedificiis decorata videbantur.

Nascitur autem fluvius Bethis in campis Hispaniae curnens quadringenta quinque milliaria, et recipitur in Oceano Occidentali.

Fluvius Tagi item nascitur in campis Hispaniae, currens trecenta et duo milliaria, et mergitur in Oceano Occidentali.

Fluvius Minius nascitur juxta Pirichum, et vertitur curvo fluxu quasi in rotunditatem, ut Brigantium oppidum metricinum includat : currit autem milliaria trecenta decem, et mergitur in Oceanum Occidentalem.

Fluvius Hyberus sub radicibus nascitur montis Pyrenei, currens milliaria ducenta quatuor infundit se in Oceanum Occidentalem.

Fluvius Arar nascitur apud Aviten, fluit orus Araautem post se cauda quaedam juxta ortum suum, quae cum ipso postea unum effecta, currit in mare, et egreditur versus Arelatum. Sed hic fluvius quem Pichoricum diximus in superiora ortus sui aliud accipit nomen praeter Pichoricum : nam in provincia Germania fluvius Remin dicitur, alibi autem Bicornius, alibi autem fluvius Arar vocatur. Iste fluvius itaque tribus nominibus vocatur cum sit unus et dimidius : ducitur autem a mari Pictavensi idemque ad mare Tyrrhenum contra insulas Baleares : ejus autem medietas habet aculeum per tortuosum Lictuno ubi nascitur. Videtur autem currere ab aqua in aquam octingenta quinquaginta duo milliaria usque ad mare Tyrrhenum.

Flumina quartae Occidentale.

Rote artificum Arsacellis Philosophi.

Ortus Bethis fluvii.

Ortus Tagi.

<--- Page Split --->

Et hæc dicta sunt secundum Augusti descriptionem quam in parte oculata fide videmus veram non esse : quia Rhenus qui per Germaniam vadit, ab Alpibus nascitur, et currens per Germaniam porrigit se ad aquas multorum fluviorum, Necthari scilicet, et Nich, Motile, et Mosi, et aliorum plurimorum, et mergitur in mare Anglicum versus Aquilonem. Dicit Augustus, quod fluvius Rhodanus nascitur in medio campo Gallorum, et occurrit ei Bicornius supra dictus cursu et incessu qui dicti sunt. Fluvius autem nascitur in campis Galliarum, et influit Oceano Occidentali, et videtur iste fluvius esse Sentana.

Fluvius Garona nascitur in campis Aquitaniae, et currens milliaria ducenta septem mergitur in Oceano Occidentali. Fluvius Bicornius nascitur in campis Germaniae, qui est Rhenus, de cujus ortu et mensura dictum est.

Fluvius Danubius nascitur ex Alpibus Suaviae provinciae, et procedens colligit aquas multas, quarum maximae sunt, Nides, et Littus, et H enus : geminatur et ipse et Dyaus includunt intra se Pannoniorum civitates plurimas, hoc est, Attinetum Petroennem, Tarmontum, et Stuarin, et reddunt ad unum qui fuerant duo, et per longum adunati currunt et faciunt rotunditatem in qua est oppidum Peuce : et ex ipso fluviali circulo septem crines fluminum procedunt infundentes se in pontum juxta Constantinopolim. Constat igitur Danubium exeuntem ex Alpibus edere Dicaram : sed cum effunditur per crines supra scriptos, currit milliaria sexcenta. Fluvius Suavis nascitur in Orichode monte Alpium : currens autem in campis in modicam rotunditatem concludit se in unum, et in suo circuitu vadit per Aviten oppidum et sigidinium Coloniam, et mergit se in Danubium ad Lechumune oppidum : et omnes simul in pontum merguntur : et tunc vocatur fluvius iste Suavis : videtur autem quod Danubius et Dyaus et Mangus et Suavis simul in pontum mergantur.

Fluvius autem Trimum in campis DarOrtu s Trl. daniae nascitur, et diff luit Egaem mare. mi, Fluvio Tiberis principatum dat non maortu s Tibe. gnitudo fluminis, sed procul dubio urbis ris, Romanae. Nascitur autem ex monte Apennino, currit milliaria quadraginta, venit Romam, et facit insulam in loco ubi duo pontes appellantur : post unus effectus vadit per pontem Lipidi qui abusive Lipitheus vocatur, transiens juxta Boaticem quem causatum dicunt grandibus undis, naves et mediterraneas fert de Utria vel Sabinis, venit ad urbem Romanam, quae nunc dicitur beati Petri Apostoli. Inter Ostiensem autem portam, quae vocatur porta beati Pauli, et viam Portuensem, quae nunc dicitur sancti Felicis martyris, urbem egreditur. Hic igitur tunc forum Philippi quod praedium Misa vocatur, geminatur, et facit insulam inter portam Urbis et Ostiensem civitatem, in qua populus Romanus cum urbis praefecto vel consule ad castra celebranda egrediebatur celebritate jucunda. Insula vero quam facit inter urbis portum et civitatem Ostiam, tanta viriditatis amenitatisque est, ut neque aestivis mensibus, neque hycmalibus pasturae mirabiles herbas germinare desinat : ita autem vernali tempore rosa et caeteris floribus adimpletur, ut prae nimietate sui odoris et floris insula ipsa almae Veneris insula nuncupatur.

Hæc sunt flumina quæ in Occidentali quarta esse dixit Augustus : tacuit autem non flumenmagna fluvios, Padum, Atexim, et Breticam in Lombardia fluentes, quorum quidem Padus venit ab Oriente versus Occidentem, et similiter Bretica, Atexis autem ab Aquilone versus Meridiem. Tacuit autem Albiam Saxoniae fluvium, et Viseran, quæ ambo veniunt a Meridie Aquilonis Oceanum, sicut tacuit multos alios fluvios aliarum terrarum.

Habet etiam hæc quarta gentos quæ gentes hugentes huantiquitus sic vocatæ sunt : continet enim antiquitus sic vocatæ sunt : continet enim occidentalis. occidentalis. Gottos, Cratos, Herculos, Sarmatas, Mathomanos, Longobardos, Succaoas, Allemanos, qui Alemano maximo stagno quod ante radices Alpium effundi-

<--- Page Split --->

tur, per cujus medium Rhenus transit, a quo etiam multitudinem suae aquae accipit, sic vocantur, sed modo Suevorum nomen censetur : Francos Orientales, in quorum terra Herbigolis est principalis civitas, Allanos Tesaluntas gentes novem, populum Narbonensem, quem similiter gentes novem, Miletum Armariarum, Romanum populum, Motatos, Amisibarios, Lagionos, Brugundiones Gipidai, Armoloas, Marianos, Ordimastas, Serapadolos, Otornos, Giptos, Hirmos, qui nunc Ungari vocantur, Satariolos, Reges Asiades, quorum terra Estivia vocatur, Varcos, Turchos, Bastornes, Capithimos, Senatum populum Romanum, gentem graeceram.

Gentibus autem his posteris temporibus aliae gentes supervenerunt, et eis nomen et terram a favore impudenti : sic enim Saxones supervenerunt Noringis et Sclavis : Sclavos quidem ab Oriente Tiringes ad Occidentem expulerunt et in medio se extenderunt. Ex eisdem Saxonibus quidam Britanniae majoris supervenientes, illis expulsis ibi residerunt, et insulam Angliam vocaverunt a villis, quae Engolæ adhuc hodie vocantur, a quibus primi pratcs eorum fuerunt exorti. Similiter postea quidam Pigami cum Alamanis eruperunt et occupaverunt partes Galliæ ultra Rhenum, et sedent in eis, et sunt Flamingi et Barbantini : civitates exstruxerunt et oppida multa quae nominare est longum et inutile ad philosophiam.

CAPUT III.

De descriptione quarta Septentrionalis nostra habitabilis.

Quarta item Septentrionalis habet maria novem, insulas viginti duas, montes novem, provincias duodecim, oppida sive civitates quinquaginta, flumina decem et novem, gentes viginti novem.

Maria autem ejus sunt haec, Hicilium, Maria quartae septenPontum, mare Meotis, Bosphores, mare trionalis quae et quot Feres, Cimortum, mare Tertium, Proinsulae ejusdem quartà? pontidis, Jusfolati. Nomina autem insularum sunt haec : habet enim Ciclades cum aliis duabus adjacentibus, Hebeboga, Delos, Hyppopades, Rhodos, Cypros, idem Cypros partios : aliae autem non nominantur. Nec inconveniens reputetur si eisdem nominibus insulae superius sunt nominatae : quia æquivocatio est in causa in nominibus istis.

Habet autem montes, Hyperboreum, Montes ejusRaptheum, Ilfanum, Caucasum, Henium, dequarTaurum pro quadam parte, Germaniam montuosam minorem, Euodii, Ethna, Caumastes, Grichus.

Provinciae autem magis nominatae inter illas sunt, Macedonia, Achaia, Asia minor, Ithia, Galatia, Pastiglonia, Bythinia, Lydia, Pamphylia, Cappadocia, Tranam, Armenia minor : hae enim omnes directe sunt ad Aquilonem non ad Occidentem vel Orientem. Dacia enim et Gotia et Sclavia et Livonia et hujusmodi terrae ad Aquilonem sunt versus Occiden-

<--- Page Split --->

tem. Similiter autem et Hibernia et Scotia et Gualia et Illaudia et finitimæ ejus regiones, quæ nuper inhabitari cæperunt.

Oppida ejustæ. tæ. tæ. tæ. tæ. tæ. tæ. t æ. tæ. tæ. tæ. tæ. tæ. tæ.

Flumina ejusdem quarta. quarta. quarta. quarta. quarta. quarta. quarta. quartæ. quarta. quarta. quarta. quarta. quarta. quarta.

Or tus Tanais fluvi, nis fluvi, nis fluvi, nis fluvi, nis fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluv i, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fl uvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi, fluvi.

Achaia, et fluit in mare Tyrrhenum. Fluvius Curotas nascitur in campis Phrygia, et fluit in mare Hellespontum. Idem creditur facere Rudacus. Fluvius Heriminas nascitur in campis Asiaticis, et divisus currit quasi duo, et recollectus in unum influit in mare Cicladum. Fluvius Sirrus nascitur in campis Pamphilia, et per anfractus tortuosos influit in mare Podos insula. Fluvius Asdrubela nascitur de monte Bodica, et influit in mare Capsum irrumpens in mare Caucasusm. Flumina autem alia sunt innumera, pertranseo brevitatis causa.

Huius autem gentes antiquitus sunt Gentes ejusvocatae sic Scitha, Naboba, Staostena : habet Madeos et Sargomathes, Euthicas, Euthecos, Colcos, Fasis, Barbaros albos, Ignoes, Rosmores, Rodores, Gansibos, Sinicos, Leuforicos, Manes, Sufulgentas, Ticeicum, Denicas, Fasicas, Seres, item Medos, Anarticos, Tenavigi, Massagetas : et harum gentium plurima deleta sunt hoc tempore, et alia loco earum intraverunt.

CAPUT IV.

De descriptione quarta Meridionalis nostra habitabilis.

Quarta autem meridiana non satis nota et nobis in toto propter causam quam super diximus, quaetamen sicut ad notitiam Augusti et Senatus Romani pervenire potuerunt, erant maria duo, insula decem et septem, montes sex, provinciae

<--- Page Split --->

duodecim, civitates quadraginta septem, flumina duo, gentes autem plurimae.

Maria autem sunt mare Cafortium, et mare Tyrrhenum.

Insulae vero sunt Sicilia, Pontia, Carpatos, Pantatorsa, Sardinia, Corsica, Ganor, Cichoberinon, Girbe.

Montes autem sunt Piramos, Peronice, Pareus, Ferærus, Atlas, Cornosia.

Provincias vero habet has, Ægyptum, Æthiopiam, Africam minorem, Zetaliam Zeugi, Numidiam, Libyam, Pentapolim, Tripolim, Mauritaniam, Cæsaream secundam, Sintefossen.

Habet autem oppida et civitates, Arabiam, Suciolios, terram Thebas, Thebais, Beronice, Arnocon, Tolemaudis, Cirene, Sibeneli, Narneae, Sabrata, Leptis magna, Talepas, Dispresum, Tenis, Tapsas, Lepsis minor, Hadeunctum, Meapolis meridiana, Dippeis, Carthaginem, Uticam, Hipponem, Zaritum, Tubarchachia, Hippone, Regum, Nisitadem, Callisoldis, Quinquagentiani, Ruslitora, Timpora, Cæsarea, Tartenas, Portus magnus, Experides, Ballos, Lambus, Picens Obba, Sullis, Assulis, Samoregiam, Susibet, Suffecula, Cilio, Cebeptis Capsea medea, Cenellis, Maduros, Tirbur, Sieuvium, Cuidia, Calamia, Constantina, Militum, Rannigode, Lirbese, Sitisi, Maga, Sabi Tabusucia, Bida.

Hæc eadem quarta duos habet fluvios, Nilum scilicet, et Bragandam. Nilus autem qui et Hion appellatur, de secretionibus promit de terra, quæ est sub æquinoctiali, sed in Ceordia et in Æthiopia videtur et facit locum magnum, qui in circulo stagnat centum quinquagenta tria millaria. Et exiens de lacu provenit ad cataractas interiores consumens millia quadringenta septuaginta quatuor. Fluvius Gabrada est provinciae fluvius magnus et nobilis et unicus, qui a quibusdam cosmographis sine causa inter fluvios mundi principales non ponitur.

Hæc etiam quarta habet gentes innumerabiles, quæ numero vix colligi possent : quia perscrutari non possunt pro-

pter vastos eremos interjacentes : sed a provinciis supra nominatis quædam vocantur circa Aquilonem existentes, aliae multo plures ignorantur. Hæc igitur ut in pluribus est orbis descriptio facta a Senatu Romano et Augusto Cæsare.

CAPUT V.

De limitationibus trium principalium terrae partium nostra habitabilis.

Orbis autem descriptio quoad provinciarum antiquarum limitationem (prout supra memoratis Philosophis placuit) talis erat. Dicebant enim orbem nostra habitabilis in tria dividi, Asiam scilicet, Africam, et Europam : quamvis quibusdam placuerit tantum duas orbis partes esse, quia Africam Europæ censuerunt esse adjacendam, eo quod nec latitudinem debitam habeat, nec delectabilem habitationem propter eremos multos, et venenosa, et montruosa animalia quibus est plena, quæ aerem inficientia non permittunt homines habitare in ea. Absque tamen illorum præjudicio dividemus orbem in tria, ostendentes uniuscujusque partis limitationes et partes.

Asia igitur tribus partibus circumdata per totam Cicani plagam Orientis extenditur. Hæc occasus versus Africam dimittit sub Ægypto, et finit mare nostrum quod generaliter magnum dicimus.

Initium Europæ incipit sub plaga septentrionali, a flumine Tanai qua Riphea montis ardua Sarmatico adverso Oceano

Quibusdam placuit duas tantum esse orbis partes: quia Africam Europæ adjunxerunt.

Limites Asie.

Limites Europæ.

<--- Page Split --->

Tanai fluvium fundunt, qui præteriens Aras attitias Alexandi magni Macedonis in Cobastorum finibus positis Meotidas auget paludes, quarum immensa inundatio juxta Theodosiam urbem Euxinum pontum late ingreditur. Huic juxta Constantinopolim longo mittuntur angustiae donec eas mare nostrum accipiat : cujus Europæ in Hispalis finis est Occidentalis Oceanus apud Gades insulam, ubi Herculis sunt columnæ, et Tyrrheni maris faucibus Oceani æstus immittitur.

Africæ autem principium est a finibus Ægypti urbisque Alexandriæ, ubi Parethomo civitas sita est, super hoc mare Magnum quod omnes plagas terrasque medias influit. Unde per loca quæ rabobo Aonos vocant jam procul a castris Alexandri magni super locum Thale arci : deinde juxta superiores fines avascicam missam in transversum per Æthiopiam desertam meridiänum contingit Oceanum ceronius : qui Africæ ipse est qui Europæ, hoc est, Fauces gaditani : ultimus autem finis est mons Atlas, et insulæ quas fortunatas vocant. Sic igitur breviter limites trium principalium terræ partium diximus : sed ut sufficiens sit doctrina, limites partium earumdem et provinciarum referemus breviter ut possumus.

CAPUT VI.

De limitationibus partium Asiae.

Asia a media fronte in Oceano habet ostia fluminis Gangis, a sinistra promontorium Taliganum, cui subjacet ad cupum insula Theprobatiæ, ex quo Oceanus Indicus incipit vocari. A dextra vero habet Cumini montis jugum, ubi Caucasi fecit. Ad promontorium autem ejus est Samaria et Judæa quæ Aquiloni subjacet ad ostia fluminis Cicogardis, ex quo Oceanus Stricus appellatur. In his finibus provincia Indiæ est, quæ habet ab oriente flumen Indum, quod a quibusdam mare Rubrum dicitur. A Septentrione vero montem Caucasum. Reliqua autem ejus (ut dictum est) Indico terminantur Oceano, quæ habet multas gentes. Habitatur autem plus aliis insula Theprobatiæ. A flumine enim modo quod est ab oriente usque ad flumen Tigrim et Caucasum regiones sunt, Raratoa, Syria, Persida, et Media, et est terra montuosa et aspera.

Hæc autem a septentrione habet montem Caucasum, a Meridie mare Rubrum et sinum Persicum. In medio autem sui habet flumina principalia Idaspim et Arium. In his autem licet multæ gentes habitent, terra tamen generaliter Perchia vocatur, quæ tamen aliquando a quibusdam Media dicitur. A flumine Tigris usque ad Euphratem Mesopotamia est incipiens a Septentrione inter montem Taurum et Caucasum, cui a meridie succedit,

<--- Page Split --->

et ab aquilone quidem dictum est Chaldea, et tandem Arabia, et Eudomoni inter Syrum et Persicum et Syrum Arabicum angusto terræ tractu versus orientem extenditur sinum, et in his tractibus gentes habet plurimas.

Item a flumine Euphrate quod est ab oriente jam dicta usque ad mare nostrum quod est ab occasu quod Mare Magnum dicitur : deinde a Septentrione et Euphrate a civitate Dacus Euphrates qui in finibus Cappadociae situs est non procul a loco ubi Euphrates nascitur usque ad Ægyptum et extremum sinum Arabicum, qui est a Meridie longo et angusto sulco saxis inclusus usque ad Rubrum mare, id est, ab Oceano versus occasus ad Magnum Mare tota terra generali nomine Syria vocatur : cujus maxime provinciæ contra Togena et Phœnices et Palestina absque Saracenis et Nanaceis, quorum gentes sunt duodecim vel amplius.

In capite autem Syriæ Cappadocia est quæ habet ab Oriente Armeniam, ab Aquilone vero Tymistaqos campos et mare Cumuentum, ab occasu autem Asiam minorem, a Meridie autem Taurum montem cui subjacet Cilicia et Isauria usque ad sinum Cilicum, qui spectat ad insulam Cyprum. Alia vero quæ minor dicitur, absque Orientali parte usque ad Cappadociam Syriamque protenditur undique circumdata mari.

A Septentrione quidem ponto Cassuno : ab occasu autem Propontide et Hellesponto, a meridie vero mari nostro ibi est mons Olympus. In hoc Ægyptus superius est, in qua est Nilus, qui de littore incipientis maris Rubri videtur erumpere in loco qui dicitur mons Soliportum : deinde diu ad occasum perfluens facit insulam Tudem nomine in medio sui novissime a septentrione tempestuosus actus crementis plagam Ægypti rigat. Hunc aliquando cosmographi non longe ab Atlante monte dicunt surgere et statim terræ immergi : et inde interjecto brevi spatio latissimo lacu inundans in Ocea-

num orientalem per Æthiopiæ deserta prolabitur. Rursus autem reflexus a sinistra ad Ægyptum descendit, quod quidem verum esse hujusmodi fluvium manifestum et magnum qui tali ortu tali cursu sit ut Nilus intelligitur : nam et monstra gignit, cujus prope fontem Barbari dominantur, et vocant eum Talum. Hic autem fluvius in regione gentium illarum quæ dicuntur Lybia Ægyptia, non longe ab illo fluvio qui a littore maris Rubri prorumpere diximus, assumitur ab immenso lacu, nisi forte dicatur eructare in eis meatu occulto in alveo ejus qui ab Oriente descendit. Ægyptus autem inferior habet Syriam ab Occidente et Palestinam, sed ab occasu habet Lybiam, a Septentrione autem habet mare Tyrrhenum, a Meridie vero montem qui Clamay vocatur. Ægyptus vero superior in orientem per longum extenditur, qui est a septentrione sinus Arabicus, et a Meridie Oceanus : ab occasu enim ex inferiore incepit Ægypto, et ab oriente mari Rubro terminatur, ubi morantur diversarum gentium nationes. Sic ergo Asia describitur in parte Meridiana.

Ab oriente vero et septentrione sic dimensa est ab Antiquis. Mons Caucasus inter Colchos, qui sunt super Thimericum mare et inter Albanos, qui sunt ad mare Caspium, prius attollitur, cujus quidem usque ad ultimum orientem invenitur jugum : sed multa sunt nomina ejusdem. Sunt enim qui hoc jugum Tauri montem credi volunt : quia revera Parchoatas mons Armeniæ inter Taurum et Caucasum medius continuare Caucasum cum Tauro æstimatur : sed hoc ita non esse ostendit fluvius Euphrates qui a radice montis Parchoatas recte montis effusus et in Meridiem tendens ipse ad sinistram Taurum excludit ad extrema. Item ipse Caucasus inter Colchos et Albanos ubi et portas habet, mons dicitur a portis Caspii usque ad fontem Tigridis fluminis inter Armeniam et Hiberiam montes Aratriauri dicuntur. A fonte autem Tigridis usque ad civitatem inter

<--- Page Split --->

Massagetas et Parthos mons est Anorbagmos. Acharis autem civitatem usque ad oppidum Kripi, inter Siceades et Bactrianos mons est Melanius, ubi Armonium nascitur in quo proximum jugum parrago dicitur ab oppido inter Krispi usque ad vicum Fassi inter Classa et Carachas et Parthenas et Ispensos et Stoannos, ubi Ganges fluvius oritur, quem quidam Padum vocant ad Caupos et Caucasi partes quae sunt a meridie, gentes plurimae inhabitant : sed generaliter in regione proxima Libani in ulteriore nominatur circa mare et montem Caspium Asiae partis Orientalis.

CAPUT VII.

De limitationibus partium Europæ.

Nunc ad limitationem Europæ deducentes stilum, primum nostram Italiam inducamus quæ nobilior est cæteris partibus Europæ.

Incipit enim Europa a montibus Kyphæis a flumine Canai meatisque paludibus quæ sunt ad orientem per littus septentrionalis oceani usque in Galliam Belgicam et flumen Rhenum quod est ab occasu. Deinde usque ad Danubium quem et Histrum vocant, qui est a meridie in orientem directus, sicut Ponto suscipitur: huic ab oriente Alovia, Rhutenia, Prurenia, Livonia est: deinde Kria et Gothia, deinde versus meridiem Germania et Allemania, in qua licet multæ gentes sint, tamen plurimam partem Suevi te-

nent. Residua autem quæ sunt a Danubio usque ad Mare Magnum, Messia ab Oriente habet ostia, flumen Danubium : et ab Euro etiam a meridie mare Dapiam, ab austro Dalmatiam, ab occasu Bistriam, a septentrione item primum Danubium fluxum qui de Bavaria et Austria illuc transit : a critio autem habet Pannoniam. Messia igitur antiquitus fuit, quæ nunc Ungaria dicitur. Tertia autem habet ab oriente Portidis sinum et civitatem Constantini, quæ prius Bizantium dicta est, quæ et Zanchus, a septentrione habet Dalmatiam, et ibi habet sinum extremum Ponti, ab occasu Africo Macedoniam, a borea tertiam, ab euro Europam et Macedonicum sinum, a meridie Achaiam et Egeum mare, et favonio montes, qui in angustiis Adriaticus sinus est, qui montes sunt contra Apuliam atque Brundusium : habet autem ab occasu Dalmatiam, a cirtio Dardaniam, a septentrione Ethosiam. Achaia undique prope modum cincta est mare : nam ab oriente habet Mortuum mare, ab Europa mare Creticum, a meridie Ionium, aù austro et occasu habet Cephaliam et Casiopiam insulas, a septentrione sinum Corinthum, ab aquilone angustum terræ dorsum qui Macedoniæ conjungitur, vel potius Arcticum, qui locus Isthmos vocatur, ubi est Corinthus. Hic sunt in arctico non longe Athenarum civitas, et aliae quædam civitates Græcorum. Dalmatia autem habet ab oriente Macedoniam, ab aquilone Dardaniam, a septentrione Astam, ab occasu Hystriam et sinum Lubernicum et Insulas Lubernicas. Pannonia autem Noritus et Rena habent ab oriente Messiam, a meridie Histriam, ab africo Alpes aspentinas, ab occasu Galliam Belgicam, a cirtio fontem Danubii, et limites qui inter Galliam et Germaniam, dirimit, a septentrione habet Danubium et Germaniam. Italie situs tenditur a critio in Eurum, et habet ab africo Tyrrhenum mare, a borea Adriaticum sinum maris. Continentia terræ contigua est ubi Alpium obicibus angitur, qui a Gallico mari su-

<--- Page Split --->

per Liguricum exsurgunt. Hic incipiunt Narbonensium fines, deinde Gallia Retia : sed se dividunt in sinum Hibernicum.

Gallia Belgica ab oriente habet limitem fluminis Rheni, et Germaniam, ab euro Alpes Appenitias, a meridie provinciam Narbonensem, ab occasu Oceanum Britannicum et insulam, quae nunc Anglia vocatur. Gallia Lugdunensis ducta est per longum et angustum inflexa. Aquitaneam enim provinciam semicingit : ab oriente aut habet Galliam Belgicam, et a meridie provinciam Narbonensem in parte ubi Arelas civitas sita est, ubi mari Gallico Rhodanus fluvius influit. Narbonensis provincia pars est Galliarum, habet ab oriente Alpes Captias, ab occidente Hispaniam, a critio Aquitaniam, a septentrione Lugdunensem Galliam, a meridie mare Gallicum, quod est inter Sardiniam et insulas Baleares : habet etiam in fronte qua Rhodanus in mare exit in suas decadas. Aquitania provincia obliquo cursu Liguris fluminis, qui ex plurima parte terminus ejus in orbem agit tur. Hæc actio Oceanum habet qui sinus Aquitanicus vocatur, ab occasu Hispanias, a septentrione et oriente Lugdunensem, a septentrione et meridie Narbonensem provinciam contingit.

Tota autem terra quam nunc describenmus, est figurae trigonae, circumfusa Oceano mari quantum ad nostram habitabilem, qui conus ex arcubus et non ex rectis lineis componitur, licet areae angulorum non tendant omnino in conum. Hujus autem figurae trigonae areae angulus prior respicit orientem habens a dextris provinciam Aquitaniam, et ingreditur a dextris Baleari critio mari Narbonensium sinibus coarctatus. Secundus autem angulus incedit ubi Regitentia civitas sita est, et altissimam terram Galatia, et inter villas, quae memoria non sunt dignae, dirigitur ad insulam Britanniae. Tertius angulus est quo Gades insula in Africam tendit, et Atlantem montem interjecto simul prospicit.

oriente ex Pyraeneis Alpibus a parte septentrionali usque ad Catados ad Turchos atque per varticos directa, et Orientanos quos habet in occasu. Post in occasu Magni Maris littore Carthago terminatur. Hispania minor habet ab oriente Barutos Celliores et Orientanos, a Septentrione autem Oceanum, a meridie Gaditanum Oceanum fretum : inde in mare quod Tyrrhenum vocatur, emittitur.

Et quoniam Oceanus habet insulas plures quarum principaliores sunt Britannia, sive Hibernia, Anglia, bonum est de situ earum aliquid dicere breviter. Britannia igitur sive Anglia Oceani insula per boream in longum extenditur, habetque a meridie Gallos : cujus proximum littus meantibus civitas apparet quae ab aliquibus Euparticus vocabatur : unde has partium anterius quae in Flandria sunt, prospectant in austro, ubi sunt Vapri Bachobi. Hæc insula longe fluit per millaria octingenta, et in lato ducenta : unde autem in oriente quod patet, Ortodas insulas habet, ut dicitur, triginta duas, quarum plures desertæ sunt, et plures inhabitantur : et est ibi frigus et tenebræ sunt, in quibus dicitur quod una est inhabitabilior omnibus aliis, quæ dicitur insula Thule, quæ multum distat ab aliis, et vix ab hominibus est visa.

Hibernia autem insula inter Britanniam et Hispaniam longiorem ab Africo inde per situs porrigitur, cujus partes priores intentæ tam Tabrico Oceano, Britanniam Galliæ civitatem ab africo sunt in terminum occurrentem spatioso intervallo procul exspectat ab eo præcipue promontorio ubi stellæ fluminis ostium est, ubi Aburri et Lucca consistunt : et etiam prior Britanniae spatio angustior cœli solis tempore magis utilis Astororum gentibus colitur : huic et Monamia insula proxima eidem, et ipsa spatio non parvo solum habet commodum, et communiter Astororum gentibus habitatur, et in his Europæ fines terminantur.

<--- Page Split --->

dium Oceanum Tripolim provincia quae subitanea vel regia Ogorum, ubi Leptis civitas magna est, quae Zeuges per Africæ limitem vocantur : habent ab Oriente aras Philenorum inter Stroas majores et Tracoditas, a septentrione habent mare Siculum vel potius Adriaticum et Syrtes minores, ab occasu autem Bichantium usque ad locum Salinarum, a meridie vero Barbaros et Gentiles, Vamutas et Garamantos usque ad Oceanum Æthiopicum pertingentes. Zeuges autem prius non minus loci cognomentum, sed potius provincia fuit, sicut in hodiernum diem a prudentibus cosmographis accipitur. Bichantius autem est ubi ejus Metropolis civitas Erametus nomine sita est. Zeuges autem ubi Carthago civitas sita est, Numidia autem vocatur ubi Hippos regio, et Ruffigadæ sunt civitates, et habent ab Oriente silices minores et locum Salinarum, a septentrione autem mare nostrum quod spectat ad occasum Sardiniam et Siciliam, et ab occasu habet Maontamiam, Simphosem a meridie montem fugacem, et post eos Æthiopum gentes pertingentes usque ad Oceanum. Simphosis autem et Cadinensis Maontamiae sunt, quæ habent ab oriente Numidiam, et a septentrione Mare Magnum quod nostrum vocatur : quia et Italiam contingit ab occasu aiunt flumen Maula, et a Meridie montem Afrisim, qui dividit inter unam terram et arenas eremi jacentes usque ad Oceanum in quibus aberrant grandes Æthiopi. Tini Mauritaniae Africæ ultima est totius : hæc habet ab oriente flumen Malveam, et a septentrione mare nostrum usque ad sinum Gaditantium, quod inter Habene et Cappis duobus promontoriis coarctatur, ab occidente autem habet Atlantem montem et Oceanum Atlanticum, sub Africo autem Espium montem, a meride vero gentes Aulolum, quas nunc Glandes nominant, usque ad Espium contingentes Oceanum. Hæc autem dicta sunt de situ Africæ et terminis ejus.

CAPUT VIII.

De limitationibus partium Africæ.

Africa est quam in tertia parte quidam auctores consueverunt accipere, non quidem spatio mensuræ, sed circulationis ratione. Ab Oceano enim in Oceanum porrigitur in meridie veniens magis præfocatur Africæ limite, et angustiorem claudit partem. Hinc est quod etiam aliqui, quamvis eam longitudinem habere existiment, tamen multo angustiorem intellexerunt, ut verecundum dicerent tantæ angustiae etiam partem mundi dare, sed in Europam eam judicaverunt reputandam, hoc est, ut non eam similem duabus dicerent, sed de duabus uni subjectam. Hæc etiam pars ardorem solis venenoque deformis plus habet eremi quam montes.

Africa igitur per omnia situ et populis aliis duobus esse certissimum est : quia et quantitate sui minus habet spatii, et cœli inclementia populi deserti : cujus descriptio per provincias et gentes hæc est. Libia Comaica, quæ post Ægyptum in parte Africæ prima est a civitate Parthenio et Catabi : Tiron in secundo mari usque ad aras Philenorum extenditur usque ad Oceanum meridianum. Hæc habet gentes, Lybiam, Æthiopiam, et Garamantum, ubi est ab oriente Ægyptus, a septentrione Libicum, ab occasu Syrtes majores et trogodiæ quæ habent contra insulam Calipso a meridie Eucupi-

<--- Page Split --->

ad meridiem milliaria quingenta et nonaginta.

Insula vero Siciliae tria habet promontoria : unum quod dicitur Polurum et Aspicum ad anglonem Messana civitas proxima est. Secundum promontorium est Pachinum sub quo civitas Syracusana sita est, et dirigitur in occasum : haec habet a Poluro in Pachinum milliaria centum quadraginta novem, a Pachino in Lilybeum habet milliaria centum septuaginta quatuor : haec ab oriente cingitur mari Adriatico, a meridie vero Africo, quod est contra Subcurtaneos et Surcos minores, ab occidente et septentrione habet mare Tyrrhenum, et a borea usque in subsolanum fretum habet Adriaticum, quod dividit inter aurimentationes Syria et Italie braichios. His igitur finibus Sicilia continetur.

Deinceps autem insularum quae in mare sunt loca et spatia et nomina exponentur.

Insula Cyprus habet ab oriente mare Syricum, quod constrictum sinum vocatur, ab occidente autem mare Pamphilicum Auloem Cilicia, et a meridie sine fine pelago cingitur, cujus spatium in longo tenet milliaria centum triginta quinque, in lato vero milliaria centum viginti quinque.

Insula Creta finitur ab Oriente Campano mari, ab occasu autem et septentrione mare Cretico, a meridie autem mari Ligurico, quod et Adriaticum vocatur : habet autem in longo centum viginti septem, in latitudine autem sexaginta.

Insulae autem Circiades quarum ab oriente, prima est Rhodes, a septentrione Renades, a meridie Carpathos, ab occasu Cathera, ab occidente finiuntur littoribus Asia, ab oriente mari Icano, a septentrione vero mari Egeo, a Meridie mari Carpathio. Sunt autem omnes insula Ciclades numero quinquaginta tres. Tenent autem ha insula a septentrione

Insula vero Sardinia habet contra meridiem Numidiam Kralicanosi. Sardia etiam suo freto spatio millium viginti a Corsica dividitur, quam Corsicam habet a septentrione versus Albinensos : nam spatio in longum tenet millia ducent a et triginta.

Haec habet ab oriente et a borea Tyrrhenum mare, quod spectat ad portum urbis Romae, ab occasu habet mare Sardum, et ab africo insulas Baleares longe positas, a meridie vero Numidicum sinum, a septentrione autem Corsicam insulam.

Insula Corsica multis promontoriis angustata est : haec habet ab oriente Tyrrhenum mare et portum Romanum, a meridie Sardiniam, et ab occasu insulas Baleares, a critio vero et septentrione Ligustium : tenet autem in longo milliaria centum quadraginta, in lato vero millaria sex et viginti.

Insulae Baleares sunt duae : major et minor, quibus insunt bina oppida, minus quidem 1, majus Trasacona, versus sep-

<--- Page Split --->

tentrionem quidem habet contra se majores insulas Boses, ab oriente vero Sardiniam, ab aquilone vero mare Gallicum, a meridie vero Africae Mauritaniam, cui pelagus ab occasu Hibernicum spectat.

Hæ sunt insulæ ab Hellesponto usque ad Oceanum per totum altum pelagus famosæ, quæ intellectu et magnitudine celebres habentur.

<--- Page Split --->