CAPUT XXII.

Date ei de fructu manuum suarum, et laudent eam in portis opera ejus.

§ 1

THAU (?)

THAU quaè littera ultima est Hebræorum, epigramma est in hunc ultimum versum : interpretatur signum, et notat signum laudis et præconii quod præcipue est ab operibus mulieris hujus.

In hoc capitulo laudatur mulier fortis. Quid autem sit laus præcipua, habetur in Joanne ubi dicit Dominus, Joan. v, 36 : Ego habeo testimonium majus Joanne... Opera qua ego facio, testimonium perhibent de me. Est etiam Thau signum hujus mulieris : omnes enim qui non interficiuntur ab Angelo exterminatore, hoc sunt signo signati : sicut legitur, Ezech. ix, 4 : Transi per mediam civitatem, in medio Jerusalem, et signa Thau super frontes virorum gentemium et dolentium. Et dixit ad exterminatores, yv. 5 et 6 : Transite per civitatem sequentes eum, et percutite... Omnem autem super quem videritis Thau, ne occidatis, et a sanctuario meo incipite. Unde etiam signum hoc signum crucis significat. Signo enim crucis cruce redemptus debet signari et configi : ut stigmata Domini nostri Jesu Christi, secundum Apostolum, ad Galat. vi, 17, in corpore nostro circumferamus.

Sequitur : « Date ei, etc. »

In duobus consideratur sententia capituli, scilicet quid sit dare mulieri huic de fructu manuum suarum, et quid laudare eam in portis opera ejus.

Circa primum consideranda sunt tria, scilicet cui dicatur, Date, et quid dandum, et ad quid.

Dicitur autem istud, « Date, » Angelis quibus commisit eam Deus, sponsus ejus et vir ejus. Angeli sunt ministri Dei deferentes ad nos quaè dat nobis Deus. Unde, Psal. ciii, 4 : Qui facis Angelos tuos spritus, et ministros tuos ignem urentem. Et, in Tob. xii, 12 : Quando orabas cum lacrymis, et sepleièas mortuos, et derelinquèbas prandium tuum, et mortuos abscondebas per diem in domo tua, et nocte sepleièas eos, ego obtuli orationem tuam Domino. Et hæc verba dixit Raphael Angelus.

Quid autem dandum est aperit, cum dicit : « De fructu manuum suarum. » Manus autem accipiuntur hic opera : et fructus sunt prægustationes spiritus, quos fructus per ministerium Angelorum etiam hic quandoque facit nos prægustare. Sunt autem hi fructus duodecim qui enumerantur ab Apostolo, ad Galat. v, 22 et 23 : Fructus spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, benignitas, bonitas, longanimitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas.

Et est hæc charitas illa quaè perfectissima est : hæc enim est illa quaè reficit ut fructus dulcis. El hæc est de qua dicit

<--- Page Split --->

Dionysius, quod « est acuta, mobilis, « fervida, et superfervida. » Acuta, ut penetret intima amati. Mobilis autem, ut continuo ascendat ad ipsum. Fervida vero, ne tepescat ad amorem mundi. Superfervida autem, ut continuo in desiderio ebulliat ut suspiret in amplexum. Et hæc est ignis in Sion et caminus in Jerusalem. Hæc est ignis dum speculamur per fidem : caminus autem quando pacem comprehendemus per veritatem.

Gaudium autem de quo hic loquitur, est jucundatio mentis in gustu divinæ dulcedinis, quæ procul dubio est regnum Dei. Non enim est regnum Dei, ut dicit Apostolus, ad Roman. xiv, 17, esca et potus : sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto.

Pax autem ista facta est, et fruuntur ea Sancti, et est tranquillitas et quies cordis in gustu Dei quietante omnia nostri desiderii inquieta : quæ pax est quam Dominus dedit et reliquit Apostolis 1. Non quomodo mundus dat, quia in mundo pressuram habuerunt 2 : sed in ipso pacem, de qua dicit Psal. lxxxiv, 9 : Audiam quid loquatur in me Dominus Deus : quoniam loquetur pacem in plebem suam. Et super Sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor. Et hæc est pax quæ secundum Apostolum, ad Philip. iv, 7, exsuperat omnem sensum, id est, omnem sensibilem delectationem, quæ custodit sensus et intelligentias Sanctorum.

Patientia autem quæ fructus hic dicitur, est constantia et æquanimitas animi in laboribus hujus vitæ reficiens ex spe beatitudinis exspectatæ.

Benignitas autem est bona ignitas : quando scilicet bonum quod est in corde, ex igne charitatis incipit liquescere in affectum proximorum, ut dulcem se exhibeat verbis et operibus in omne quod jusserit proximus.

Bonitas autem est vere cordis dulcedo quæ ostendit in nobis esse Deum,

quia communicamus omnibus nos et nostra secundum Deum. « Bonum enim « est diffusivum sui et communicativum » ut dicit Dionysius.

Longanimitas autem est æquanimitas in exspectando promissa.

Mansuetudo vero est mititas quæ nullum provocat, nec de facili provocatur ab alio.

Fides autem hic non accipitur pro illa quæ videt per speculum in ænigmate, sed pro certitudine invisibilium, ut dicit Glossa super hunc eumdem locum. Tunc enim homo in veritate pascitur, quando certum habet hoc quod de veritate cognoscit et apertum.

Modestia vero est modum et decentiam interius et exterius statuens, quod etiam hominem secundum Deum ambulantem delectat.

Continentia vero habet fructum triplicem, scilicet centesimum in virginibus, sexagesimum in viduis, et trigesimum in conjugatis.

Castitas autem hic accipitur pro temperantia innatae delectationis in cibis et aliis quæ corpus delectant, secundum quod etiam dicitur castitas quasi corporearum delectationum castigatio, secundum quod dicit Apostolus, I ad Corinth. ix, 27 : Castigo corpus meum, et in servitutem redigo : ne forte cum aliis prædicaverim, ipse reprobus efficiar.

Sed nota quod huic mulieri datur fructus manuum suarum, et fructus est merces operis. Sed quidam sunt in se signa foris prætendentes, qui proprias manus mordent et devorant : et isti sunt hypocritæ, qui devorant opera sua antequam ad fructum perveniant. Quidam autem ut peccatores fructum in manibus nullum habent, nisi forte glandes quas porci immunditiæ carnis manducant.

Sequitur ad quid detur ei de fructu manuum suarum. Datur autem ei ad

<--- Page Split --->

tria, scilicet ad gustum, ad seminandum, et ad gratias agendum de perceptis.

Ad gustum : quia gustavit et vidit quia bona est negotiatio ejus, et ideo lucerna inquirendi talia non exstinguetur in tenebris 1. « Gustato enim spiritu (dicit Gregorius) desipit omnis caro, » id est, carnalis delectatio. Unde ex gustu confortatur, spiritu magis fortis effecta ad laborem : sicut de Paulo dicitur, Act. ix, 19, quod cum accepisset cibum, confortatus est.

Ad seminandum autem, quia fructum ut meritum sui laboris accipit. De hoc eodem fructu semen ulterioris meriti in terram cordis sui spargit. Unde gratiam, quam ut fructum laboris accipit, exercet ut amplius in merito crescat : sciens juxta Apostolum, II ad Corinth. ix, 6, quod qui parce seminat, parce et metet. Et illud Eccle. xi, 6 : Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua.

Ad gratias etiam agendum fructum accipit, sicut Dominus in lege præcipit, quod quando fructus collegerant, quod veniant ad templum et ad summum sacerdotem, et confiteantur se recepisse quæ Dominus promiserat. Unde vult Dominus recognoscere quemlibet hominem fructum gratiæ, ut largitori gratiæ magnifice gratiæs agat.

§ 2

Sequitur : « Et laudent eam in portis opera ejus. »

In quo tria notanda sunt, scilicet ubi laudanda est, et a quibus laudanda, et qua laude. Ubi laudanda : quia in portis. A quibus : quia ab operibus. Qua laude : quia laude testimonii virtutis et justitiæ.

Sunt autem portæ vitæ hujus, et portæ mortis, et portæ judicii : et sunt portæ inferni, et sunt portæ cœli, et sunt portæ paradisi.

Porta vitæ hujus est nativitas, et præcipue nativitas quadruplex, scilicet de terra, de costa, de fœmina et viro, et de virgine fœmina sine viro. Prima est Adæ, secunda Evæ, tertia communiter hominum, quarta Jesu Christi. Unde, Genes. xv, 13 et 16, dicitur Abrahæ : Scio prænoscens quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua, et subjicient eos servituti, et affligent quadringentis annis, etc. Generatione autem quarta revertentur huc. De his portis intelligitur hoc quod dicitur, Job, v, 3 et 4 : Ego vidi stultum firma Radice, et maledixi pulchritudini ejus statim. Longe fient filii ejus a salute, et conterentur in porta : et non erit qui eruat. Intendit enim dicere, quod in ipsa porta per quam habent ingredi ad vitam, præoccupantur et læduntur in primo flore vitæ, ut dicant cum Ezechia, Isaie, xxxviii, 10 : Ego dixi : In dimidio dierum meorum vadam ad portas inferi. Et illud, ibidem, §. 12 : Præcisa est velut a texente vita mea : dum adhuc ordirer, succidit me.

Portæ autem mortis. Unde, in Psal. cxxvi, 5: Beatus vir qui...non confundetur, cum loquetur inimicis suis in porta. In morte enim inimici humani generis dæmones maxime ad confusionem hominis laborant : quia in porta mortis aut hominem finaliter perdunt, aut lucrantur.

Porta autem judicii est in qua sedent senes terræ ad judicium et senatores. Unde, supra, §. 23, habitum est : Nobilis in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribus terræ. Et in lege præcipitur, quod judices in portis sedeant, et justa judicia decernant.

De portis autem inferni dicitur, Matth. xvi, 19, ubi Dominus loquitur ad Pe-

<--- Page Split --->

trum, dicens : Tibi dabo claves regni colorum.Et ante hoc dixit, y. 18 : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam : et portæ inferi non prævalebunt adversus eam. Et, Psal. xxii, 7 et 9 : Attollite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æternales : et introibit Rex gloriæ. Et hoc dixerunt Angeli et sancti patres quando Christus descendit in infernum : sicut testatur Evangelium Nicodemi : « En « contrivit portas æreas, et vectes ferreos « confregit. »

Porta autem cœli ostenditur etiam in Psal. LXXVII, 23 et 24, ubi dicitur : Januas æli aperuit Dominus. Et pluit illis manna ad manducandum. Item, Jerem. ii, 12 et 13 : Obstupescite, cœli, super hoc, et portæ ejus, desolamini vehementer, dicit Dominus. Duo enim mala fecit populus meus : Me dereliquerunt fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi cisternas, cisternas dissipatas, quæ continere non valent aquas. Cœli obstupescunt, quando cœlum inhabitantes obstupescunt. Portæ autem ejus vehementer desolantur, quando illi qui cœlum intrare deberent, per aliam viam errando deviant ad mortem. Et hoc ideo quia duo mala peccando facit populus, scilicet Deum per contemptum et ingratitudinem relinquendo, et fodiendo per desiderium et laborem terrenorum cisternas vacuæ consolationis, quæ aquam veri refrigerii non continent sed immundant. Et, Psal. cxvii, 19 et 20 : Aperite mihi portas justitiæ : ingressus in eas, confitebor Domino. Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam. Et in Evangelio Matth. vii, 13 : Intrate per angustam portam 1.

Porta autem paradisi est ex qua extrusi sumus, ante quam collocavit Dominus Cherubim, et flammeum gladium atque versatitem ad custodendam viam ligni vitæ 2.

In omnibus his portis digna laude est mulier fortis.

In porta enim naturae sive vitæ hujus laudabilis est per humilitatis recordationem : scit enim quia humiliter intravit, et scit esse miserabilem prorsus infirmitatem : in modo vero nascendi, quia omnis caro fœnum, et omnis gloria ejus quasi flos agri, ut dicitur, Isa. xl, 6.

In porta autem mortis laudatur per securitatem : quia cupit dissolvi et esse cum Christo, cum Apostolo, ad Philip. i, 23. Et iterum, sicut dicitur, II ad Corinth. v, 8 : Audemus, et bonam voluntatem habemus magis peregrinari a corpore, et præsentes esse ad Dominum. Et illud Apocal. xiv, 13 : Beati mortui, qui in Domino moriuntur. Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis.

In porta autem judicii in qua sedent sapientes hujus mundi disponentes de mundo, laudatur mulier per bonam famam. Scit enim, ut dicitur, Ruth, ii, 11, omnis populus... mulierem te esse virtutis. Præterea sedet ibi vir ejus, qui ut prius dictum est, surgit et laudat eam. Præterea etiam filii ejus prædican faman virtutis ejus.

In portis autem inferni laudatur per victoriam tartari, quia scilicet sic triumphavit a diabolo ut non valeat portis inferni concludi : unde etiam gloriando super mortem dicit, Osee, xiii, 14 : Ero mors tua, o mors, morsus tuus ero, inferne. Quod enim habet hæc mulier in marito per redemptionem, habet in se per meritum : quia etiam ipsa mordet infernum extrahendo se et alios quos convertit.

In portis etiam cœli laudatur confessione veræ laudis, et recognitione beatitudinis ab ipso Deo. Unde dicitur, Matth. x, 32 : Qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo.

In portis etiam paradisi laudabilis est

<--- Page Split --->

per redditum meriti. Unde Adam vituperabiliter cecidit per transgressionem mandati. Unde et hoc cantatur in laude fortissimae Virginis, quod « paradisi « porta per Evam cunctis clausa est, et « per Mariam Virginem iterum patefacta « est. » Sic haec mulier fortis in omnibus portis laude est digna, et non vana, sed vera quae est prædication virtutis ejus.

Laudatur autem haec mulier a suis operibus triplici de causa. Una et præcipua est, quia opera sunt testes vitæ omni exceptione majores. Alia causa est, quia sola opera nostra stabunt nobiscum in judicio. Tertia causa est, quia opera procedunt ex nobis et nihil aliud.

Quod opera sint testes vitæ omni exceptione majores, patet ex hoc quod dicit Apostolus, II ad Corinth. v, 10 : Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit. Et in symbolo Athanasii : « Et reddituri sunt de fa- « ctis propriis rationem. » Et in Apocalyp. xiv, 13 : Opera enim illorum sequuntur illos. Illi testes sunt majores omni exceptione, quia numquam mentiti sunt : numquam dolus vel fraus invenitur in ore ipsorum. Unde etiam Christus praefert testimonium suorum operum testimonio Joannis, Joan. v, 36, ubi dicit : Ego autem habeo testimonium majus Joanne... Opera quae ego facio, testimonium perhibent de me.

Iste est tantus testis laudis, quod si universus mundus conveniat et testetur sanctum esse aliquem et laudabilem, et solum opus vituperii stet in parte altera accusans conscientiam, convincet talem esse vituperabilem et condemnandum. Similiter si omnis creatura Dei clamet contra aliquem accusans et condemnans, et sola opera sua sancta et bona excusent et laudent et probent innocentem : praefertur a Deo et conscientia iste unicus testis operum aliis omnibus. Quodtamen valde mirum videtur : eo quod Dominus ipse dixerit, Matth. xvii, 16,

quod in ore duorum, vel trium testium stabit omne verbum. Sed hoc intelligitur de testibus qui factum noverunt, et omni exceptione majores inveniuntur. Isti testes de corde et vita hominis non possunt haberi nisi per opera et conscientiam et Deum qui in extremo judicio testis erit et judex.

Sola etiam opera tunc stabunt judicio. Ibi enim cedit amicus, similiter bona sæcularia, filii, parentes, et omnia quæ in hoc mundo diliguntur. Substantia autem hujus mundi tunc magno igne cremabitur, qui præcedit faciem judicis. Homines autem amici, et filii, et parentes, et alii propinqui, tunc stabunt judicandi, et ideo testes esse non possunt. Si enim quilibet pro alio testis admitteretur, omnes excusarentur. Sed omnes in una et pro una causa stabunt, et ut judicandi : ideo nullus alterius testis esse poterit. Unde, Job, x, 7 : Non est qui de manu tua possit eruere.

Sola etiam opera procedunt a nobis, ut dicit Dominus, Matth. xv, 18 et 19 : Quæ procedunt de ore, de corde exeunt... De corde enim exeunt cogitationes male, homicidia , adulteria , fornicationes, furta , et hujusmodi. Et Apostolus, ad Galat. v , 19 et seq. : Manifesta sunt opera carnis, quæ sunt fornicatio, immunditia, impudicitia, luxuria, idolorum servitus, veneficia, inimcitiæ, contentiones, æmulationes, iræ, rixæ, dissensiones, sectæ, invidiæ, homicidia, ebrietates, commensationes, et his similia, quæ prædico vobis, sicut prædixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequuntur. Et dicit ea esse opera carnis, quia sunt a carnali concupiscentia et voluntate : unde, I ad Corinth. xv, 30, dicit Apostolus : Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. Et ibidem Glossa, id est, « opera carnis et sangui- « nis. » Et in Evangel. Joan. 1, 13, dicit de Sanctis, quod non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.

<--- Page Split --->

Sequitur, qua laude : quia testimonio virtutis : et hic est honor hujus mulieris. Honor enim est exhibitio reverentiae in testimonium virtutis. Honor autem et laus hujus mulieris in quatuor attenditur quae facit Deus honorando Sanctos suos.

Primum est laus eorum ab ore Dei edita coram sanctis Angelis. Unde dicitur, Joan. xii, 26 : Qui mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus, hoc est, dignum laude coram his qui in coelo sunt, prædicabit.

Secundum est in consessu mensæ Dei : efficitur enim commensalis Dei, ubi mensa facies Dei est aperta : panis autem dulcedo suæ bonitatis et veritatis quæ nos reficiunt, et sunt panis et alimen-

tum Angelorum. Unde, in Luca, x x i , 2 9 et 3 0 , ante Passionem dicit : Ego dispono vobis sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo.

. Tertium autem est participatio sui gaudii : quo enim ipse feliciter et æternaliter gaudet, eodem gaudio nos secum sibi vult habere consortes. Unde dicit : Euge, serve bone, et fidelis, intra in gaudium Domini tui 1.

Quartum autem est in adeptione regni et coronæ. Unde, Matth. xxv, 34 : Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum regnum vobis a constitutione mundi. Ad quod nos perducat Jesus Christus Filius Dei, cui est honor et gloria in sæcula sæculorum, Amen.