CAPUT XVII.

Os suum aperuit sapientia, et lex clementia in lingua ejus.

§ 1

PHE (D)

coinquinat hominem. Et dicit quod ea quae procedunt ab ore, a corde exeunt, ut furta, blasphemia, et hujusmodi s. Ubi dicit Augustinus, quod « omne pecca- « tum exit ab ore cordis, quod inquinat « hominem. Cibus autem intrat per os « exterius, et ille non inquinat homi- « nem. »

PHE interpretatur exortus, vel eructa- tio, et secundum hoc alludit sententia versus : quia in verbis sapientia eructa- vit cor suum verbum bonum, et ipsa di- cit, et attribuit opera sua regi : et lingua oris sui est calamus scriba, quo Spiritus sanctus scribit in tabulis cordis carnali- bus : et scribit velociter, quia sermo mulieris hujus tanto facilius capitur in auditoribus, quanto haec mulier id quod facit probat per opus 1 : quae etiam regi attribuit, ut videntes opera sua non eam sed patrem qui in cœlis est 2, regem re- gum glorificent, et laudent mirabilem in Sanctis suis.

Sequitur consideratio sententia ver- sus, quae in duobus consistit, scilicet in apertione oris ad sapientiam, et in lege clementia quae est in lingua ipsius.

Est autem duplex os, scilicet os cor- dis, et os exterius in facie. De utroque istorum dicit Dominus, Matth. xv, 11 : Non quod intrat in os, coinquinat ho- minem : sed quod procedit ex ore, hoc

Os autem cordis quinque modis aperi- tur,

Consideranda, Sapientia sci- licet Addiscenda, Meditanda, Gustanda, Alloquenda.

Sapientia consideranda aperitur os, quando consideramus per cordis inten- tionem pulchritudinem sapientia : sicut, Sapient. vii, 8 et 9, dicitur : Prae- posui illam regnis et sedibus, id est, thronis, et divitias nihil esse duxi in comparatione illius. Nec comparavi illi lapidem pretiosum, quoniam om- ne aurum in comparatione illius are- na est exigua, et tamquam lutum æstimabitur argentum in conspectu il- lius. Item, ibidem, yv. 29 et 30 : Est enim haec, scilicet sapientia, spe- ciosor sole, et super omnem disposi- tionem stellarum : luci comparata, in- venitur prior. Illi enim non succedit noz : sapientiam autem non vincit mali- tia. Ille enim solus recte æstimat sapien- tiam, qui nihil in cœlo, nihil in terra

<--- Page Split --->

comparat ei. Sicut dicit Psalmista, Psal. lxxii, 23 : Quid enim mihi est in cælo ? et a te quid volui super terram ? Et hæc est sapientia Filius Dei, dulcedo cordis, et jubilus mentis, scilicet Filius Dei, Verbum Patris, et notitia ipsius : quia, sicut dicitur, Sapient. vii, 28 : Neminem diligit Deus, nisi eum qui cum hac sapientia inhabitat.

Secundo, aperitur os cordis sapientiæ addiscendæ in cognitione et in opere. Unde, Eccli. xxiv, 30 et 31 : Qui audit me non confundetur, et qui operantur in me non peccabunt : qui elucidant me vitam æternam habebunt. Qui audit ut addiscat, ille non confundetur mærore : quia sapientia reget et diriget eum. Qui vero operantur in ipsa, ita quod omnia opera sua conforment sapientiæ, illi numquam peccabunt : et qui elucidant eam, hoc est, exempla sapientiæ hominibus ut lumen proponunt, illi habebunt vitam æternam. Unde, Jacobi, 1, 25 : Qui perspexerit in legem perfectam libertatis, et permanserit in ea, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Et, Sapient. ix, 10 : Mitte, Domine, illam, scilicet sapientiam, de æc lis sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuæ, ut mecum sit et mecum laboret, ut sciam quid acceptum sit apud te. Quasi diceret : Mitte eam ut addiscam, et deinde sciens eam, secundum lumen ipsius testificem opera : quia sicut dicit Psal. cxviii, 105 : Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.

Tertio, aperitur os sapientiæ meditandæ. Est autem meditari, frequenter per interiorem cordis cogitationem super idem converti, et ipsum vertere et revertere in corde, ut menti dulcius et firmius imprimatur. Et de hoc habetur in Psal. 1, 2 : In lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitar die ac nocte. Item, Psal. xviii, 15 : Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Item, Psal. cxviii, 47 et 48 : Meditabar

in mandatis tuis, quæ dilexi. Et levavi manus meas, id est, opera, ad mandata tua, quæ dilexi. Et, Sapient. vi, 16 : Cogitare de sapientia, sensus est consummatus. Et, Eccli. xiv, 22 : Beatus vir qui in sapientia morabitur, et qui in justitia sua meditabitur, et in sensu cogitabit circumspectionem Dei.

Quarto, aperitur os cordis sapientiæ gustandæ. Et hoc fit, quando in spiritu saporem sapientiæ percipimus. Et de hoc habetur, Eccli. xv, 3 : Cibabit illum pane vitæ et intellectus, et aqua sapientiæ salutaris potabit illum. Et, Psal. lxxx, 17 : Cibavit eos ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos. Et dicitur sapientia adeps frumenti, quia confortat et impinguat cor quoad æternorum saporem. Sed dicitur mel de petra, hoc est, de Christo (petra autem erat Christus 1), quia quoad sapere Dei numquam etiam repletur homo. Et, Eccli. xxiv, 26-29 : Transite ad me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini : spiritus enim meus super mel dulcis, et hæreditas mea super mel et favum. Memoria mea in generationes sæculorum. Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitient.

Quinto, aperitur os sapientiæ alloquendæ. Et hoc fit, quando homo sibi et Deo loquitur in corde, ut propellatur tædium hujus vitæ et viæ qua tendimus ad patriam. Unde, Sapient. viii, 9 : Proposui sapientiam adducere mihi ad convivendum : sciens quoniam mecum communicabit de bonis, et erit alloqucio cogitationis et tædii mei. Et sic legitur, Luc. xxiv, 15 et seq., quod sapientia incarnata resurgens a mortuis conjunxit se discipulis in via. Et ibat cum eis alloquens eos de Scripturis, ut societas ejus et allocutio esset eis pro vehiculo. Unde etiam post discessum ejus ab ipsis et cognitionem ipsius, dixerunt, 3. 32 : Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur nobis in via, et aperiret

<--- Page Split --->

nobis Scripturas. Inde etiam dulcem viae comitem fingentem longius ire coegerunt, dicentes, 7. 29 : Mane nobiscum, Domine, quoniam advesperascit, et inclinata est jam dies.

Os etiam faciei corporalis quinque modis nihilominus sapientiæ aperitur, scilicet in confessione, in oratione, in gratiarum actione, in laude, in prædicatione sive doctrina.

In confessione, quando homo ex consilio sapientiæ et ad gloriam ipsius aperit os suum contra se, ut non dimittat confundere se propter Deum, ne confundat eum Deus coram Sanctis et Angelis suis. Et de hoc habetur in Psal. xxxi, 5 : Dixi : Confitebor adversum me injustitiam meam Domino : et tu remisisti impietatem peccati mei. Et, Josue, vn, 19, dixit ad Achan : Fili mi, da gloriam Domino Deo Israel, et confitere, atque indica mihi quid feceris, ne abscondas. Adam, inquit, peccans abscondit se, et ejectus est de paradiso 1. Unde, Psal. cxl, 4 : Non declines cor meum in verba malitiæ, ad excusandas excusationes in peccatis. Qui enim abscondit scelera sua excusando non dirigetur, ut dicitur, Proverb. xxviii, 13. Et, Isaie, xliii, 25 : Ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me, et peccatorum tuorum non recordabor. Et sequitur, 7. 26 : Narra si quid habes ut justificeris. Et ibi habeat alia littera : « Dic « tu iniquitates tuas ut justificeris. »

In oratione autem aperitur os sapientiae, quando deprecamur sapientiam, ut dimittat quod conscientia metuit, et adjiciat quod oratio non præsumit. Et de hoc habetur, Matth. vi, 5 : Cum oratis, non eritis sicut hypocritæ. Et, ibidem, 7. 9 : Sic ergo vos orabitis : Pater noster, etc. Item, Matth. vii, 7 : Petite, et dabitur vobis. Item, Joan. xvi, 24 : Usque modo non petistis quidquam in nomine meo : Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit

plenum. Et, Luc. xi, 1, dicunt discipuli ad Christum : Domine, doce nos orare, sicut docuit et Joannes discipulos suos. Et ibi inducit similitudines duas, quomodo oportet semper orare, et non deficere : et una est viduae interpellantis judicem qui nec hominem timet nec Deum veretur, tamen propter importantitatem viduae fecit judicium 2. Et vidua est quilibet indigens aliquo a Deo, quod debet per orationem impetrare. Licet enim Deus non habeat aliquem superiorem quem timeat, tamen placet ei instantia orationum, et propter instantiam exaudit. Alia similitudo est de homine ad quem venit hospes de via, et non habet panem quem ponat ante eum, et vadit ad amicum qui clausit secum in cubili pueros suos et dormit : pulsat ut aperiat, et accommodet tres panes. Et ille dicit quod non sit sibi molestus : tamen si instanter pulsaverit, surgit, et dat ei quotquot habet necessarios 3. Nos autem sumus illi ad quos venit hospes Christus de via misericordiae, qua totum mundum perambulat, et non habemus quid ponamus ante ipsum quo in corde nostro nutriatur. Amicus autem noster, est Pater noster qui in cœlis est, qui est in domo quietis æternaæ cum pueris suis, electis Angelis et Sanctis : et licet primo cum petimus, forte nos non sentiamus exaudiri, tamen postea exaudiemur, si perseveramus pulsantes. Tres autem panes quos petimus quibus in corde nutritur Christus, sunt panis verbi Dei, et panis sacramenti Eucharistiæ, et panis lacrymarum in compunctione.

Tertio, aperitur os sapientiæ in gratiarum actione. Unde Apostolus, I ad Thessal. v, 18 : In omnibus gratias agite. Item, idem Apostolus, I ad Corinth. x, 31 : Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite. Et, Osee, xiv, 3 : Convertimini ad Dominum, et dicite ei : Omnem aufer

<--- Page Split --->

iniquitatem, accipe bonum, supple, pecnitentiae : et reddemus vitulos labiorum nostrorum. Vituli autem labiorum sunt gratiarum actiones, quas debemus pro muneribus nobis a Deo impensis. Et, Eccle, 1, 7 : Ad locum unde exeunt flumina, revertuntur ut iterum fluant. Flumina sunt fluenta gratiarum, quae fluunt a Deo, et refluere debent in ipsum per gratiarum actionem : ut iterum fluant in nos per gratiarum augmentum. Ergo gratias agamus Domino Deo nostro : quia dignum et justum est, qui tot et tanta bona nobis impendit, creando, redimendo, educando, convertendo, gratias ad meritum multiplicando, et promissa vitae nobis certificando per spem, et complendo per rem.

Quarto, aperitur os sapientiae in laude. Laudamus autem Deum in hymnis, et psalmis, et cantantes et psallentes in cordibus nostris Deo, et in melodia vocis, ut jubet Apostolus, ad Ephes. v, 19. Unde, Psal. xlix, 23 : Sacrificium laudis honorificabit me : et illic iter quo ostendam illi salutare Dei. Super illud dicit Gregorius in originali super Ezechielis primam visionem, quod « laus Dei aut « impetrat spiritum compunctionis, aut « prophetiae. » Item, Psal. cxliv, 2 : Lauda, anima mea, Dominum. Laudabo Dominum in vita mea : psallam Deo meo quamdiu fuero. Item, Psal. cxvi, 1 : Laudate Dominum, omnes gentes ; laudate eum, omnes populi. Item, Psal. xcv, 1 : Cantate Domino canticum novum, cantate Domino, omnis terra. Et multa alia sunt in Psalmis. Augustinus etiam in libro X Confessionum, bonum verbum dicit de hoc : « Sic delectabar in hymnis et « canticis suavesonantis Ecclesiae. Vo- « ces enim influebant auribus meis, et « eliquabatur veritas in cor meum, et « fluebant lacrymae, et bene mihi erat « cum illis. »

Quinto, aperitur os sapientiae in prædicatione et doctrina. Et de hoc habetur, Matth. v, 1 et 2 : Videns Jesus turbas, ascendit in montem, et cum sedisset,

accesserunt ad eum discipuli ejus. Et aperiens os suum docebat eos, dicens. Ibi dicit Glossa : « Aperuit os quasi magna « locuturus. » Et, Job, xxix, 15 : Oculus fui caeco, et pes claudo, scilicet, per prædicationem. Et, Isa. ii, 3 : De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Sion enim debet esse prædicator per contemplationem, stans in specula : et Jerusalem per actionem, quia opera sua semper respicere debent pacem. Et, Job, xxix, 21 : Qui me audiebant, exspectabant sententiam, et intenti tacebant ad consilium meum. Et, ibidem, y. 23 : Exspectabant me sicut pluviam, et os suum aperiebant quasi ad imbrem serotinum. Et, Sapient. vi, 26 : Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum, hoc est, multitudo Prædicatorum et Doctorum.

Sed notandum est, quod ad hanc ultimam apertionem exigitur oris purgatio, ut habetur, Isa. vi, 8, ubi dixit Dominus : Quem mittam? et quis ibit nobis? Et dixit Isaias : Ecce ego, mitte me. Et antequam offerret se, præcedit qualiter purgatus fuit, cum dicit, y. 6 et 7 : Volavit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari. Et tetigit os meum, et dixit : Ecce tetigit hoc labia tua, et peccatum tuum mundabitur. Quod autem peccatum impediat prædicationem, patet per illud quod præcedit, y. 3 : Ve mihi, quia tacuì, quia vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito! Vir pollutus labiis est prædicator peccator, habitans in medio populi polluta labia habentis, ut exemplar perversionis eorum : qui « tot « animarum (ut dicit Gregorius) rei sunt, « quot ad infernos perditionis exemplo « transmittunt tunc. » Seraphim qui interpretatur totus ardens, est ignis divini amoris qui purgandum succendit : et calculo pœnitentiae os ejus tangit, et emundat ipsum a peccatis labiorum, id est, a prædicatione polluta, emundando vitam.

<--- Page Split --->