EXPOSITIO TEXTUS.

Medius autem ordo, etc.

DEINDE dicit, quod medius ordo perficiendorum est, qui jam depuratus a diacono participat sacramento et contemplationes eorum et illuminatur a sacerdotibus : quia oportet quod postquam aliquis est purgatus ab omni macula, et confirmatus in puritate, quod transeat ad contemplandum et communicandum sacrorum symbola, et in hoc repletur leti-

tia spirituali, et elevatur sic ad desiderium spiritualis intellectus eorum, et sic de illuminatione transit in perfectionem, quae fit in Episcopis : et hic ordo medius illuminatorum dicitur ordo fidelis populi, qui per purgationem factus est dignus visione et communicatione sacramentorum, scilicet ordo laicorum, contemplativus, quantum ad inspectionem, symbolorum, sacrificiis, id est, sacramentis, distributivus, id est, in partem veniens ad illuminandum se, id est, ut illuminetur ab omni, etc. : communicat per se, id est, sua virtute potens in haec : sacrifice, id est, sacra unctione : scientiae, id est, spiritualis intellectus : eorum ostensionibus, id est, profectibus : hostiarum, id est, sacramentorum : manifestissimarum, id est, expresse spiritualia manifestantium : quantum justum est, quia simpliciter non est aliquis dignus secundum humanum modum.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Perficiendorum autem omnium altior ordo, monachorum sacra dispositio, omni quidem mundata purgatione, universali virtute et perfectissima propriarum actionum castitate, omnique quantacumque, ut decet eam contemplando, sanctificatione in intellectuali theoria, et communicatione facta, et pontificum consummativis virtutibus mancipata, et divinis eorum illuminationibus, et hierarchicis traditionibus, edocta, considerans per se sacrarum hostiarum sacrificationes, et a sacra earum scientia proportionaliter in consummatissimam ascendens consummationem.

Inde divini duces nostri nominationibus eos sacris dignati sunt : alii quidem therapeutas : alii autem monachos ipsos nominantes ex Dei puro ministerio et famulatu, et non partita et singulari vita tamquam unificante eos inseparabilibus sacris complicationibus in deiformem unitatem, et amicam Deo consummationem.

Propter quod et consummativam eis donavit gratiam sacra legislatio, et quadam eos dignata est consecrativa invocatione, non hierarchica, illa enim

Summus vero eorum omnium qui perficiuntur est ordo sacer monachorum, cum et omni piaculo, tota vi, omnique actionum suarum sanctimonia sit expiatus, et omnis mysterii, quod quidem ei fas sit adspicere, spectator particepsque sit factus, traditusque perficienti pontificum ordini, cujus divinis illustrationibus pontificiisque institutis sacrorum ad se spectantium mysteriorum consecrationes eruditus, ab eorumdem sacra scientia ad perfectissimam pro suo modulo perfectionem evehatur.

Hinc sancti praeceptores nostri divinis eos appellationibus sunt prosecuti ; alii quidem therapeutas, seu cultores, alii vero monachos, cum a sincero Dei aemulatu atque cultu, tum ab individua et singulari vita denominantes, quippe quae sanctis rerum dividuarum conjunctionibus ipsos ad deiformem quamdam unitatem Deoque gratam perfectionem adducat ; qua de causa quoque lex sancta perficientem eis gratiam indulsit, eisque consecrantem quamdam adhibet invocationem, non quidem pontificiam, ea enim in solis sacris ordinibus adhibe-

<--- Page Split --->

in solis fit sanctificis ordinibus, sed sanctificata a sanctis sacerdotibus hierarchica perfectione secundo sanctificata.

tur, sed consecratoriam aliquam, quae a sanctis sacerdotibus in hierarchica initiatione secundo loco adhibetur.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Perficiendorum autem omnium, etc.

Hic ponit primum ordinem perficiendorum, qui est ordo monachorum, et primo ostendit quod est eminentior inter omnes subditorum ordines. Secundo quod propter hoc speciali nomine nominatur, non tamen nomine propriæ vitæ, ibi, Inde divini nostri, etc. Tertio ostendit, quod propter sui eminentiam habet consecrari sub aliis ordinibus sanctorum, ibi, Propter quod et consummativam, etc.

Dicit ergo, quod inter perficiendos altior est ordo monachorum, qui jam sunt perfecte purgati per diaconum et illuminati per sacerdotes secundum contemplationem et communicationem omnium sacrorum, et de cætero non restat nisi quod perficiantur ab Episcopis, ut a contemplatione et communicatione sacramentorum ascendant doctrinis Episcoporum in altissimam perfectionem spiritualis contemplationis, cum quadam excellentia.

Ordo perficiendorum, id est, inter ordines subditorum, dispositio mundata jam omni, id est, perfecta purgatione, et postquam jam purgata est, facta in intellectuali theoria, secundum intellectum, et communicatione secundum affectum quantum ad perfectionem, universali virtute quantum ad perficientem, id est, a virtute pontificali, vel tota sua virtute adunata in spirituali, et castitate propriarum, etc., quantum ad dispositionem, perfectissima, id est, ut suæ actiones sint castigatæ ab omnibus inquinantibus, omnique sanctificatione quantum ad teletam, id est, participationem omnium sacrorum, quæ supra dixit teletas, contemplando quantumcumque virtutibus in eis, ut decet eam, scilicet dispositionem, consummativis, id est perfectivis, mancipata, scilicet dispositio subjecta, hierarchicis, id est, Catholicis, traditionibus, id est, doctrinis, considerans per se propria virtute potens ad capienda talia, et a sacra scientia eorum, quantum pertinet ad illuminationem.

Deinde dicit, quod propter hoc quod ordo monachorum est altior, non dicitur simpliciter nomine plebis vel populi, sed dicuntur speciali nomine monachi quasi solitarii, vel singulares, a μόνος quod est unum, propter hoc quod vita eorum non debet esse divisa in rebus temporalibus, sed singulariter adunata in uno per reductionem in Deum : et dicuntur alio nomine θεραπευταί, id est, famulatores vel placatores, quia debent pure Deo servire, et propter hoc non habent specialem consecrationem præ aliis de populo : quoniam non constituuntur in dignitatis gradu super gradum populi communis : quia hoc convenit solis tri-

<--- Page Split --->

bus ordinibus sacra dantibus, de quibus scilicet actum est. Inde, scilicet propter hujus ordinis altitudinem, duces, id est, Apostoli, nominantes, id est, singulariter nominantes. Unificante eos, id est, singulari vita : complicationibus, id est, adunationibus, inseparabilibus, id est, cogitationum et affectuum, quae non dividuntur in res seculares divisas.

Consummativam, id est, consecrativam: legislatio, scilicet legis novae, non hierarchica, id est, non constituente in aliqua sacra prælatione, sed invocatione consecrativa, id est, sacre facta, vel a sanctificativa perfectione : a sanctis

sacerdotibus, id est, ab ordinibus sacra dantibus, quia hic ordo sub eis eminenter, licet illi sint perfectiores plebe : vel aliter, non hierarchica, id est, non Episcopali, quia non oportet quod consecretur ab Episcopis, sed tantum ordines supremi, sed sanctificata invocatione, ut supra, a sanctis sacerdotibus secundo hierarchica sanctificata perfectione, id est, consecratione Episcopali, quia Episcopus consecrat sacerdotem, et sacerdos secundo monachum. Alia translatio : « Sed a san- « ctis sacerdotibus secundo ab hierarchico « perfectionis principatu sanctificantur. »

4

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

II. Mysterium monastica consummationis.

II. Mysterium monastica consecrationis.

Sacerdos quidem stat in conspectu divini altaris, monachicam invocationem psallens. Consummandus autem retro sacerdotem stat, non utrumque pedem inclinans, non unum pedibus,

Sacerdos quidem stat ante altare, monasticam sancte recitans invocationem ; is autem qui consecratur stat post sacerdotem, nec utrumque neque etiam alterum genu flectit, nec supra

<--- Page Split --->

non super caput habens Deo tradita cloquia, tantum vero sacerdoti adstans psallens super ipso mysticam invocationem. Perficiens autem cam sacerdos, ad perficiendum veniens, interrogat primum hoc, si primum abrenuntiat divisis, non solum conversationibus, sed phantasii s : deinde perfectissimam ei vitam narrat, testimonium ei perhibens, quia oportet eum media superadstare. Haec autem omnia perficiente, intusque confitente, cruciformi similitudine signans ipsum sacerdos tondet, tpinam divinae beatitudinis invocans substantiam, et vestem omnem cxuens, alteram induit, et cum aliis sacerdotibus viris quicumque adsunt salutans eum socium perficit divinorum mysteriorum.

caput habet Scripturas a Deo traditas, sed tantum adstat sacerdoti supra illum mysticam invocationem prosequenti. Qua finita, sacerdos ad eum accedens, rogat ipsum primum, an omnibus rehus dividuis renuntiet, non solum vitis, verum etiam imaginationibus. Deinde exponit illi vitam perfectissimam, contestans illum debere mediam vivendi rationem superare. Quae ubi omnia is qui initiatur continenter professus est, sacerdos eum signo crucis consignatum tondet, tres personas divine beatitudinis invocando, omnique veste detracta, eum alia induit, et cum aliis viris sanctis adstantibus ipsum salutans, participem facit divinorum mysteriorum.

cultans, monasticae consummationis, id est, consecrationis.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Sacerdos quidem stat, etc.

Quia nullus ordo perficiendorum, qui non ponuntur in gradu prælationis super alios, habet consecrationem præter ordinem monachorum, ideo hic agit de consecratione ipsorum, et prius ponit ritum, secundo theoriam, ibi (§ 3), Quod neque pedibus, etc.

Titulus autem istius partis est, Mysterium, id est, ritus aliquid spirituale oc-

Erat autem ritus iste in primitiva Ecclesia : sacerdos stabat ante altare cantans aliquos Psalmos convenientes mysterio et hierarchiae, et iste qui erat consecundus in monachum, stabat post eum non genu unum flectens sicut diaconus, neque duo sicut sacerdos, neque habet librum supra caput sicut Episcopus, sed adstat tantum sacerdoti psallenti : et quaerebat sacerdos ab eo si vellet renuntiare rebus sæcularibus, non tantum quoad conversationem, sed etiam cogitationibus et affectibus earum : et exponebat ei perfectionem vitæ quam debebat de cætero servare, et quod debebat in vita excedere illos de populo : et cum consecrandus hoc promittendo confiteretur, signabat eum signo crucis, et tondebat eum invocans Trinitatem, et exutis prioribus vestibus, induebat eum aliis, et osculabatur eum cum aliis sacerdotibus qui adstabant et dabant sibi corpus Christi.

<--- Page Split --->

Sacerdos. Notandum est, quod hic sacerdos, non dicitur summus sacerdos, quia non consecrabantur ab Episcopo, ut dictum est : invocationem, id est, Psalmos, vel alias orationes: consummandus, id est, qui debet consecrari in monachum : mysticam, id est, ad ritum pertinentem : perficiendum, id est, consecrandum. Alia translatio, « ad eum qui « perficitur. »

Diversis : Commentator « divisis », scilicet non diversoris vel etiam distrahentibus, saecularibus et multiplicibus studiis, ut puta negotiationibus, aliisque contractibus, haec enim animum propter multas curas multum distrahunt: phantasitis, id est, cogitationibus et dis-

sidiis : perfectissimam vitam, id est, observationes regulares : media superadstare, id est, esse in perfectione super populum, qui supra dictus est medius ordo-

Perficiente, id est, complente, scilicet sacerdote : confitente, id est, promittente scilicet monacho, intus, id est, ex animo non timore : alia translatio, « haec autem omnia attente confesso, » cruciformis similitudine, id est, signo crucis, trinam substantiam, id est, tres personas. Commentator, non substantiam ut interpretari quidam securius possint, sed subsistentiam.

Sacerdotibus, id est, sacra dantibus, non diaconis, salutans, id est, osculans, socium, id est, communicatorem, mysteriorum, id est, Eucharistiae.

5

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

III. Theoria.

III. Contemplatio.

A. Quod neque pedibus inclinare, neque super caput habere a Deo tradita eloquia, adstare autem sacerdoti invocationem psallenti, declarat monachicum ordinem non esse prælatum aliis,

Quod neutrum genu infectat, neque capiti impositas habeat divinitus traditas Scripturas, sed assistat sacerdoti precationem recitanti, declarat, ordinis monastici non esse, alios adducere,

<--- Page Split --->

sed in seipso stantem in singulari et sacra statione, sacerdotales sequentem ordines, et cum ipsis tamquam sequentem in divinam sacrorum per se sapientiam bene credens ascendentem.

sed penes semetipsum manentem in solitario sacroque statu sacerdotales ordines sequi, et ab iis, tamquam asseclam eorum, ad divinam sacrorum quae illum attingunt scientiam facile traduci.

B. Partitis autem non solum conversationibus, sed etiam phantasii abrenuntiatio, consummatissimam significat monachorum philosophiam, in scientia vivificantium mandatorum operationem. Est enim, ut diximus, non medie perficiendorum ordinum, sed omnium altioris : propter quod et multa a media ordinatione indiscrete energumenum interdicuntur modo quodam singularibus monachis tamquam ad unum sic debentibus unificari, et ad divinam unitatem congregari, et ad sanctificam, ut justum est, vitam reformari, veluti cognationem ejus habentem in multis, et magis ei ultra reliquas consummandorum ordinationes proximantem.

Porro divisarum non solum vitarum, verum etiam cogitationum renuntiatio, perfectissimam illam monachorum philosophiam declarat, quae ex unificorum mandatorum scientia conflatur. Est enim, ut dixi, non medii ordinis eorum qui initiati sunt baptismo, sed celsioris omnibus ordinibus. Quamobrem multa ex iis, quae a medio ordine sine reprehensione fiunt, monachis istis singularibus omnino interdicta sunt, quippe qui cum uno conjungi debeant, et cum sacra monade copulari, et ad sacerdotalem, quantum fas est, vitam efformari, tamquam qui prae caeteris initiatis, cum hoc ordine in plurimis conveniunt, majoremque affinitatem habent.

Cruciformis autem similitudinis signaculum, sicut jam a nobis dictum est, declarat omnibus simul carnalibus desideriis otium. Capillorum vero tonsura significat mundam non figuratam vitam, non in fictis figuris, animi libertatem superposite formantem, sed ipsam in seipsa non humanis pulchritudinibus, sed coadunatis et monachicis in deiformissimum reductam.

Prioris aut vestimenti expulsio et alterius assumptio a media sacra vita in perfectiorem transordinationem si-

Signum vero figurae crucis, ut dictum est, designat omnium carnalium desideriorum privationem. Tonsura porro capillorum, vitam omnino indicat nullatenus fucatam, neque figuris fictis ascititiisve, quibus mentis deformitas tegatur, calamistratam; sed per seipsam non humanis ornamentis, sed singularibus ac unificis virtutibus ad divinam penitus conformitatem evectam.

Prioris autem vestis detractio, et alterius assumptio, significat a media sancta vita ad perfectiorem traductionem, sicut in divina illa regeneratione vestis immutatio declarabat expiatae vitae ad contemplandi et intelligendi statum transmigrationem et evectionem. Quod si modo quoque tam sacerdos quam adstantes omnes viri san-

<--- Page Split --->

gnificat: sicut in sacra theogenesis vestimenti mutatio declarabat purgatam vitam in contemplativum et illuminativum habitum ascendentem. Si autem et nunc sacerdos et omnes quicumque adsunt sancti, consummatum salutant, sanctam deiformium intellige societatem, charitative in laetitia divina condelectatam sibi invicem.

cti initiatum consaluent, ex hoc sanctam intellige virorum deiformium societatem, amice sibi mutuo divina cum laetitia congratulantium.

tonsuræ capillorum, ibi, Capillorum vero, etc. Quinto, mutationis vestium, ibi, Prioris autem vestimenti, etc. Sexto, osculationis, ibi, Si autem nunc sacerdos etc. Septimo, communionis, ibi, In fine autem omnium, etc.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

A. Quod neque pedibus inclinare, etc.

Hic ponit theoriam ritus consecrationis monasticae : et dividitur in tres partes. In prima ponit theoriam eorum quae dieta sunt in ritu per singula. In secunda colligit ea quae dicta sunt ibi (§ 7), Comprehensum est igitur a nobis, etc. In tertia solvit quamdam quaestionem quae posset esse contra determinata, ibi (§ 8), Sed dicis quia caelestibus, etc.

Prima dividitur in partes septem. Primo enim ponit theoriam quare stat retro sacerdotem consecrandus monachus non genuflectens. Secundo, theoriam abrenuntiationis, ibi, Partitis autem non solum, etc. Tertio, cruciformis signationis, ibi, Cruciformis autem, etc. Quarto,

Primo ergo dicit, quod per hoc quod non genuflectit, neque uno pede sicut diaconus, neque duobus sicut sacerdos, neque habet librum supra caput sicut Episcopus ille qui consecratur in monachum, significatur per hoc quod non sumitur ad statum prælationis, ut alios accedere faciat in Deum, nec purgando sicut diaconus, nec illuminando sicut sacerdos, sed neque etiam perficiendo sicut Episcopus : sed stat, in seipso custodiens unum, quod est Deus, vel quod est ipse, hoc modo singularem vitam ducens : unde monachus quasi unus custos dicitur, et quod non consequatur ordines sacra dantes perficientium, ascendens tamen in perfectivam scientiam sacrorum symbolorum : et hoc significatur per hoc quod stat post sacerdotem ante altare.

Quad neque inclinare, supple, dicitur : statione custodiam significat : sacerdotales, id est, sacra dantes, scilicet tres superiores, ordines sequentem.

Scientiam intellectualem, in quo consistit perfectio, sacrorum per se, quae inferiores symbolice illuminati accipiunt, nondum ad perfectionis titulum pervenientes : bene credens, hoc est, recta fide. Alia translatio, « facili fide. »

<--- Page Split --->

Ex hoc etiam videtur, quod saeculares sacerdotes teneantur ad majorem perfectionem quam religiosi non sacerdotes.

Sed ad hoc intelligendum, sciendum est quod est duplex perfectio, quaedam exnumero observantiarum, et sic sacerdotes saeculares non tenentur ad illas observantias ad quas religiosi se specialiter obligaverunt, sicut non comedere carnes, et hujusmodi. Quaedam vero perfectio est ex modo operis, et sic tenentur ad majorem perfectionem sacerdotes saeculares, ut scilicet ex majori puritate et intensiori sanctitate faciant, velut Deo magis conjuncti, ex toto affectu se divinis mancipantes.

B. Partitis autem, etc.

Deinde dicit, quod hoc quod renuntiat, saecularibus, significat quod ipse debet superexcellere vitam populi, sicque illud quod ab aliis licite committitur, sibi est illicitum : et ideo renuntiant quibusdam quibus alii non renuntiant, tamquam de beant se ex toto colligere in Deum, ut in hoc conformentur sacerdotali vitæ, cui similior etiam est iste ordo inter alios perficiendorum ordines.

Partitis, id est, saecularibus, quae curam hominis in diversa dividunt, cum in nullo eorum anima perfectam satietatem et sufficientiam inveniat : phantasticis, id est, non solum a malis, sed etiam ab aliis quae mala videntur abstineant, sicut dicit Apostolus, I ad Thess. v, 22 : Ab omni specie mala abstinete vos. Philosophiam, id est, sapientem mortem. Hoc autem est dupliciter, vel immorando in speculatione eorum de quibus est philophia, vel præparando subjectum ad veritatis intelligentiam per remotionem impedimentorum, sicut dicit Isaac in libro de Diffusionibus, quod Plato dixit, quod « philosophia est cura et tædium et sollicitudo mortis : » cum enim dixit sollicitudo mortis, voluit intelligi per solli-

<--- Page Split --->

citudinem, mortificationem pravorum desideriorum et carnalium voluptatum : his enim mortificatis applicatur homo ad curam mortis et veritatis, et sic sumitur hic. In scientia, id est, secundum scientiam, mandatorum divinorum, vivificantium, quibus homo colligitur in unum, quod est Deus. Non medie, scilicet dispositionis, id est, popularis : sunt enim medii inter immundos qui excluduntur ab inspectione et communicatione ipsorum symbolorum sacramentalium, et perfectos qui scientiam intelligibilem in symbolis contemplantur ex participatione sacramentali, et spiritualem refectionem abundanter capiunt. Altioris, scilicet dispositionis, omnium, id est, omnibus aliis perficiendis. Propter quod, scilicet propter altitudinem ordinis, multa indiscrete, id est, non philosophice facta, a media ordinatione energumenum, id est, popularium, interdicuntur, id est, prohibentur, monachis singularibus, id est, quorum professio est, ut sint singularis vitae per collectionem sui in unum quodammodo, id est, propter illum modum quo super alios sunt. Energumeni autem dicuntur ab iv quod est in, et y, quod est terra, 1 quasi in terris laborantes ex melancholico humore, sicut sunt insani : sed inde transsumitur ad eos qui catechizati sunt, et nondum baptizati : hi enim adhuc interius laborant. Alia translatio, habet planius : « Propter quod et « multa sanctorum incondemnabiliter a « medio ordine prohibentur modo omni « singularibus monachis. » Sic, id est, per abstinentiam ab his que aliis licita sunt quae animum in multa distrahunt : reformari ad vitam sacrificam : alia translatio, « sacerdotalem, » ut perficiantur in-

tellectu spiritualium : veluti cognationem id est similitudinem.

Deinde dicit, quod signum crucis quo signantur, significat abstinentiam a carnalibus desideriis : dictum est in praecedenti capitulo : otium, id est, vacatiotionem.

Deinde dicit, quod per tonsuram capillorum, significatur quod animus est liber ad intuenda divina sine suppositione sensibilium figurarum : divinam enim pulchristudinem non per humanas pulchritudines contemplatur, sed simplicem et spiritualem : et sic reducitur in Dei perfectam assimilationem : capilli enim superponuntur capiti in quo est ratio et intellectus.

Formantem, id est, informantem superposite, id est, supponendo figuras velantes intellectum, quibus detineatur ne libere in spiritualia procedat. Alia translatio, « super compositis monachicis, » id est, uniformibus et singularibus.

Deinde dicit, quod mutatio vestimentorum significat ascensum de medio gradu populi in perfectiorem vitam, sicut baptizatus mutavit vestes propter ascensum de gradu purgandorum ad medium qui est illuminandorum.

Expulsio, id est, exvizio : media, id est, populari : theogenesia, id est, divina generatione, scilicet baptismo.

Deinde dicit, quod osculum significat sanctorum virorum laetitiam, qui deletantur sibi invicem spirituali laetitia in alterius bonis. Consummatum, scilicet monachum, salutant, id est, osculantur.

<--- Page Split --->

In fine autem omnium sacerdos in divinam communionem vocat consummatum, significans sacre quoniam perfectus, si vere in monachicam pervenit et in coadunatam anagogen, non contemplator solummodo erit secundum se sacrorum, neque juxta medium ordinem in communionem veniet sacratissimorum symbolorum, sed cum divina a se participatorum sacrorum scientia altero modo supra sacram plebem in assumptionem veniet divinae communionis. Propter quod et sacerdotalibus ordinibus in sacre communicativis suis sanctificationibus, in fine sanctissimarum suarum oblationum sanctissimae Eucharistiae communio traditur a consummante eos summo sacerdote, non solum quia divinorum mysteriorum assumptio uniuscujusque hierarchicae participationis est consummatio, sed quia et ipsam communionem et divinissimam donationem proportionaliter eis secundum singulas sacra omnes ordinationes participant, ad propriam eorum positionis anagogen et consummationem.

Sub finem denique sacerdos initiatum invitat ad præcipuam illam Dei communionem, sancte per hoc indicans, eum qui initiatus est, si vere ad monasticum illud singulare institutum pervenerit, non solum eorum quæ ad ipsum pertinent sacrorum spectatorem fore, nec ea duntaxat ratione qua medius ordo ad sanctissimorum sacramentorum communionem accessurum ; verum etiam divina illorum quæ percepit sacramentorum cognitione fretum, alio modo quam sanctus populus ad divinæ communionis participationem promovendum. Hanc utique ob causam, sacris etiam ordinibus, sub finem eorumdem sanctissimæ consecrationis, divinissimæ eucharistiæ communio traditur a pontifice qui illos consecravit ; non idcirco solum, quod divinorum perceptio mysteriorum sit summa quædam cujuslibet hierarchicae participationis, verum etiam, ut omnes sacri ordines ipsius, quod communicatur divinissimi muneris pro captu suo participes exsistant, ad suæ deificationis promotionem atque perfectionem.

<--- Page Split --->

delectatione divine gustans et videns quam suavis est Dominus : et ideo etiam superiores ordines quando consecrantur, in fine communicantur, non solum quia omnis ritus hierarchici perfectio est Eucharistia, sed quia quilibet ordo participat hoc sacramento secundum suam proportionem, superiores scilicet eminenter quando ordinantur de ordine in ordinem, sumunt corpus Christi, quod de caetero alio eminentiori modo participaturi sunt.

Communionem, scilicet corporis Christi : consummatum, id est, monachum : anagogen, id est, sursum ductionem, monachicam, id est, quae professionem decet monachi : sacrorum, id est, symbolorum : medium ordinem, id est, populi : scientia per intellectum spiritualium.

Deinde ponit theoriam communionis, et primo ostendit quare ultimo communicatur. Secundo confirmat per simile in aliis, ibi, Propter quod et sacerdotalibus, etc.

Dicit ergo primo, quod per hoc quod sacerdos in fine dat sibi corpus Christi, significat quod si vere perveniat ad perfectionem suae professionis, non tantum intuebitur et sumet symbola corporis et sanguinis Christi, sicut populus : sed contemplabitur intellectualem eorum scientiam, et quodam superiori modo a plebe particeps erit communionis, scilicet per interiorem refectionem in divina

Sacerdotalibus, id est, sacra dantibus de quibus dictum est, sanctificationibus, id est, consecrationibus : oblationum quibus offeruntur Deo in sua consecratione : consummante, id est, consecrante, donationem, scilicet Eucharistiae, ad propriam anagogen positionis earum, id est, ordinationum, ut sursum ducantur per hoc, secundum uniuscujusque analogiam.

<--- Page Split --->

Comprehensum est igitur a nobis quomodo sanctae quidem teletae purgatio sunt, et illuminatio, et consummatio : ministri autem purgativus ordo : sacerdotes vero illuminativus : consummativus autem deiformis summi sacerdotes. Purgativus vero ordo sacrae inspectionis et communionis non particeps quantum adhuc purgatus. Contemplativus ordo sacer populus. Consummatus ordo est adnatorum monachorum. Sicut enim secundum nos hierarchia Deo traditis ordinibus sacre disposita coelestibus hierarchiis conformis est, divinae imitationis suae, quantum in viris, salvans deiformes characteres.

Conclusum igitur a nobis quod sanctae quidem initiationes sint expiatio, et illuminatio, et perfectio; ministri vero sint ordinis expiatorii, sacerdotes illustrantis, pontifices denique deiformes, consummantis. Ordo autem qui expiatur sacrorum adspectu atque communione frustratur, quod adhuc expiationi vacet. Ordo autem cui sacrorum adspectus indulgetur, pius est populus. Ordo autem perfectus est singularium monachorum. Ita enim hierarchia nostra ordinibus a Deo traditis sancte digesta, conformis est coelestibus hierarchiis, dum deiformes notas signaque Deum exprimentia pro viribus conservat.

<--- Page Split --->

Similiter perfectores quidam sunt purgantes, ut diaconi : quidam illuminantes, ut sacerdotes : quidam perficientes, ut Episcopi. Similiter perfecti quidam sunt in ordine purgatorum, scilicet qui excluduntur ab inspectione et communione sacramentorum, qui dividuntur in quinque, ut dictum est, et illuminati, scilicet populus : et consummati, scilicet monachi. Et sic nostra hierarchia conformis est angelicae quae consistit in purgatione, illuminatione, et perfectione.

DEINDE recapitulat, dicens : Dictum est a nobis, quod cum sint tria in quibus consistit hierarchiae omnis (telete, perfectores et perfecti) quod teleta dividuntur in tres, scilicet in purgationem, illuminationem, quae referuntur ad baptismum et sunt ejus, et consummationem.

Ministri, id est, diaconi : quantum adhuc purgatus, id est, sicut decet eum qui adhuc est in ordine tali. Alia translatio, « sicut qui adhuc purgatur. » Nostra dico, salvans in se characteres, id est, similitudines divinae bonitatis, divina imitationis suae, id est, angelicae, hoc est, quibus Deum imitantur.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Sed dicis, quia cœelestibus hierarchiis desunt omnino purgati ordines (non enim justum neque verum dicere tamquam jam quaedam cœelestis dispositio sit polluta). Ego autem quia quidem immaculati perfectissime sunt,

Sed objicies, in cœelestibus hierarchiis non esse ordines qui expientur (nefas enim et falsum est dicere, cœelestem quampiam distinctionem esse sceleri obnoxiam); ego vero, nisi a sanctissima prorsus mente aberrem,

<--- Page Split --->

et castissimum supermundane habent, confiteor omnino, si non omnino recido sacratissimo intellectu. Si enim aliquis eorum a malitia respectus, cœelesti quidem et inconfusa cadit divinorum animorum harmonia, in obscurum apostaticarum multitudinum evectus est casum. Sed est dicendum mirabiliter in cœelesti hierarchia, quia purgatio in subjectis essentiiis a Deo tamquam ignotorum illuminatio, in perfectiorem eis scientiam ducens divinarum cognitionum, et ignorantiam eorum quorum nondum scientiam habebant, utpote purgans per primas et diviniores essentias reductas in superiores divinarum contemplationum et manifestiores claritates. Sic et illumiinuti ordines sunt et consummati, et purgativi et consummativi secundum cœelestem hierarchiam, tamquam excellentissimis et divinissimis essentiiis inferiores sacras et cœelestes dispositiones, cum omni castitate purgantibus ordinibus et proportionibus cœelestium hierarchiarum, implentibusque eas divinissimarum illuminatione, et consummantibus in sacratissima hierarchicarum intelligentiarum scientia. Etenim jam a nobis dictum est, et eloquiis divinitus comparatur, non eas esse omnes cœelestes dispositiones in omnibus sacris deividis illuminationum scientiis, sed ex Deo quidem immediate primas, per illas autem similiter iterum ex Deo subjectas proportionaliter eis illuminari manifestissimis divinitatis radiis claris.

omnino affirmarim, cœelestes essentias esse penitus immaculatas, atque supramundiali modo omnem habere puritatem. Nam si quae in vitium prolapsa sit, continuo etiam a cœelesti illa purissimaque divinarum mentium harmonia defecit, et ad obscuram apostaticae turbae ruinam pertinet. Sancte tamen etiam fateri liceat, in cœelesti hierarchia, rerum quas hactenus ignorarunt, illustrationem inferioribus naturis esse quamdam velut expiationem, qua et ad perfectionem rerum divinarum scientiam adducuntur, et a rerum, quarum hactenus scientia caruerunt, ignoratione quodammodo purgantur, dum a primis et divinioribus essentiiis ad sublimiores clarioresque divinarum contemplationum illustrationes promoventur : atque ita in cœelesti hierarchia etiam ordines sunt qui illustrantur et qui perficiuntur, sicut qui purgant, et qui illustrant, et qui perficiunt; sic ut naturae, quae supremae ac caeteris diviniores, subordinatas sibi sacras ac cœelestes adornationes ab omni quidem ignoratione (modis scilicet cœelestibus istis hierarchiis accommodatis) purgent; impleant vero ipsas divinissimis illustrationibus, perficiantque liquidissima divinarum intelligentiarum scientia. Etenim jam a nobis dictum est, et ab eloquiis divinis pronuntiatum, non easdem esse omnes cœelestes descriptiones, neque pares in omnibus istis sacris divinarum illustrationum scientiis, sed ex Deo quidem immediate primas, per illas autem rursum ex Deo inferiores, pro ipsarum modulo et captu lucidissimis divini radii splendoribus illuminari.

<--- Page Split --->

confirmatiom en bonorum, quædam dispositio cælestis, id est, aliquis ordo de cælesti hierarchia : castissimum, neutrius generis. A malitia receptus, id est, malus factus, inconfusa, id est, sine mixtione malorum ad bonos : cadit, id est, cecidit.

Vel loquitur ex hypothesis, scilicet si possibile esset aliquem malum fieri ex eis, statim caderet: unde quoniam nullus cœlestium animorum post dæmonum casum malitia umquam captus est: hoc enim neque a divina didicimus Scriptura, neque quisquam ex divinis sapientibus Patribus dixit. Hæc autem sciens per indulgentiam ait, ac si aliquis dicat, quomodo mundissimi quidem sunt, immaculati et purgatione non indigent: verum et si daremus quemquam eorum in aliqua malitia factum, utique in contrarias virtutes procederet, ita ut reliqui similiter innocentiam habeant et purgatione non indigeant: et quod hoc ita sit, manifeste monstravit, dicens enim ad objectionem, proprium sensum, et verum subinerebat.

Multitudinum, scilicet dæmonum.

Hic ponit quaestionem contra immediate dicta, et primo ponit quaestionem. Secundo, confirmat eam, ibi, Ego autem quia quidem, etc. Tertio solvit, ibi, Sed est dicendum, etc.

Est ergo quaestio contra hoc quod dictum est, quod nostra hierarchia est conformis angelicae, in hoc quod habet purgandos, illuminandos et perficiendos : sed hoc videtur falsum, in cœlesti hierarchia enim non videntur esse aliqui ordines purgandorum, cum non sint ibi aliqui immundi qui excluduntur a participatione divinorum. Et hanc dubitationem confirmat dicens, quod omnes sunt mundissimi, et non fuit aliquis malus qui non ceciderit cum apostaticis Angelis, et remanserit in illa hierarchia.

Jam, id est, post casum malorum et

Deinde solvit dicens, quod mirabilis purgatio cœlestis hierarchiae est per hoc quod inferiores ordines removentur a nescientia per hoc quod illuminantur a superioribus, circa quaedam divina quae ante nesciebant: quia non omnes omnia sciunt, sed inferiores de multis docentur a superioribus. Et secundum hunc modum superiores sunt purgantes, illuminantes et perficientes, et inferiores purgati, illuminati et perfecti. Et hoc sufficienter expositum et disputatum est in tertio capite. Cœlestis hierarchiae.

In subjectis, id est, inferioribus, a Deo, quia non agunt nisi in virtute quæ procedat in ipsos a Deo: ignorantiam, id est, nescientiam: « Est enim ignorantia pro- « prie, ut dicit Augustinus, eorum quæ « quis scire tenetur, » et est peccatum, Implentibus, vel immittendo novas formas, vel eas quas habent magis simplificando: et quanto simplicior est, tanto

<--- Page Split --->

est universalior et ad plura se extendit, sicut dicit Avicenna, quod « superiores « essentiae habent formas magis univer- « sales : » et hoc idem dicitur in libro de

Causis : dictum est in Coelesti hierarchia. Deividis, id est, quibus Deus videtur : iterum ex Deo quia virtus divina in omnibus operatur.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

De perficiendis in dormientibus.

De iis quæ fiunt circa defunctos.

STNOPSTIS CAPITIS

Prima parte hujus capitis tradit :

I. Sanctos ex hac vita lætos decedere futuræ beatitudinis spe plenos; et eorum corpora in resurrectione futura gloriosa.

II. Recenset diversorum errores circa mortuos, et assignat rationem, cur tristes moriantur ii qui male vixerunt.

III. In morte sanctorum fideles etiam lætari.

Secunda parte describit ritum sepelendi mortuos, sive ecclesiasticos, sive sæculares fideles.

Tertia parte subjungit contemplationem, in qua exponit:

I. Quid sibi velit fidelium sepultura. II. Quid cantica et lectiones. III. Cur ad sepulturam admittantur ordines qui vacant expiationi, exclusis solis catechumenis. IV. Quid sibi velint preces antistitis super defuncto, et cur illum salutet. V. Quales promissiones factæ sint defunctis piis; et quid sinus Abrahæ significet. VI. Cur pro defunctis oretur; et quibus defunctis preces prosint. VII. Ait antistitem, tamquam Dei interprete m, defuncto promissa a Deo præmia addicere : et ibidem explicat, quam habeat potestatem ligandi et solvendi. VIII. Cur defunctus inungatur. IX. Agit de loco sepulturae; et exponit quid sibi velit illa finalis affusio unguenti. X. Ait invocationes consecrationis non esse propalandas. XI. Disputat, cur infantes adhuc rationis incapaces baptizentur.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

His autem diffinitis, necessarium est dicere, ut æstimo, quæ a nobis sacre in dormientibus perficienda sunt. Etenim neque hoc commune est sanctis et immundis : sed sicut diversa forma est utrorumque vitæ, sic ad mortem venientes, qui quidem sacram habent vitam, in veras promissiones divinitatis respicientes, tamquam veritatem suam in ea quæ secundum ipsam est resurrectione contemplaturi, cum firma et vera spe in lætitia divina ad mortis summum veniunt, velut ad finem divinorum certaminum, in perfectissima et non deficiente vita et salute, quæ secundum eos erunt omnino scientes per futuram suam universalem resurrectionem.

His ita constitutis, necessario etiam dicendum arbitror de his quæ circa defunctos a nobis sancte fiunt. Neque enim hoc sacris profanisque commune est; sed, sicut diversa est utrorumque vitæ forma, sic dum ad mortem pergunt hi quidem qui sanctam vitam traduxerunt, ad veras Dei promissiones intuentes, quarum veritatem quodammodo in resurrectione jam conspexerunt, cum firma et vera spe, gaudioque divino ad mortis terminum, tamquam ad finem certaminum proficiscuntur ; quod certo sciant sua omnia, propter futuram suam resurrectionem, in tuto fore in illa perfecta æternaque vita et beatitudine.

<--- Page Split --->

In tertia comparat hos ad alios, ibi (§ 3), Talium autem nullo, etc.

Prima autem pars dividitur in duas. In prima enim continuat se ad praecedentia. In secunda prosequitur, ibi, Etenim neque hoc commune, etc.

Summa per se patet.

His scilicet quae pertinent ad ingredientes et proficientes, diffinitis, id est, determinatis, in dormientibus, id est, mortuis, sunt enim quasi dormientes apud Deum in cujus potestate est revocare eos ad vitam quasi a sommo, quamvis in se sint mortui.

His autem diffinitis, etc.

In parte superiori determinatum est de operationibus hierarchicis, quae sunt circa ingredientes et proficientes, in parte vero ista determinat de operibus hierarchicis, quae sunt circa exeuntes : et hi sunt morientes. Mors autem duplex est, scilicet corporis, qua separatur anima a corpore : et sacramentalis, qua moritur quis veteri vitae.

Primo ergo determinat de operatione hierarchica, quae est circa morientes prima morte. In secunda circa morientes secunda morte, ibi (§ 20), Quod autem et pueros nondum divina, etc.

Prima autem pars dividitur in partes tres. In prima ponit quae perficiuntur vel efficiuntur a Christo in morientibus : unde intitulatur de perficiendis in dormientibus, id est, de his quae in mortuis perficiuntur. Secundo ponit ritum, ibi (§ 6), Congregans divinus sacerdos, etc. Tertio ponit theoriam, ibi (§ 7), Sed haec quidem si viderint, etc.

Prima autem pars dividitur in partes tres. In prima ostendit quid efficiatur a Christo in sancte morientibus. In secunda, quid in non sancte morientibus, ibi (§ 4), Coinquinationibus autem pleni, etc.

Deinde prosequitur, et dividit in partes tres. In prima ostendit quid specialiter ab injustis efficiatur in his qui sancte moriuntur quantum ad totius hominis vitam. In secunda specificat et secundum animam et secundum corpus, ibi (§ 2), Sanctae enim animae, etc. In tertia ponit diversas opiniones super his quae determinata sunt, ibi (§ 3) Immundos vero, etc.

Primo ergo dicit, quod non idem agitur in sancte morientibus et immundis, sicut nec similis fuit eorum vita : sancti enim intendentes ad divina promissa, veniunt ad mortem cum gaudio sicut ad coronam certaminis accipiendam : sciunt enim indubitanter, quid eis futurum sit in alias vita, quam habebunt per resurrectionem.

Etenim, quasi dicat : Ideo dicendum est de perficiendis in dormientibus, quia hujusmodi perfectiones sunt proprie operationes hierarchiae, in quibus infideles non communicant. Immundis, id est, infidelibus vel peccatoribus. Venientes, supple, diversimode recipiunt : non enim in eodem loco sepeliuntur : ita quod, qui quidem, etc., id est, qui sancte vixerint, suam, id est, divinarum promissionum, secundum ipsam, scilicet veritatem vel divinitatis virtutem, contemplaturi suscipiendo quod promissum est : firma pro-

<--- Page Split --->

pter puritatem conscientiæ, vera propter promissionem fidei mortis summum, id est, ultimum vel optimum quod tunc de laboribus præmiantur, finem divinorum certaminum, id est, quibus pro Deo certarunt, pro his coronandi : ipsi, dico, scientes omnino, id est, indubitanter cer-

titudine fidei, quae erunt secundum eos, id est, quis erit eorum status in alia vita, perfectissima, quia omnis abscindetur corruptio, et non deficiente, quia vita et salus erit eis, per resurrectionem suam futuram universalem, quia omnes resurgent etiam cum omnibus membris.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Sanctæ enim animæ ad eam in mala secundum hanc vitam potentem cadendo conversionem non venientes, in ea iterum generatione inconversibilem habebunt deiformissimam transordinationem. Munda autem sancturam animarum conjuga et coeuntia corpora conscripta et commilitantia, secundum divinas suas collocationes in animarum incommutabili secundum divinam vitam fundamento recipient propriam resurrectionem : eo enim quod in vita erant secundum hanc vitam in sacris animabus, velut membra Christi facta, deiformem et incorruptibilem immortalemque et beatam recipient quietem. In his ergo sanctorum est quies in laetitia et immobili spe, in divinorum certaminum proventura summum.

Nam sanctæ quidem animæ cum in hac vita degentes adhuc perverti possint, in regeneratione illa ad statum immutabilem Deoque maxime conformem transferentur. Pura vero illa corpora, quæ sanctis animabus copulata cum iisdem simul et ambularunt, et descripta sunt, atque una certarunt, pro divinis sudoribus, in animarum secundum divinam vitam firmitate, sibi quoque propriam resurrectionem sortientur : sanctis enim animabus copulata, quibus in hac vita conjuncta fuerant, ut quæ jam Christi membra facta sint, deiformem et incorruptam, atque immortalem beatamque requiem consequentur. Hinc fit ut sanctorum obdormitio sit in laetitia certisque spebus, dum ad certaminum divinorum finem venit.

<--- Page Split --->

rius a Deo ad peccata converti non poterunt. Et hoc dabitur eis in praemium : quia quando potuerunt converti, noluerunt. Conjuga quantum ad unionem ad esse unum constituendum, coeuntia quantum ad unitatem operationis, coambulabilia conscripta quantum ad divinam praedestinationem : alia littera, « conscripta « commilitantia » quantum ad pugnam : et iterum, dico, haec concepient, id est, simul cum animabus, propriam resurrectionem, quia eadem numero resurgent, secundum divinas suas collationes, id est, secundum diversa loca in quibus sepulta sunt : vel secundum hoc quod fuerunt firmiter collocata in Deo obediendo spiritui, et hoc incommutabili fundamento animarum secundum divinam vitam, id est, quando animae fundabuntur incommutabiliter in divina et incorruptibili vita.

Hic ostendit specialiter quid recipiant secundum animam primo, et secundum corpus, ibi, Munda autem sanctarum, etc.

Dicit ergo primo, quod sanctorum animæ in illa vita mutabuntur in quamdam firmitatem, quia non poterunt converti a Deo cadendo in mala quæ sunt secundum vitam istam : et similiter sancta corpora illis conjuncta in quibus animæ Deo militaverunt, recipient simul cum anima per resurrectionem immutabilem vitam et beatam quietem, propter hoc quod membra Christi fuerunt unita suis animabus.

Sanctæ animæ non venientes ad eam conversionem potentem in mala, quæ sunt secundum hanc vitam cadendo, quia potentia cadendi, in ea iterum generatione, id est, iterata corporis restitutione secundum resurrectionem in transordinationem deiformissimam immutabuntur inconversibilem, id est, in hoc quod ultè-

Eo enim quod corpora erant mixta, id est, conjuncta velut membra Christi 1. Et hoc etiam meritum recipient pro praemio, deiformem quietem, id est, immutabilem, vel similitudinem Dei, et incorruptibilem quantum ad particulares corruptiones, immortalem quantum ad universalem corruptionem, beatam quantum ad gloriam corporis. Sciendum tamen, quod sola glorificatio cadit sub merito sanctorum, et non immortalitas, cum communiter boni et mali incorrupribiles resurgant : sed non omnes immutantur, ut dicit Apostolus, I ad Corinth. xv, 51 2. Et ideo ista immutatio cadit sub merito : immortalitas autem non est a natura, sed ex merito Christi : meruit enim toti naturae humanæ immortalitatem. In his, scilicet prædictis bonis ipsa quies proventura in laetitia et immutabili spe in summum, id est, præmium.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIC.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Immundos vero alii quidem in non subsistentiam irrationabiliter aestimant redire. Alii vero corporalem in semel corrumpi propriarum animarum conjugationem velut incompactam eis existentem deiformem vitam et beatam quietem, non intelligentes neque satis in scientia divina eruditi inchoaverunt jam secundum nos in Christo deiformissimam vitam. Alii autem corporum aliorum distribuunt animabus conjugationes, injuste agentes hoc in ipsis, ut aestimo,suspicantes divinis animabus et a sacris retributionibus non recte privantes ad finem venientia divinissimorum cursuum Alii autem, nescio quomodo ad materiales notiones revocati, dixerunt conformem hujus vitae sanctis repromissionem sanctissimam et beatissimam quietem, et escas proprias mutate vitae eis qui in Angelis sunt, injuste projecerunt. Sed non reci det aliquis a sacratissimis viris in tales errores : sed confestim se suscepturos esse Christiformem quietem, scientes cum in finem venient hujus vitae in incorruptionem suam viam velut propinquiorem jam factam manifestis vident, et donatio-

Profanorum autem alii quidem sine ratione putant corpora nostra penitus aboleri ; alii vero censent corporeum hoc cum propriis suis animabus conjugium repudio semel dirimendum, tamquam illis in deiformi vita beataque requie parum consentaneum; nequaquam intelligentes, neque scientia divina eruditi, nos jam deiformem in Christo vitam inchoasse. Alii autem animabus aliorum corporum conjugia attribuunt, in quo, mea quidem sententia, quantum in ipsis est, injuriam irrogant corporibus, quae cum divinis animabus collaborarunt, eademque sacris suis praemiis defraudant, cum divinum cursum consummarint. Alii porro, nescio quo pacto, ad terrenas cogitationes dilapsi, dixerunt, praesenti vitae similem beatis promissam esse sanctissimam beatissimamque sortem, cibosque vitae variabili proprios iis qui angelis aequales sunt, nefarie applicuerunt. Sed absit, ut umquam sanctus vir quispiam in istiusmodi errores incidat ! verum illi sancti, qui se totos Christiformem sortem percepturos cognoverunt, ubi ad hujus vitae finem accesserint, viam suam ad

<--- Page Split --->

nes divinitatis laudant, et divinae delectionis implentur ad ea quae retro sunt conversionem, non in aliquo timentes, sed bene scientes, quia possessa bona firmiter et æternaliter habebunt.

incorruptionem, quasi jam propinquiorem factam, intuentes, summi Dei munera collaudant, divinaque voluptate adimplentur, non jam amplius perverti metuentes, sed probe cognoscentes, se bona parta firmiter perpetuoque possessuros.

iterum animæ uniendum, ut cum ipsa immortalitatem participaret : et sic negabat resurrectionem corporum.

Tertia opinio quæ incipit, ibi, Alii autem corporum, etc., dicebat, quod in resurrectione uniebatur anima corpori, in quo mortaliter vivebat, sed non eidem quod deposuerat : sed assumebat corpus subtile æthereum : et hic fuit error Origenis in quibusdam suis scriptis, quamvis in aliis neget, et tunc temporis erat forte opinio aliquorum hæreticorum, sicut erant Simoniani.

Hic ponit diversas opiniones de resurrectione, et primo ponit quatuor falsas, secundo unam veram, quæ est secundum fidem, ibi, Sed non reci det aliquis, etc.

Prima ergo opinio erat, quod anima secedebat in non ens, et hæc opinio fuit Empedoclis qui ponebat animam esse harmoniam : destructo enim harmonico, harmonia non remanet.

Secunda opinio quæ incipit, ibi, Alii vero corporalem, etc., fuit Platonis, qui dicebat, quod « animæ in morte non cor- « rumperentur, sed redirent ad stellas « quarum compares factæ sunt, et a qui- « bus in corpora infunduntur : » et hoc quantum ad bonos. Malorum enim animas dicebat in vilius corpus descendere, sicut de viro in mulierem, et deinde in aliud brutum, et de nobiliori in vilius, quousque pœnitentiam egissent, et reciperentur ad stellas. Corpus autem tamquam non pertinens ad aliquam naturam stellaram perpetuam, dicebat non esse

Quarta opinio quæ incipit, ibi, Alii autem nescio, etc., dicebat, quod resurget anima cum corpore eodem, sed quod illud corpus utetur cibis sicut nunc, et aliis delectationibus corporalibus, et nihil esse beatitudinem : et hoc dixit Papias Hierapolites, quem secuti sunt etiam in hoc Appollinaristæ, et hoc etiam dicit Mahumet in lege sua, et similiter Judæi in Talmuth dicentes quod « comedent anseres « in alia vita, et leviathan. »

Primam opinionem non refutat, quia reputat eam omnino irrationabilem et a Philosophis etiam refutatam. Secundam reprobat per hoc quod vita perpetua jam incepit in corpore Christi, quod est ejusdem speciei cum nostris corporibus, et ita nostra corpora sunt connaturalia incorruptibili rei. Tertiam reprobat per hoc quod non est justum si cum anima præmiaretur, corpus (quod cum ipsa etiam laboravit in merito) esset expers a præmio. Quartam reprobat ex hoc quod sanctis est repromissa vita similis Ange-

<--- Page Split --->

lis. Matth. x x i i , 3 0 : EruntsicutAngeliDei . Undeinjustumforetdicerefuturameisnaturalemvitam : etpropterhocnonestinhoserrorescadendumexverafideChristi , quidocet , quodinfinevitasan - ctiscientserecepturosquietemsimilemChristo , etinanimaetincorpore , etquodimplebunturdivinisdelectationibusetnoncorporalibus , nectimebuntrecide - reinprioresærumnasetpeccata , firmatiæternaliterinbeatavita .

Immundos, id est, infideles, in non subsistentiam, id est, in non esse, redire, scilicet animam et corpus redire in elementa.

Aliiverodicuntcorporalemconjuga - tionemanimarumpropriarum , idest , conjunctionemcorporumadanimaspro - priasesseinsemelcorrumpi , idest , quousqueiterumsemelcorrumpaturho - m o , deindenonrecipereeadem , velutdeiformemvitam , idest , perpetuam , incompactameis , scilicetcorporibus , idest , inconvenientem , quianonsuntdenaturaincorruptibilium , nonintelligen - tesistierrantes , quodsanctijaminchoa - veruntdivinissimamvitaminChristose - cundumnos , idest , quodnostraimmor - talisvitajamincepitinChristo , sicutdicituradCol . i i i , 3 : Vitavestraestabs - conditacumChristoinDeo . Conjunctamcumeoquasihabentesimoinchoatam . Ethocconcordatalteritranslationiquaesichabet : « Aliiautemapropriisani - « mabussemelabrumpicorporalemcom - « municationemsicutinconvenientemip -

« sis in deiformi vita et bonis finibus, « non intelligentes neque sufficienter in « scientia divina docti inceptam jam in « Christo nostram deiformissimam vi- « tam.» Conjugationes, id est, conjunctos, suspicantes, id est, opinantes ipsi, privantes non recte corpora venientia perseveranter ad finem, scilicet morem, scilicet divinis animabus. Materiales notiones, id est, non cognoscentes nisi materialia, dixerunt sanctissimam repromissionem sanctis factam et beatissimam quietem esse conformem vitæ hujus corruptibilis, et projecerunt injuste, id est, indigne attribuerunt escas proprias huic vitæ mutatæ, id est, a qua mutati sunt, vel quæ in motu est, his qui in Angelis sunt, id est, qui in numero Angelorum computati sunt. A sacratissimis viris, id est, doctrinis Catholicorum Patrum. Christiformem, id est, in corpore et anima sicut Christus. I ad Corinth. xv, per totum caput 1 : « Si Christus resurrexit, et nos resurgemus. » Scientes, scilicet sancti mortui, vident viam in incorruptionem suam, id est, corporis et animæ simul, propinquiorem, quam prius, quia oportebit prius mori, et deinde resurgere, manifestius dotati una stola et securi de reliqua : donationes jam exhibitas, quoad animam, et exspectatas secure quoad corpus, laudant per gratiarum actionem : divinæ, non materialis, genitivus pro ablativo : non in aliquo, id est, nullo modo timentes conversionem ad ea quæ retro sunt, scilicet peccata, vel præteritæ vitæ conditiones.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Coinquinationibus autem pleni et immundis maculis, qui quidem sacram quamdam consecuti sunt doctrinam, ipsi vero eam ex proprio animo perdite repercutientes, sponte in corrumpentes se dederunt concupiscentias, cum ad finem veniunt huic vitae imparati, ut eos bene spernens manifestat eloquiorum divina legislatio, perditas propriis passionibus voluptates aliis oculis inspicientes, et sacram vitam a qua stulte recesserunt, deificantes, mi serabiliter et coactive rescinduntur hac vita, ad nullam sacram spem manuducti propter pessimam vitam.

Verum qui iniquitatibus nefariisque sceleribus sunt cooperti, siquidem aliquam sacram hauserint instructionem, eaque ex animo perniciose abjecta ad corruptrices voluptates sponte sua devoluti fuerint, cum jam ad vitae finem pervenerint, non jam eis lex divina aeque despicabilis apparebit, sed perniciosas passionum suarum voluptates aliis longe oculis adspicientes, sanctamque vitam, quam imprudenter neglexerunt, beatam praedicantes, miseri et inviti ex hac vita decedunt, propter vitam suam pessimam nulla sancta spe fulti.

<--- Page Split --->

habentes spem ulterius perveniendi ad vitam sanctorum, propter vitam præteritam ab eis male peractam.

Maculis, scilicet peccatorum, doctrinam, scilicet fidem informem, ex proprio animo, id est, proprium motum sequentes, perdite, id est, ad suam perditionem, repercutientes, eo quod bona doctrina, quantum in se est, ad bonum, cui mali resistunt, non usi sunt: corrumpentes virtutem et bonum naturae, vel errantes, ad finem, scilicet mortis, huic vitae quam consequuntur, eloquiorum. Sap. v, 8 : Quid nobis profuit superbia? etc.

Deinde dicit, quod illi qui coinquinantur maculis peccati, quamvis sunt consecuti sacram doctrinam, habentes fidem informem, quia tamen resistunt doctrinae sanctae, dantes se concupiscentiis carnis, quando veniunt ad mortem, inveniuntur non praeparati ad beatam vitam : et ideo sacra doctrina in contemptum eorum docet, quod post mortem condemnabunt vitam suam praeteritam, et laudabunt vitam sanctorum, a qua stulte recesserunt, et sic torquebuntur dolore interiori, non

Perditas, id est, perditionis causas, aliis oculis, non secundum substantiam, sed secundum affectum, quia quod prius cum gaudio et amore viderunt, postmodum tristitia causa eis erit, a qua stulte, etc.

Deificantes, id est, glorificantes : alia littera, « beatificantes,» rescinduntur contra seipsos pugnando, coactive propter impossibilitatem bene operandi, ex hac vita, in qua vivunt damnati, pessimam vitam quam in hoc mundo egerunt.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Talium autem nullo futuro secundum dormitiones sanctorum virorum. Ipse quidem ad finem veniens propriorum certaminum, laetitia sancta repletur, et cum delectatione multa ad viam ascendit divinae iterum generationis. Dormientis autem domestici secundum divinam familiaritatem, et similem conversationem, ipsum qui est beatificant, ad palmiferum optate venientem finem, et victoriae causali gratulatorios cantus referunt, adhuc et se venturos fore similem adoptantes quietem : accipientes vero eum ad summum sacerdotem ducunt, tamquam ad coronarum divinarum donationem. Ipse autem cantans suscipit et perficit secundum legem sacram in sancte dormientibus perficienda.

Quoniam autem in sanctorum 1 obdormitionibus nihil horum accidit, is qui properat ad finem certaminum suorum sancta quadam laetitia completur, magnaque cum jucunditate sacra regenerationis iter ingreditur. Propinqui autem ejus qui defunctus est, pro jure divinae propinquitatis ac morum similitudine, beatum ipsum, uti vere est, praedicant, quod ad optatum victoriae bravium pervenerit, auctorique victoriae cantica gratiarum solvunt, atque sibi similem sortem optant ; denique assumentes ipsum ad antistitem portant, quasi sacris coronis numerandum ; qui libenter eum suscipit, eaque justa peragit, quae divino instituto exhibentur iis qui sancte obdormierunt.

<--- Page Split --->

tuum ad Episcopum, qui est loco Dei, sicut ad accipiendum praemium a Deo pro bonis quæ gessit : et Episcopus suscipit eum cum cantu, et facit ea quæ sunt facienda circa dormientes, ut post dicet.

EXPOSITIO TEXTUS.

Talium autem, etc.

DEINDE comparat sanctos morientes malis, dicens, quod nullus malorum moritur sicut sancti moriuntur : sanctus enim vir veniens ad mortem in qua finiuntur sua certamina, impletur gaudio, sanctam resurrectionem exspectans, et tunc illi qui sunt sibi familiares ut consortes divinae vitae, reputant eum beatum, quia venit ad palmam quam optavit, de quo gratias Deo referunt, optantes et ipsi ad similem venire finem, et portant mor-

Talium, scilicet coinquinationibus plenorum, ipse, scilicet sanctus vir. Iterum generationis, id est, iteratae factionis, scilicet resurrectionis, divinae, id est, divina virtute factae, non naturali, ad viam, mors enim est via in resurrectionem, quia non resurgit qui non mortuus est, et quia ex glorificatione animae venitur in gloriam corporis. Dormientis, id est, mortui secundum divinam familiaritatem, non secundum carnalem cogitationem, ipsum qui est, scilicet mortuum, qui utcumque est, vel qui vere incipit esse propter incorruptionem, beatificant, id est, beatum reputant, ad palmiferum finem, id est, ad mortem, in qua palmam pro victoria accipiat, optate, secundum eorum desiderium, causali, id est, Deo qui est causa omnis victoriae, secundum legem, id est, secundum ordinationem hierarchicam.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

II. Mysterium in sancte dormientibus.

II. Mysterium super his qui sancte obdormierunt.

Congregans divinus sacerdos sacrum chorum, siquidem sanctifico fuerit ordine dormiens, in conspectu divini altaris recumbere faciens eum, initiatur Deo oratione et eucharistia : si autem sanctis monachis aut sacro populo coordinatus est, ad honorabile sacerdotium, ipsum recumbere facit ante sacerdotalem introitum. Deinde perficit ad Deum eucharistialem orationem summus sacerdos : consequenter autem ministri in divinis eloquiis prolatas non mendaces promissiones de sacra nostra resurrectione legentes, sacre confitentes, haec cantant et potentes psalmicorum eloquiorum cantus : deinde ministrantium primus resolvit catechumenos, et praedicat jam dormientes sanctos, cum quibus dignatur modo defunctum coordinata recitatione, et hortatur omnes in Christo pete-

Coacto caetu sacro, divinus antistes, si quidem in sacris fuerat qui obdormivit, ante divinum altare illum inclinans, infit orationem ad Deum et gratiarum actionem ; sin autem sanctis monachis sanctove populo annumeratus fuerat, ad venerandum sacrarium ante sacerdotum introitum collocat. Praesul deinde peragit ad Deum precem et gratiarum actionem ; deinceps vero diaconi, verissimis de resurrectione promissis, quae divinis Scripturis inserta sunt, recitatis, iisdem consona atque aequivalentia Psalmorum cantica concinunt : tum archidiaconus catechumenos dimittit, sanctosque jam defunctos commemorat, quibus recens vita functum consimili commemoratione censet aggregandum, hortaturque omnes, illi ut beatum in Christo finem petant ; tum accedens divinus antistes

<--- Page Split --->

re beatam consummationem. Deinde accedens divinus summus sacerdos orationem sacratissimam super eo facit, et post orationem ipse summus sacerdos salutat dormientem, et post cum prasentes omnes. Salutantibus autem omnibus infundit dormienti oleum summus sacerdos, et pro omnibus orationem sacram faciens reponit in domo honorabili corpus cum aliorum coordinatorum sanctorum corporibus.

prceem super eo sacratissimam peragit, qua finita, ipsemet antistes defunctum salutat, et cum illo prasentes omnes. Quo peracto, antistes defunctum oleo perfundit, et pro omnibus prece facta, honorato loco corpus collocat una cum aequalibus aliis corporibus sanctis.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Congregans divinus, etc.

Hic ponit ritum eorum quae per ministros Ecclesiae circa mortuum agebantur, et primo ponit operationem sacerdotum. Secundo, operationem ministrorum, ibi, l'onsequenter autem ministri, etc. Tertio, operationem Episcopi, ibi, Deinde arcedens divinus, etc.

Primo ergo dicit, quod sacerdos, quando aliquis sanctorum moritur, congregat totum chorum clericorum : et si mortuus fuerit de tribus ordinibus superioribus, ponitur corpus ejus ante altare : sed si fuerit monachus, aut aliquis de populo, ponitur extra chorum : et circa Episcopus facit gratiarum actionem Deo pro

defuncto, et diaconi legunt Scripturas, in quibus promittitur resurrectio, et cantant idem, unde cantant Psalmos, et archidiaconus expellit catechumenos, et recitat alios sanctos mortuos, et in fine recitat prasentem mortuum commemorans cum aliis sancte mortuis, et monet ut omnes petant beatam mortem in Christo : et tunc Episcopus accedit et osculatur eum, et deinde omnes qui adstant, et tunc ungit eum oleo sancto, et faciens orationem sepelit eum in cemiterio cum corporibus aliorum sanctorum.

De sanctifico ordine, scilicet perficientium, ut Episcopus, vel sacerdos, vel diaconus : recumbere faciens, reponens ante altare, initiatur, id est, consecrat eum Deo, sicut dixit Moyses ad Phinees, Vos initiatis manus nostras, etc., id est, consecrastis. Eucharistia, id est, gratiarum actione : coordinatus, id est, si fuerit de ordine monachorum vel populi : sacerdotium, alia translatio, « sanctuarium, » id est, ante locum ubi stant sacerdotes, id est, in introitu chori ubi stat populus : eucharistialem orationem, id est, missam vel gratiarum actionem, quia sicut dicit Augustinus, « Orationes vel eleemosynae « pro valde bonis sunt gratiarum actio- « nes .» In divinis eloquiis, sicut dicit Apostolus, I ad Thessal. iv, 12 et seq., et I ad Corinth. xv per totum caput, et Joan.

<--- Page Split --->

xi, 32 et seq 1. Potentes virtute ad expellendos daemones, quia continent in se totam sacram Scripturam, ut supra habitum est. Primus, id est, Archidiaconus, resolvit, id est, expellit, prædicat, id est, laudat vel clare annuntiat, dignatur, id est, dignum reputat ut cum aliis eum ordinet : salutat, id est, osculatur, infun-

dit, alia translatio, « superfundit, » quia forte in fronte defuncti projiciebat sacrum oleum, pro omnibus, id est, coram omnibus, vel pro omnibus fidelibus defunctis, vel qui ibi sepulti sunt, in domo honorabili, id est, in dormitorio mortuorum, vel cemiterio : coordinatorum, id est, qui sunt ejusdem ordinis cum ipso.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

III. Theoria.

III. Contemplatio.

Sed hæc quidem si viderint aut audiverint immundi a nobis perficienda, late ridebunt, ut arbitror, et erroris nostri miserebuntur. Non oportet autem ad hoc mirari : si enim non crediderint, ut eloquia aiunt, neque intelligent. Nos autem invisibilia perficiendorum inspicientes, Jesu luciduco dicimus quomodo non irrationabiliter

Hæc quidem si adpexerint profani, vel a nobis fieri inaudiverint, profuse, ut existimo, ridebunt, et erroris nostri ipsos miserebitur. Verum non est quod hoc miremur : nisi enim crediderint, juxta Scripturam, non intelligent. Nos interim, intelligentiis eorum quæ geruntur perceptis, prævio duce Jesu dicamus, non abs re præsulem, eum qui

<--- Page Split --->

■ummus sacerdos in æque ordinatum chorum introducit et imponit dorminientem : signat enim mirabiliter secundum illos fore omnes in ipsa iterum æneratione recubitus puram hic propriam vitam implentes. Utpote, si deiformem quis habuit hic et sacratissimam vitam, quantum viro Dei imitatio comprehensibilis est, in divinis erit per æculum futurum, et beatis quietibus : ipsi autem per formæ summam si subsistentiam sacram similiter, conformes et ipse sanctis recipiet retributiones. Pro hac divina justitia summus sacerdos gratias agens, orationem sacram facit, et colendam laudat divinitatem, tamquam destructivam contra omnes nos injustæ et tyrannicæ potentiae, transducentemque nos in proprias justificationes.

defunctus est in chorum ordinis sui introducere ac recondere : nam sancte declarat omnes in regeneratione sortes istas obtenturos, ad quas hic vitam propriam direxerint. Ut puta, si quis hic vitam sortitus sit sanctissimam, eamque duxerit deiformem, in quantum nempe Deum imitari quis potest; in futuro sæculo divino beatoque otio fruetur : sin remissiorem quidem illa deiformi, simul tamen sanctam vitam quis egerit, paria et ipse meritis suis præmia referet. Divinus itaque antistes pro divina hac justitia gratias agens rem sacram peragit, atque venerandum laudat Dei principatum, quod iniquum tyrannicumque imperium, quo omnes premebamur, exterminavit, et nos ad justissima sua judicia transtulerit.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Dicit ergo primo, quod si infideles videant haec quae dicta sunt circa mortuos peragenda, deridebunt et nos errare reputantes, misericordia movebuntur ad nos quasi ad errantes : et hoc non est mirum, quia spiritualem intellectum harum actionum non capiunt, cum non credant.

Sed hæc quidem, etc.

In parte ista ponit theoriam telete dormientium, et dividitur in partes duas. Primo enim dicit quomodo ea quæ circa mortuos aguntur, videntur infidelibus derisibilia. Secundo ostendit non esse derisibilia, manifestando quid spirituale lateat in sensibilibus actionibus, ibi, Nos autem invisibilia, etc.

Late, id est, lato ore : erroris videtur enim esse erroneum mortuis cantare vel legere, qui non intelligunt, et immundum esse osculari eos, et superfluum orare pro eis, quia Philosophi probaverunt, quod mortui non transmutantur de bono in malum, nec e converso. Eloquia, Isa. vii, 9 : nostra littera habet, Si non credideritis, non permanebitis.

Nos autem invisibilia, etc. Hic incipit exponere quid spiritualiter significant ea quae circa mortuum aguntur. Et primo quid significet quod ponitur in choro ante altare, vel extra chorum ad introitum ejus. Secundo, quid cantus et lectiones, ibi (§ 8), Divinarum quoque, etc. Tertio

<--- Page Split --->

quid catechumenorum exclusio, ibi (§ 9), Intende quia, etc. Quarto, quid ea quae per Episcopum ultimo complentur, ibi (§ 10), Deinde accedens divinus, etc.

Primo ergo dicit, quod quamvis illi derideant, nos tamen debemus spirituale signum ipsorum dicere et contemplari : ideo enim ponitur mortuus in choro si fuit sacerdotalium ordinum, vel extra si fuit de ordine monachorum aut plebis, ut significetur quod in resurrectione quilibet ponetur per modum vitae suae, scilicet in eminentiori quiete beatitudinis si fuerit perfectus in vita sua, et inferius secundum quod inferioris vitae in sanctitate fuit : et propter hoc etiam reposito corpore hic vel ibi, sacerdos vel Episcopus gratias agit Deo, qui sic juste distribuit beatam vitam et quietem secundum modum propriae justitiae.

Invisibilia visu exteriori, id est, intellectualia quae significantur, perficiendorum, id est, symbolicarum actionum, in æque ordinatum, scilicet ipsi mortuo, ut si fuit in ordine sacra dantium, ponitur in eorum choro : et similiter si fuerit de monachis aut de plebe ponitur extra chorum : dormientem, id est, mortuum,

significat enim in ipsa iterum, id est, itcrata generatione, scilicet resurrectione, fore omnes recubitus, id est, diversas quietes et mansiones secundum illos, implentes propriam vitam puram hic, id est, secundum quod aliquis in hoc mundo pure vivit. Alia littera, « in quibus « hic propriam vitam sortiti sunt. » Quis, id est, aliquis, quantum viro comprehensibilis est imitatio Dei, id est, quantum homo potest attingere ad imitationem Dei, quietibus Deo similioribus et beatioribus : ipsi autem, vel « alii, » alia littera, scilicet qui sunt inferioris vitae, per summam subsistentiam formae id est, per hoc quod subsunt in forma vivendi his qui summam justitiae vitam agunt : alia littera, « per extremam », id est, inferiorem, formae scilicet vivendi demissionem, eo quod remissius vivunt, sacram similiter subjacentem vitam, quamvis vitam habentes sicut et superiores : vel « cum, » alia littera : conformes suis meritis ipsæ eorum animæ : alia translatio, « si autem a deiformi « secundum summum subjectam san- « ctam. » Contra omnes nos pugnantis potentiae, scilicet daemonem : in proprias, id est, in præmia propriarum virtutum.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Intende, quia nunc non omnes juxta consuetudinem purgandi ordines resolvuntur : soli vero sacris expelluntur choris catechumeni : etenim ipse quidem ineruditus est universaliter omnis hostiae sacrae, et ad nullum neque parvum neque magnum sacre consummandorum inspicere ei fas est, tamquam neque sacrorum contemplationem virtutis participans per praelucentem et luciferam theogenesisam. Caeteri vero purgandorum ordines in doctrina, jam fiunt quidem sacrae traditionis, stulte autem ad ea qv a inferius sunt iterum recurrentes, opoitcin ea quae ante sunt propriam reductionem perficere, divinorum quidem, quantum in symbolis, sacre adspectibus et communicationibus rationabiliter segregantur : nocebunt enim immunde eorum participantes, ad plurimum divinorum, et suum venient contemptum. Non inconvenienter adsunt in nunc perficiendis, aperte edocendi et videntes secundum nos formidinem mortis et sanctorum retributiones a veris eloquiis laudatas, et caligines fore talibus immundis infinitas. Permittitur enim

Caeterum observa, quomodo non omnes qui expiationi vacant ordines pro more jam dimittantur, sed soli catechumeni a sacro choro arceantur, quod nimirum hic ordo sacri omnis mysterii sit expers, neque fas sit illi quidquam sive parvum, sive magnum, eorum quae sancte peraguntur adspicere, quippe qui necdum ejus virtutis particeps existat, quae assurgit ad divina contienda, quam solummodo indulget sacra illa regeneratio, quae primam lucem confert. Caeteri autem ordines qui expiantur, jam pridem quidem sacris sunt instituti, sed quod stulte in deteriora relapsi sint, cum ad anteriora vitae suae rationes extendere debuissent, praecipuis quidem sacris illis divinis, quae sub sacrosanctis signis latitant, interdicuntur, et ab eorumdem adspectu ac communione merito arcentur ; siquidem damnum referrent, si iisdem indigne communicarent, et ad majorem rerum divinarum suique contemptum devenirent. Non incongrue autem admittuntur ad ea quae hic geruntur, ut perspicue discant et advertant mortis incertitudinem et sanctorum prae-

<--- Page Split --->

eis æque utile videntes sacre consummatum ex ministrativa recitatione socium vere existentem a sæculo sanctorum mirabiliter prædicatorum : et fortassis et ipsi ad simile desiderium venient, et ex ministrativa scientia edocentur beatam vere esse in Christo consummationem.

mia quae in Scripturis veris celebrantur, quaeque illis eorumque similibus impuris hominibus supplicia infinita intentantur : e quibus utique spectaculis forte fructum capient, dum cernent, eum qui sancte obiit ministrorum prædicatione celebrari, ut vere consortem sanctorum qui a sæculo sunt, ipsique fortassis consimili desiderio flagrabunt, et ministrorum disciplina docebuntur, quam vere beata sit in Christo consummatio.

EXPOSITIO TEXTUS.

Intende quia nunc, etc.

Hic dicit de exclusione catechumenorum.

Dicit ergo, quod in hoc ritu non excluduntur omnes ordines purgandorum, sed solum catechumeni : hi enim, quia nondum sunt consecuti lumen divinum per baptismum, non possunt aliquod sacrum videre sane, sicut nondum habentes spirituale esse : et ideo ab omnibus excluduntur. Penitentes autem de novo, et apostate quamvis excludantur a communione Eucharistiae, ne per indignam participationem et divina et seipsos contemnant, ad suam perditionem sumentes : ab hoc tamen ritu non excluduntur, ut inducantur in timorem mortis ex ipsa

visione mortui, et in desiderium eorum quae sanctis retribuuntur, et fugiant ea quae malis comminantur : et propter hoc etiam permittuntur audire recitationem qua præsens mortuus aliis sanctis connumeratur a diacono, ut hoc et ipsi desiderent, et docentur a diacono bonam esse mortem sanctorum.

Nunc, scilicet in hoc ritu, consuetudinem, Eucharistiae et Chrismatis, resolvuntur, id est, excluduntur catechumeni. Hic appellantur catechumeni universaliter omnes non baptizati et energumeni. Hostiae, id est, cujuscumque sacramentalis oblationis, neque fas est, etc., ne videntes quae spiritualiter non intelligunt, derideant : contemplationem virtutis spiritualis sacrorum, id est, symbolorum : theogenesiam, id est, baptismum, luciferam, quia est teleta illuminationis, ut supra dictum est, prælucentem, quia est primum sacramentorum. Traditionis eorum quae pertinent ad fidem et sacramenta, habent enim fidem informem, quae inferius sunt, scilicet temporalia bona, in ea quae ante sunt, scilicet spiritualia. Ad Philip. ut, 13 : Quæ quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quæ sunt priora, extendens meipsum. Segregantur ab adspectibus sacre divinorum, id est, quibus divina sacre videntur, quantum in symbolis videri possunt, et hoc quantum ad Eucharistiam et Chrisma. Enim,

<--- Page Split --->

id est, quia immunde participantes eorum, id est, eis scilicet divinis, nocebunt sibiipsis, et venient ad plurimum per hoc contemptum divinorum, quae immundo loco reponunt dum sumunt : quia per hoc salutis sua detrimentum patiuntur, sicut enim dicitur I ad Cor. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit. In nunc perficiendis circa mortuum fore, id

est, futura esse, immundis, id est, peccatoribus, talibus, quales ipsi sunt, infinitas, id est, aeternas. Sanctorum, qui fuerunt a saeculo, id est, ab initio mundi, ut Abel, et Abraham, etc. : praedicatorum, id est, laudatorum, ministrativa, id est, diaconi, consummationem, id est, mortem in Christo. Apoc. xiv, 13 : Beati mortui qui in Domino moriuntur.

10

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Deinde accedens divinus summus sacerdos, sacram orationem super dormientem facit : et post orationem summus sacerdos eum salutat, et deinde praesentes omnes. Ipsa igitur oratio divinam bonitatem deprecatur omnia quidem dimittere per humanam infrmitatem commissa dormienti, ordinareque cum in lumine et regione viventium, in sinibus Abraham, Isaac, et Jacob, loco quo expellitur dolorit tristitia et angustia.

Hæ. quidem ergo uit. ambitior, pelare

Deinde accedens antistes precæmistacram super defuncto peragit : qua finita, ipsemet antistes eum salutat, ordineque deinceps, sui domes, qui adsunt. Rogat itaque precationem illa divinitaribonitatem, ut: defuncto, precata, omnia dimittat, quae per humanam in frmitattem licentia tamen sunt, eum quae in lucem sanctam ac vivorum regionem transferati, et collocet, in sua habitis, eas et aecob, in loco a quo, et ori, stitisti a gamtus quam dignum, tam per solos, in magni, bo, qui, siti, in domi, nonum - nos aequi, in viri, in moni, qui, in hac utique ipsius, ut arbitror, beatissimae, sanctorum, praemoralis, ut Equid eam, perfecti, immortalitati

<--- Page Split --->

sanctorum retributiones. Quid enim fortassis fiet perfectissimae laetitiae et illuminatrici immortalitati componderatum? et si maximis nostris proportionibus significativis omni altiores animo promissiones significatae, ab activa sua veritate relictas habent nominationes. Verum enim esse eloquium existimandum : Quia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae preparavit Deus diligentibus se 1. Sinus autem sunt, ut arbitror, beatissimorum Patriarcharum et reliquorum sanctorum omnium divinissimae et beatissimae quietes, deiformes recipientes omnes in eis ineffabilem et beatissimam consummationem.

omni tristitia carenti, luceque plenissime conferri valeat ? præterquam quod promissiones istæ mente qualibet sublimiores, vel maxime ad captum nostrum accommodatis rationibus expressæ earumdem tamen appellationes a reali ipsarum veritate plurimum deficiant. Siquidem Scriptura hæc omnino vera est: Quoniam oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae præparavit Deus diligentibus se. Sinus autem, mea quidem sententia, sunt beatorum patriarcharum cæterorumque sanctorum divinissimæ beatissimæque quietis sedes, quæ viros omnes deiformes excipiunt in sua insensescibili beatissimaque consummatione.

id est, ocultatur, omnes præsentes, supple, osculantur caput.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Deinde accedens, etc.

Hic ostendit quid significent ea quae per Episcopum ultimo aguntur, et primo repetit ritum : secundo signat theoriam, ibi, Ipsa igitur, etc.

Primae partis summa patet. Salutat,

Ipsa igitur, etc. Hic ostendit quid significat ipse ritus, et dividitur in partes tres. In prima ostendit ad quid sit oratio. Secundo, movet quaestionem contra determinata, et solvit, ibi (§ 11), Dices forte utique, etc. Tertio, redit ad propositum, et complet theoriam, ibi (§ 14), De dicta autem oratione, etc.

Circa primum ostendit ad quid sit oratio. Secundo, exponit quoddam quod in oratione dictum est, ibi, Sinus autem sunt, etc.

Primo ergo dicit, quod Episcopus in oratione precatur Deum, quod dimittat illi mortuo peccata quae humana fragilitate contraxit, et quod constituat eum in luce et regione viventium, in sinibus Abraham, Isaac, et Jacob, in loco unde

<--- Page Split --->

aufugit dolor et tristitia : et per lucem et regionem viventium, significans præmia quæ retribuuntur sanctis, quæ significantur iis quæ apud nos sunt maxime : quamvis nihil horum quæ sunt apud nos, proportionetur illis bonis.

Per humanam infirmitatem, scilicet vel per ignorantiam, vel per subreptionem contigerunt propter multas concupiscentias impugnantes nos. Ut arbitror : non propter dubietatem dicitur, sed propter imperfectam expositionem. Lætitiæ, quæ erit in patria : componderattum, id est, proportionatum, etsi promissiones factæ sanctis altiores omni animo humano, quantum ad cognitionem et desiderium, significatæ significativis, id est, similitudinibus rerum, maximis nostris proportionibus, quæ sunt maximæ

quoad nos scilicet, sic, dico, et etiam habent nominationes relictas, id est, deficientes, ab activa veritate eorum, id est, ab his quæ secundum veritatem efficiunt in nobis : totum interrogative, quasi dicat, quamvis nominentur his quæ sunt optima apud nos, adhuc tamen secundum veritatem excedunt tales similitudines et talia nomina, Eloquium, id est, I ad Cor. ii, 9, et Isaiae, lxiv, 4.

Deinde exponit quid dicatur sinus Abraham, et de quo dicantur beatae quietes in quibus omnes sancti recipiuntur ad ineffabilem perfectionem Patriarcharum, quibus specialiter promissiones factae sunt, omnes deiformes, id est, omnes sanctos, consummationem, id est, perfectionem, scilicet beatitudinem.

<--- Page Split --->

malorum peregit, finivit autem secundum hanc vitam proprias operationes qui dormivit, quomodo per quamdam summus sacerdos orationem in alteram requiem transvehet ultra dignitatem ejus?

defunctus autem in hac vita suas complerit actiones, quaenam antistitis deprecatio ipsum ad aliam, quam in hac vita meritus est, quietis retributionem transferre possit?

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

(§ 12), Et quidem huic vitæ, etc. In tertia solvit, ibi (§ 13), Dico autem eloquia sequens, etc.

Dices forte, etc.

Hic ostendit contra determinata, et dividitur in partes tres. In prima ponit dubium quod in secunda confirmat, ibi

Est ergo dubium contra hoc quod dictum est, quod sacerdos petit mortuum fieri consortem sanctorum, quod remittantur sibi peccata : retributiones enim in altera vita respondent operationibus istius vitæ, sicut ait Apostolus : sed in morte finiuntur operationes præsentis vitæ : ergo frustra petitur aliquid pro eo quod non possit fieri mutatio status ejus. Deiformibus, id est, sanctis : qui dormivit, id est, qui mortuus est.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Et quidem huic vitæ respondentem habebit partem unusquisque, bene scio eloquia sequens. Sæpe enim inquit Deus adversum se : Et feret unusquis-

Equidem probe scio, Scripturis consentiens, cuilibet pro meritis sortem reddendam esse. Conclusit enim, inquit, Dominus apud se, et referet

<--- Page Split --->

que per corpus ea quae gessit, sive bona, sive mala 1. Quia vero justorum orationes et secundum hanc vitam et quanto magis post mortem in his qui digni sunt sacris orationibus, operantur tantummodo, eloquiorum nos docent traditiones vere? Aut quid a Samuel Saul adeptus est 2? Quid autem Hebræorum populo profuit prophetica oratio 3 ? Etenim tamquam si quis, sole propria donante lumina, illæsis oculis, in participatione solaris luminis petit fieri, proprios adspectus exterminnans : sic ad impossibiles concupiscit et superfluas spes, qui sanctorum summe mirabilium orationes et secundum naturam eorum sanctas operationes flagitans, per negligentiam divinis donis et manifestissimis et deiformibus mandatis recedet.

unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Justorum autem preces etiam in hac vita, nedum post mortem, iis solis prodesse qui sanctis precibus digni sunt, verae nos eloquiorum traditiones docent. Numquid Saul a Samuele adjutus fuit? aut Hebræorum populo prophetica precatio quidquam profuit? Etenim ac si quis, sole sanis oculis lucem suam largiente, solaris lucis particeps fieri petat, erutis sibi oculis : sic ex impossibili et inani spe pendet, quisquis sanctorum preces flagitat, dum ipsis connaturales exterminat actiones, divina munera negligens, et a clarissimis beneficisque Dei mandatis recedens.

quis eruens sibi aut claudens oculos, peteret participare lumen solis, petitio et desiderium suum esset vanum : multo minus malis mortuis prosunt sanctorum orationes, quia viventes adhuc habent operationes secundum hanc vitam quibus possunt mereri, mortui vero non.

EXPOSITIO TEXTUS.

Et quidem huic, etc.

DEINDE confirmat dubitationem, dicens, hoc certum esse ex divina Scriptura, quod unicuique retribuetur secundum quod in hac vita gessit : si igitur malis orationes factae non prosunt etiam dum in hac vita sunt, si ipsi ad malum se convertant recedentes a Deo, sicut si

Sed ad hujus evidentiam sciendum est, quod malis dum vivunt, valent orationes sanctorum, et merentur illis primam gratiam, sicut Stephanus Paulo, quamvis ipse malus numquam consequatur gratiam, si semper avertatur a Deo, quia Deus non operatur gratiam in nobis si voluntas dissentiat. De damnatis autem post mortem dicendum, quod orationes sanctorum non valent nisi per accidens : cum enim in pena eorum sit ignis exterius, et vermis conscientiae affligens interius, pœna quidem ignis numquam di-

<--- Page Split --->

minuetur, non enim potest diminui peccatum cui debetur poena : vermis autem conscientiae vel est de malo quod fecit, et sic non diminuitur, cum peccatum non remittatur : aut est de bono quod debuit facere, et sic etiam non diminuitur : aut est de hoc quod indignum se exhibuit ut pro ipso aliquid boni fieret, et quantum ad hoc solum potest diminui poena ejus per suffragia viventium, dum sentit aliquid boni pro se fieri 1. Reputamus enim frivolum quod quidam dixerunt, quod potest suspendi poena damnatorum usque ad diem judicii, et quod alii dicunt, quod prosunt ad hoc ut tormenta levius ferant, quamvis ipsa non minuantur, volentes spiritualia conferre corporalibus : hoc enim est expresse contra Augustinum, qui dicit quod « si « sciret patrem suum esse in inferno, « non plus oraret pro eo quam pro dia- « bolo », et quod « suffragia Ecclesiae pro « valde malis sunt vivorum solatia : » et contra dictum Dionysii hic : et contra dictum Gregorii in Moralibus super illud Job, xli, 23 : Æstimabit abyssum, quasi senescentem. « Eadem, inquit, cau- « sa est, cur non oretur tunc pro homi- « nibus æterno igne damnatis, quæ nunc « etiam causa est, ut non oretur pro dia- « bolo angelisque ejus æterno igne depu- « tatis. Non habent aliud pro se, nisi « quod frustrarentur orationes sanctorum : « sed quamvis non prosint illis pro qui- « bus fiunt, prosunt tamen facienti- « bus 2. »

Bene scio, quod unusquisque, etc. Enim, id est, quia, saepe, id est, in pluribus Scripturae locis dixit adversum se, id est, contra illos damnatos. Alia littera melius habet, « Inquit, » scilicet eloquium, Deus sepsit adversum me, et sumitur de Job, xix, 8 : Semitam meam circumsepsit, et transire non possum : in

morte enim sep iuntur via hominum, ut ultra mereri non possint. Et feret unusquisque, II ad Cor. v, 10. Traditiones eloquiorum nos docent, quod orationes sanctorum operantur tantummodo in his qui sunt secundum hanc vitam, scilicet viventes, digni sacris orationibus, quanto magis post mortem, id est, in mortuis tantum qui digni sunt, valent. Aut quid a Samuele, etc. I Regum xvi, 1 : Usquequo tu luges Saul, cum ego projecerim eum? Prophetica oratio, scilicet Moysis : dicitur enim Exod. xxxii, 34, quod Moysi pro populo oranti respondit Dominus : Ego in die ultionis visitabo et hoc peccatum eorum. Et Jerem. vii, 16 : Noli orare pro populo hoc, ne assumas pro eis laudem et orationem, et non obsistas mihi : quia non exaudiam te 3. Donante id est, immittente, lumina illæsis oculis, id est, sanis. Et per hoc quod dicit donare, non est intelligendum quod immittat radios ex libertate voluntatis, cum necessitate sua natura lumen immittat : donare autem proprie pertinet ad ea qua per libertatem voluntatis communicantur : sed loquitur per transsupptionem secundum quemdam modum loquendi, quo inanimata etiam inducuntur ad loquendum : unde dicit Commentator : « Vide ne arbitreris, quod solem « dixerit dare sua lumina (quomodo « enim, cum inanimalis sit, donaret?) « voluntatis quippe est donatio : sed est « modus loquendi, velut si quis inducat « solem dicere : Ego sanis oculis do « lumen, etc. » Exterminans, id est, claudens, vel eruens, adspectus, id est, oculos : impossibiles spes quas consequi non potest, et superfluas, quantum ad privationem finis : divinis donis quibus juvatur ad bene operandum, mandatis quibus instruitur quid faciendum sit, manifestissimis, quia homo dictat sic esse faciendum, dei formibus, per effectum.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Dico autem eloquia sequens, quod utiles omnino sunt in hac vita sanctorum orationes, secundum hunc modum, si quis divina appetens dona, et ad participationem eorum sacrum habitum habens, tamquam propriæ agnoscens parvitatis, veniens ad quemdam sanctorum virorum dignatus fuerit eum sui fieri adjutorem et conservum, lucrabitur omnino ex hoc orationis superantem utilitatem: consequetur enim quæ petit dona divinissima, recipiente eum divina bonitate, et propria reverente conscientia, et in sanctis laude, petitarum sacrarum petitionum laudabili desiderio, et consequenti et deiformi habitu. Est enim hoc divinis judiciis promulgatum, dignis divina dona participare, in ordine divinissimo donari per dignos tradere. Hunc ergo si quis dehonoraverit sacrum ornatum, et ad militarem æstimationem veniens, sufficientem seipsum æstimaverit ad divinum colloquium, et sanctos contempserit, et nullas petitiones dignas Deo et ne sacras petierit, et desiderium divinis non corroboratum habuerit, et sibimet consequens consequetur per seipsum imperitus petitionem.

Hoc autem Scripturis consone affirmo, perutiles esse in hac vita sanctorum preces, modo quis sacrorum munerum desiderio incensus, et ad ea suscipienda pie affectus, tenuitatis suæ conscius, virum aliquem sanctum adeat, ac petat ut se adjuvet, ac Deum pro se roget, qua ratione sane maximum ex eo refert emolumentum; potietur enim petitis donis divinissimis, religiosa sua conscientia, sanctorum reverentia et laudabili eorum quæ petit desiderio, et consentanea ac deiformi affectione ipsi suffragantibus. Etenim divinis id decretis stabilitum est, ut divina munera iis, qui eorumdem participatione digni sunt, eo quo Deum decet ordine distribuantur ab illis qui iisdem distribuendis sunt præfecti. Hunc itaque sacrum ordinem si quis violaverit et infelici elatione seductus, dignum se putaverit divina familiaritate, sanctosque despexerit, is certe, siquidem indignas Deo ac profanas res postulaverit, intentoque caruerit rerum divinarum desiderio ipsi consentaneo propter imperitam suam petitionem, per se nihil eorum quæ petit impetrabit.

<--- Page Split --->

contemnat sanctos, non petens eorum orationes, sed suas indignas petitiones Deo offerens, et non habeat firmum desiderium sacrorum quae petit, nihil consequitur eorum quae petit : quia per hoc indignus effectus est.

Eloguia, Jacobi, v, 16 : Multum valet deprecatio justi assidua. Sanctorum, qui sunt in hac vita : habitum, id est gratiam et charitatem vel affectum. Commentator quod interpres habitum transtulit, hic affectum dixit propriæ vitæ quæ ad virtutem tendit. Agnoscens, id est, cognoscitivus propriæ infirmitatis, et conservum, id est, ut simul cum ipso serviat pro se ad Deum. Si enim non vellet servire, oratio illius esset inutilis : consequetur enim utilitates hujus vitæ : et propria reverente, vel « venerante » secundum aliam litteram, conscientia, secundum quod de seipso formidat, et laude in sanctis, id est, secundum quod laudabiles sanctos reputat, ut eorum auxilium quærat : Alia translatio, « et pro- « pria suipsius cognitione et in sanctis » reverentia consequenti, id est, convenienti ad petita. Hoc est promulgatum divinis judiciis, vel indiciis, scilicet Deum participare divina dona dignis in ordine divinissimo donari, hoc est, secundum quod Deum maxime decet, scilicet tradere minus dignis per magis dignos : lex enim divinitatis est per prima, secunda reducere : et ideo non est mirum si per sanctissimos viros aliqui consequantur salutem, dummodo digni sint. Si quis ergo dehonoraverit hunc sacrum ornatum, id est, ordinem quo inferiores per superiores accipere debent, et veniens ad militarem æstimationem, id est, ad hoc quod reputet se per se posse militare. Alia translatio, « miseram ei actionem, » et sufficientem se æstimaverit ad divinum colloquium, id est, ut ipse per se petat Deo, et contempserit sanctos viros, non petens orationes ipsorum, et ipse pro se nullas petitiones dignas Deo, id est, apud Deum, vel ut Deus exaudiat,

DEINDE solvit, quod orationes prosunt his, qui dignos se fecerunt ut eis prodessent, et non aliis, ut etiam dicit Augustinus.

Dicit ergo, quod orationes sanctorum qui sunt in hac vita, prosunt defunctis hoc modo, si aliquis veniens ad mortem habet desiderium æternæ beatitudinis, vel etiam, vivens scilicet, donorum quibus in hac vita juvatur, et ad participationem eorum habet etiam gratiae habitum, ut cognoscat propriam infirmitatem, et veniat ad aliquem sanctum virum, rogans eum orare pro se, consequitur utilitatem super omnes utilitates hujus vitæ præsentis, scilicet divina dona, vel in hac vita, vel in alia, et hoc propter quinque. Unum est ex parte largientis, scilicet divina bonitas, quæ sui participes facit esse, secundum quod est proportionatus ad ipsum. Ex parte autem recipientis est humilitas, qua seipsum recognoscens, de se non confidit. Aliud est reverentia quam habet ad sanctos. Aliud est desiderium ad sacra quæ petit. Præterea est habitus gratiae, qua dignus efficitur ut sibi prosint sanctorum orationes. Et ideo ei prosunt sanctorum orationes, propter hoc quod dignus effectus est : cum sit statutum divinum, quod communicet dona sua dignis per alios digniores. Sed si aliquis præsumat de seipso, volens per se accedere ad petendum a Deo, cum sit indignus, et

<--- Page Split --->

et ne, id est, neque sacras in se petierit, et desiderium de divinis non habuerit corroboratum : si quis, inquam, talis est, et ideo imperitus per seipsum petens, consequitur per seipsum petitionem, quae est sibimet consequens, id est, secundum proportionem suorum operum. Vel aliter, et si quis non habuerit desiderium de divinis corroboratum, et consequens

sibimet, id est, quod sibi esset conveniens, numquam talis consequetur, etc. : ut tota haec clausula quae suspensiva est ab illo (hunc ergo) interrogative legatur, quasi dicat, non, et huic concordat alia translatio, quae sic habet : « Per seipsum « privabitur consecutione petitionis im- « pia ». Alia etiam littera habet « indis- « ciplinabilem. »

14

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

De dicta autem oratione, quam summus sacerdos superorat dormienti, in nos venientem ex divinis nostris ducibus traditionem dicere necessarium.

De dicta porro precatione, quam antistes super defuncto facit, divinorum nostrorum praeceptorum traductam ad nos traditionem exponere necesse est.

Divinus summus sacerdos, ut eloquia aiunt, explanator est divinarum justificationum : Angelus enim Domini omnipotentis est : didicit ergo ex Deo traditis eloquiis, quia sancte viventibus lucidissima et divina vita secundum dignitatem a justissimis redditur legibus, despiciente bonitate divinae humanitatis ingenitas eis ex humana infirmitate maculas : quoniam quidem nemo, ut eloquia aiunt, mundus a sorde. Haec quidem ergo summus sacerdos scit promissa ex veris eloquiis : petit autem continuo fieri, donari

Divinus itaque antistes, ut eloquia testantur, inctrpres est divinorum judiciorum ; angelus enim Domini omnipotentis est Dei : quapropter ex Scripturis divinitus traditis accepit, quomodo iis, qui sancte vivunt, pro cujusque meritis divina clarissimaque vita ab æquissimis istis lancibus retribuatur, divina nimirum clementia, pro bonitate sua, maculas ex humana fragilitate contractas dissimulante, quod nemo, ut eloquia tradunt, mundus sit a sorde. Haec itaque promissa novit antistes ex verissimis Scripturis ; quare

<--- Page Split --->

ancteviventibussacrasretributiones , ainulquideminDeiimitationemdei - formiterefformatas , etalicrumdona - tassicutpropriasexpetensgratias : aimulautemetnonmendacespromis - sionessciensfuturas , etpræsentibusmanifestansaperte , quiaabeosecun - dumlegemsacramexpetendaomnibuseritjuxtadivinamvitamconsumma - t i s .

petit illa compleri, indulgerique iis qui pie vixerint sacra praemia, simulque semetipse benigne conformans ad imitationem Dei, non secus aliis quam sibi ipsi dona poscens ac gratias ; sciens item promissiones Dei esse infallibiles, praesentibus etiam aperte declarat, illa quae ab eo jure sacro postulantur, prorsus eventura illis, qui secundum Deum vitam consummarint.

Dicit ergo primo, quod de oratione quam facit Episcopus supra mortuum, oportet eum dicere ea quae per Apostolos in ipsum devenerunt.

Deinde dicit, quod Episcopus debet aliis explanare sacram Scripturam : nullus autem docere potest quod nescit : ergo oportet eum scire sacram Scripturam. Dicitur autem in ea, quod sancte viventibus redditur a divina justitia secundum dignitatem suae vitae : et quamvis in eo sint aliquae maculae ex infirmitate humana adhaerentes (quia nullus est in hac vita sine sorde peccati) non tamen sibi ea imputat divina bonitas ex misericordia : ergo hoc scit summus sacerdos Deum velle, et ideo petit ut non obstantibus peccatis illis, statim defunctus consequatur id quod sibi debetur, ne scilicet differatur gloria sua propter peccata illa levia : et in hoc conformat se Deo dum procurat precibus aliorum salutem, ut ostendat etiam divinas promissiones esse veras, et quod sancti consequuntur illas : aliter enim frustra a peteret eas impleri, si Deus non decrevisset implere.

In parte ista Dionysius redit ad propositum, et dividit in partes duas. In prima complet theoriam orationis ab Episcopo factae. In secunda ponit theoriam forum quae consequuntur orationem, ibi (§ 18), Sed redeamus in dictae, etc.

Prima dividitur in duas. In prima complet theoriam orationis. In secunda ostendit quare solus sacerdos orationem dicit cui omnes intendunt, ibi (§ 17), Alii autem sic in summos, etc.

Prima autem pars dividitur in partes duas. In prima ostendit, quod oratio summi sacerdotis est de his quae scit Deo accepta. In secunda ostendit ipsi inesse virtutem discretivam ne petat quod non est petendum, ibi (§ 15), Non enim summus sacerdos. etc.

De dicta oratione specialiter, cum in communi dictum sit, quod orationes sanctorum valent in justis : vel ponit primum dictum referri ad orationes, quae fiunt pro mortuis. Dormienti, id est, mortuo : ducibus, id est, Apostolis : dicere : alia littera, « discere. »

Explanator, quia legem requirent ex ore ejus, ut dicitur Mala. 11, 7. Justificatiorum, quibus pro meritis reddit

<--- Page Split --->

unicuique, vel etiam justi fiunt : omnipotentis : nostra littera « exercituum » habet. Jugis, id est, legibus, despiciente, id est, non imputante, humanitatis, id est, motivo benignitatis, ingenitas, quia ex corruptione fomitis in nobis quasi inevitabiliter causatas, maculas, scilicet venialia peccata : ut eloquia, Job, xv, 14 : Quid est homo, ut immaculatus sit ? Et I Joan. 1, 8 : Si dicimus quoniam peccatum, etc. : continuo, id est, statim, orat enim ne differatur gloria debita, et sic oratio ejus non valet pro his qui in inferno sunt, sed qui in purgatorio, in Dei imitationem, qui nostram salutem vult et operatur, efformatus, id est, conformatus, expetens,

per orationem donatas gratias aliorum a se, id est, aeterna praemia, quae in tantum gratiae sunt, in quantum ea non possumus mereri nisi per dona Dei : unde et dona recte dicuntur, sicut proprias eis : quia ex quo jam meruerint per suscepta, efficiuntur eis debita divina per promissiones : vel sicut proprias suas, quia est sollicitus de salute aliorum non tantum de sua : præsentibus, id est, sanctis qui vivunt et offerunt, manifestans quia expetenda ab eo quaecumque petitio secundum legem sacram, id est, quae legi consonat, erit omnibus consummatis, etc. id est, adimplebitur in omnibus qui in sancta vita sunt mortui.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Non enim summus sacerdos divinae justitiae propheta peteret aliquando, nisi a Deo amabilia, et ab eo donari divinitus promissa. Propter quod pro immundis non orat hic dormientibus : quoniam non solum prophetico in hoc averteretur ordine, et quid hierarchicorum superbe auderet a perfectionum principe movendus, sed quia injustam orationem non consequeretur, a justo

Etenim antistes, cum sit præcipuus divinæ justitiæ præco, numquam postularet ea quæ non essent Deo quam gratissima, et juxta promissiones ejus deiformiter concedenda. Quamobrem defunctis improbis nequaquam istiusmodi precatur, non solum quod interpretis officium in hoc violaret, atque præsumptuose sibi quidquam munerum pontificalium arrogaret, ab auctore

<--- Page Split --->

eloqio ipse non immerito audiens, Petitis, et non accipitis, quia male petitis1. Ergo divinus summus sacerdos expetit divinitus promissa, et amabilia Deo, et omnino donanda : et hoc proprio deiformiter habitu ostendens bonorum amicorum Deo, et praesentibus aperte manifestans sanctis futura dona.

mysteriorum minime motus ; verum etiam quod impia petitione frustraretur, et a justo prorsus eloqio etiam ipse merito audiens : Petitis, et non accipitis, quia male petitis. Postulat itaque sanctus antistes ea quae sunt divinitus promissa, et accepta sunt Deo, omninoque largienda ; et affectum benignitatis suae clementissimo Deo ac praesentibus omnibus aperte declarans, quaenam bona sancti adepturi sint insinuat.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Non enim summus, etc.

Hic ostendit, quod summus sacerdos habet discretivam virtutem, ne pro indignis petat, et primo ostendit hoc : deinde probat per auctoritatem sacrae Scripture, quod eorum est in discernendo sequi divinam determinationem, ibi (§ 16), Sic et discretivas, etc.

Dicit ergo primo, quod cum summus sacerdos sit doctor divinae justitiae, non petit nisi quae Deo placent et quae a Deo promissa sunt : et ideo oportet quod sciat discernere sanctos ab immundis, ne immundis mortuis petat sanctorum praemia,

quae illis dare non vult Deus, ut illis promisit : si enim peteret pro talibus, peccaret contra gradum proprium, cujus dignitas est ut semper moveatur secundum Deum, et praesumptione attentaret in sacra quae indignis peteret, unde non exaudiretur : et ideo semper petit quae Deo placent, et quae ab ipso donata sunt : unde cum petit pro sanctis, ostendit affectum suum conformem divinae voluntati, et quod promissa complenda sunt in sanctis.

Non enim, ac si diceret, quod propter hoc manifestat, quia non peteret nisi quae Deo placerent. Propheta, id est, Doctor, justitiae, quae secundum merita hominibus reddit, immundis, id est, damnatis in inferno : quoniam ipse pontifex movendus in omnibus : alia translatio, motus a principe perfectionum, scilicet Deo, id est, qui in omnibus debet sequi divinam ordinationem, non solum in hoc, id est, propter hoc, sed et faceret contra dignitatem sui gradus ordinis, et non solum superbe, id est, praesumptuose, auderet quid hierarchicorum, id est, attentaret excedere hierarchiae actiones, dum proprio nutu eis uteretur, non secundum

<--- Page Split --->

quod a Deo ordinatum est, non solum peccaret propter dicta, sed etiam quia non consequeretur suam injustam orationem, qua damnatis praemio justorum peteret: ipse, dico, audiens a justo eloquio non immerito, id est, non irrationabiliter tantum, Petitis, etc. Jacobi, iv, 3. Expetit, dico, et ostendens haec scilicet

esse amabilia Deo, proprio habitu, id est, affectione, deiformiter Deo amico bo norum, suus enim affectus est deiformis, in hoc quod appetit bonum sicut Deus etiam . aliis, ut supra, et manifestans praesentibus sanctis, etc., vel dona futura.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Sic et discretivas habent summi sacerdotes virtutes manifestatorias divinarum justificationum, non ut ipsorum irrationabilia desideria sapientissima divinitate ministratoire sequente, sed ut ipsis propheticc, submovente perfectionis principe spiritu, vocatos Deo juxta dignitatem segregantibus. Accipite enim, ait, Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis : et quorum retenueritis, retenta sunt 1. Et divina revelatione sanctissimi Patris illuminato eloquio aiunt: Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis : et quodcumque solveris super terram, erit solutum

Eodem modo antistites habent potestatem segregandi, tamquam interpretes divinarum justificationum ; non quod irrationalibus motibus sapientissima divinitas serviliter (ut honeste dixerim) obsequatur, sed quod ipsimet spiritu mysteriorum principali, a quo ad interpretandum moventur a Deo, pro meritis judicatos secernant. Accipite enim, inquit, Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis ; et quorum retinueritis, retenta sunt. Quin et ei, qui divinas revelationes a supremo Patre didicerat, in Scripturis dicitur : Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis ;

<--- Page Split --->

et in cœlis 1 : tamquam Evangelista illo et omni juxta ipsum summo sacerdote secundum in eo factas paternarum sanctificationum revelationes, manifestator et consummator, amicos Dei adducente, et impios exhaereditante. Sacram enim illam theologiam, ut eloquia aiunt, non per seipsum motus, neque carne et sanguine revelantibus, sed a Deo invisibiliter eum propria docente respondit : Tu es Christus filius 2 , etc. Divinis ergo summis sacerdotibus sic et discretionibus, et omnibus hierarchicis virtutibus utendum, quoquo modo consummationis princeps eos divinitas moverit.

et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in cœlis, ita ut ille, omnisque pontifex illi similis, juxta revelationes paternarum justificationum sibi indultas, quasi interpres ac portitor Deo charos admittat, et impios excludat. Neque enim sanctam illam Dei professionem, ut eloquia testantur, motu proprio, carneve aut sanguine revelantibus, sed a Deo spiritaliter illum imbuente perductus, pronuntiavit. Quare sanctis antistitibus tam scgregandi quam aliis sacris facultatibus utendum, prout ipsis divinorum auctor mysteriorum divinitus inspirarit.

EXPOSITIO TEXTUS.

Sic et discretivas habent, etc.

Hic dicit per auctoritatem sacrae Scripturae, quod propter hoc habent virtutem discernendi, non ut Deus sequatur eorum irrationabilia desideria, sed ut ipsi moti a Spiritu sancto, discernant secundum quod a Deo discreti sunt : et propter hoc quando Deus dedit post resurrectionem discipulis potestatem ligandi atque solvendi, dixit eis : Accipite Spiritum san-

ctum, ut ostenderet, quod non deberent hoc facere, nisi instinctu Spiritus sancti. Et similiter quando specialiter datae sunt beato Petro claves, dictum est de eo, quod Pater cœlestis et non caro aut sanguis revelavit sibi testimonium quod de Christo protulerat, scilicet ut per hoc ostenderetur quod ipse et alii omnes Pontifices qui habent vicem ejus, debent usum clavium secundum divinas revelationes exercere, vel in excludendo malos a cœlesti haereditate, vel introducendo bonos et amicos Dei : et ideo in hoc et in omnibus aliis hierarchicis actionibus debet Pontifex sequi divinum motum.

Discretivas virtutes, scilicet duas claves, secundum unam quarum fit discretio inter lepram et non lepram, mundos et immundos, et secundum alteram fit exsecutio ligando et solvendo, facta discretione inter ligandos et solvendos : manifestatorias divinarum sancificationum, ut scilicet in ipsis videatur divina justitia per conformitatem ad ipsum : vel ita quod non propria auctoritate et arbitrio hi audeant dis-

<--- Page Split --->

cernere bonos a malis, sed solum manifestando aliis judicium divinum justum hoc jam decrevisse, ut, tamquam, ministratorie, id est, ancillariter : ancillaretur enim divina sapientia, si sequeretur hominum desideria, et non magis homines ejus discriminationem : sed hoc modo discretivas, ut, id est, tamquam ipsis summis sacerdotibus, prophetice, id est, divina inspiratione, segregantibus vocatos a Deo, a perversis, et hoc Spiritu principe perfectionis, id est, Spiritu sancto, submovente, id est, dirigente et instigante eos. Ait Dominus (Joan. xx, 22 et 23). Eloquio (Matth. xvi, 17). Petro illuminato, secundum divinas revelationes sanctissimi Patris Christi : alludit ad id quod dicitur, Sed pater meus, etc.

Tamquam illo Evangelista, id est, beato Petro Evangelii praecone, et omni summo sacerdote juxta ipsum, id est, dignitatem ejus habente. Alia translatio, « et omnis qui similis est ei Pontifex. » Adducente amicos Dei in regnum Dei, et exhaereditante impios a coelesti haereditate, secundum revelationes, etc., sicut qui est manifestator, divinorum judiciorum et consummator, id est, perfector subditorum : alia translatio, « manifestative et consummatorie », et est planior, id est, illuminando et perficiendo in divinis. Theologiam, scilicet, « Tu es Christus Filius Dei vivi, » discretionibus quantum ad usum clavium, et omnibus quantum ad aliae quae ad actiones hierarchias pertinent.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Aliis autem sic in summos sacerdottes in quibuscumque agunt hierarchice, attendendum tamquam a Deo commotos. Spernens enim vos, ait, me spernit 1.

Pontifices autem ita caeteris sunt observandi in iis quae ut pontifices gerunt, tamquam ipsi a Deo moveantur. Qui enim, inquit, vos spernit, me spernit.

<--- Page Split --->

agere motus a Deo, alii subditi debent attendere ad ipsum, ut sequantur eum et obediant sibi tamquam moto a Deo : et hoc probat per auctoritatem Evangelii, et hoc est quod ipso solo orationem dicente, omnes ad ipsum attendunt.

EXPOSITIO TEXTUS.

Aliis, scilicet subditis, in quibuscumque agunt hierarchice : quia si aliquid agunt contra ordinem hierarchicum, in hoc non sunt sequendi, sicut dicitur Matth. xxii, 3 : Omnia quæcumque dixerint vobis, servate et facile, etc. Et Dominus, Luc. x, 16.

DEINDE dicit, quod cum ipse debeat

18

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Sed redeamus in dictæ orationis consequentiam. Perficiens enim eam summus sacerdos, et ipse salutat dormientem, et deinde præsentes omnes: delectabilis enim est et honorabilis omnibus deiformibus secundum divinam vitam consummatus. Post vero salutationem infundit oleum dormienti summus sacerdos. Memento autem, quod secundum sacram theoGenesisiam ante divinissimum baptisma, prima participatio sacri symboli donatur perficiendo, post universalem prio-

Sed jam ad ea, quae dictam precationem subsequuntur, veniamus. Ubi ponifex eam finivit, ipsemet defunctum salutat, ac deinde omnes qui adsunt; omnibus enim viris deiformibus admodum gratus est, et honore dignus, quisquis divinam vitam transegit. Post salutationem vero pontifex defuncto oleum affundit. Memineris hic, ut in prima illa regeneratione sacra ante sanctum baptismum, post antiquarum vestium depositionem, ille qui iniatur, in prima sancti symboli parti-

<--- Page Split --->

ris vestimenti depositionem unctionis oleum : in fine autem omnium nunc super dormientem oleum effunditur. Et tunc quidem olei unctio ad sacra certamina vocat consummandum : nunc vero infusum oleum manifestat, secundum ipsa sacra certamina militantem consummatum dormientem.

cipatione, sacri chrismatis oleo inungatur ; et hic demum in fine omnium defuncto itidem oleum affunditur. Et tunc quidem olei inunctio baptizandum ad sacra certamina evocabat ; nunc antem affusum oleum declarat, eum qui defunctus est iisdem sacris certaminibus exactis functum esse.

ille qui moritur in divina vita, non est abominabilis, sed delectabilis omnibus sanctis.

Redeamus, propter digressionem quam fecerat de virtutibus discretivis et usu earum : consequentiam, id est, in ea quae consequuntur ad orationem in ritu isto. Alia littera, « consequentia. » Perficiens, id est, explens eam, scilicet orationem, honorabilis, id est, reverendus, consummatus, id est, mortuus.

Sed redeamus, etc.

Hic ponit theoriam eorum quae consequuntur orationem, et dividitur in partes tres. In prima ponit theoriam osculi. In secunda, unctionis, ibi, Post salutationem vero, etc. In tertia, sepulturae, ibi (§ 19), Haec perficiens summus, etc.

Primo ergo dicit, quod dicta theoria orationis redeundum est ad ea quae consequuntur orationem. Hoc ergo, quod Episcopus et omnes alii expleta oratione osculantur defunctum, significat quod

Deinde dicit, quod in baptismo primo recepit unctionem, post vestium depositionem tamquam vocandus ad certandum pro Christo : ita nunc ultimo inungitur oleo, ut ostendatur mortuus pro Christo in hac vita militasse.

Salutationem, id est, osculum. Prima quia ante hoc nullum sacramentum dabatur neque sacramentale, perficiendo, id est, baptizando, theogenesiam, id est, divinam generationem, id est, baptismum, universalem, quia erat primo quaedam particularis exuitio quam non statim sequebatur unctio, sed abrenuntiatio, ut in ritu baptismi dictum est : dormientem, id est, mortuum.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Hæc perficiens summus sacerdos reponit in domo pretiosa corpus cum aliorum æquipotentum sacris corporibus. Si enim in anima et corpore Deo amabilem vitam qui dormivit vivebat, pretiosum erit cum sancta anima commilitans ei corpus secundum divinas collationes : ubi divina justitia cum proprio corpore Christi donabit retributas quietes, tamquam coeunti et comparticipanti sacræ aut contrariæ vitæ. Propter quod et sacrorum divina legislatio divinas communicationes ambobus donat : animæ quidem, in pura contemplatione et scientia perfectorum : corpori vero per divinissimum tamquam in imagine unguentum, divinæque communicationis sacratissima symbola, totum hominem sacrificans et universalem ejus salutem sacrificantes, consummatissimam ipsius resurrectionem futuram fore denuntians, et Catholicam sanctificationem.

His peractis, pontifex defuncti corpus honesto loco recondit una cum cæteris ejusdem ordinis corporibus sacris. Si enim is qui defunctus anima simul et corpore sanctam vitam egit, corpus etiam una cum anima sancta simul in honore erit ac pretio, quod sacris sudoribus una concertaverit. Divina itaque justitia animæ et corpori condigna præmia largitur, tamquam comiti et consorti sive divinæ, sive contrariæ vitæ. Idcirco etiam sanctorum sacra functio divinas utrique participationes elargitur; animæ quidem, in purissima contemplatione et iterum perfectarum scientia; corpori vero sacratissimum unguentum quasi in imagine per sacratissima divinæ communications symbola totum hominem sanctificans, et integram salutem ejus operans, nec non denuntians per universales lustrationes perfectissimam ei fore resurrectionem.

Consummativas autem invocationes non est justum scripturas interpretan-

Invocationes porro consecratorias nefas est scripto interpretari, et arca-

<--- Page Split --->

tibus neque mysticum earum aut in ipsis operatas ex Deo virtutes ex occulto ad commune educere : sed, ut nostra sacra traditio habet, sine pompa eas edocens doctrinis : et ad diviniorem habitum et anagogen amore divino et operationibus sanctis perfectus, extra perfectiva illuminatione ascendet ad excellentissimam eorum scientiam.

num earum sensum, virtutesque quas in iis Deus operatur, e secreto in publicum efferre; sed, ut nostra sacrosancta traditio docet, ubi eas secretioribus instructionibus hauseris, atque ad habitum sacratiorem atque capaciorem intelligentiam, divino amore sacrisque actionibus consummatus evaseris, divina luce collustratus ad supremam earum scientiam subveheris.

EXPOSITIO TEXTUS.

chiæ : et soli illi qui sunt perfecti divino amore et sanctis operationibus, poterunt ascendere ex statu illuminationis ad altissimam scientiam illarum invocationum.

DEINDE dicit, quod Episcopus his peractis reponit corpus defuncti in ccemiterio cum corporibus aliorum sanctorum : ut ostendat, quod ille qui secundum animam et corpus in servitio vixerit, non solum secundum animam, sed etiam secundum corpus recipiet quietem a Deo, quod animae collaboravit : et ideo nostra hierarchia communicat etiam divina, ungendo Chrismate, et dando Eucharistiam : et animae quae contemplatur spiritualia in symbolis, et in eorum scientia perficitur : ut scilicet ostendatur, quod in resurrectione perficietur anima et corpus.

Ultimo dicit, quod orationes quibus utuntur summi sacerdotes in consecratione sacramentorum, non debent publicari ab interpretatoribus sacrae Scripturae, neque etiam occulta mysteria quae in illis continentur, neque divinae virtutes in ipsis existentes, sed debent occulta teneri sicut nobis occulte tradita sunt secundum dispositionem nostrae hierar-

In domo pretiosa, id est, in cemiterio, quia erat forte aliqua honesta domus juxta Ecclesiam ad hunc usum deputata : aliorum scilicet sanctorum æquipotentum sibi in sanctitate, qui dormivit, id est, qui mortuus est, vivebat vitam, sicut etiam dicebat Priscianus, « Vivo vi- « tam, sedeo scamnum, ambulo iter. » Secundum divinas collocationes, id est, secundum loca in quibus collocabantur, vel secundum quod in Deo fuerunt in vita ista firmiter collocati : alia translatio, « sudores secundum quod in divino ser- « vitio laborando sudarunt : » ubi, id est, in quibus collocationibus donabit corpori defuncti quietes cum corpore Christi. Ad Philip. iii, 21 : Reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suæ. Alia littera, « Ip- « si, » scilicet animæ, cum corpore proprio, etc., coeunti, scilicet corpori, vel animæ secundum secundam litteram, comparticipanti, id est, cooperanti : alia translatio, « coambulabili : » aut contraria, scilicet vita peccati. Legislatio, scilicet hierarchiæ nostrae, ambobus, scilicet animæ et corpori, contemplatione quantum ad illuminationem, in pura quan-

<--- Page Split --->

tum ad purgationem, scientia quantum ad perfectionem : unguentum, scilicet Christisma, in imagine, id est, in figura alicujus spiritualis communicationis, id est, Eucharistiae, sacrificans, id est, sacrefaciens, universalem, id est, secundum animam et corpus, consummatissinam propter perfectionem gloriae super perfectionem naturae : Catholicam, id est, universalem. Alia translatio, « Catholicis sanctificationibus, » id est, quae secundum fidem Catholicam fiunt.

Invocaciones consummativas, id est, quibus sacramenta consecrantur, mysticum, id est, occultum, virtutes ex Deo operatas, quia virtus divina in his operatur, ad commune educere, id est, publicare : sine pompa, id est, sine manifestatione. Alia translatio, « inexpressibi- « libus doctrinis, » quia non egrediun-

tur ad manifestum : et quamvis hoc sit, tamen perfectus divino amore quantum ad formam operis, et sanctis operibus ad diviniorem habitum et diviniorem anagogen participantum quam alii participant, ascendet, ex illuminatione telearchica, id est, quae consistit in ipsis teletis, secundum quarum communicationem et inspectionem est status illuminatorum, ad excellentissimam scientiam eorum, scilicet invocationem, in quibus etiam est altior theoria quam in aliis quae pertinent ad teletam, et hoc dicitur secundum perfectionis statum. Alia littera habet, « extra perfectiva, » id est, plusquam perfectiva, et hoc respectu aliorum quae sunt in teletis. Alia translatio, « perfectus ab illuminatione principis « perfectionis, » id est, Dei, sursum agens ad supremam, id est, ad summam istorum scientiam.

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Quod autem et pueros nondum divina intelligere valentes, sacrae participes fieri divinae generationis, et sacratissimarum divinae communicationis symbolorum, videtur quidem, ut ais, m mundis blasphemo risu dignum, si

Quod autem infantes quoque, qui per aetatem nequeunt intelligere, divina regenerationis sanctissimorumque divinae communionis mysteriorum participes fiant, videtur, ut inquis, hominibus profanis non immerito risu dig-

<--- Page Split --->

audire non valentes edocent summi sacerdotes divina, et non intelligentibus imagines tradunt sacras traditiones : et quod adhuc risibilius, quomodo pro eis alii abrenuntiationes dicunt, et sacras confessiones. Oportet tuam hierarchicam intelligentiam non angustari in errantibus, sed et timens simul et eorum luciducatus gratiam diligens, defendere adversus ab eis prolatas insidias, proponentem, et hoc juxta legem divinam, quia non in nostra scientia omnia divina circumscribuntur, multa autem nobis ignotorum causas habent divinas, nobis quidem ignotas, notas vero nostrorum melioribus ordinibus. Multa autem et excellentissimas essentias latuere, et a sola diligenter cognita sunt sapientissima et sapientifica divinitate.

num, quod pontifices eos erudiant qui nequeunt audire, sanctasque traditiones non intelligentibus frustra tradant; neque minus ridiculum est quod alii pro iis abrenuntiationes sacrasque professiones pronuntient. Verum non oportet tuam sanctam prudentiam errantibus indignari, sed religiose ad eorum institutionem cum charitate rationem reddere, et objectiones eorum solvere ; atque illud insuper secundum sacram sanctionem addere, quomodo divina omnia nequaquam nostra intelligentia commensuranda sunt, sed plurima quae nos latent causas habere Deo dignas, quas nos quidem ignoremus, verum ab ordinibus nobis praestantioribus perspicue cognoscantur. Plurima item latent supremas illas supremas illas sublimissimasque substantias, quae soli sapientissimae sapientificaeque divinitati nota sunt.

EXPOSITIO TEXTUS.

A. DUBIUM.

Quod autem et pueros, etc.

In parte ista intendit quoddam dubium declarare, quare scilicet pueri recipiantur ad baptismum, cum nihil de divinis intelligant.

SED VIDETUR, quod hoc pertineat ad baptismum, et quod debuerit determinari in tractatu baptismi, et non hic.

Et dicendum, quod baptismus habet quamdam convenientiam cum morte corporali : est enim mors spiritualis, qua homo peccato et concupiscentiis carnis moritur, unde dicitur ad Rom. vi, 4 : Conseputli sumus cum illo (Christo) per baptismum in mortem. Et hoc etiam in tractatu baptismi dixit Dionysius : et ideo non fuit inconveniens, quod ea quae

<--- Page Split --->

pertinent ad baptismum, tractarentur in tractatu defunctorum, et præcipue de baptismo parvulorum, qui non intelligunt ea quæ circa ipsos fiunt, sicut nec mortui : unde utrumque dixit subjacere immundorum risui.

Et præterea hoc non pertinet ad tractatum baptismi : quia hic non tangitur effectus baptismi, hic enim determinatus est, nec etiam pertinet ad alium tractatum : sed ideo ponitur in fine sicut dubitatio incidens contra determinata, et præcipue, cum hæc dubitatio sit communis duobus sacramentis, scilicet baptismo et communioni.

corporis Christi, cum nihil intelligant de divinis, et ita etiam deberent doceri a summis sacerdotibus tradendo eis sacramenta quæ sunt signa spiritualium : et hoc videtur adhuc magis derisibile, quod quando pueri baptizantur, patrini ipsorum, loco eorum confiteantur fidem et renuntient satanæ et pompis ejus.

Hoc quod pueros divinæ fieri, etc. Videtur, etc. Symbolorum, id est, corporis et sanguinis Christi.

B. DUBIUM.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Sed videtur hoc esse falsum : quia parvis non datur communio corporis Christi.

Dividitur autem hæc pars in duas partes. In prima determinat dictam dubitationem. In secunda recapitulat quod dixerat in toto libro, ibi (§ 23), Tanta o puer, etc.

Prima autem pars dividitur in duas. In prima ostendit necessitatem determinandi istam dubitationem. In secunda determinat, ibi (§ 21), Verumtamen et de hoc, etc.

Prima pars dividitur in duas. In prima parte ponit necessitatem ex parte infidelium, ne scilicet derideant. In secunda, ex parte ipsius Timothei, ibi, Oportet tuam hierarchicam, etc.

Et dicendum, quod non taliter intelligitur, quod datur eis statim post baptismum, dum adhuc sunt lactantes, sed quando aliquantulum creverunt, sicut quando sunt quinque annorum, erat consuetum eis dari ut nutrirentur et assuesecret sequi divina. Vel aliter potest dici, quod non dabatur eis corpus Christi, sed aliquid de lotura calicis, in quo remanserat aliqua pars sanguinis, sicut adhuc est consuetudo apud aliquas Ecclesias, ut aliquo modo participes efficerentur divinorum.

Dicit ergo primo, quod infidelibus videtur dignum risu, si pueri recipiuntur ad baptismum, et ad communicationem

<--- Page Split --->

sunt, de divinis præsumat : et amorem salutis errantium, ut per veritatem illuminentur, ne eos negligens a reddenda ratione desistat : et ut reverentiam divinis reservet, debet hoc proponere eis quos vult instruere, quod non omnia tradita sunt nobis a Deo in scientia nostrae hierarchiæ, scilicet in libris sacræ Scripturæ : unde in multis nescimus reddere rationem de divinis, quas tamen Angeli sciunt, et multa etiam Angelos latent, quæ soli Deo perfecte sunt cognita.

Ut ais, id est, dicis, quia ad interrogationem ejus hoc scripsit, et totum librum. Immundis, id est, infidelibus : imagines, id est, species sacramentales, quae sunt figurae ducentes in spiritualia : sacras traditiones, id est, sacramenta, pro eis, scilicet pueris : alii, id est, patrini : confessiones, scilicet fidei.

Deinde assignat necessitatem ex parte ipsius Timothæi. Dicit, quod non oportet eum anxiari et curare derisionem errantium, sed debet adversum eorum insidias veritatem fidei defendere : duo observans, scilicet reverentiam ad divina, ne præsumptuose ultra ea quæ nobis tradita

Hierarchicam, id est, quæ decent hierarchiam, vel de rebus hierarchicis, angustari, id est, conturbari, in errantibus, id est, propter derisiones infidelium : sed oportet te defendere fidei veritatem adversus insidias, id est, angustias callide fictas ad subversionem fidei, prolatas ab eis, scilicet infidelibus : ita tamen quod sis timens, id est, reverentiam servans ad divina, et simul cum hoc sis diligens gratiam luciducatus eorum, id est, ut habeas gratiam ducendi eos in lucem : defendere, dico, proponentem hoc et cætera multa, de numero ignotorum : melioribus, id est angelicis essentiiis, scilicet Angelis : diligenter, id est, perfecte.

<--- Page Split --->

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Verumtamen et de hoc ea dicimus, quae quidem deiformis nostri sancti perfectores ab antiqua erudititraditione ad nos adducebant. Aiunt enim, quod quidem est verum, quia secundum legem divinam ducti infantes, ad habitum sanctum venient, omni purgandi errore et immunda vita. Multum hoc divinis nostris ducibus in animum veniens, probaverunt recipi infantes secundum hunc sacrum modum, ita ut naturales adducendi pueri parentes, tradant puerum cuidam eruditorum bono in divina pedagogo, et de caetero puerum sub ipso perfici tamquam sub divinissimo patre et salutis sacrae anadocho. Hunc ergo summus sacerdos confitentem juxta divinam educare puerum vitam, repetit abrenuntiationes confiteri et sacras confessiones: non ut illi forsan ridentes dixerunt, alium pro alio divina docens: neque enim hic ait, « Sic ego pro puero abrenuntiationes « aut sacras confessiones facio, » sed quia puer abrenuntiat, hoc est: « Con- « fteor puerum credere in sensum sa- « crum venientem, nostris divinis ana- « gogis, abrenuntiare quidem univer-

Verumtamen hac de re id quoque dicimus, quod deiformis praeceptores nostri ab antiqua traditione acceptum nobis transcripserunt. Aiunt enim, quod et verum est, infantes, si in lege sacrainstituantur, ad sanctum animistatum perventuros esse omni errore liberos, et sine ullo impurae vitae periculo. Hoc enim cum in mentem venisset divinis nostris institutoribus, placuit admitti pueros hoc sancto modo, ut oblati parvuli parentes naturales filium uni ex fidelibus tradant, qui praeclare in divinis rebus puerum erudiat, sub cujus deinceps cura sit, tamquam sub Patre divino, sanctaeque salutis susceptore. Hunc itaque antistes, sancte promittentem se puerum ad sanctam vitam informaturum, jubet profiteri abrenuntiationes sacrasque professiones; non enim, ut illi subsannatores aiunt, alium pro alio rebus divinis imbuit; neque enim sponsor dicit: Ego pro puero abrenuntiationes facio, sacrasve professiones, sed hoc modo puerum asserit abrenuntiare ac profiteri; ac si dicat: Profiteor me huic puero, cum per aetatem intelligere sacra poterit, di-

<--- Page Split --->

« saliter contrariis, confiteri autem et « cooperari divinas confessiones. » Nihil ergo, ut æstimo, inconsequens, si secundum divinam puer anagogen educatur, ducem anadochum sacrum habens, habitum sibi divinorum insinuantem, et custodem a contrariis peritum.

vinis meis institutionibus persuasurum, ut adversariis nuntium omnino remittat, et divina promissa profiteatur, et exsolvat. Nihil ergo, ut opinor, absurdum est, si ad divinum institutum puer adducitur, cum ducem ac sponsorem habeat qui eum et divinarum rerum scientia imbuat, et ab adversariis tutum custodiat.

DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.

Verumtamen et de hoc, etc.

Deinde determinat dubitationem, et primo quantum ad baptismum, secundo quantum ad communionem, ibi (§ 22), Tradit autem puerum, etc.

Circa primum duo facit. Primo ponit causam per quam solvitur dubitatio, et a quibus acceptata sit. Secundo concludit propositum, ibi, Nihil ergo, ut æstimo, etc.

Dicit ergo primo, quod in hac quaestione oportet nos dicere ea quae ab Angelis in nos devenerunt : dicunt enim, quod parvi nutriti secundum legem divinam quando veniunt ad perfectam ætatem, erunt liberi ab erroribus et peccatis, quia quod nova testa capit inveterata sapit : et hoc cogitantes Apostoli, placuit eis quod parvi recipiantur ad baptismum, cum etiam non sit facile inveteratum in alio

ritu, perfecte legi nostrae se conformare, sicut illi qui a pueritia secundum illam enutriti sunt. Ita tamen voluerunt eos recipi, quod parentes carnales pueri tradant eum alicui erudito in fide Christi instruendum, sicut sub spirituali patre : et hic est patrinus pueri : et ideo summus sacerdos petit a patrino ut confiteatur fidem et abrenuntiet satanae, non ita quod ipse in persona sua loquens abrenuntiet loco pueri et confiteatur, sed confitetur, in persona pueri loquens, ita quod abrenuntiatio et confessio referatur ad puerum : dicit enim : « Abrenuntio, » ac si diceret : « Puer iste abrenuntiat, « et promitto quod puer iste quando « veniet ad perfectum usum intellectus, « credet ea quae fidei sunt, et abrenuntia- « bit contrariis : » et ita non est inconveniens, si puer reducitur in divina participando sacramenta mediante patrino suo, qui debet eum instruere et custodire a contrariis, quando ad ætatem pervenerit.

Verumtamen, quasi dicat : Quamvis multa nos nesciamus, in hac tamen quastione possumus dicere quod ab aliis accepimus. Perfectores, id est, Apostoli, ab antiqua traditione, id est, per doctrinam Christi qui dixit, Matth. xix, 14 : Sinite parvulos venire ad me : et a veteri lege, in qua pueri circumcidebantur et offerebantur. Ducti, id est, nutriti. Ducibus, id est, Apostolis, in animum, id est, in cognitionem et desiderium, probaverunt, id

<--- Page Split --->

est, approbaverunt : adducendi, scilicet ad baptismum, cuidam bono viro de numero eruditorum in fide Christi, pedagogo in divina, id est, qui ad modum pedagogi eum in divinis instruat, et tradant puerum perfici, id est, instrui sub ipso, divinissimo, id est, spirituali, anadocho, id est, sursum ductore, id est, patrino.

Hunc, scilicet patrinum, confitentem, id est, promittentem, repetit, id est, pluries petit : illi, scilicet infideles : ait, non in persona sua loquens, sed in persona pueri : venientem in sacrum sen-

sum, id est, in aetatem in qua sacro intellectu secundum fidem uti possit : anagogis, id est, doctrinis quibus sursum ducetur : contrariis, scilicet erroribus et peccatis : cooperari, scilicet simul credendo, secundum ea cooperari.

Inconsequens, id est, inconveniens, aestimo, propter imperfectam expositionem : educatur, id est, nutritur : anagogen, id est, secundum vitam et doctrinam sursum ducentem : insinuantem, id est, antecedentem vel docentem : habitum, id est, scientiam secundum fidem : peritum, id est, instructum.

22

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Tradit autem puerum sacris symbolis summus sacerdos, ut in eis conv ersetur, et neque formetur vitam alteram, nisi divina contemplantem semper, sociamque eorum in profectibus sanctis factam, habitunque sanctum in eis validum educatumque pulchre a divino anadocho.

Porro pontifex puerum consortem facit sacrorum mysteriorum, ut in eis educetur, neque agatvitam aliam, quam eam quae divina semper spectet, et hujusmodi sancta communione proficiat, atque in his sacrum habitum possideat, et a susceptore deiformi studiose promoveatur.

<--- Page Split --->

qua alia vita, nisi illa quæ est in contemplatione et participatione sacramentorum, quam dixit esse fidelis populi, ita quod semper sit de fidelium collegio, non declinans ad infidelium vitam, et ut semper sit fortis in divino habitu, in quo educatus est a suo anadocho.

Tradit puerum, id est, facit eum participem, symbolis Eucharistiae, in eis, id est, in usu participationis eorum, formetur, id est, informetur per assuefactionem, sociam, id est, participem eorum, scilicet divinorum, in profectibus, ut semper in ipsa proficiat: et neque formetur in alium habitum, nisi habitum, etc.: in eis, scilicet divinis, validum, id est, fortem, educatum, id est, nutritum.

DEINDE dicit, quod ideo sacerdos summus tradit puero symbola corporis et sanguinis Christi, ut in divinorum participatione conversetur, et non informetur ali-

ANTIQUA TRANSLATIO.

BALTH. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.

Tanta, o puer, et sic bona nostrae hierarchiae videntur mihi unifoimia spetacula, ab aliis autem similiter intentius animo non haec tantum visa sunt, lucidiora aiunt multa et deiformiora. Et tibi, ut arbitror, omnino lucebunt splendidiores forma, et divinissimis ductis his ascensionibus utenti ad ex-

Ista sunt, mi fili, tanta tamque praeclara hierarchiae nostrae spectacula uniformia mihi manifestata, sed aliis fortasse mentibus perspicacioribus, non solum haec, verum etiam alia multo illustriora atque deiformiora perspecta sunt. Quin et tibi quoque, ut opinor, clariores divinioresque pulchritudines

<--- Page Split --->

celsiorem radium. Trade ergo, o amice, et ipse mihi perfectioi illuminatione, et ostende meis oculis quascumque videre poteris pulchriores formas et uniformiores, confido enim ex his quae dicta sunt, ego repositos in te divini ignis accendens usque vapores.

colluebunt, si iis gradibus, quos dixi, ad sublimiorem radium consendas. Communica igitur et tu mihi perfectiorem illustrationem, meisque oculis exhibe praestantiores formas, quae unius speciem magis exprimant : confido enim, me iis, quae commemorata sunt, insitas tibi divini ignis scintillas excitaturum.

quod per ea quae dicta sunt, accendet divini amoris ignem in ipso repositum, quo elevabitur ad sublimiorem contemplationem.

EXPOSITIO TEXTUS.

Tanta, o puer, etc.

Tanta, id est, tam alta, vel tot, sic bona, id est, tam utilia ad sursum ducendum sancta convenientia, o puer, scilicet quia minister Christi, vel propter vitae puritatem, vel quia discipulus ejus erat : hierarchiæ, id est, teletarum ejus, uniformia spectacula, id est, contemplationes reducentes in unum : intentius animo, id est, qui magis intenti divinis fuerunt : hoc causa humilitatis dicit. Formæ, id est, spiritualia signata, ductis, id est, gradibus, his scilicet : quæ a me sunt dicta tibi : quia ego ero accendens te usque ad vapores divini ignis, scilicet amoris, repositos in te, id est, quousque divinus amor in te repositus ascendere te faciet per modum vaporis ad divina. Alia translatio, « accendam scintillas, » quarum similiter est evolare sursuam.

DEINDE recapitulat dicens, quod ea quae dicta sunt, sunt spirituales contemplationes nostrae hierarchiae : sed ab aliis qui intentius considerant, subtiliora videntur : et credit etiam eum per hæc quæ ei tradidit, quæsi quibusdam gradibus posse pertingere ad altiora, quibus habitis petit ea sibi tradi, sicut et ipse tradidit ei, quæ tempore videre potuit : et confidit,